IV SA/Wa 1453/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd administracyjny oddalił skargę o wznowienie postępowania, mimo że strona postępowania zmarła przed wydaniem pierwotnego wyroku, uznając, że merytoryczna poprawność wyroku wykluczała potrzebę jego uchylenia.
Minister Gospodarki wniósł o wznowienie postępowania sądowego, argumentując, że strona A. C. zmarła przed wydaniem wyroku WSA, co stanowiło podstawę nieważności. Sąd wznowił postępowanie, ale ostatecznie oddalił skargę o wznowienie. Uznano, że mimo śmierci strony, pierwotny wyrok był merytorycznie prawidłowy i nie wpływał na jego treść, co zgodnie z orzecznictwem pozwala na oddalenie skargi o wznowienie.
Minister Gospodarki złożył wniosek o wznowienie postępowania sądowego, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 7 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1149/09. Podstawą wniosku był fakt, że wskazana w wyroku skarżąca, A. C., zmarła przed jego wydaniem, co według Ministra stanowiło podstawę nieważności postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 Ppsa. Minister dowiedział się o przyczynie wznowienia z pisma radcy prawnego reprezentującego T. T., jedynego spadkobiercę zmarłej, i dochował trzymiesięcznego terminu na wniesienie skargi. Minister argumentował również, że pierwotna wnioskodawczyni nie miała interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu Maszynowego z 1953 r. dotyczącej nacjonalizacji nieruchomości, ponieważ spółka, której dotyczyła decyzja, została zlikwidowana, a wnioskodawczyni nie wykazała swojego interesu prawnego jako spadkobierca wspólnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę o wznowienie, uznał, że zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania z powodu nieważności, ponieważ strona nie miała zdolności sądowej w dacie wydania wyroku. Sąd wznowił postępowanie, ale po ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę o wznowienie. Sąd stwierdził, że mimo wystąpienia przesłanki nieważności, wyrok z 7 października 2009 r. był merytorycznie prawidłowy, a uchybienie nie miało wpływu na jego treść. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym w takiej sytuacji można oddalić skargę o wznowienie. Następnie Sąd przeszedł do merytorycznego rozpoznania sprawy, która dotyczyła decyzji Ministra Gospodarki odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1953 r. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego w zakresie oceny interesu prawnego spadkobiercy wspólnika spółki jawnej w kwestionowaniu orzeczeń dotyczących majątku zlikwidowanej spółki. Sąd podzielił stanowisko, że spadkobiercy wspólników mają interes prawny w takich postępowaniach, nawet po likwidacji spółki, powołując się na przepisy Kodeksu handlowego i Kodeksu cywilnego oraz orzecznictwo SN i NSA. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki, uznając, że organ błędnie zinterpretował przepisy prawa materialnego dotyczące interesu prawnego skarżącej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, śmierć strony przed wydaniem wyroku, skutkująca brakiem zdolności sądowej, stanowi podstawę do wznowienia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak zdolności sądowej strony w dacie wydania wyroku jest przesłanką nieważności postępowania, co uzasadnia wznowienie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
Ppsa art. 271 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wznowienia postępowania z powodu nieważności, gdy strona nie miała zdolności sądowej.
Ppsa art. 282 § par 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Katalog rozstrzygnięć możliwych do wydania w wyniku wznowionego postępowania.
K.h. art. 137 § § 2
Kodeks handlowy
Przejście uprawnień do praw majątkowych na wspólników po likwidacji spółki jawnej.
Kc art. 922 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zakres dziedziczenia, w tym ochrona praw majątkowych.
Pomocnicze
Kpa art. 156 § par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.
Kpa art. 157 § par 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Kpa art. 138 § par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Kpa art. 138 § par 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej
Przepisy dotyczące nacjonalizacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Merytoryczna prawidłowość pierwotnego wyroku pomimo śmierci strony. Interes prawny spadkobiercy wspólnika zlikwidowanej spółki jawnej w kwestionowaniu orzeczeń dotyczących majątku spółki.
Odrzucone argumenty
Automatyczne uchylenie wyroku z powodu śmierci strony przed jego wydaniem. Brak interesu prawnego spadkobiercy wspólnika zlikwidowanej spółki w kwestionowaniu decyzji nacjonalizacyjnych dotyczących majątku spółki.
