IV SA/WA 170/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-04-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
reforma rolnanacjonalizacjanieruchomościdekret PKWNcharakter rolniczyzwiązek funkcjonalnypostępowanie administracyjneuchwała NSAorzecznictwoWSA

WSA w Warszawie uchylił decyzje Ministra Rolnictwa dotyczące reformy rolnej, wskazując na niewykonanie wcześniejszych wytycznych sądu dotyczących ustalenia charakteru rolnego nieruchomości i związku funkcjonalnego z majątkiem ziemskim.

Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie reformy rolnej. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ponowne zbadanie, czy część nieruchomości ziemskiej, w tym jezioro, miała charakter rolniczy i czy istniał związek funkcjonalny z gospodarstwem, zgodnie z wcześniejszymi wytycznymi sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczące reformy rolnej, które odmawiały stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych z lat 50. i 60. XX wieku. Sąd uznał, że organ administracji nie wykonał w pełni wytycznych zawartych w poprzednim wyroku sądu (sygn. akt IV SA/Wa 205/04), który nakazywał wyjaśnienie, czy część majątku ziemskiego, w tym jezioro, miała charakter rolniczy i czy istniał związek funkcjonalny z pozostałą częścią majątku. Sąd podkreślił, że samo prowadzenie hodowli ryb w jeziorze w latach 50. nie było wystarczające do uznania go za nieruchomość rolną w rozumieniu dekretu o reformie rolnej, a ocena powinna dotyczyć stanu na dzień 1 września 1939 r. Ponadto, sąd wskazał na potrzebę zbadania kwestii wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego i jego zakresu. Minister Rolnictwa, opierając się na ekspertyzach, uznał, że grunty pod wodą nie były powiązane funkcjonalnie z działalnością rolną, co skutkowało uchyleniem wcześniejszych decyzji. Skarżący zarzucili organowi niewykonanie wytycznych sądu, nieprawidłowe oparcie się na opiniach prawnych zamiast na ustaleniach faktycznych oraz brak analizy związku funkcjonalnego. Sąd przychylił się do tych zarzutów, wskazując na naruszenie przepisów K.p.a. i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym art. 153 dotyczącego związania wykładnią sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ administracji nie wykonał w pełni wytycznych sądu, pomijając m.in. obowiązek rozważenia okoliczności wszczęcia postępowania zakończonego wydaniem decyzji nacjonalizacyjnych oraz nie wyjaśnił kwestii istnienia lub braku faktycznego związku funkcjonalnego pomiędzy fragmentem jeziora a gospodarstwem rolnym.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organ nie zbadał wystarczająco kwestii wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego i nie dokonał ustaleń faktycznych dotyczących związku funkcjonalnego nieruchomości z produkcją rolną, opierając się jedynie na ogólnych opiniach prawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 art. 2 § ust. 1 lit e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Dotyczy nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej. Sąd interpretuje pojęcie 'nieruchomość ziemska' jako wymagające związku funkcjonalnego z produkcją rolną.

Dz.U. Nr 10, poz. 51 art. 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Dopuszcza orzekanie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu, ale tylko na wniosek strony.

K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z naruszeniem przepisów, w tym braku podstaw prawnych.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd związany wykładnią prawa dokonaną przez siebie lub poprzednika w orzeczeniu.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga sprawę co do istoty lub uchyla decyzję.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji z powodu naruszenia przepisów proceduralnych lub prawa materialnego.

Pomocnicze

Dz.U. Nr 10, poz. 51 art. 6

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Orzekanie o wyłączeniu nieruchomości spod działania dekretu następuje na wniosek strony.

K.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do działania na podstawie przepisów prawa i dążenia do prawdy obiektywnej.

K.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 100

Dotyczy związania wykładnią sądu w sprawach administracyjnych.

K.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Generalna zasada dwuinstancyjności postępowania.

K.p.a. art. 127 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jako środek odwoławczy od decyzji organu naczelnego.

K.p.a. art. 84 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wyłączenia biegłego.

K.p.a. art. 24 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wyłączenia pracownika organu od udziału w sprawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ administracji nie wykonał wytycznych sądu z poprzedniego wyroku dotyczących ustalenia charakteru rolnego nieruchomości i związku funkcjonalnego. Organ nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych, opierając się na ogólnych opiniach prawnych zamiast na konkretnych dowodach. Decyzja nacjonalizacyjna mogła być wydana bez podstaw prawnych, jeśli nie było wniosku strony o jej wydanie.

