IV SA/Wa 171/21

IV SA/Wa 171/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aleksandra Westra
Alina Balicka /przewodniczący/
Aneta Dąbrowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 319
art. 5 ust 1  art. 4 ust 1 pkt 2 i ust 2
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.
Sentencja
Dnia 31 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.) Sędzia del. SO Aleksandra Westra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2021 roku sprawy ze skargi F. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.
Uzasadnienie
F. K. (dalej "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN", "organ") z [...] grudnia 2020 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 z późn. zm.) - dalej "ustawa o działaczach opozycji".
Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący:
Wnioskiem z 14 sierpnia 2017 r. F. K. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN decyzją z [...] grudnia 2017 r. odmówił potwierdzenia, że F. K. posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Pismem z 22 grudnia 2017 r. F. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa IPN z [...] grudnia 2017 r.
Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes IPN decyzją z [...] stycznia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2017 r.
F. K. wniósł za pośrednictwem Prezesa IPN skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa IPN z [...] stycznia 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z 13 lutego 2019 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt IV SA/Wa 1009/18 uchylił decyzję Prezesa IPN z [...] stycznia 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa IPN z [...] grudnia 2017 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że z treści art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji wynika, że dokonanie oceny spełnienia wymogów ze wskazanej regulacji prawnej wymaga nie tylko ustalenia czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty związane z osobą wnioskodawcy, ale zbadania przez organ, że zachowane dokumenty wykazują cechy opisane w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Oznacza to, że organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy, jak też że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu powołane przez organ dokumenty nie posiadają cech dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Organ przedstawił jedynie rejestry, z których wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany jako TW "[...]". W przedstawionym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dokumentów, które zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji przekazanych przez skarżącego. Dokumenty te zatem nie spełniają kryteriów określonych w omawianym przepisie, albowiem nie noszą cech dokumentów wytworzonych przy udziale wnioskodawcy. Sąd uznał, że całkowicie pozbawione podstaw prawnych, w aspekcie kryteriów z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, jest przyjęcie domniemania, że skoro doszło do rejestracji jako TW, dokumenty składały się z teczki personalnej i teczki pracy, a materiały dotyczące strony zostały wybrakowane, to odnalezione i opisane dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale strony w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nawet jeżeli przyjąć, że faktem powszechnie znanym jest, że w Służbie Bezpieczeństwa nie dokonywano pozornych rejestracji, to i tak nie daje to prawa do stwierdzenia, że dokumenty zgromadzone w postępowaniu przed Prezesem IPN na tym etapie postępowania, uzasadniają stwierdzenie, że noszą one cechy dokumentów określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. A tylko w takim przypadku uzasadnione jest wydanie decyzji negatywnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadły z naruszeniem przepisów procesowych i prawa materialnego, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, co skutkowało ich uchyleniem. Prezes IPN wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lutego 2019 r. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ją wyrokiem z 22 września 2020 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II OSK 1921/19. W wyroku tym stwierdzono, że organ dokonał niedopuszczalnego w tym stanie prawnym i faktycznym domniemania uznając, że powyższe zapisy ewidencyjne, które są w archiwum, należy przyjąć jako te rodzaje dokumentów, o których stanowi art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN decyzją z [...] grudnia 2020 r. odmówił potwierdzenia, że F. K. posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes IPN wskazał, że po wykonaniu kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty ewidencyjne potwierdzające zarejestrowanie F. K. w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa w postaci: zapisów w Dzienniku rejestracyjnym [...] w [...], sygn. akt [...], z których wynika, że skarżący został zarejestrowany do numeru przez Wydział [...] w [...] [...] sierpnia 1982 r. w charakterze tajnego współpracownika pseudonim "[...]", z ewidencji zdjęty został [...] czerwca 1983 r., akta skarżącego przekazano do archiwum do nr [...]; zapisów na karcie [...] z Kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej [...] w [...], sygn. akt [...], z których wynika, że materiały archiwalne nr [...] dot. F. K. zniszczono [...] grudnia 1989 r. zgodnie z protokołem brakowania nr [...]; zapisów na karcie [...] z Kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej [...] w [...], sygn. akt [...], z których wynika, że skarżący został zarejestrowany do nr [...] w charakterze tajnego współpracownika pseudonim "[...]" przez Wydz. [...] [...] sierpnia 1982 r., współpracę zakończono [...] listopada 1982 r. z powodu odmowy; materiały dotyczące skarżącego złożono w Archiwum Wydz. "[...]" [...] [...] [...] czerwca 1983 r. pod nr [...], zapis przekreślony z adnotacją "[...]"; zapisów na karcie [...] z Kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] w [...], sygn. akt [...], z których wynika, że skarżący został zarejestrowany [...] do nr [...]; zapisów w Dzienniku archiwalnym [...] w [...], z których wynika, że akta skarżącego, nr rejestracyjny [...] tw przekazano do archiwum [...] czerwca 1983 r. do nr [...] i składały się z teczki personalnej oraz teczki pracy za okres od 9 sierpnia 1982 r. do 17 listopada 1982 r.; zostały zniszczone protokołem brakowania akt nr 9 i 12; też w komputerowym zbiorze danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO) znajdują się informacje, z których wynika, że F. K. został zarejestrowany jako tajny współpracownik, zdjęty z ewidencji [...] czerwca 1983 r. z powodu odmowy współpracy, materiały archiwalne numer [...] zostały złożone w [...] Wydz. [...]. Organ wskazał, że w dzienniku rejestracyjnym wnioskodawca został zarejestrowany jako tajny współpracownik organów bezpieczeństwa państwa. W dzienniku rejestracyjnym od 1962 r. rejestrowano wszelkie zainteresowania operacyjne SB. Karty ewidencyjne to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Zdecydowana większość kart miała swój symbol, zazwyczaj składający z części literowej i liczby arabskiej, niekiedy uzupełniany datą modyfikacji karty. Karta [...] (dwustronna lub podstawowa karta rejestracyjna do 1962 r., za pomocą której rejestrowano osoby w kartotece ogólnoinformacyjnej. Następnie pełniła funkcję karty archiwalnej, za pośrednictwem której wypisywano osoby występujące w aktach. W późniejszym okresie zastąpiono ją kartą [...]. Natomiast karta [...] ([...]), zwana była kartą aktualizacyjną, łącznikową. W trakcie rejestracji czynnej pracownik operacyjny przekazywał na niej informacje dotyczące zmian w statusie rejestrowanego, a więc informował o zmianie nazwiska, adresu, miejsca pracy, a także zmian na linii rejestrowany - SB (nowy oficer prowadzący, przekwalifikowanie sprawy z SOS na SOR itp.). Po naniesieniu informacji z kart E-16 na karty [...] i [...], karty [...] były niszczone. Ponadto w Dzienniku (inwentarzu) archiwalnym wpisywano akta (teczki) złożone do archiwum. Prowadzono odrębne dzienniki dla akt sieci (różnych kategorii tajnych współpracowników) - oznaczony I, spraw operacyjnych - II, spraw śledczych - III, spraw obiektowych – IV. Natomiast Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych (ZSKO) to zbiór informacji kartotecznych przeniesionych na nośniki komputerowe. Istnieje w dwóch wersjach: 88 obejmującej zapisy z roku 1988 i 90 - z roku 1990. Zarówno z jednej, jak z drugiej wersji szereg zapisów usunięto, tym niemniej niekiedy stanowią one jedyne źródło informacji o osobie. Karta ewidencyjna [...], karta ewidencyjna [...], dziennik archiwalny oraz Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych (ZSKO) mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, jako wytworzonych przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Ww. dokumenty, tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, potwierdzają fakt rejestracji F. K. w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Organ podkreślił, że powyższa ocena odpowiada aktualnemu brzmieniu art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Obecnie uległ bowiem zmianie stan prawny. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw w ustawie o działaczach opozycji w art. 4 dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2. Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zmiana stanu prawnego spowodowała brak związania organu oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w ww. orzeczeniach.
F. K. w skardze na decyzję Prezesa IPN z [...] grudnia 2020 r. wniósł o uchylenie tej decyzji. Zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania pełnego oraz wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez brak ustalenia, czy odnalezione w archiwum dokumenty noszą cechy dokumentów wytworzonych przez lub przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa państwa, jak również poprzez oparcie rozstrzygnięcia administracyjnego jedynie na zapisach ewidencyjnych odwołujących się do dokumentacji źródłowej, która została zniszczona co stwierdzają protokoły brakowania; art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń oraz niedostateczne wyjaśnienie podstaw oraz przesłanek wydania decyzji o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, tj.: art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust 2 ustawy o działaczach opozycji poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie w ustalonym stanie faktycznym, że odnalezione w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty zostały wytworzone przez lub przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, podczas gdy zapisy ewidencyjne zgromadzone w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie stanowią dokumentów, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, gdyż z ich treści nie wynika potwierdzenie rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
W motywach skargi przytoczono argumentację mającą uzasadniać postawione zarzuty.
Prezes IPN - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej: p.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Prezesa IPN z [...] grudnia 2020 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie była decyzja wydana na podstawie 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2).
Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, o czym stanowi art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.
W sprawie nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN materiałów będących wpisami w urządzeniach ewidencyjnych, które wskazują skarżącego jako osobę będącą tajnym współpracownikiem organu bezpieczeństwa państwa.
Skarżący neguje zarówno swój udział w powstaniu dokumentów w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, jak również, że zapisy ewidencyjne zgromadzone w zasobie archiwalnym IPN stanowią dokumenty w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.
Zarzuty i twierdzenia skarżącego nie są zasadne. Zachowane w zasobach IPN materiały, wyszczególnione na stronie 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowią dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji i wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji jest ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, które spełniają kryteria określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Obowiązkiem organu w postępowaniu było odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w powyższych normach kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty charakteryzujące się powyższymi cechami. Organ nie ustala zatem stanu faktycznego, który miał miejsce w przeszłości. Postępowanie prowadzone przez Prezesa IPN ma charakter formalny, dotyczący wyłącznie obecności w zasobach określonej kategorii dokumentów, których odnalezienie wyklucza możliwość przyznania statusu działacza lub osoby represjonowanej, o czym świadczy użyte w przepisie sformułowanie "zachowały się" w odniesieniu do poszukiwanych dokumentów. Rolą organu nie jest ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.
W ocenie sądu organ prawidłowo ocenił, że kluczowe w tym postępowaniu dokumenty odnalezione w zasobach IPN – dziennik rejestracyjny, karta [...], karta [...], karta [...], dziennik archiwalny, zbiór informacji kartotecznych (Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych) to dokumenty będące pomocami ewidencyjnymi wytworzone przy udziale skarżącego przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa i treść tych dokumentów wskazuje, że skarżący [...] sierpnia 1982 r. został zarejestrowany pod numerem [...] w charakterze tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]", a zdjęty z ewidencji w czerwcu 1983 r.
W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślano, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Uznawano, że definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ danej osoby w wytworzenie dokumentu, przy uwzględnieniu okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna przecież współpraca. Takie stanowisko wyraził m.in. WSA w Warszawie w wyroku z 12 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2149/16, w którym sąd wyjaśnił także, że "udział w wytworzeniu dokumentu może polegać, jak w przypadku dokumentu ujawnionego w ramach tego postępowania, na wykorzystaniu w dokumencie informacji pochodzących od skarżącego.".
W aktualnym stanie prawnym ustawodawca zdefiniował, że zachowane w archiwum IPN pomoce ewidencyjne, które dotąd niekiedy nie były oceniane jako dowody dostatecznie dokumentujące wpływ danej osoby w ich powstanie, spełniają kryteria dokumentu wytworzonego przy udziale tej osoby, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa wówczas, gdy potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa i to w postępowaniu zostało wykazane.
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019, poz. 992) w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2 w brzmieniu: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Wynika stąd, że z woli ustawodawcy ujawnienie w zasobie archiwalnym IPN ww. pomocy ewidencyjnych, takich jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowanego Systemu Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji danego wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, ma prowadzić do następujących skutków:
- po pierwsze powstania po stronie Prezesa IPN obowiązku uznania, że w odniesieniu do wnioskodawcy w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa;
- po drugie powstania po stronie Prezesa IPN obowiązku uznania, że zachodzi przeszkoda do potwierdzenia przez Prezesa IPN, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, tj. obowiązku wydania decyzji odmownej.
Stwierdzić należy, że w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji ustawodawca stanął na gruncie rygoryzmu i formalizmu, przyjmując, że fakt istnienia urzędowych dokumentów, wytworzonych wyłącznie przez organy bezpieczeństwa państwa, potwierdzających samą rejestrację danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, uniemożliwia przyjęcie, że osoba ta spełnia kryteria z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, niezbędne do nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Organ zasadnie zatem stwierdził, że odnalezione w zasobach IPN materiały mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wskazanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i niewątpliwie potwierdzają fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego współpracownika, tym samym wyczerpują definicję dokumentów wytworzonych przy udziale osoby przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Z uwagi na wskazaną zmianę przepisów prawa materialnego organ nie był związany oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi przez WSA w Warszawie w wyroku z 13 lutego 2019 r. i przez NSA w wyroku z 22 września 2020 r. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ miał obowiązek uwzględnić obowiązujący w dacie rozstrzygania sprawy stan prawny, co też uczynił. W konsekwencji doprecyzowania przez ustawodawcę istotnego dla sprawy pojęcia dokumentu - ocena, że zachowane w zasobach IPN dokumenty dotyczące skarżącego spełniają przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji została uznana za prawidłową. W świetle nowego i obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji brzmienia art. 4 ustawy o działaczach opozycji, w szczególności ust. 2, straciła na aktualności ocena Sądów wyrażona w uprzednio wydanych w sprawie wyrokach, że powołane przez organ dokumenty nie posiadają cech dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa i, że wyłącza to przyjęcie, że zapisy ewidencyjne można uznać za dokumenty potwierdzające wykluczenie podstaw do potwierdzenia statusu osoby działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Przy czym zauważyć należy, że już w tych orzeczeniach wskazano, że organ przedstawił rejestry, z których wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany jako TW "[...]", co też przeczy twierdzeniu skarżącego, że z dokumentów tych nie wynika potwierdzenie rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
Wbrew oczekiwaniom skargi Sąd nie mógł również odwołać się do powołanego w skardze orzecznictwa sądowoadministracyjnego, stojącego m.in. na gruncie braku możliwości wywodzenia niekorzystnych dla wnioskodawców skutków prawnych z samych zapisów rejestracyjnych, dokonywanych przez organy bezpieczeństwa państwa PRL (wyrok NSA z 13 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1703/17; wyrok WSA w Warszawie z 23 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 574/17). Orzeczenia te zapadły bowiem na gruncie spraw, rozstrzyganych przez Prezesa IPN w stanie prawnym obowiązującym przed 12 kwietnia 2019 r., tj. przed wejściem w życie art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, obligującego organ do uznania dokumentu wytworzonego przez organy bezpieczeństwa państwa PRL, w którym stwierdzono rejestrację danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, za dokument wytworzony przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Odnosząc się do sformułowanego zarzutu naruszenia przez organ przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., skład orzekający stwierdził, że Prezes IPN dołożył wszelkich starań mających na celu zebranie wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizowanie sprawy we wszelkich jej aspektach z uwzględnieniem dowodów, które miały wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego i przedstawił przemawiającą za tym argumentację. Decyzja wydawana w postępowaniu ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych przepisach.
W świetle przedstawionego stanu sprawy, przytoczonych regulacji prawnych i poczynionych rozważań należało uznać skargę za bezzasadną. Zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.