IV SA/WA 1620/05

IV SA/Wa 1620/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wójcik.
Krystyna Napiórkowska /sprawozdawca/
Łukasz Krzycki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A. D. i B. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. D. kwotę 500 (pięćset) złotych oraz na rzecz B. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. wydaną na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 kpa w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] października 2001r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej L. z dnia [...] sierpnia 1950r. utrzymującego w mocy orzeczenie Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej o pow. 14,5 ha położonej w T. w gminie J. woj. L. od "Zakładów Włókienniczych J. i W." w T. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister podał, iż pismem z dnia 18 maja 2001r. A. D. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej L. z dnia [...] maja 1950r., który działając na podstawie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46. poz. 339) przejął na własność Państwa mienie położone w gromadzie pod nazwą "C. T.i w powiecie l.", stanowiące własność Zakładów Włókienniczych J. i W. w T. wraz z zabudowaniami o obszarze ogólnym 14,5405 ha.
Decyzją z dnia [...] października 2001r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie administracyjne w sprawie uznając, iż wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przez osoby nie mające przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli A. D. i B. J. zarzucając, iż organ niesłusznie odmówił uznania spadkobierców byłych wspólników spółki jawnej za strony postępowania i na tej podstawie umorzył postępowanie.
Po rozpatrzeniu wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. umorzył postępowanie odwoławcze uznając, iż wniosek nie pochodzi od stron postępowania. Decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2004r. sygn. akt. IV SA 3608/02.
Rozpatrując ponownie sprawę Minister wskazał, iż zgodnie z art. 19 kpa, organy administracji państwowej są zobowiązane z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek ten nabiera szczególnego znaczenia w sprawach, w których zaszły przekształcenia w strukturze administracji publicznej i braku instytucji prawnych (kategorii spraw), o których rozstrzygano w postępowaniu zwykłym. Organ powołał się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, którym wyrażono pogląd, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie toczące się zgodnie z dyspozycją art. 157 § 1 kpa. O tym jakie to są organy wyższego stopnia przesądza przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić organu wyższego stopnia wobec nieistnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który zgodnie z art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) uprawniony był do wydania decyzji w I instancji i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne na jakich decyzje te zostały oparte.
Zdaniem Ministra w takim przypadku jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji i określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198z późn. zm.), w myśl którego do własności organów gminy przeszły – jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej – jako zadania własne, określone w ustawach zadania odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) uległ zmianie art. 17 pkt. 1 – 3 kpa i organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze. Uznając zatem, iż organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji, jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] października 2001r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Skargę na powyższą decyzję złożyli B. J. i A. D.
Skarżący B. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie o właściwości organu administracji państwowej wyższego stopnia dla przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości ziemskiej.
Skarżący podniósł, że organ po wieloletnim prowadzeniu postępowania w sprawie i badaniu sprawy dopiero zauważył swoją niewłaściwość.
Zdaniem skarżącego spowodowane to zostało niemożliwością podtrzymania przez organ stanowiska o braku legitymacji prawnej wnioskodawców wobec wykazania przez nich, iż nieruchomość ziemska w momencie jej przejęcia na własność Państwa była własnością osób fizycznych, a nie spółki jawnej, która jako podmiot prawa przestała istnieć w 1948 roku.
Skarżąca A. D. zarzuciła naruszenie art. 6,7,8,12, i 157 kpa oraz art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270) i wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz powołując się na art. 22 § 3 kpa wniosła o rozpatrzenie sporu kompetencyjnego między organami administracji rządowej, a organami samorządu terytorialnego i wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 lutego 2004r. sygn. Akt IV SA 3608/02 wskazał na nieprawidłowości w rozstrzygnięciu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i nakazał ich usunięcie. Zdaniem skarżącej organ wydając zaskarżoną decyzję nie zastosował się do wskazówek zawartych w wyroku.
Ponadto podkreślono, iż Sąd Administracyjny w swoim rozstrzygnięciu nie wskazał, aby organ jakim jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi był niewłaściwy dla prowadzenia niniejszego postępowania.
Istotne znaczenie – zdaniem skarżącej – ma fakt, że przepisy kompetencyjne, ma które powołuje się organ naczelny, istniały już w swym brzmieniu w chwili złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń na podstawie, których została przyjęta na własność Skarbu Państwa nieruchomość położona w T., co oznacza, że już wtedy organ administracji winien uznać się za niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy.
Skarżąca uważa, że skoro organ uznał się za właściwy na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów, jest nim właściwy do czasu ostatecznego załatwienia sprawy, zwłaszcza, że przepisy wyraźnie nie wskazują, iż w niniejszej sprawie winny rozstrzygać organy samorządu terytorialnego, a konkretnie właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją naruszył zasadę praworządności, gdyż to na organie administracji ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli. Skarżąca podniosła, że takie przeprowadzenie postępowania ma na celu i wyłącznie przedłużenie postępowania co narusza zasadę szybkości postępowania.
Dodatkowo skarżąca zwróciła uwagę, że organ wydając zaskarżoną decyzję chce uwolnić się od podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń na mocy, których na własność Skarbu Państwa została przyjęta nieruchomość położona w T.
W dalszej części dość obszernego uzasadnienia skargi wykazano, powołując się na stanowisko judykatury i poglądy prezentowane w doktrynie, na brak podstaw do przyjęcia tezy, że skarżący, którzy są spadkobiercami wspólników spółki jawnej, nie mają statutu strony postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń, na mocy których przyjęta została na własność Skarbu Państwa przedmiotowa nieruchomość ziemska.
W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie jako bezzasadnych, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów postawionych w skargach wyjaśniono, iż w ocenie organu sam fakt prowadzenia postępowania nie czyni organu właściwym w sprawie, o tym przesądzają bowiem przepisy prawa. Minister podał, że właśnie dlatego, pomimo, iż w sprawie podejmowano szereg czynności i wydawano decyzje, po wnikliwym zbadaniu przepisów kompetencyjnych, organ uznał, iż w świetle prawa nie jest właściwy do rozpatrzenia niniejszej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269). Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem, nie zaś według kryteriów odnoszących się słuszności rozstrzygnięcia.
Rozpoznając skargi w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż zasługują one na uwzględnienie i prowadzą do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przepis art. 153 cyt. w/w ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Użyty w tym kontekście zwrot normatywny " w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualnie określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego. Typowym przykładem tak rozumianej "sprawy" będącej przedmiotem sądowej kontroli wykonywanej przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne są w szczególności także sprawy załatwione w drodze decyzji administracyjnych wydawanych w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 1 § 1 pkt1 oraz art. 104 kpa).
Równocześnie należy podkreślić, że sformułowana w art. 153 w/w ustawy zasada w myśl której, "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd" oznacza, że także w przyszłości ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd, będzie on nadal związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone prawem określonym trybie i oczywiście o ile nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.
Pozostaje poza sporem, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy był wniosek A. D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości o pow. 14, 54 ha położonej w miejscowości T. Rozpoznając skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2002r. umarzającą postępowanie na podstawie art. 124 § 3 i 138 § 1 pkt 3 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2004r. (sygn. akt. IV SA 3608/02), uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono, iż pomimo, że organ naczelny w toku postępowania doszedł do przekonania, że skarżący nie mają przymiotu strony do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i na tej podstawie umorzył postępowanie – skarżący mając przymiot strony z wszelkimi tego konsekwencjami, a w szczególności z prawem wniesienia środka odwoławczego od decyzji umarzającej postępowanie.
W konsekwencji Sąd wyraźnie stwierdził, że złożenie wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy obligowało Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ponownego rozpatrzenia sprawy (od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego (co do istoty sprawy) albo utrzymującego w mocy swoją decyzję wydaną w pierwszej instancji – art. 138 § 1 pkt 1 kpa, albo uchylającego tą decyzją i orzekającego co do istoty sprawy (jeżeli wcześniejsze stanowisko uległoby zmianie) na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2 kpa.
Tym samym w wyroku tym przesądzono, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest organem właściwym w niniejszej sprawie.
Podkreślić należy, iż Sąd Administracyjny, badając legalność zaskarżonego aktu, w pierwszej kolejności przedmiotem sprawowanej kontroli czyni kwestię właściwości organu w danej sprawie. Skoro w wyroku z dnia 27 lutego 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził, niewłaściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...]sierpnia 1950r., którym utrzymano w mocy orzeczenie Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950 r. o przejęciu na własność Państwa zabudowanej nieruchomości na podstawie art. 1 w/w dekretu z dnia 27 lipca 1949r., to umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania przed organem pierwszej instancji z powodu niewłaściwości organu – tj. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpoznania sprawy, należy uznać za naruszające art. 153 w/w ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dodać należy, iż obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu Administracyjnego ciąży na organie orzekającym, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.
Na marginesie należy zauważyć, iż wniosek skarżących o rozpatrzenie sporu kompetencyjnego jest niezasadny, bowiem w ogóle nie wystąpiły przesłanki wskazujące na istnienie tego rodzaju sporu.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na postawie art. 200 w/w ustawy.