Godne uwagi sformułowania
Sąd uznając trafność twierdzeń Ministra, co do zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania sądowego w tej sprawie - w oparciu o art. 271 pkt 2 Ppsa - postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 28.10.2011 r. w sprawie sygn. akt IVSA/Wa 1453/11 postanowił wznowić postępowanie sądowe... Jakkolwiek zatem zaistniały przesłanki do wznowienia tego postępowania sądowego z przyczyny nieważności nie oznacza to, wbrew twierdzeniu Ministra, iż zawsze zdarzenie takie musi prowadzić do uchylenia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Oddalenie skargi o wznowienie postępowania powinno natomiast nastąpić wówczas, gdy mimo wystąpienia przesłanki nieważności postępowania, wznowienie postępowania jest bezzasadne lub stwierdzona przyczyna restytucyjna lub nieważnościowa nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie uznał, iż przytoczona skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa materialnego w kontekście oceny istnienia interesu prawnego po stronie spadkobiercy wspólnika spółki jawnej w kwestionowaniu orzeczeń administracyjnych dotyczących składników majątkowych zlikwidowanej spółki.
Skład orzekający
Alina Balicka
przewodniczący
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec
sprawozdawca
Agnieszka Łąpieś-Rosińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania po śmierci strony, gdy wyrok jest merytorycznie prawidłowy, oraz potwierdzenie interesu prawnego spadkobierców wspólników zlikwidowanych spółek w sprawach dotyczących majątku spółki."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nacjonalizacją i likwidacją spółek z okresu PRL, a także procedury wznowienia postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej procedury wznowienia postępowania po śmierci strony oraz interesu prawnego spadkobierców w sprawach majątkowych po zlikwidowanych spółkach, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego i administracyjnego.
“Czy śmierć strony przed wyrokiem sądu unieważnia postępowanie? Sąd wyjaśnia, kiedy merytoryczna poprawność wyroku ma pierwszeństwo.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 1453/11 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2011-10-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2011-09-06 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Łąpieś-Rosińska Alina Balicka /przewodniczący/ Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6291 Nacjonalizacja przemysłu Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej Treść wyniku Oddalono skargę o wznowienie postępowania Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art 271 pkt 2, art.282 par 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071 art 156 par 1 pkt 2, art 157 par 3, art 138 par 1, par 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2011 r. po wznowieniu postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1149/09 sprawy ze skargi T. T. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia - oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego - Uzasadnienie Minister Gospodarki wniósł o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7.10.2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1149/09. Podstawy wznowienia upatrywał w fakcie, iż wskazana w tym wyroku jako skarżąca A. C. zmarła 27.09.2009 r., a więc przed jego wydaniem. W ocenie Ministra zaistniały zatem podstawy do wznowienia postępowania z powodu nieważności w związku z faktem, iż strona nie miała zdolności sądowej [art.271 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej określanej Ppsa]. Organ nadmienił także, iż o przyczynie wznowienia dowiedział się z pisma radcy prawnego reprezentującego T. T., jedynego spadkobiercę zmarłej skarżącej. Zachował zatem trzymiesięczny termin, pozwalający na wniesienie skargi o wznowienie postępowania sądowego. W ocenie Ministra, zaistnienie tej przesłanki wznowieniowej winno prowadzić do uchylenia dotkniętego nią orzeczenia, nawet choćby nieważność ta pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie Minister przedstawił argumentację przemawiającą, w jego ocenie, za istnieniem podstaw do oddalenia skargi, a więc wydania odmiennego rozstrzygnięcia sprawy niż miało to miejsce w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7.10.2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1149/09. Stwierdził, iż ówczesna wnioskodawczyni A. C. nie miała interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] lutego 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa H. ., w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości stanowiących własność spółki jawnej w upadłości W. , położonych w P. przy ul. [...]. Wniosek jej złożony został już po wykreśleniu tej Spółki z rejestru handlowego, a przedmiotem likwidacji nie były prawa ani roszczenia obejmujące znacjonalizowane nieruchomości ujęte w protokole zdawczo-odbiorczym z [...].01.1949 r., na których swój interes prawny opiera wnioskodawczyni. Zatem, w ocenie Ministra, wnioskodawczyni winna wykazać, iż to jej przypadną prawa związane z nieruchomościami wskazanymi w protokole zdawczo-odbiorczym jako własność spółki jawnej W. , w tym też prawo do złożenia wniosku nieważnościowego dotyczącego decyzji nacjonalizacyjnej. Winna wykazać, iż określone wierzytelności, czy prawa majątkowe należałyby się właśnie jej w wyniku likwidacji Spółki. Inny podział majątku spółki jest wszak możliwy; skarżąca nie była bowiem jedynym spadkobiercą wspólników przedmiotowej Spółki. Stąd w ocenie Ministra, dopiero przeprowadzenie dalszej likwidacji Spółki, obejmującej prawa majątkowe do przedmiotowych nieruchomości, ujętych we wniosku pozwoli na wykazanie przez nią interesu prawnego do występowania z wnioskiem nieważnościowym. Nie można zatem uznać, że spadkobiercy wspólników tej spółki nabyli prawo do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, których przedmiotem był majątek spółki w ramach przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego. Nie można przyjąć, jak konkluduje Minister, że majątek spółki nieobjęty likwidacją należy do wspólników - analogicznie ich spadkobierców. Sytuacja taka wymaga ponownego powołania likwidatora, co skutkuje brakiem podstaw do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] lutego 1953 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd uznając trafność twierdzeń Ministra, co do zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania sądowego w tej sprawie - w oparciu o art. 271 pkt 2 Ppsa - postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 28.10.2011 r. w sprawie sygn. akt IVSA/Wa 1453/11 postanowił wznowić postępowanie sądowe zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 7.10.2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1149/09. Badając dopuszczalność skargi o wznowienie tego postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IVSA/Wa 1790/09 Sąd uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Stosownie do art. 271 pkt 2 Ppsa, można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności m.in. w przypadku, gdy strona nie miała zdolności sądowej. Sytuacja taka wystąpiła w niniejszym postępowaniu, bowiem jak wynika z akt sądowych niniejszej sprawy A. C. zmarła 27.09.2009 r., co udokumentowane zostało odpisem jej aktu zgonu. Prawa spadkowe po niej nabył T.T. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...]. A. C. nie żyła więc już w dacie wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7.10.2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1149/09. Zdarzenie to powstało już w postępowaniu sądowym. Gdyby fakt jej śmierci był wówczas Sądowi znany, postępowanie to winno zostałoby zawieszone do czasu uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego po niej nabycie spadku. W ocenie Sądu, Minister w skardze trafnie wykazał, iż dochował 3 miesięcznego terminu pozwalającego mu na złożenie skargi o wznowienie tego postępowania sądowego. O śmierci skarżącej jej następca prawny poinformował Ministra bowiem dopiero 6.06.2011 r. Jakkolwiek zatem zaistniały przesłanki do wznowienia tego postępowania sądowego z przyczyny nieważności nie oznacza to, wbrew twierdzeniu Ministra, iż zawsze zdarzenie takie musi prowadzić do uchylenia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie określa podstawa wznowienia. Tu nieważność dotknęła całego postępowania sądowego. Podkreślenia wymaga przy tym, iż katalog przewidzianych przez ustawodawcę rozstrzygnięć, które mogłyby zapaść w rozpatrywanej sytuacji, we wznowionym postępowaniu sądowym ustawodawca pomieścił w art. 282 § 2 Ppsa. Stosownie do tego przepisu ponowne rozpoznanie sprawy w wyniku wznowienia postępowania Sąd może zakończyć orzeczeniem oddalającym skargę o wznowienie postępowania, zmieniającym zaskarżone orzeczenie, uchylającym zaskarżone orzeczenie i odrzucającym skargę bądź uchylającym zaskarżone orzeczenie i umarzającym postępowanie. Przy czym, jak przyjmuje się w doktrynie, zmiana zaskarżonego wyroku powinna mieć miejsce wówczas, gdy w efekcie ponownego rozpoznania sprawy zaskarżone orzeczenie okaże się merytorycznie nieprawidłowe. Oddalenie skargi o wznowienie postępowania powinno natomiast nastąpić wówczas, gdy mimo wystąpienia przesłanki nieważności postępowania, wznowienie postępowania jest bezzasadne lub stwierdzona przyczyna restytucyjna lub nieważnościowa nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Jeśli zatem Sąd rozpatrujący skargę o wznowienie oceni, tak jak w niniejszej sprawie, iż wyrok którego tyczy skarga o wznowienie z przyczyny nieważności, jakkolwiek został skierowany do osoby zmarłej, jest jednak merytorycznie prawidłowy - oddala skargę o wznowienie. U podstaw orzeczenia tej treści leży bowiem ocena, że wskazane uchybienie nie miało wpływu na treść kwestionowanego we wznowionym postępowaniu sądowym wyroku. Stanowisko takie akceptowane jest przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w jednym z wyroków stwierdził, iż podjęcie orzeczenia o oddaleniu skargi o wznowienie postępowania (art. 282 § 2 Ppsa) możliwe jest także wtedy, gdy mimo wystąpienia przesłanki nieważności postępowania z art. 271 pkt 1 Ppsa, ponowne rozpoznanie sprawy ze skargi doprowadzi do konstatacji, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie (por. wyrok z dnia 19.01.2010 r., sygn. akt II OSK 1770/09 - LEX nr 597375). Jak uprzednio zaznaczono, stanowisko to wraz z argumentacją za nim przemawiającą, podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Odnotowania wymaga jedynie, że orzecznictwo NSA w tej kwestii nie jest jednolite. Jednakże tożsame stanowisko z zajętym przez NSA w wyroku z dnia 19.01.2010 r., sygn. akt II OSK 1770/09w należałoby odnieść do wystąpienia przesłanki nieważności postępowania z art. 271 pkt 2 Ppsa, a więc braku zdolności sądowej strony, w sytuacji gdy jej następca prawny zapadłego w tych warunkach wyroku nie kwestionuje i uważa za korzystny. Przechodząc zatem we wznowionym postępowaniu sądowym do merytorycznego rozpoznania sprawy należy wskazać, iż przedmiotem zaskarżenia do Sądu Administracyjnego była decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję własną Ministra z dnia [...] stycznia 2009 r., którą odmówił A. C. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] lutego 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa T. w P., w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości stanowiących własność spółki jawnej w upadłości W., w związku z regulacjami ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przywołał następujące okoliczności. Żądając stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1953 roku wnioskodawca, wywodzący swój interes prawny, z faktu bycia spadkobierca jednego ze wspólników spółki jawnej, wskazuje, iż protokołem zdawczo-odbiorczym, w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa, przejęto również mienie należące do innego podmiotu (spółki jawnej W.), co stanowi o rażącym naruszeniu prawa. W ocenie organu administracji, wnioskodawca nie ma interesu prawnego dla żądania kontroli legalności decyzji wydanej względem mienia spółki będącej innym, w stosunku do wnioskodawcy, podmiotem praw i obowiązków z następujących przyczyn: -spółka został zlikwidowana i wykreślona z rejestrów w 1997 roku, spółka mogła być stroną -postępowania administracyjnego, tylko ona ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym badania legalności kwestionowanego orzeczenia z 1953 r. -wnioskodawca nie jest sukcesorem praw spółki, -prawo żądania oceny legalności decyzji nie ma charakteru majątkowego, lecz jest wyłącznie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia; gdy przedmiotem postępowania zwykłego jest prawo własności to w postępowaniu w trybie nadzwyczajnym ocena decyzji, którą orzekano o prawach własności (przywołano na ta stosowne orzecznictwo) - w takie sytuacji prawo żądania oceny legalności decyzji, jako niemające charakteru majątkowego nie mogło być nabyte przez spadkobierców byłych wspólników. W orzeczeniu wskazano również, iż pomimo wezwania wnioskodawca nie przedłożył umowy spółki. W skardze na decyzję Ministra Gospodarki oraz piśmie procesowym z dnia [...] września 2009 r. A. C. sformułowała zarzuty naruszenia prawa procesowego - art. 157 §2 w związku z art. 28 Kpa, poprzez błędne nie uznanie Skarżącej za stronę postępowania, jak i związane z tym naruszenie artykułów 6, 7, 8, 9, 11, 138 §. 1 pkt 1 i 2 Kpa. W uzasadnieniu wskazano na następujące uwarunkowania sprawy: -krąg stron postępowania, zakończonego wydaniem decyzji zwykłej (tu w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego) może być inny niż postępowania nadzwyczajnego - oceny należy dokonywać według kryterium interesu prawnego, -wnioskodawca nie wywodzi interesu prawnego z racji bycia następcą prawnym spółki, lecz własnego interesu majątkowego jako spadkobierca wspólnika uprawnionego do części pozostałego po likwidacji majątku spółki (art. 137 § 2 K.h.), spadkobierca ma prawo podejmować wszelkie czynności w celu wykazania, że określony składnik majątkowy wchodzi w skład spadku, co obejmuje także prawo do kwestionowania czynności, których skutkiem jest wyłącznie określonego składnika z masy majątkowej (tak wyrok składu 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r. sygn. akt OSA 4/03), -reguła jest, iż postępowanie związane z przejęciem mienia w okresie powojennym na rzecz Skarbu Państwa z naruszeniem przepisów, prowadzone są przez spadkobierców dawnych właścicieli (z uwagi na upływ czasu), -spółka jawna ma osobowy charakter i rola jej wspólników jest szczególna, czynności wobec spółki jawnej są działaniami wobec jej wspólników, -Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 2008 r. (sygn. akt I OSK 211/08) wyraził expressis verbis pogląd, iż spadkobiercy wspólników zlikwidowanej spółki jawnej mają interes prawny w postępowaniach dotyczących badania legalności orzeczeń wydawanych, co do mienia spółki, - w świetle tez orzecznictwa, w przypadku ujawnienia dodatkowego mienia spółki, po zakończeniu jej likwidacji, zasadnym jest przeprowadzenie dodatkowego postępowania likwidacyjnego służącego stosownemu rozdziałowi pozostałych aktywów pomiędzy wspólników (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt III CZP 143/06) - stąd spadkobierca wspólnika ma interes prawny w postępowaniu służącym ustaleniu praw majątkowych spółki po zakończeniu jej likwidacji. Wobec powyższych okoliczności interes skarżącej w postępowaniu służącym ocenie legalności orzeczenia nacjonalizacyjnego z 1953 roku jest własny, indywidualny, osobisty i realny. Skarżąca wyjaśniła, iż pomimo podjętych prób w tym zakresie nie udało się odszukać umowy spółki. W ocenie skarżącej oczywiście błędna ocena, iż nie ma ona przymiotu strony dla żądania oceny legalności orzeczenia z 1953 roku, powinna stanowić przesłankę dla stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia w związku z treścią art. 156 §. 1 pkt 2 Kpa i art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa. Jednocześnie z ostrożności procesowej skarżąca wskazała, iż gdyby nawet uznać, brak przymiotu strony dla skarżącej w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1953 roku, organ administracji winien był wszcząć stosowne postępowanie z urzędu. Zaniechanie w tym zakresie stanowi o naruszeniu art. 157 § 2 Kpa w sytuacji, gdy Skarżąca uprawdopodobniła występowanie rażącej wadliwości orzeczenia, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie uznał, iż przytoczona skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa materialnego w kontekście oceny istnienia interesu prawnego po stronie spadkobiercy wspólnika spółki jawnej w kwestionowaniu orzeczeń administracyjnych dotyczących składników majątkowych zlikwidowanej spółki. Organ błędnie przyjął bowiem, że skarżąca nie ma przymiotu strony. Ustaleń takich dokonał w wyniku przeprowadzenia wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę do oceny tego rodzaju interesu, w myśl art. 28 Kpa. Skład obecnie rozpoznający tę skargę we wznowionym postępowaniu sądowym podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uprzednio rozpoznającego tę sprawę, iż przytoczone stanowisko organu administracji, wyrażone w zaskarżonej decyzji jest wadliwe. Złożyły się na to następujące przyczyny. W przypadku likwidacji spółki jawnej uprawnienia do praw majątkowych przechodzą na wspólników, co wynika z treści art. 137 § 2 K.h z 1934 r. Przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, z uwagi na termin zakończenia likwidacji przedmiotowej spółki (rok 1997). Uwzględniając wyrażaną w judykaturze zasadę, iż pomimo zakończenia likwidacji podmiotu i wykreślenia go ze stosownych rejestrów, w razie ujawnienia dodatkowego majątku możliwe jest przeprowadzenie dalszej likwidacji (por. uchwała SN sygn. akt III CZP 143/06), wspólnik spółki, uprawniony do części majątku spółki ma interes prawny dla żądania wszczęcia postępowania służącego ewentualnej windykacji majątku spółki (w rozpatrywanej sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego obejmującego swym zakresem majątek spółki). Analogiczne uprawnienie przysługuje, jak trafnie uprzednio wywiódł WSA, osobom będącym sukcesorami praw wspólnika spółki jawnej w drodze dziedziczenia w związku z treścią art. 922 § 1 i 2 Kc (w kwestii ochrony praw majątkowych, nienależących do wskazanych w § 2, przysługuje im analogiczny zakres uprawnień do spadkodawcy). W kontekście przytoczonych uwarunkowań formalnoprawnych istniały zatem przesłanki do stwierdzenia, iż bez znaczenia są podnoszone w zaskarżonej decyzji kwestie, że orzeczenie z 1953 roku dotyczyło uprawnień majątkowych spółki, która mając zdolność prawną, była uprawniona do ochrony własnych interesów oraz iż wnosząca o stwierdzenie nieważności nie jest sukcesorką praw spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie stwierdził, iż w pierwszej kwestii wyrażane stanowisko byłoby trafne, o ile spółka uczestniczyłaby nadal w obrocie prawnym (nadal istniałaby). W tym przypadku jedynie spółka byłaby uprawniona do ochrony własnych interesów majątkowych. Działania względem spółki były nota bene działaniami względem wspólników (jako właścicieli jej majątku) jednakże, z uwagi na zdolność spółki do czynności prawnych byli oni pozbawieni uprawnienia do występowania w jej interesie w imieniu własnym. Posiadali więc w sprawie interes faktyczny, lecz brak procesowych możliwości jego ochrony przesądzał o braku interesu prawnego. Sytuacja ta uległa jednak zasadniczej zmianie po zakończeniu likwidacji spółki. Na wstępie odnosząc się do podkreślanego przez organ administracji braku sukcesji wnioskodawczyni po spółce, należało wskazać za skargą, iż skarżąca wywodziła interes prawny z sukcesji po wspólniku zlikwidowanej spółki, nie zaś z bezpośredniego prawa sukcesji po spółce. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie nie kwestionowane jest prawo żądania oceny legalności decyzji dotyczących mienia, które wchodzić może ewentualnie do masy spadkowej, co wywodzi się z faktu, iż poza prawami majątkowymi sukcesji podlegają także "niektóre sytuacje prawne, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz może ono powstać" (por. m.in. wskazany wyrok sygn. akt OSA 4/03). Ta więc okoliczność ma tu znaczenie zasadnicze. Uprzednio orzekający w tej sprawie WSA trafnie uwzględnił - nie kwestionowaną w aktualnym orzecznictwie - możliwość kontynuowania procesu likwidacji już wykreślonej z rejestru spółki prawa handlowego (por. uchwałę SN sygn. akt III CZP 143/06). Wobec takich uwarunkowań prawnych, jak celnie wywiódł WSA w uprzednim wyroku - przyjęcie przeciwnej wykładni byłoby nie do pogodzenia z fundamentalną zasadą państwa prawa, jaką stanowi równość podmiotów w sferze ochrony interesów majątkowych. Prowadziłoby bowiem do paradoksalnej sytuacji, gdy roszczenia wspólników spółki jawnej (lub ich sukcesorów) z tytułu przejęcia mienia spółki mogłyby być zaspokojone, gdy spółka nie uległa jeszcze likwidacji (poprzez czynności spółki podejmowane przez jej wspólników), podczas gdy nie byłoby możliwości ich dochodzenia w stosownych trybach po dniu likwidacji tego podmiotu. Analogiczne stanowisko w tej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym w skardze wyroku (sygn. akt I OSK 211/08). Stany faktyczne obu spraw są analogiczne w tym kontekście, iż w obu przypadkach chodziło o wydanie orzeczenia dotyczącego uprawnień własnościowych spółki jawnej (w sprawie będącej przedmiotem orzekania przez NSA - w kontekście wywłaszczania nieruchomości). Z tej przyczyny nie zasługuje więc na uwzględnienie argumentacja Ministra, że wnioskodawczyni winna wykazać, iż to jej przypadną prawa związane z nieruchomościami wskazanymi w protokole zdawczo-odbiorczym jako własność spółki jawnej W. ., w tym prawo do złożenia wniosku nieważnościowego dotyczącego decyzji nacjonalizacyjnej. Nie można więc podzielić stanowiska organu, że winna ona wykazać, iż określone wierzytelności, czy prawa majątkowe należałyby się właśnie jej w wyniku likwidacji Spółki, z tego względu, że inny podział majątku spółki jest możliwy, bo skarżąca nie była jedynym spadkobiercą wspólników przedmiotowej Spółki. Nie jest więc trafne co do zasady stanowisko Ministra, że dopiero przeprowadzenie dalszej likwidacji Spółki, obejmującej prawa majątkowe do przedmiotowych nieruchomości, ujętych we wniosku pozwoliłoby na wykazanie przez byłą skarżącą interesu prawnego do występowania z wnioskiem nieważnościowym. W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie wywiódł uprzednio WSA dokonano błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art.137 § 1 Kh i art. 922 Kc poprzez uznanie, iż po zakończeniu likwidacji spółki jawnej, na jej wspólnika, a następnie na jego spadkobiercę nie przechodzi uprawnienie do kwestionowania orzeczeń dotyczących majątku spółki, przez co nie mają oni interesu prawnego w myśl art. 28 Kpa w żądaniu stwierdzenia ich nieważności. Uchybienie to, w ocenie Sądu obecnie rozpoznającego tę skargę miało wpływ na wynik sprawy, gdyż organ administracji nie rozpoznał kwestii legitymacji prawnej strony skarżącej, w świetle obowiązującego prawa. WSA uprzednio rozpoznając skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...].04.2009 r., słusznie stwierdził, że trafne są zarzuty skargi, co do naruszenia przepisów prawa w kontekście zasady działania organów administracji na podstawie przepisów prawa jak i obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy (art. 6 i 7 Kpa). Jednocześnie WSA, wobec braku zajęcia stanowiska przez organ administracji (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), co do tego czy wnioskodawczyni była istotnie sukcesorem praw majątkowych wspólnika spółki jawnej W. ., miał podstawy do uznania za przedwczesną ocenę, czy orzeczenie to jest wadliwe w kontekście zarzutu naruszenia art. 157 § 3 i art. 138 § 1 i 2 Kpa (stan prawny sprzed uchylenia § 3 art. 157 Kpa, co nastąpiło z dniem 11.04.2011 r.). WSA trafnie wskazał nadto, iż Organ nie rozważył także, jakie znaczenie może odgrywać kwestia nie odnalezienia umowy spółki (okoliczność ta przywoływana została w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia) wobec faktu, iż uprzednio postępowanie likwidacyjne, którego elementem jest podział majątku spółki pomiędzy wspólników zostało już raz przeprowadzone. Z tych też względów WSA uprzednio rozpoznający skargę na tę decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...].04.2009 r. był uprawniony do zawarcia pomieszczonych w uzasadnieniu tego wyroku wskazań co do dalszego postępowania, które co do zasady pozostają aktualne. Nadmienienia wymaga także, iż zasadnie Sąd uprzednio rozpoznający skargę na tę decyzję nie uwzględnił wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonego orzeczenia. Właściwa ocena posiadania przez Skarżącą interesu prawnego w sprawie, wymaga dokonania stosownej wykładni przepisów prawa materialnego. Z tego względu w sprawie nie zachodzą przesłanki dla uznania, że decyzję tę wydano z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt2 Kpa). Sytuacja taka występowałaby wówczas, gdyby rozstrzygnięcie pozostawało w oczywistej sprzeczności z określoną normą prawną, nie zaś z uznaną za prawidłową wy kład nią regulacji. Mając na uwadze potrzebę rozpatrzenia sprawy legitymacji prawnej do żądania wszczęcia postępowania z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 Kpa) Sąd trafnie uchylił zarówno zaskarżoną jak i poprzedzającą ją decyzję. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 282 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI