IV SA/Wa 1385/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2013-01-08
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona środowiskaodpadypozwolenie zintegrowanepostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościudział społeczeństwaorganizacja ekologicznaKPAprawo ochrony środowiska

WSA uchylił postanowienie Ministra Środowiska o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia zintegrowanego, uznając, że organizacja ekologiczna mogła mieć uzasadnione cele statutowe i interes społeczny do jego wszczęcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Środowiska odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia zintegrowanego. Skarżąca organizacja ekologiczna domagała się wszczęcia postępowania nieważnościowego wobec decyzji Marszałka Województwa. Sąd uznał, że organ błędnie ocenił przesłanki z art. 31 K.p.a., nie wykazując wystarczająco braku interesu społecznego ani nie analizując szczegółowo celów statutowych organizacji.

Sprawa dotyczyła skargi organizacji ekologicznej E. na postanowienie Ministra Środowiska o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa dotyczącej pozwolenia zintegrowanego dla instalacji odzysku odpadów niebezpiecznych. Minister Środowiska odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że cele statutowe organizacji i interes społeczny nie uzasadniają takiego wniosku, a także że przepisy dotyczące udziału społeczeństwa w ochronie środowiska nie mają zastosowania w postępowaniu nieważnościowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd stwierdził, że organ błędnie ocenił przesłanki z art. 31 K.p.a. dotyczące wszczęcia postępowania na wniosek organizacji społecznej. W szczególności, sąd uznał, że cele statutowe organizacji (poprawa stanu środowiska) mogły uzasadniać wniosek, a organ nie wykazał w sposób wystarczający braku interesu społecznego. Sąd podkreślił, że organ powinien szczegółowo analizować argumentację wnioskodawcy i nie może stosować ogólnikowych stwierdzeń. Dodatkowo, sąd zauważył niespójność w działaniu organu, który wszczął postępowanie nieważnościowe z urzędu, ale ostatecznie nie stwierdził nieważności decyzji, co sugerowało istnienie przesłanek do badania legalności aktu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organizacja społeczna może skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli cele statutowe i interes społeczny to uzasadniają, a organ administracji nie może odmówić wszczęcia postępowania bez szczegółowej analizy tych przesłanek.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ błędnie ocenił przesłanki z art. 31 K.p.a. Cele statutowe organizacji dotyczące ochrony środowiska mogły uzasadniać wniosek, a organ nie wykazał wystarczająco braku interesu społecznego, stosując ogólnikowe stwierdzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit.c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 31 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 31 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o ocenach art. 44

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

p.o.ś. art. 185 § ust. 2a

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 180

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 181 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 351 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 365 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu § § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ błędnie ocenił cele statutowe organizacji ekologicznej, które mogły uzasadniać wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego. Organ nie wykazał w sposób wystarczający braku interesu społecznego do wszczęcia postępowania. Przepisy dotyczące udziału społeczeństwa w postępowaniu o wydanie pozwolenia zintegrowanego nie mają zastosowania do postępowania nieważnościowego. Organ nie przeprowadził szczegółowej analizy argumentacji wnioskodawcy i stosował ogólnikowe stwierdzenia.

Odrzucone argumenty

Minister Środowiska argumentował, że cele statutowe organizacji i interes społeczny nie uzasadniają wszczęcia postępowania nieważnościowego. Minister Środowiska twierdził, że przepisy dotyczące udziału społeczeństwa w postępowaniu o wydanie pozwolenia zintegrowanego mają zastosowanie również do postępowania nieważnościowego. Uczestnik postępowania (T. S. A.) podniósł, że cele statutowe skarżącego nie są wystarczająco szczegółowe i nie obejmują inicjowania postępowań nadzorczych.