Odrzucone argumenty

Argumenty Ministra o braku związku funkcjonalnego jeziora z produkcją rolną, oparte na opiniach prawnych. Argumenty o braku możliwości prowadzenia hodowli ryb w jeziorze.

Godne uwagi sformułowania

organ administracji nadal nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wystarczające było prowadzenie hodowli ryb w jeziorze w latach 50-tych ubiegłego wieku, skoro należy oceniać stan na dzień 1 września 1939 r. brak wyodrębnienia w księgach wieczystych nie przesądza o faktycznym braku wyodrębnienia części nieruchomości nie można było uznać, iż część jeziora stanowiła nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wykonano wytycznych zawartych w wyroku Sądu sygn. akt IV SA/Wa 205/04 nie dokonano ustaleń faktycznych w tym zakresie m.in. zaniechano przesłuchania żyjącego świadka nie wykonał wytycznych, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04 pominął w ogóle zawartą w tym wyroku wskazówkę odnośnie obowiązku rozważenia okoliczności wszczęcia postępowania zakończonego wydaniem decyzji nacjonalizacyjnych nie mógł być uznany za wystarczające prowadzenie hodowli ryb w jeziorze w latach 50-tych ubiegłego wieku nie wykonał wytycznych wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04 odnośnie obowiązku zbadania, czy część Jeziora [...] stanowiła nieruchomość ziemską związaną funkcjonalnie z produkcją rolną nie może być to wyłącznie związek wynikający z powiązania osobą właściciela czy też związku terytorialnego organ orzekając w sprawie faktycznie nie wyjaśnił kwestii istnienia bądź braku faktycznego związku funkcjonalnego pomiędzy fragmentem Jeziora [...] a gospodarstwem rolnym nie mogły służyć opinie prawne [...] sporządzone dla celów niniejszego postępowania nie odnoszą się do ustaleń faktycznych dotyczących funkcjonowania określonej nieruchomości nie dokonał analizy, czy faktycznie istniał 'związek funkcjonalny' pomiędzy fragmentem Jeziora [...], stanowiącym część majątku ziemskiego a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego

Skład orzekający

Łukasz Krzycki

przewodniczący sprawozdawca

Grzegorz Czerwiński

sędzia

Agnieszka Wójcik

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'nieruchomość ziemska' w kontekście dekretu o reformie rolnej, wymóg związku funkcjonalnego z produkcją rolną, obowiązek wykonania wytycznych sądu przez organ administracji, znaczenie ustaleń faktycznych w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z dekretami o reformie rolnej i nacjonalizacji z okresu PRL. Interpretacja pojęcia 'nieruchomość ziemska' może być różna w zależności od kontekstu i okresu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznej reformy rolnej i jej konsekwencji, co może być interesujące z perspektywy analizy zmian prawnych i ich wpływu na własność. Pokazuje też, jak długo mogą trwać spory prawne.

Reforma rolna sprzed lat: Czy jezioro mogło być częścią majątku ziemskiego?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 170/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wójcik.
Grzegorz Czerwiński
Łukasz Krzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2007 r. sprawy ze skarg A. oraz Gminy O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] 2. sierpnia 2006 r.; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Gminy O. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych oraz na rzecz skarżącego A. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 października 2004 r. (sygn. akt IV SA/Wa 205/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tego Ministra z dnia [...] grudnia 2003 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1959 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r., iż nieruchomość ziemska, o łącznym obszarze [...] ha, położona w miejscowości G. (powiat K.) stanowiąca własność L. M. podpadała pod działanie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż organ administracji orzekając ponownie w sprawie nadal nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2000 r. (sygn. akt IV SA 1744/99), w którym wskazano, iż Minister winien wyjaśnić, czy wchodząca w skład majątku część Jeziora [...] (o pow. [...] ha) oraz nieruchomość obejmująca dwór z parkiem (o pow. [...] ha) stanowiły nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i podlegały reformie rolnej. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające w tym zakresie było nie wystarczające - w szczególności za miarodajne nie mogło być uznane prowadzenie hodowli ryb w jeziorze w latach 50-tych ubiegłego wieku, skoro należy oceniać stan na dzień 1 września 1939 r. Podobnie niedostatecznie wyjaśniono, w ocenie Sądu, kwestie ewentualnego wyodrębnienia części dworsko-parkowej, gdyż ustaleń dokonano w oparciu o protokoły z 1952 roku. Wskazano, iż brak wyodrębnienia w księgach wieczystych nie przesądza o faktycznym braku wyodrębnienia części nieruchomości. Sąd wskazał konieczność zbadania związku funkcjonalnego zabudowań z resztą majątku w kontekście zarzutów spadkobierców dawnego właściciela, iż utrzymywał się on z innych źródeł niż majątek ziemski a w pozostałej części majątek był dzierżawiony.
Sąd wskazał także na potrzebę zbadania kwestii wszczęcia postępowania, które zostało zakończone wydaniem decyzji nacjonalizacyjnych odnośnie majątku, wskazując iż wniosek żony właściciela majątku dotyczył przejęcia jego części, natomiast organy prowadziły postępowanie odnośnie całości majątku.
Sąd wyraził również pogląd, iż objęcie nacjonalizacją gruntów pod wodami w latach 60-tych ubiegłego wieku nie stoi na przeszkodzie temu aby część z nich podlegało nacjonalizacji na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych z lat 40-tych ubiegłego wieku.
Skarga kasacyjna na powyższy wyrok została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2005 r. (sygn. akt I OSK 160/05).
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r., którą stwierdzono nieważność przywołanych orzeczeń nacjonalizacyjnych w części dotyczącej określonych działek ewidencyjnych (w związku z treścią art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.) a w pozostałej części stwierdzono, iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem prawa (art. 156 § 2 K.p.a.), a następnie orzekł o nieważności tych samych orzeczeń w stosunku do zmodyfikowanego katalogu działek ewidencyjnych, a także odnośnie zmienionego katalogu działek stwierdził, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż postępowanie prowadzone było na wniosek spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości. Rozpoznając po raz kolejny sprawę Minister związany był wytycznymi Sądu Administracyjnego, który nakazał ustalenie m.in. czy część Jeziora [...] stanowiła nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ administracji, związany tymi wytycznymi, zwrócił się do [...] A. S., M. S. oraz J. S., jako specjalistów w zakresie prawa rolnego, z prośbą o opracowanie ekspertyz, czy część jeziora należąca do właściciela majątku stanowiła nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym. Dalej organ zreferował tezy i konkluzje zawarte w opiniach. W ocenie organu administracji z ekspertyz tych wynikało, iż grunty pod wodą nie były powiązane funkcjonalnie z działalnością rolną. Stanowisko takie potwierdza opinia dyrektora jednostki organizacyjnej Ministerstwa z dnia 24 marca 2006 r. (Departamentu Rybołówstwa).
Skoro wchodząca w skład majątku część Jeziora [...] nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej to nieruchomość ziemska nie przekraczała norm obszarowych wskazanych w dekrecie (art. 2 ust. 1 lit e), a więc w całości nie podpadała pod jego działanie. Stad zbędne było badanie ewentualnego związku funkcjonalnego części dworsko-parkowej majątku z jego pozostałą częścią.
Odnosząc się do zarzutu, iż jeden z autorów ekspertyz powinien być wyłączony ze sprawy, gdyż działał on na rzecz byłych właścicieli majątku, organ administracji wyraził pogląd, iż nie mogło mieć to wpływu na treść przedłożonej przez niego opinii.
Uzasadniając modyfikację poprzedniej decyzji w tej sprawie, organ administracji wskazał, iż zmiany katalogu działek, w stosunku do których stwierdzono nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych, dokonano w oparciu o zaktualizowane dane dotyczące struktury własnościowej działek ewidencyjnych na obszarach wchodzących wcześniej w skład majątku objętego orzeczeniami nacjonalizacyjnymi.
Skargi na decyzję wniosły A. oraz Gmina O.
W skardze A. zarzuciła, iż decyzja została podjęta w sprzeczności z postanowieniami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jak również ustaleniami poczynionymi w trakcie postępowania. Wskazano, iż dekret nie dotyczył wyłącznie przejmowania nieruchomości ziemskich o charakterze rolnym. Wskazano, iż o ile jednak konieczne jest ustalenie związku funkcjonalnego pomiędzy częścią Jeziora [...] a pozostałym majątkiem to, ponieważ pojęcie to nigdzie nie zostało zdefiniowane, wystarczy wykazanie jakiegokolwiek związku i w ocenie skarżącej A. związek taki istniał (podmiotowy - przez osobę właściciela, terytorialny- jezioro stanowiło część majątku, organizacyjny – co najmniej osobę zarządcy wybierał właściciel tego samego majątku).
W skardze Gminy O. podniesiono, iż podstawą orzekania w sprawie nie mogły być opinie prawne, na które powoływał się organ. Chodziło bowiem o dokonanie ustaleń in concreto dotyczących określonej nieruchomości, nie zaś ustalenie generalnych uwarunkowań przejmowania na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej gruntów pod jeziorami. Jednocześnie zawarto polemikę z niektórymi tezami zawartymi w opiniach prawnych. Konkludując skarżąca Gmina podniosła, iż faktycznie nie wykonano wytycznych zawartych w wyroku Sądu sygn. akt IV SA/Wa 205/04. Nie dokonano ustaleń faktycznych w tym zakresie m.in. zaniechano przesłuchania żyjącego świadka, nie przeanalizowano stanu faktycznego w kontekście zagadnienia, jakie były co do reguły związki gospodarstw rolnych z przylegającymi do nich wodami (źródło zaopatrzenia majątku w wodę dla celu hodowli zwierząt itp.). Ponieważ, z uwagi na znaczny upływ czasu, nie możliwe jest obecnie dokonanie precyzyjnych ustaleń odnośnie stanu faktycznego, dlatego należałoby odwołać się do racjonalnych domniemań.
Podniesiono również, iż opinia prawna [...] S. nie mogła być brana pod uwagę, gdyż powinien być on wyłączony z postępowania z uwagi na udzielanie pomocy prawnej spadkobiercom dawnych właścicieli.
W skardze zawarto także uwagi odnośnie właściwego ustalenia związku części dworsko – parkowej z resztą majątku.
W piśmie procesowym (k. 60-66) uczestnik postępowania J. T. wskazała, iż w sprawie istotne znaczenie miał brak możliwości prowadzenia w Jeziorze [...] zorganizowanej działalności polegającej na hodowli ryb zgodnie z zasadami racjonalnej gospodarki, co potwierdza pismo Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (opinia z 24 marca 2006 r.). Samo prowadzenie połowów nie może być uznane za produkcje rolną. Jezioro zostało znacjonalizowane dopiero na podstawie przepisów ustawy – Prawo wodne z 1974 roku. W tym świetle trafnie ustalono, iż część Jeziora [...] nie mogła być wykorzystane na cele wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Trafne są zarzuty skargi Gminy O., iż organ administracji orzekając w sprawie nie wykonał wytycznych, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04.
W pierwszym rzędzie organ administracji pominął w ogóle zawartą w tym wyroku wskazówkę odnośnie obowiązku rozważenia okoliczności wszczęcia postępowania zakończonego wydaniem decyzji nacjonalizacyjnych. Kwestia ta może mieć istotne znaczenie w kontekście oceny legalności tych decyzji.
W myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazane w art. 2 ust. 1 nieruchomości ziemskie przechodziły na własność Państwa z mocy prawa. Nie wydawano w tym przedmiocie, co do zasady orzeczeń administracyjnych. Jedyny wyjątek od tej zasady statuował przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), w myśl którego dopuszczalne było orzekanie czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu, przy czym, w myśl § 6 rozporządzenia, orzekanie takie następowało na wniosek strony ubiegającej się o uznanie, iż dana nieruchomość jest wyłączona spod działania dekretu. Z uwagi na szczególny charakter regulacji zawartej w rozporządzeniu (wyjątek od zasady ogólnej wynikającej w wprost z dekretu o randze ustawy), wskazany przepis nie może być interpretowany rozszerzająco. Prowadzi to do konkluzji, iż decyzja w myśl § 5 może być wydana jedynie w związku z odnośnym wnioskiem strony. W przypadku braku wniosku orzekanie w przedmiocie przejścia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nie miałoby podstaw prawnych a więc decyzja w tym przedmiocie dotknięta byłaby wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie rozważył kwestii złożenia stosownego wniosku odnośnie nie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu, pomijając wytyczne zawarte w wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04, czym naruszono art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Trafny jest równocześnie zarzut skargi Gminy O., iż nie wykonano wytycznych wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04 odnośnie obowiązku zbadania, czy część Jeziora [...] stanowiła nieruchomość ziemską związaną funkcjonalnie z produkcją rolną.
Odnosząc się do tej kwestii, w kontekście zarzutów sformułowanych z kolei w skardze A., trzeba zauważyć, iż pojęcie "nieruchomość ziemska", użyte w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej (po odnośnej nowelizacji bez wskazania, iż chodzi o nieruchomości o "charakterze rolnym"), nie jest jednolicie interpretowane zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie. Rozumieniu tego pojęcia odwołującego się do jego znaczenia zawartego m.in. w innych aktach normatywnych tego okresu (w judykaturze patrz tak np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt IV SA/Wa 1923/06 oraz 2076/06, w doktrynie patrz m.in. opinia [...] S. w niniejszej sprawie) przeciwstawiane jest zawężające rozumienie tego pojęcia, w którym odwołuje się do, nie mającej już mocy obowiązującej, wykładni przepisów dekretu dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny uchwałą z dnia 19 września 1990 sygn. akt W 3/89 (opublik. w OTK z 1990 r. z. 1, poz. 26) W uchwale tej TK wyraził pogląd, iż przejęciu na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podlegały wyłącznie nieruchomości związane funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej. W ukształtowanym, z odwołaniem do tej tezy, orzecznictwie Naczelnego Sądu administracyjnego rozumienie pojęcia "nieruchomość ziemska" użytego w dekrecie dotyczy wyłącznie nieruchomości powiązanych funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej (patrz tak m.in. w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06), przy czym związek ten musi być wykazany in concreto w przypadku określonych części nieruchomości. Nie może być to wyłącznie związek wynikający z powiązania osobą właściciela czy też związku terytorialnego. W rozpatrywanej sprawie w wydanych wcześniej wyrokach Sąd orzekając w tej sprawie podzielił pogląd, co do konieczności występowania związku funkcjonalnego pomiędzy przeznaczeniem określonej nieruchomości (jej części) a prowadzeniem produkcji rolnej, jako warunku uznania, iż dana nieruchomość (jej część) stanowi "nieruchomość ziemską" w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd, orzekając w niniejszej sprawie, związany jest poglądem wyrażonym w prawomocnych wyrokach Sądów orzekających w tej sprawie, co wynika odpowiednio z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 100 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Poza oceną Sądu pozostają w tej sytuacji zarzuty A. odnośnie niewłaściwej interpretacji przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w kontekście rozumienia jego przepisów z odwołaniem do normatywnie nieokreślonego kryterium tzw. "związku funkcjonalnego", czy też możliwości przyjęcia a proiori, iż związek taki występował pomiędzy częścią Jeziora [...] a resztą majątku z uwagi na powiązanie osobą właściciela (mającego też wpływ na zarząd majątkiem) czy związek terytorialny.
Trafnie natomiast w skardze Gminy O. podniesiono, iż organ orzekając w sprawie faktycznie nie wyjaśnił kwestii istnienia bądź braku faktycznego związku funkcjonalnego pomiędzy fragmentem Jeziora [...] a gospodarstwem rolnym, stanowiącym część majątku. W szczególności celowi temu nie mogły służyć opinie prawne [...] sporządzone dla celów niniejszego postępowania. Opinie te stanowiły analizę uwarunkowań formalnoprawnych dotyczących ewentualnego przejęcia jezior na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mają one charakter generalny i abstrakcyjny, odnosząc się do regulacji normatywnych (m.in. w kontekście przepisów dotyczących gospodarowania wodami oraz rybołówstwa), przy czym opinia S. zawiera interpretację regulacji normatywnych głównie przez pryzmat poglądów prawnych, które ukształtowały się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wskazane opinie nie odnoszą się do ustaleń faktycznych dotyczących funkcjonowania określonej nieruchomości, które to ustalenia obowiązany był dokonać organ administracji, w myśl wytycznych zawartych w wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04. Ogólnego rozważenia uwarunkowań formalnoprawnych dotyczących przejęcia gruntów pod jeziorami, o ile wyjaśnienie tych kwestii byłoby wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy, mógł dokonać Sąd orzekający uprzednio w sprawie. O ile Sąd zobowiązał organ administracji do wyjaśnienia określonej kwestii w sprawie, jako istotnej dla rozstrzygnięcia, oznaczało to konieczność dokonania odpowiednich ustaleń faktycznych.
Podobnie znaczenia przesądzającego nie mają kwestie ujęte w opinii z dnia 24 marca 2006 r., której znaczenie podkreślono w piśnie procesowym (k 60-66). Wynika z niej wyłącznie, iż w jeziorze nie można było prowadzić hodowli ryb lecz prowadzona była gospodarka rybacka (racjonalne wykorzystanie zasobów), co nie wyklucza iż jezioro to nie było równocześnie funkcjonalnie powiązane z produkcją rolną prowadzoną w gospodarstwie.
W tym kontekście trafne są zarzuty skargi, iż organ nie dokonał analizy, czy faktycznie istniał "związek funkcjonalny" pomiędzy fragmentem Jeziora [...], stanowiącym część majątku ziemskiego a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego w kontekście powiązań gospodarczych (podnoszone w trakcie postępowania kwestie zaopatrzenia w wodę, wykorzystywania lodu z jeziora itp.). W tym kontekście organ powinien m.in. rozważyć możliwość i zasadność przesłuchania świadków (patrz wniosek w tym zakresie w piśmie z dnia 4 sierpnia 2006 r.).
Trafne są uwagi zawarte w skardze, iż ze względu na znaczny upływ czasu dokonanie precyzyjnych ustaleń faktycznych może napotykać na znaczne trudności. W tym kontekście organ powinien mieć na uwadze tryb nadzwyczajny, w którym prowadzone jest postępowanie (art. 156 §. 1 pkt 2 K.p.a.). Jego przedmiotem w tym kontekście jest ustalenie, czy konkretne orzeczenie nacjonalizacyjne nie zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa, a więc czy można obecnie uznać, po prawidłowym zgromadzeniu dostępnego materiału dowodowego, iż decyzja została wydana w sposób oczywiście wadliwy w kontekście rozumienia przepisów dekretu zawartego w wytycznych Sądów orzekających dotąd w sprawie (ewentualny oczywisty brak związku funkcjonalnego).
Bez znaczenia w sprawie są podnoszone przez uczestnika postępowania (k. 60-66) kwestie nacjonalizacji gruntów Jeziora[...], na podstawie przepisów z lat 70-tych ubiegłego wieku. Kwestia ta nie ma znaczenia dla oceny, czy nacjonalizacja części gruntów pokrytych wodami nie nastąpiła na zasadzie przepisów z lat 40-tych ubiegłego wieku.
Kwestia właściwego ustalenia ewentualnego związku funkcjonalnego mogą odgrywać w sprawie znaczenie w razie wyjaśnienia, iż istniały podstawy prawne do orzekania w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w myśl uwag zawartych na wstępie uzasadnienia wyroku.
Nie wyjaśnienie kwestii mogących mieć wpływ na wynik sprawy, w świetle wytycznych wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04, stanowi jednocześnie naruszenie art. 7 i 77 K.p.a.
Uchybieniem nie mającym wpływu na wynik niniejszej sprawy jest wadliwe powołanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na opinię dyrektora wewnętrznej komórki organizacyjne organu orzekającego w sprawie. Opinia taka, jako stanowisko jednego z pracowników obsługujących urząd Ministra, w treści rozstrzygnięcia może być prezentowana wyłącznie jako własne stanowisko samego organu administracji. Z kolei opinia S. (jak i pozostałe opinie) jak wskazano wcześniej nie mogła być faktycznie podstawą do orzekania w sprawie. Abstrahując od tego trzeba wskazać, iż co do zasady, o ile strona w toku postępowania podnosi konieczność wyłączenia biegłego z postępowania, z uwagi na domniemane działanie na rzecz jednej za stron, organ powinien rozważyć tą kwestię. Nie dopuszczalne jest arbitralne uznanie, iż okoliczność taka nie ma wpływu na treść opinii. Stanowisko takie oznaczałoby pominięcie a priori treści art. 84 §. 2 w zw. z art. 24 §. 1 i 3 K.p.a..
Poza oceną Sądu pozostają, podniesione w skardze Gminy O., kwestie dotyczące związku zabudowań dworsko–parkowych z resztą majątku. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji nie były one bowiem dotąd rozważne przez organ administracji.
Z uwagi na konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego Sąd, uwzględniając generalną zasadę rozpatrywania sprawy w dwu instancjach (art. 15 K.p.a.), przy czym w przypadku załatwiania sprawy przez organ naczelny zasada ta jest realizowana przez przyznanie środka odwoławczego w formie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 K.p.a.), uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję w tym samym przedmiocie.
Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.
Orzekając ponownie w sprawie organ wykona wytyczne zawarte w wyroku sygn. akt IV SA/Wa 205/04, uwzględniając wskazówki zawarte w niniejszym orzeczeniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI