IV SA/WA 1474/05

IV SA/Wa 1474/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Wykowski
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec,, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi A. H., K. P., D. J. i M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] marca 2005r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz: - A. H. i K. P. - solidarnie - D. J. kwotę po 450,- (czterysta pięćdziesiąt) zł, zaś na rzecz M. K. kwotę 200,- (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - na podstawie art. 127§3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2005 r., którą odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 1948 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] stycznia 1948r. w sprawie podpadania nieruchomości ziemskiej C. z gruntami zw. "D.", "C." i "O." położonej na terenie Gminy N., powiatu [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1946 r. nr [...] Wojewódzki Urząd Ziemski w W. uznał, że nieruchomość ziemska "C." położona w Gminie N. stanowiąca własność H. P. i T. J. o obszarze ogólnym [...] ha, w tym użytków rolnych [...] ha nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Następnie - orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1948 r. w pkt 1 wznowił postępowanie w sprawie wyłączenia spod przepisu art. 2 ust. 1 lit.e przedmiotowego dekretu nieruchomości ziemskiej "C." z gruntami zw. "D.", "C." i "O.", w pkt 2 uchylił orzeczenie b. Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] lipca 1947 r. Ponadto orzeczeniem tym w pkt III uznał, iż nieruchomość ta o powierzchni ogólnej [...] ha w tym użytków rolnych [...] ha podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca. 1948 r.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1948 r. oraz z [...] czerwca 1948 r. wystąpiła D. J.
Rozpoznając wniosek organ naczelny stwierdził, że wskazane decyzje nie są dotknięte żadną z wad nieważności określonych w art. 156§1 kpa. Podstawą prawną wydania kontrolowanej decyzji był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich łączny obszar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych a na terenach województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych tej powierzchni. Nie było więc istotne czy przejmowany majątek zapisany był w jednej księdze wieczystej czy też w kilku -jak było w niniejszej sprawie, istotna była powierzchnia łączna nieruchomości.
Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można jednoznacznie określić jaka była rzeczywista powierzchnia przejętej nieruchomości w dniu 1 września 1944 r. oraz w dniu 13.09.1944 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu.
Jak wynika z protokołu przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości C. sporządzonego [...].04.1945r. z polecenia Powiatowego Urzędu Ziemskiego w W. obszar ogólny nieruchomości C. wynosił [...] ha.
Natomiast ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z wykazu sporządzonego przez Urząd Gminy N. wynika, że obszar ogólny majątku C. wynosił [...] ha.
W orzeczeniu z dnia [...].07.1946 r. powołując się na zachowany rejestr pomiarowy mierniczego W. W. oraz protokół spisany [...] lipca 1946r. przez Komisarza Ziemskiego na powiat [...] podniesiono, że w skład majątku C. wchodziły "D."
o powierzchni [...] ha, w tym gruntów ornych [...] ha oraz pastwisk [...] ha, co łącznie daje sumę [...] ha użytków rolnych, " D." o powierzchni ogólnej [...] ha, przy czym całą tę powierzchnię zaliczono do nieużytków, "C." o powierzchni ogólnej [...] ha,
w tym do gruntów ornych zaliczono [...] ha, "O." o powierzchni ogólnej [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych [...] ha i pastwisk [...] ha, czyli w sumie w "O." zaliczono [...] ha do użytków rolnych. Łącznie powierzchnię ogólną majątku C. określono na [...] ha w tym użytków rolnych [...] ha
Dnia [...] grudnia 1947 r. komisja społeczna sporządziła "sprawozdanie w sprawie wyłączenia nieruchomości ziemskiej C.", w którym uznała, że grunty o powierzchni [...] ha zaliczone - w orzeczeniu z [...] lipca 1946 r. -do nieużytków położone
w nieruchomości "D." należy zaliczyć do gruntów ornych. Ponadto w nieruchomości "C." do gruntów ornych postanowiono zaliczyć [...] ha a do pastwisk zaliczono [...] ha natomiast w nieruchomości "O." - [...] ha zaliczono do ogrodów. Tym samym w całym majątku C. do użytków rolnych zaliczono dodatkowo w sumie [...] ha. Po wprowadzeniu powyższych poprawek obszar użytków rolnych w tym majątku wyniósł [...] ha a nie [...] ha jak uznał Wojewódzki Urząd Ziemski w W. orzeczeniem z dnia [...] lipca 1946 r. W/w sprawozdanie było podstawą wznowienia postępowania
w sprawie wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej "C.", w wyniku którego orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1948 r. utrzymanym w mocy orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1948 r. - orzeczenie z dnia [...].07.1946 r. zostało uchylone i orzeczono, że przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit.e dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podniósł, że ustalenia te stanowią nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydawaniu uchylonej decyzji a nie były znane urzędowi i dlatego należało postępowanie w sprawie wznowić z urzędu i orzec jak w pkt II i III kontrolowanego orzeczenia.
Dokonując ustaleń w zakresie wielkości majątku "C." organ wskazał dodatkowo, że jak wynika z protokołu z dnia [...] kwietnia 1948 r. w sprawie określenia użytków rolnych nieruchomości ziemskiej C. - powierzchnia użytków rolnych przedmiotowego majątku wynosiła [...] ha natomiast po odjęciu gruntów sprzedanych w latach 1946-1947 - [...] ha Z pisma Z. H. z dnia 30 stycznia 1948 r. wynika bowiem, że z "D." w latach 1946-1948 sprzedano [...] działek. W odpowiedzi na pismo Urzędu Wojewódzkiego [...] - Starostwo Powiatowe w W. pismem z dnia 14.02 1948r. poinformowało urząd, że nie były wydawane w tym okresie zezwolenia na sprzedaż gruntów wchodzących w skład majątku C.
Organ badając legalność orzeczenia z dnia [...].01.1948 r. i z [...].06.1948 r. przeprowadził szereg analiz dokumentacji geodezyjno - prawnej w tej sprawie. Szczególnej analizie poddano nieruchomość "D." bowiem uznanie przez Komisję
w dniu [...].12.1947 r. a następnie w orzeczeniu z dnia z [...].01.1948 r., iż [...] ha
z tej nieruchomości stanowiły użytki rolne przesądziło o przejęciu na własność Państwa całego majątku C. Jak wynika z planu sytuacyjnego gruntów działu D. sporządzonego w 1943 r. przez mierniczego Przysięgłego M. W. grunt ten o ogólnej powierzchni [...] ha składał się z 2 parcel: parceli nr 1 o powierzchni [...] ha i parceli nr 2 o powierzchni [...] ha oraz drogi o powierzchni [...] ha. Orzeczeniem z dnia [...].01.1948 r. z gruntów zwanych "D." przejęto jedynie parcele nr [...] o powierzchni [...] ha. W operacie ewidencji gruntów m. K. grunt pod nazwą "D." oznaczony jest jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha. W maju 2004 r. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w P. sporządził opinię pt "Określenie rodzaju i powierzchni użytków gruntowych w nieruchomości ziemskiej D".
Na podstawie ortofotomapy wykonanej w oparciu o zdjęcie lotnicze z 1947 r. dokonano ekspertyzy, w której stwierdzono, że na obszarze działu D. wyraźnie widać cechy jednoznacznie świadczące o ornym charakterze użytkowania środkowej
i północno-zachodniej części obiektu o powierzchni [...]ha, użytki zielone zajmowały zaś obszar [...] ha i występowały we wschodniej części obiektu. Oszacowana na tej podstawie powierzchnia użytków rolnych działu D. wynosiła zatem [...] ha.
Oceniając powyższe organ wskazał, że kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja nie naruszała prawa w sposób rażący.
Dodatkowo organ wskazał, że inne dowody zebrane w postępowaniu nie pozwalają jednoznacznie ustalić, jaka była powierzchnia ogólna majątku C. Organ przywołał m.in. opinię geodety W. D. z dnia 03.07.1999 r. która wskazuje, że powierzchnia ogólna dóbr C. na dzień 1.09.1939 r. wynosiła [...] ha a przed 13.06.1944 r.
z nieruchomości odłączono [...] ha z tym, że - jak wskazał organ tak duża powierzchnia przedmiotowego majątku nie ma potwierdzenia w innych dokumentach. Analizując dodatkowo nieruchomość "D." należy stwierdzić, że z nieruchomości tej nie przejęto na własność Państwa parceli nr [...] o pow. [...] ha. Biorąc pod uwagę, że w każdym z wydawanych w sprawie orzeczeń przyjęto powierzchnię ogólną majątku powyżej [...] ha to po dodaniu tej powierzchni przekroczy ona powierzchnię [...] ha.
Organ wskazał dodatkowo, że z materiału dowodowego wynika, że H. P. i T. J. oprócz opisanych o orzeczeniu gruntów pod nazwą " D.", "O.", "C." oraz "D." byli właścicielami jeszcze jednego działu -"K.", który również nie został przejęty na rzecz Skarbu Państwa.
Inną kwestia wskazaną przez organ orzekający w mniejszej sprawie jest kwestia działek budowlanych wchodzących w skład majątku C. w związku
z twierdzeniami wnioskodawcy, że dział " D." podzielony został w 1897 r. na działki budowlane na podstawie planu mierniczego przysięgłego R. Powołując się na wykładnię Trybunału Konstytucyjnego z 19.09.1990 r. ( sygnatura W 3/89) organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się jedynie kopia planu podziału "D." z 1897 r. brak jest natomiast jakiegokolwiek dokumentu świadczącego o zatwierdzeniu tego planu przez odpowiednie władze budowlane bądź takiego, z którego wynikałoby, iż nieruchomość została przekształcona na działki budowlane. Rozpoznając ponownie sprawę na skutek złożonego wniosku w trybie art. 127§3 kpa organ wskazał, że nie można zgodzić się ze skarżącymi, że sporządzenie planu parcelacyjnego przez mierniczego R. było jednoznaczne z tym, że nieruchomość przekształciła się automatycznie z nieruchomości ziemskiej (rolnej) w nieruchomość budowlaną. Wykładnia pojęcia "nieruchomość ziemska" dokonana przez Trybunał Konstytucyjny stanowi, że wyłączeniu spod przejęcia podlegają nieruchomości ziemskie, które przed 1.09.1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej. Dopiero z datą takiego zatwierdzenia nieruchomość traciła charakter nieruchomości ziemskiej bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na nabywców. W aktach archiwalnych brak jest natomiast dokumentów, które potwierdzałyby, że kiedykolwiek władze budowlane zatwierdziły plan podziału lub zabudowy przedmiotowej nieruchomości
a co za tym idzie okoliczność ta nie została należycie udowodniona.
Odnosząc się do zarzutu braku jednoznacznego określenia powierzchni majątku "C." na dzień wejścia w życie przedmiotowego dekretu organ powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2005 r. i wskazał, że ze zgromadzonych dokumentów jednoznacznie wynika, że powierzchnia ta przekraczała [...] ha. Dane dotyczące powierzchni majątku jakkolwiek rozbieżne świadczą jednoznacznie, że majątek podlegał pod działanie przepisów omaw. dekretu.
W odniesieniu do zarzutu, że C. powinna być wyłączona z przejęcia na własność Państwa organ wskazał, że brak jest normy kompetencyjnej upoważniającej organ administracji do orzekania na drodze administracyjnej co do części przejętej nieruchomości. W tym zakresie organ administracji przywołał szereg orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W tym stanie rzeczy organ uznał, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] czerwca 1948 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu [...] z dnia [...] stycznia 1948 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa .
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. wnieśli: A. H., K. P., D. J. i M. K.
W niejednobrzmiących skargach skarżący zarzucili naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego:
-art. 64 Konstytucji poprzez pogwałcenie zaskarżonymi decyzjami konstytucyjnego prawa spadkobierców dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości do ochrony ich własności i prawa dziedziczenia;
-art. 1 ust. 2 dekretu poprzez nieuwzględnienie celów jakimi miały służyć przejmowane na podstawie reformy rolnej grunty dla oceny czy przedmiotowe nieruchomości niemające związku funkcjonalnego z produkcją rolną, zwierzęca
i sadowniczą mogły zostać przejęte regulacją zawartą w dekrecie;
-art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż do całości przejętych nieruchomości odnosi się określenie Nieruchomości Ziemskie w sytuacji gdy nieruchomości opisane w księdze hipotecznej "Nieruchomość C." stanowiły rozparcelowane działki budowlane nieruchomości zaś opisane w księdze hipotecznej "Nieruchomość C." miały charakter przemysłowy i jako takie nie stanowiły nieruchomości ziemskiej i nie podlegały przejęciu w trybie dekretu a zatem ich obszar nie może być wliczany w obszar nieruchomości podlegających przejęciu. Dodatkowo skarżący podnieśli, że każda nieruchomość miała odrębnie urządzoną księgę wieczystą.
2. przepisów prawa procesowego:
- art. 7, 77 i 75 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy i pominięcie kwestii prawidłowości wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji
z [...].07.1946 r. w świetle przepisów rozdziału IV rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym co skutkowało brakiem jakichkolwiek ustaleń co do prawidłowości decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymującej w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] wydane po wznowieniu postępowania w sprawie.
-nie ustalenie, jaki był charakter poszczególnych nieruchomości opisanych
w księgach wieczystych i czy stanowiły one "nieruchomości ziemskie" oraz jaki był ich rzeczywisty obszar;
-nieustosunkowanie się do faktu, że zarówno w orzeczeniu z dnia [...].07.1946 r. jak
i z [...].01.1948 r. powierzchnia ogólna nieruchomość zapisanych w księgach wieczystych określona została na [...] ha, zmianie podlegała jedynie powierzchnia zajmowana przez użytki rolne; istotne było więc ustalenie celu, sposobu oraz prawidłowości przeprowadzenia wizji lokalnej z dnia [...].12.1947 r., która- przeprowadzona w warunkach zimowych nie mogła prawidłowo stwierdzić, jaka jest powierzchnia użytków rolnych a jedynie służyła czysto politycznym celom, dodatkowo wskazano, że okoliczności wskazane w protokole z kontroli z dnia [...].12.1947 r. nie stanowiły "nowych okoliczności w rozumieniu przepisów rozporządzenia
o postępowaniu administracyjnym, które mogły skutkować wznowieniem z urzędu postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z dnia [...].07.1946 r.
-pominięcie, że bezpośrednio po przejęciu nieruchomość opisana w księdze wieczystej "Nieruchomość C." została przekazana na potrzeby produkcji materiałów budowlanych co jednoznacznie potwierdza, że nieruchomości te nie stanowiły nieruchomości ziemskich a były wykorzystywane na cele przemysłowe i jako takie nie podlegały regulacji zawartej w dekrecie;
-nieustalenie charakteru planu parcelacji sporządzonego w 1897 r. przez mierniczego R. Skarżący zarzucili, że brak jest podstawy prawnej do przyjęcia, że plan ten wymagał zatwierdzenia przez Powiatowy Urząd Ziemski w myśl działu IV Rozdziału C ustawy z dnia 28.12.1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, która weszła
w życie dopiero 9 stycznia 1926 r.
Skarżący zarzucili także naruszenie art. 8 i 107 §1i3 kpa.
W konkluzji wnieśli o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] marca 2005 r. i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mając powyższe unormowanie na względzie Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji jak
i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] marca 2005 r.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem D. J.
o stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] stycznia 1948 r. utrzymanego w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] czerwca 1948 r. Zgodnie z jednolitym i utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, które toczy się na podstawie art. 157 kpa.
Jak wskazał organ administracji - przedmiotem badania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest zaistnienie przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Organ orzekający nie jest natomiast władny rozstrzygnąć sprawy zakończonej kontrolowaną decyzję co do istoty (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 14.08.1987 sygn. akt IV SA 393/97, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.03.1996 r. IIIARN 70/95 ,OSN 1996, nr 18 poz. 258).
Zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 2005 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.
W pierwszym rzędzie wymaga podkreślenia, że rozpoznając sprawę organ pominął okoliczność, że kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 95 lit. pkt 2 , 97 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym
( Dz.U. R.P nr 36 poz. 341) i §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6.09.1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej a zatem na skutek wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją. Przepisy rozporządzenia -z [...] marca 1928 -
o postępowaniu administracyjnym w Dziale XIV stanowiły, że wznowienie postępowania może nastąpić w sprawie zakończonej decyzją, od której nie służy środek prawny jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydawaniu decyzji lub nowe środki dowodowe, o ile okoliczności te i środki w toku postępowania nie były znane władzy rozstrzygającej
i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony. Wznowienie postępowania było zatem - także pod rządami w/w rozporządzenia -instytucją stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną.
A zatem wzruszenie takiego postępowania mogło nastąpić tylko w przypadku spełnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 95 tego rozporządzenia. Wojewódzki Urząd [...] w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 1948 r. wskazał, że podstawą wznowienia postępowania są nowe, istotne okoliczności faktyczne, które istniały przy wydawaniu decyzji z dnia [...].07.1947 r. i nie były znane urzędowi. Brzmienie przepisu art. 95 lit. b rozporządzenia wskazuje, że dla zaistnienia tej przesłanki wznowienia postępowania niezbędne jest spełnienie łącznie 3 przesłanek:
- ujawnienie nowych okoliczności faktycznych
-ujawnione okoliczności są istotne tj. dotyczą przedmiotu sprawy i mają wpływ na wynik sprawy
-okoliczności te nie były znane organowi, który wydał decyzje i nie mogły być powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że organ przyjął, jako nowe okoliczności, które stanowiły podstawę wznowienia postępowania ustalenia dokonane dnia [...] grudnia 1947 r. -po szczegółowym zbadaniu terenu-przez Komisję społeczną, w skład której wchodzili: Inspektor Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu Wojewódzkiego, przedstawiciela PRN, przedstawiciela Powiatowego Związku Samopomocy Chłopskiej, delegata Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych Starostwa Powiatowego [...], członka Gminnej Rady Narodowej w N., Sekretarza Gminnego Komitetu PPR i delegata zarządu Gminnego we N. Rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia organ orzekający w postępowaniu nadzorczym miał obowiązek zbadać czy wskazane okoliczności wypełniały dyspozycję art. 95 lit. b rozporządzenia z 1928 r. a jeśli nie to czy okoliczność ta stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 kpa.
Oceniając w/w kwestie Sąd uznał, że wskazane przez organ okoliczności nie mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...].07.1946 r.
Zgodnie z treścią art. 44 omaw. rozporządzenia z 1928 r. władza -dla ustalenia okoliczności mających być podstawą rozstrzygnięcia z urzędu ma ustalać zakres postępowania wyjaśniającego i środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy kierując się względami celowości, szybkości, prostoty i zaoszczędzenia kosztów. Jednocześnie urzędnik obowiązany jest dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz możliwego uzgodnienia sprzecznych interesów stron (art. 47 rozporządzenia). Wojewódzki Urząd Ziemski w W. wydając decyzję w trybie §5 tzw. rozporządzenia wykonawczego do dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej miał obowiązek należycie wyjaśnić okoliczności niezbędne do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w szczególności co do powierzchni majątku ziemskiego podlegającego przejęciu na podstawie dekretu oraz wielkości i rodzaju użytków podlegających przejęciu. Zaniechanie tego obowiązku
i przeprowadzeniu w późniejszym okresie - po wydaniu ostatecznej decyzji- kontroli na gruncie, w wyniku której organ dokonuje jedynie odmiennej oceny wielkości
i rodzajów użytków nie może być uznane za spełnienie przesłanki wymienionej w art. 95lit. b rozporządzenia. Żadną miarą nie można uznać, że jest to nowa okoliczność , która mimo że istniała nie była znana organowi w dacie wydania decyzji -
w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu. Art. ten wskazuje wszak, że okoliczności, które stanowią podstawę wznowienia postępowania mają być tego rodzaju, że nie mogły być powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony. Wznowienie postępowania w niniejszej sprawie nastąpiło z urzędu, a zatem organ wznawiając postępowanie winien wykazać, że mimo należytego wyjaśnienia sprawy wyszły na jaw nowe, istotne okoliczności stanowiące podstawę wznowienia. W tym konkretnym przypadku winien wykazać, że nie mógł powołać się na okoliczności związane z rodzajem i wielkością użytków ustaloną przez komisję społeczną w sprawozdaniu z [...].12.1947 r. przy wydawaniu decyzji z [...].07.1946 r.
W ocenie Sądu okoliczności, na które powołał się organ wznawiający postępowanie mogą przemawiać jedynie o nienależytym wyjaśnieniu okoliczności sprawy a to - nie stanowi przesłanki wymieniowej w art. 95 lit. b w/w rozporządzenia. W tym zakresie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone
w wyroku NSA z dnia 28 kwietnia 1999 r. IVSA 693/97 (Lex 48156), które wprawdzie zostało wydane na gruncie przepisów art. 145§1 pkt 5 kpa jednakże biorąc pod uwagę treść tego przepisu oraz omawianego art. 95lit. b rozporządzenia Sąd uznał, że może ono wskazywać kierunek interpretacji tego ostatniego przepisu.
W konsekwencji zatem kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art.95 lit. b rozporządzenia z [...] marca 1928r.
o postępowaniu administracyjnym.
Ustalenie powyższego - prowadzi w konsekwencji do wniosku, że rozstrzygniecie zawarte w pkt III orzeczenia z dnia [...] stycznia 1948 r. ustalające, że przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa albowiem jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującą zasadą trwałości decyzji ostatecznych wyrażoną w art. 73 omaw. rozporządzenia, które mogą być zmienione tylko w trybie przepisów działu XIV rozporządzenia.
W tym stanie rzeczy, zbędne są - w ocenie Sądu- rozważania w zakresie tego, czy komisja społeczna w omówionym wyżej składzie oraz przy warunkach pogodowych panujących na terenie powiatu [...] dnia [...].12.1947 r. ( średnia temperatura -minus 1st.C, całkowite zachmurzenie, opady śniegu) mogła prawidłowo ustalić rodzaj użytków zwłaszcza jeśli chodzi o cześć nieruchomości zwanej "D.".
Jedynie na marginesie wskazać należy na trafność zarzutów skarżących co do tego, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nienależycie ustalił okoliczności faktyczne sprawy albowiem orzekając w niniejszej sprawie przyjął prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ wznawiający postępowanie na podstawie opinii Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w P., w której Instytut ten oparł swoje twierdzenia o analizę ortofotomapy wykonanej na podstawie zdjęć lotniczych z 1947 r. Po pierwsze- brak jednoznacznego wskazania daty dokonania tych zdjęć, po wtóre - majątek ziemski C. został przejęty faktyczne wcześniej na cele reformy rolnej
a część gruntów została rozparcelowana co mogło skutkować zmianą przeznaczenia gruntów przez nowych właścicieli w stosunku do stanu z dnia wejścia w życie dekretu.
W świetle powyższych rozważań należy podnieść, że zbędne są ustalenia organu co do faktycznej wielkości majątku D.. Zarówno z orzeczenia z dnia [...].07.1946 r. jak
i z dnia [...] stycznia 1948 r. wynika, że powierzchnia majątku wynosiła [...]ha. Odmienne zatem ustalenia organu w tym zakresie stanowi rozpoznanie sprawy co do istoty ,co- -jak zostało wskazane na wstępie - nie jest dopuszczalne w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Odnosząc się natomiast - dla porządku do zarzutów skargi w tym zakresie podnieść należy na następujące kwestie: określając majątek, który podlegał przejęciu Wojewódzki Urząd Ziemski wskazał na grunty "D.", "C.", i "O.". Brak jest zatem podstaw do odmiennych ustaleń organu dokonanych
w postępowaniu nieważnościowym co do tego, że faktycznie orzeczeniem tym objęte było tylko część majątku "D." a części - o powierzchni [...] ha nie przejęto mocą dekretu. Nieuprawnione są ustalenia organu w części dotyczącej konieczności doliczenia do powierzchni majątku dodatkowo dóbr "K.". Jak wynika z akt postępowania majątek ten został przed wydaniem decyzji z dnia [...].07.1946 r. podzielony na działki budowlane i sprzedany. Dochody pochodzące z tych umów stanowiły główne źródło utrzymania właścicieli majątku w czasie wojny.
O ile rację ma organ twierdząc, że w świetle art.2 ust. 2 dekretu nieskuteczne są wszelkie działy nieruchomości dokonane po 1.09.1939 r. o tyle wskazać należy, że ujawnienie tej części majątku (K.) nie było podstawą do wznowienia postępowania
a zatem w żaden sposób Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu nadzorczym nie może dokonywać odmiennych ustaleń w tym zakresie.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy na ich trafność w części dotyczącej nie wyjaśnienia okoliczności związanych z podziałem przedmiotowej nieruchomości na działki budowlane w 1897 r. Sąd podzielił stanowisko organu oparte na wykładni pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 września 1990 r. (TK W 3/89-OTK 1990/1/26), w którym ten ostatni wskazał, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie
w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej. Rację ma skarżący co do tego, że przedstawionej wyżej wykładni nie można wprost stosować w okolicznościach niniejszej sprawy. Wskazać wszak należy, że przywołana wykładnia dokonana przez Trybunał Konstytucyjny odnosiła się do stanów prawnych powstałych pod rządami rozporządzenia z 28 grudnia 1925 r., o wykonaniu reformy rolnej, które nie obowiązywało w chwili dokonywania podziału przez mierniczego R. Wobec tego trafny jest zarzut skargi, że organ nie wskazał na jakiej podstawie uznał, że dla przyjęcia, że doszło do skutecznego podziału nieruchomości na działki budowlane niezbędne jest -
w okolicznościach niniejszej sprawy - wykazanie, że odpowiednia władza zatwierdziła ten podział.
W konsekwencji organ nie wyjaśnił również, jaka część majątku i kiedy faktycznie została podzielona na działki budowlane i sprzedana osobom trzecim co mogłoby by mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia ( przy przyjęciu prawidłowości dokonanych przez organ czynności, że dla rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...].01.1948 r. niezbędnym jest badanie powierzchni ogólnej nieruchomości).
Sąd nie podzielił także stanowiska organu w przedmiocie wyłączenia spod działania dekretu nieruchomości C. Wprawdzie zgodzić się należy z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że przepisy dekretu a w szczególności rozporządzenia wykonawczego z dnia [...].09.1945 r. nie dają podstaw do orzekania przez organ administracyjny co do części nieruchomości przejętej w trybie przepisów dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej (§5 rozporządzenia nie może stanowić podstawy do rozstrzygania czy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest nieruchomością ziemską- spory w tym zakresie mają charakter sporów o prawa rzeczowe i należą do właściwości sądów powszechnych) jednakże pogląd ten nie może mieć zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy. Nie może wszak ujść uwadze, że zaskarżona decyzja została wydana nie w postępowaniu zwykłym- co uzasadniałoby przedstawione stanowisko co do braku podstawy prawnej do orzekania o części nieruchomości, lecz w postępowaniu nieważnościowym. Nie ulega wątpliwości, że właściwym do rozpoznania wniosku o wyłączenie spod działania przepisów dekretu części nieruchomości w sytuacji gdy wiąże się to
z koniecznością wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej - są organy administracji nie zaś sąd powszechny. A zatem organ orzekający w niniejszej sprawie dodatkowo nie wyjaśnił kwestii charakteru nieruchomości C.,
w szczególności w świetle zarzutów skarżących w tym zakresie, że nieruchomość ta była nieruchomością przemysłową i jako taka nie powinna podlegać przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu. Wymaga dodatkowo wyjaśnienia -w przypadku stwierdzenia, że Nieruchomość C. ma choćby w części charakter przemysłowy - jaka cześć tej nieruchomości ma taki charakter. Wyłączenie bowiem części nieruchomości spod działania przepisów dekretu może skutkować stwierdzeniem, że cały majątek nie podpada pod działanie przepisów dekretu
z uwagi na jego obszar.
W celu ustalenia powyższej okoliczności niezbędne byłoby wówczas precyzyjne wyjaśnienie kwestii wielkości majątku D.
Reasumując - Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] marca 2005 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Mając jednakże na uwadze przedstawione na wstępie niniejszych rozważań okoliczności związane z nie wyjaśnieniem kwestii zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania a w konsekwencji - w świetle przedstawionych wyżej rozważań - zaistnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1948r, utrzymanego orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1948 r. pozostałe uchybienia organów - choć samodzielnie mogłyby stanowić podstawę uchylenia decyzji -
w okolicznościach niniejszej sprawy nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Rozpoznając ponownie sprawę organ w pierwszej kolejności zbada kwestię wznowienia postępowania na podstawie art.95 lit. b rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym mając na uwadze przedstawioną wyżej ocenę prawną.
Rozstrzygając wniosek o stwierdzenie nieważności wskazanych wyżej orzeczeń organ przeprowadzi dodatkowe postępowanie wyjaśniające w zakresie przesłanek wymienionych w art. 156§2 kpa.
W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.