Godne uwagi sformułowania

udział organizacji społecznej stanowi wyjątek od tej zasady nie może powodować naruszenia sfery prywatności przez nadmierne poszerzenie kręgu uczestników postępowania wymagania racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nie może mieć tu istotnego znaczenia fakt, że ostatecznie nie stwierdzono nieważności pozwolenia zintegrowanego

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący

Łukasz Krzycki

sprawozdawca

Agnieszka Łąpieś-Rosińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek z art. 31 K.p.a. dotyczących wszczęcia postępowania na wniosek organizacji społecznej, zwłaszcza w kontekście ochrony środowiska i postępowań nieważnościowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku organizacji ekologicznej o wszczęcie postępowania nieważnościowego w sprawie pozwolenia zintegrowanego. Ocena interesu społecznego i celów statutowych jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak organizacje ekologiczne mogą walczyć o ochronę środowiska poprzez postępowania administracyjne, a sąd podkreśla znaczenie prawidłowej oceny ich wniosków przez organy.

Czy organizacje ekologiczne mają prawo kwestionować pozwolenia na budowę? Sąd wyjaśnia zasady!

Dane finansowe

WPS: 457 PLN

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 1385/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2013-01-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2012-07-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Łukasz Krzycki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II OSK 1079/13 - Wyrok NSA z 2014-11-21
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 31 § 1 pkt 1, art. 31 § 2, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 156 § 1, art. 157 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
art. 44
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko
Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
art. 185 ust. 2a
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi E. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz skarżącego E. z siedzibą w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Minister Środowiska, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 31 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] marca 2012 r.
0. odmowie wszczęcia postępowania - z wniosku E. w T. - w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., wydanej na rzecz T. S. A. w T. (obecna nazwa: T. S. A. w T.), w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego dla instalacji do odzysku odpadów niebezpiecznych w zakładzie w G. przy ul. [...].
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, co następuje.
Zasady udziału społeczeństwa, określone w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. nr 199, poz. 1227 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ocenach", mają zastosowanie przy wydawaniu pozwolenia zintegrowanego. Postępowanie w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego dla przedmiotowej instalacji nie dotyczy interesu prawnego Stowarzyszenia, jednak będąc organizacją ekologiczną mogłoby ono w nim uzyskać prawa strony na podstawie art. 44 ustawy o ocenach. Nie skorzystało z tej możliwości i nie uczestniczyło w postępowaniu w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia zintegrowanego nie jest etapem postępowania o wydanie takiego pozwolenia, ale stanowi odrębne postępowanie w nowej sprawie. Nie wymaga ono udziału społeczeństwa, a więc nie dotyczy go art. 44 ustawy o ocenach. Przepis ten reguluje zagadnienie udziału organizacji ekologicznej w toczącym się postępowaniu, natomiast żądanie Stowarzyszenia dotyczy wszczęcia postępowania.
Wniosek E. o stwierdzenie nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. powinien być rozpoznany na podstawie art. 31 K.p.a.
Zgodnie z art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a wniosek organizacji społecznej może doprowadzić do wszczęcia postępowania, gdy spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki:
1) jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi organizacji i
2) gdy przemawia za tym interes społeczny.
Wskazanym przez Stowarzyszenie celem działania mogącym uzasadniać jego wniosek jest podejmowanie inicjatyw zmierzających do poprawy stanu środowiska naturalnego (§ 5 lit. f statutu). Ten cel może świadczyć o statusie organizacji ekologicznej przysługującym Stowarzyszeniu, co mogłoby uzasadniać jego udział w niektórych postępowaniach w sprawie ochrony środowiska. Analizując jednak żądanie Stowarzyszenia w kontekście postępowania nadzorczego, zakres działania sformułowany w § 5 lit. f statutu nie jest wystarczający. Miałby on większe znaczenie przy rozstrzyganiu o dopuszczeniu Stowarzyszenia do postępowania, w którym zapada merytoryczne orzeczenie z tego zakresu. Działanie w trybie nadzoru wymaga jednak innego podejścia do sprawy niż w postępowaniu zwykłym. Organ administracji staje wobec kwestii czysto prawnych, które powinny być rozpatrzone pod kątem rażącego naruszenia prawa i rozstrzygnięte wedle zasad stosowania kasacji. Podejmowana w tym trybie decyzja nie zawiera rozstrzygnięć w przedmiocie, którego dotyczyła decyzja wydana w trybie zwykłym. Zasadą jest, iż w postępowaniu administracyjnym mogą uczestniczyć wyłącznie podmioty mające w nim interes prawny. Udział organizacji społecznej stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przyjęcie szerokiego rozumienia celu działania Stowarzyszenia, wiążącego się z zainteresowaniem poprawą stanu środowiska i wszczęcie postępowania nadzorczego, w którym Stowarzyszeniu przysługiwałyby prawa strony, wydaje się nieuzasadnione. W przeciwnym razie Stowarzyszenie miałoby prawo żądać unieważnienia niemal wszystkich decyzji wydanych w indywidualnych sprawach dotyczących ochrony środowiska.
Pozwolenie zintegrowane, którego stwierdzenia nieważności domaga się Stowarzyszenie, nie jest decyzją o realizacji przedsięwzięcia, ale jednym z rodzajów pozwoleń na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, wymienionych w art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.), zwanej dalej "p.o.ś.". Marszałek Województwa [...] określił w nim warunki korzystania ze środowiska oraz obowiązki związane z eksploatacją instalacji. W interesie społecznym, wyrażającym się w zrównoważonym rozwoju i dbałości o stan środowiska, leży eksploatowanie instalacji zgodne z warunkami pozwolenia. Przedmiotowa instalacja służy do unieszkodliwiania i odzysku odpadów. Potrzeba prowadzenia takich procesów wynika z zasad postępowania z odpadami, określonych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 627 ze zm.). Unieszkodliwianie i odzysk odpadów prowadzone zgodnie z tymi zasadami zapewnia ochronę życia i zdrowia ludzi oraz ochronę środowiska.
Wymagania interesu społecznego analizuje się w trybie art. 31 K.p.a., podobnie jak statutowe cele, w zależności od przedmiotu postępowania administracyjnego. Udział organizacji społecznej w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 31 K.p.a. powinien odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej. Udział organizacji społecznej w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby nie może powodować naruszenia sfery prywatności przez nadmierne poszerzenie kręgu uczestników postępowania. Ochrona strony przed negatywnymi sytuacjami, jakie może wywołać wywarcie presji psychicznej, leży w interesie społecznym, a organ i takie wymagania interesu społecznego powinien mieć na względzie przy ocenie żądania organizacji społecznej, co potwierdza B. Adamiak i J. Borkowski w komentarzu do K.p.a. W świetle powyższych rozważań należy uznać, że za wszczęciem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] z inicjatywy E. nie przemawia także interes społeczny wynikający z kontroli społecznej.
Organ administracji wszczyna z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności tylko wtedy, gdy żądanie organizacji społecznej jest uzasadnione. Organ nie jest zobowiązany każdorazowo do wszczęcia postępowania nadzorczego z inicjatywy takiej organizacji. Jeżeli jest przekonany o wystąpieniu przesłanki stanowiącej podstawę stwierdzenia nieważności, powinien wówczas dążyć do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji ostatecznej.
E. w T. wniosło skargę na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2012 r. zarzucając naruszenie m. in.:
1. art. 31 § 1 i 3 K.p.a. poprzez stwierdzenie braku interesu społecznego skarżącego w postępowaniu nadzorczym i to pomimo posiadania przez skarżącego statusu organizacji ekologicznej w rozumieniu ustawy o ocenach, a także statusu organizacji społecznej w rozumieniu art. 31 K.p.a. Minister Środowiska skupił się na ochronie interesu - w tym zdrowia psychicznego - podmiotu, który uzyskał pozwolenie zintegrowane, które zagraża środowisku naturalnemu i życiu lub zdrowiu okolicznej ludności, a pominął nie tyle interes Stowarzyszenia, co interes społeczny. Przepisy art. 31 K.p.a. nie zawierają żadnych regulacji, które mogłyby stanowić podstawę dla różnicowania uprawnień organizacji ekologicznej w zależności od tego, czy udział ten dotyczy postępowania prowadzonego w sprawie wydawania merytorycznych decyzji w postępowaniach w sprawie ochrony środowiska czy też w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzorczym. Przepisy art. 31 K.p.a. przesądzają o nieograniczonym przedmiotowo prawie organizacji społecznej do udziału jako strony w każdym postępowaniu, w tym w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji;
2. art. 44 ustawy o ocenach i art. 185 ust. 2a i ust. 3 p.o.ś. przez uznanie, że nie mogą być one podstawą do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji udzielającej pozwolenia zintegrowanego. Art. 185 ust. 3 p.o.ś. stanowi jedyną podstawę do publicznego ogłoszenia o wydaniu decyzji o udzieleniu pozwolenia zintegrowanego, zaś art. 185 ust. 2a p.o.ś. jest podstawą do uznania skarżącego jako organizacji ekologicznej za podmiot tego postępowania, także w postępowaniu nieważnościowym;
3. art. 156 § 1 w związku z art. 157 § 2 K.p.a. przez niepodjęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. w sytuacji, gdy skarżący wskazywał na liczne jej wady.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Skarżący w piśmie z dnia [...] września 2012 r., odnosząc się do treści odpowiedzi na skargę, podtrzymał swoje argumenty.
Uczestnik postępowania T. S. A. w T. w załączniku do protokołu rozprawy wniosła o oddalenie skargi, przychylając się do argumentów organu zawartych w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazano, że § 5 lit. f statutu skarżącego nie jest dostatecznie szczegółowy, aby uzasadniał dopuszczenie możliwości wszczynania postępowań nadzorczych, gdyż o nich nie wspomina, a w świetle wymienionych w § 6 statutu skarżącego form jego działania nie mieści się ich inicjowanie.
Jak wynika z protokołu rozprawy (k. 77), uczestnik postępowania T. S. A. w T. okazała Sądowi m. in. oryginał decyzji Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2012 r., której kopię dołączono do akt (k. 75-76). Decyzją tą Minister Środowiska, na podstawie art. 157 § 2 i art. 158 § 1 K.p.a., nie stwierdził nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, gdyż wydając zaskarżone postanowienie naruszono przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o udzieleniu innemu podmiotowi pozwolenia zintegrowanego, wydanego w trybie p.o.ś., w którym to postępowaniu zwykłym skarżący nie brał udziału.
Zasadne jest stanowisko organu, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji udzielającej pozwolenia zintegrowanego nie stosuje się art. 44 ustawy o ocenach, lecz art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a.
Stosownie bowiem do art. 44 ustawy o ocenach organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony. Przepis ten dotyczy więc jedynie sytuacji, gdy postępowanie już się toczy, nie zaś sytuacji, która ma miejsce w niniejszej sprawie, w której postępowanie ma być dopiero wszczęte. Dodatkowo, w myśl art. 185 ust. 2a p.o.ś., wskazany przepis ma zastosowanie w razie prowadzenia postępowania o wydanie pozwolenia zintegrowanego bądź jego zmiany, nie dotyczy wobec tego kwestii postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o udzieleniu takiego pozwolenia.
Wniosek skarżącego organ prawidłowo rozpatrzył na podstawie art.31§1pkt1w związku z art. 31 § 2 zdanie pierwsze K.p.a.
Zgodnie z art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
Stosownie zaś do art. 31 § 2 zdanie pierwsze K.p.a. organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu.
W świetle art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. organizacja społeczna może skutecznie żądać wszczęcia postępowania z urzędu, gdy łącznie są spełnione dwie przesłanki:
1) uzasadniają to jej cele statutowe oraz
2) przemawia za tym interes społeczny.
Organy błędnie uznały, że nie zachodzi pierwsza z powyższych przesłanek, natomiast nie przeprowadziły stosownej argumentacji odnośnie występowania drugiej przesłanki.
Jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę należy wskazać, że cele statutowe skarżącego uzasadniają wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji udzielającej pozwolenia zintegrowanego, ponieważ § 5 lit. f statutu skarżącego stanowi, że celem skarżącego jest podejmowanie inicjatyw zmierzających do poprawy stanu środowiska naturalnego. Wbrew twierdzeniu organu złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji udzielającej pozwolenia zintegrowanego dla instalacji do odzysku odpadów niebezpiecznych jest inicjatywą zmierzającą - przynajmniej w subiektywnym postrzeganiu przez skarżącego - do poprawy stanu środowiska naturalnego. Funkcjonowanie bowiem instalacji bez wymaganego pozwolenia jest niedopuszczalne (art. 180 w zw. z art. 181 ust. 1 pkt 1 oraz art. 351 ust. 1 i art. 365 ust. 1 p.o.ś.).
Ponadto, zgodnie z art. 31 § 1 K.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, a nie formami jej działalności, stąd niezasadny jest zawarty w załączniku do protokołu rozprawy zarzut uczestnika postępowania, że dla skuteczności żądania wszczęcia postępowania istotny jest nie tylko cel statutowy, lecz również i forma działania organizacji społecznej.
Co więcej, art. 31 § 1 pkt 1 K.p.a. nie ogranicza możliwości wszczęcia postępowania nieważnościowego, ponieważ stanowi o wszczęciu "postępowania", przez co należy rozumieć każdy jego rodzaj, czyli także postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Odnośnie drugiej przesłanki (interesu społecznego) należy wskazać, że organ nie uzasadnił wystarczająco przyjęcia, że przesłanka ta nie występuje. Wskazał jedynie, że udział organizacji społecznej w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 31 K.p.a. powinien odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej oraz nie może powodować naruszenia sfery prywatności uczestnika postępowania, także przez wywarcie na niego presji psychicznej. Organ nie wyjaśnił jednak, jakie są wymagania racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej w niniejszej sprawie i dlaczego, zaś tak ogólne sformułowanie, jakim się posłużył, nie spełnia wymagań z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. Ponadto, z reguły żądanie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji korzystnej dla podmiotu, na rzecz którego wydano decyzję, powoduje u niego niepewność co do jej losu prawnego, lecz samo w sobie nie może to przemawiać za nieistnieniem interesu społecznego we wszczęciu postępowania nieważnościowego. Podobnie i okoliczność, że przedmiotowa inwestycja mogłaby być korzystna z punktu widzenia rozwoju ekonomicznego danego regionu nie może przesądzać, że z punktu widzenia ochrony środowiska nie występuje interes społeczny we wszczęciu postępowania nieważnościowego.
Ponadto, niezasadnie organ wskazał, że organ wszczyna z urzędu postępowanie nieważnościowe jedynie wtedy, gdy żądanie organizacji społecznej jest uzasadnione, ponieważ zasadność wniosku bada się dopiero po wszczęciu postępowania nieważnościowego, nie zaś na wstępnym etapie badania wniosku. Gdyby nawet uznać, że badanie zasadności wniosku odbywa się na etapie orzekania o wszczęciu postępowania z urzędu (pogląd taki bywa prezentowany w judykaturze i doktrynie), to organ administracji nie przywołał żadnej argumentacji, która co do meritum dotyczyłaby oceny kwestionowanego aktu. Oceny takiej nie może stanowić ogólnikowe stwierdzenie, że organ administracji wszczyna z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności tylko wtedy, gdy żądanie organizacji społecznej jest uzasadnione i jeżeli jest przekonany o wystąpieniu przesłanki stanowiącej podstawę stwierdzenia nieważności, powinien wówczas dążyć do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji ostatecznej.
Wypada zauważyć, że wywodzone przez organ argumenty, przemawiające przeciw uwzględnieniu wniosku, mają niejako charakter uniwersalny - wskazano, o jakiego rodzaju przedsięwzięcie chodzi oraz jakie skutki dla podmiotu miałoby wszczęcie postępowania (destabilizacja sytuacji prawnej określona niezręcznie w odniesieniu do osoby prawnej mianem wywarcia presji psychicznej).
Wskazana argumentacja mogłaby posłużyć odmowie wszczęcia postępowania w przypadku każdego wniosku organizacji pozarządowej żądającej wyeliminowania z obrotu wadliwego (w jej ocenie) pozwolenia zintegrowanego dla instalacji służącej unieszkodliwianiu odpadów. Można by stąd wywodzić, że w polskim systemie prawnym organizacje społeczne nie mają takich uprawnień procesowych, co jest poglądem dowolnym.
Rolą organu administracji, wobec wniesienia żądania, jest realna ocena konkretnego przypadku, w tym argumentacji wnioskodawcy, w kontekście ustalenia, czy ewentualna wadliwość pozwolenia z uwagi na rodzaj instalacji, jej umiejscowienie oraz wiarygodność twierdzeń co do konkretnych uchybień (czy wnioskodawca dysponował danymi, określoną wiedzą specjalistyczną, itp.). Naturalnie w interesie społecznym nie jest wszczynanie postępowania w przypadku wniosku dotyczącego każdej instalacji potencjalnie uciążliwej niejako "na wszelki wypadek". Jednak argumentacja wnioskodawcy musi być każdorazowo wnikliwie rozważona, czego odzwierciedleniem jest jej przytoczenie, a następnie odniesienie się do niej.
Istotnym jest przykładowo, czy przytoczona argumentacja dotyczy kwestii związanych z naruszeniem procedur, co jedynie może podnosić prawdopodobieństwo wadliwego określenia warunków korzystania ze środowiska, czy też uchybień dotyczących prawa materialnego - przywoływane są konkretne domniemane wadliwości, co do warunków korzystania ze środowiska oraz ich istotne skutki (np. zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, zniszczenie kompleksów cennych przyrodniczo, w tym zanieczyszczenie wód).
Niezależnie od tego należy podnieść, że argumentacja organu nie jest konsekwentna, ponieważ - jak wskazał uczestnik postępowania - organ wszczął jednak postępowanie nieważnościowe z urzędu, choć decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nie stwierdził nieważności decyzji Marszałka Województwa z dnia [...] grudnia 2011 r. Świadczy to, że uznał istnienie obiektywnych przesłanek dla badania legalności orzeczenia w przedmiocie pozwolenia. Należy uznać, że mając na uwadze działanie organów państwa w interesie społecznym, potwierdził tą czynnością istnienie racji za badaniem legalności kwestionowanego przez Stowarzyszenie aktu.
W tym świetle wymaga wyjaśnienia przyczyna, dla której nie wszczęto procedowania wobec wniosku Stowarzyszenia, co prowadziło do wykluczenia możliwości jego udziału w postępowaniu nieważnościowym.
Jak wskazano, nie przywołano argumentacji, która przemawiałaby za brakiem udziału Stowarzyszenia w konkretnym postępowaniu. Nie może mieć tu istotnego znaczenia fakt, że ostatecznie nie stwierdzono nieważności pozwolenia zintegrowanego (przedłożona do akt decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r.).
Niewyjaśnienie przez organ, czy interes społeczny przemawia za wszczęciem postępowania nieważnościowego na wniosek Stowarzyszenia i brak stosownego uzasadnienia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a.
W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy organ orzeknie uwzględniając aktualną sytuację procesową w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r.
W związku z powyższym w pkt 1 sentencji wyroku Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Orzeczenie o kosztach postępowania zapadło w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI