IV SA/WA 1280/21

IV SA/Wa 1280/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wąsikowska /sprawozdawca/
Anna Sękowska /przewodniczący/
Marzena Milewska-Karczewska
Symbol z opisem
6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
III OSK 799/22 - Wyrok NSA z 2025-06-10
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 779
art. 3 ust. 1 pkt 14, 21 i 30; art. 194 ust. 4 i 6; art. 197
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 § 1; art. 80; art. 107 § 3; art. 189f § 1 i 2.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie: sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska sędzia WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.) Protokolant: st. ref. Marta Pachulska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2021 r., [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: GIOŚ) z [...] czerwca 2021 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. prowadzącego działalność gospodarczą pn. Przedsiębiorstwo Handlowo - Usługowe Z. w R., od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: WIOŚ) z [...] września 2020 r., znak: [...], wymierzającej administracyjną karę pieniężną w wysokości 13 854 zł za przetwarzanie odpadów na terenie działki o nr ewid. [...], położonej w miejscowości L., w gminie R., bez wymaganego zezwolenia - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
GIOŚ wskazał, że WIOŚ w okresie od [...] marca do [...] lipca 2019 r. przeprowadził kontrolę prowadzonej przez Stronę działalności (z której sporządzono protokół kontroli nr [...] ([...]) z dnia [...] sierpnia 2019 r. podpisany bez zastrzeżeń). Kontrola została przeprowadzona w związku ze zgłoszeniem otrzymanym [...] marca 2019 r. od Komisariatu Policji w R. o podejrzeniu gospodarowania odpadami niezgodnie z przepisami ochrony środowiska.
W dniu [...] marca 2019 r. WIOŚ przeprowadził oględziny tereny, podczas których wykonano 14 wykopów na głębokość od 0,5 m do ok. 1,8 m w celu sprawdzenia, czy na przedmiotowym terenie zostały zakopane odpady. W wykopie nr 7 stwierdzono obecność różnego rodzaju odpadów, tj. komunalnych osadów ściekowych oraz odpadów pochodzenia komunalnego. Wykop wykonano na maksymalną głębokość będącą w zasięgu ramienia koparki. Odpady zalegały na głębokości ok. 1,793 m, nie dokopano się do gruntu rodzimego i poziomu wód gruntowych. Powyższy wykop wypełniony był odpadami w ilości 46,179 m (2,999 m x 8,588 m x 1,793 m). Strona nie posiada uregulowanego stanu formalno-prawnego w zakresie przetwarzania odpadów na działce nr [...] w miejscowości L., zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r. poz. 779), dalej "ustawa o odpadach". W związku z tym, że Strona dopuściła się deliktu administracyjnego, poprzez przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia (art. 3 ust. 1 pkt 21, w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 30 w zw. z art. 41 ustawy), WIOŚ za zasadne uznał w sprawie wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach.
GIOŚ po rozpatrzeniu akt sprawy stwierdził, że zaskarżona decyzja organu I instancji, została wydana prawidłowo. Organ odwoławczy poddał również ocenie sposób ustalenia kwoty kary, nie stwierdzając uchybień w tym zakresie. Organ I instancji określił bowiem wysokość administracyjnej kary pieniężnej opierając się na określonym wzorze, stanowiącym załącznik 6 ustawy o odpadach, do którego odsyła art. 194 ust, 6 ustawy o odpadach. Organ wskazał, że z ustaleń kontroli wynika, że Strona przetworzyła 46,179 m3 odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, za co wysokość administracyjnej kary pieniężnej wynosi: 46,179 m3 x 300 zł = 13 853,70 zł, a po zaokrągleniu wyniosła 13 854 zł. (zgodnie z art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325)).
Organ odwoławczy wyjaśnił, że biorąc pod uwagę obmiary przetworzonych przez Stronę odpadów przeprowadzone przez WIOŚ, należy również wykluczyć możliwość zastosowania art. 194 ust. 6a ustawy o odpadach.
Ponadto organ wyjaśnił, że stwierdzenie obecności odpadów w jednym z wykonanych w trakcie oględzin wykopów jest wystarczającym dowodem na to, aby stwierdzić, że doszło do przetwarzania odpadów niezgodnie z prawem, a podnoszony przez Stronę element braku celowości w jej działaniach, nie ma znaczenia w sprawie. Podobnie wskazywanie na zasady logiki i doświadczenia życiowego, nie stanowią okoliczności, która mogłaby jakkolwiek wpływać na rozstrzygnięcie, szczególnie wobec brzmienia art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach. Trudno nie uznać, że zakopanie odpadów nie wyczerpuje definicji przetwarzania odpadów. Nie sposób również przyjąć wyjaśnienia Strony, z których wynikało, że jej działania (na które składało się również zakopywanie odpadów) sprowadzały się do porządkowania terenu, a także argumenty, że nie były one przez Stronę zlecone i zaszły bez jej woli. Organ zwrócił uwagę, że to Strona jest posiadaczem odpadów, za których prawidłową gospodarkę odpowiada prawnie. Z powyższych względów GIOŚ argumentację przedstawioną przez Pełnomocnika Strony uznał za niemającą wpływu na wynik sprawy i niewnoszącą do niej nowych okoliczności, które należałoby rozważyć w postępowaniu odwoławczym.
Zdaniem organu nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
Organ odwoławczy analizując wniosek Strony o odstąpienie od kary, wskazał, że nie znalazł uzasadnionych podstaw do przychylenia się do niego. Wyjaśnił, że ustawa o odpadach oraz ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, do której odwołuje się art. 202 ustawy o odpadach, nie przewidują odstępstw od nałożenia kary . Przesłanki do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kąty pieniężnej zawarte są w art. 189f k.p.a.
Organ odnosząc się do tej kwestii wyjaśnił, że art. 189f § 1 k.p.a. zawiera warunek łączny, tj. oprócz oceny, że waga stwierdzonego naruszenia prawa jest znikoma, konieczne jest również stwierdzenie przez organ faktu, że Strona zaprzestała naruszania prawa. W niniejszej sprawie nie zaszły wyżej wy mienione przesłanki, umożliwiające odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. W ocenie GIOŚ naruszenie popełnione przez Stronę, polegające na przetwarzaniu odpadów bez wymaganego zezwolenia, o którym mowa w art. 41 ustawy o odpadach, jako oczywiste naruszenie przepisów, nie może zostać uznane za znikome naruszenie prawa. Mimo, że w toku kontroli nie stwierdzono negatywnego wpływu na życie i zdrowie ludzi i środowisko, jednakże gospodarowanie odpadów odbywało się niezgodnie z wymaganiami w zakresie ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzi. Ponadto zezwolenie na przetwarzanie odpadów określa warunki prowadzenia takiej działalności, w tym m.in. rodzaje i ilości przetwarzanych odpadów oraz adekwatne do ich właściwości warunki magazynowania uwzględniające konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dla zdrowia i życia ludzi oraz środowiska. W zakresie natomiast drugiej z przesłanek umożliwiających odstąpienie od nałożenia kary istotne jest, iż organy Inspekcji Ochrony Środowiska posiadają wyłączność w zakresie wymierzania administracyjnych kar pieniężnych zagospodarowanie odpadami bez wymaganego zezwolenia, w związku z czym nie zachodzi podejrzenie ukarania Strony za to samo naruszenie przez inny organ. Strona nie była również karana pozostałymi sankcjami wymienionymi w art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a.
Organ wskazał też, że nie znajduje w sprawie zastosowanie art. 189f § 2 oraz § 3 k.p.a. Celem bezpośrednim sankcji ustanowionej w art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach jest zapewnienie, że podmiot prowadząc działalność w zakresie zbierania lub przetwarzania odpadów uzyska decyzję zezwalającą na zbieranie lub przetwarzanie odpadów, określającą szczegółowe wymagania w zakresie gospodarowania odpadami. Celem pośrednim przywołanej wyżej normy prawnej jest dążenie do zapewnienia jak najlepszej jakości środowiska.
W ocenie GIOŚ, opierającej się na powyższych ustaleniach, zapewnienie, iż w przyszłości Strona przetwarzając odpady w ramach prowadzonej działalności uzyska zezwolenie w ww. zakresie wymusi jedynie administracyjna kara pieniężna. Odstąpienie od jej wymierzenia i poprzestanie na pouczeniu nie pozwoli na spełnienie celów, o których mowa wyżej. Ponadto obserwowane przez organy Inspekcji Ochrony Środowiska częste naruszenia w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia wskazuje także na konieczność wytworzenia przekonania wśród uczestników obrotu gospodarczego, iż naruszenia w tym zakresie nie będą tolerowane i każdy przypadek naruszenia prawa w tym zakresie co do zasady będzie podlegał odpowiedzialności w zakresie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
Organ odwoławczy nie zgodził się z argumentem Strony, że w toku niniejszego postępowania w sprawie wymierzenia niniejszej kary administracyjnej powinny być wzięte przesłanki określone wart. 189d k.p.a. Jak już wskazano powyżej przepisy prawa materialnego (art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach) określają wprost sposób ustalenia wymiaru kary, który sprowadza się do wykonania działania arytmetycznego poprzez podstawienie danych liczbowych uzyskanych w wyniku obmiaru ilości odpadów, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Nie mają zatem zastosowania przesłanki nakładania administracyjnych kar pieniężnych określonych w art. 189d k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję GIOŚ Z. Z., zarzucił, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem następujących przepisów prawa tj.:
1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez brak przeanalizowania całości zgromadzonego materiału dowodowego, nieprzeprowadzenie dogłębnej analizy stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i nieuzasadnionym przyjęciem, że Skarżący prowadził przetwarzanie odpadów bez zezwolenia, a w konsekwencji bezpodstawnym nałożeniem na Skarżącego kary: ewentualnie, na wypadek, gdyby Sąd uznał powyższy zarzut za nieuzasadniony:
2. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przez błędną wykładnię i brak należytego rozważenia możliwości jego zastosowania w świetle okoliczności niniejszej sprawy w sytuacji, gdy działanie Skarżącego nie spowodowało zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, a więc spełniało przesłanki pozwalające uznać naruszenie za przypadek o znikomej wadze;
a ewentualnie, na wypadek, gdyby Sąd uznał powyższy zarzut za nieuzasadniony:
3. art. 189f § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię i brak należy tego rozważenia możliwości jego zastosowania w świetle okoliczności niniejszej sprawy w sytuacji, gdy Organ uznał, że działanie Skarżącego nie spełniało naruszenia o znikomej wadze.
W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że prowadzi działalność związaną z gospodarką odpadami, która w głównej mierze polega na obsłudze gmin w zakresie odbioru odpadów komunalnych z nieruchomości zamieszkałych i niezamieszkałych. Ponadto działalność Skarżącego obejmuje usługi w zakresie stosowania komunalnych osadów ściekowych na gruntach rolnych. Tego rodzaju usługi Skarżący świadczył również na terenie działki o nr ewid. [...], położonej w miejscowości L., gm. R., na podstawie umowy dzierżawy zawartej z jej właścicielem.
Strona podniosła, że po przeprowadzeniu kontroli w firmie skarżącego WIOŚ wydał zarządzenie pokontrolne [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., w którym zobowiązał Skarżącego do zaprzestania działalności w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów na ww. działce, usunięcia nagromadzonych na niej odpadów celem ich prawidłowego zagospodarowania oraz uporządkowania terenu działki. Zarządzenie to zostało przez Skarżącego niezwłocznie wykonane, o czym organ został poinformowany. Skarżący zwrócił uwagę, że jeszcze w toku postępowania kontrolnego zaprzeczał, aby na działce nr [...] prowadzone były przez niego działania polegające na zakopywaniu odpadów, takie działania nie były przez niego zamierzone ani zlecone, natomiast wykorzystanie na działce sprzętu w postaci koparki miało na celu jej uporządkowanie i uformowanie odpadów w pryzmy, a nie ich zakopywanie. Przede wszystkim, pominięte zostały wyjaśnienia złożone przez Skarżącego w tym zakresie. Jak już wskazywał Skarżący w treści odwołania, z protokołu kontroli wynika, że po wykonaniu 14 wykopów w jednym z otworów odnaleziono odpady - komunalne osady ściekowe i "tworzywa". Na tej podstawie organy wyciągnęły wniosek, że Skarżący miał celowo zakopywać odpady w celu pozbycia się ich w sposób sprzeczny z wymogami ochrony środowiska. Organ w ogóle nie rozważył przedstawionych w odwołaniu zarzutów i nie zweryfikował choćby kwestii, że odpady w postaci komunalnych osadów ściekowych, stosowane na wskazanej działce, mogły się znaleźć w wykonanym wykopie z uwagi na ich wcześniejsze dozwolone użycie. Organ II instancji nie zweryfikował argumentów przedstawianych przez Skarżącego w odwołaniu, a mianowicie faktu, że tezę o przypadkowym wprowadzeniu osadów ściekowych pod powierzchnię ziemi wspierają również pozostałe okoliczności tej sprawy. Po pierwsze, mamy tu do czynienia z małą ilością osadów, odnalezioną jedynie w jednym z aż 14 wykonanych wykopów. Po drugie, na nieruchomości zebrane były tymczasowo również odpady inne niż osady ściekowe, i to w większej ilości - ponad 1640 m2.
Dodatkowo, z ostrożności, Skarżący wskazał, że nawet w sytuacji gdyby przyjąć, że na przedmiotowej działce prowadzone było przetwarzanie odpadów (czemu jednak Skarżący stanowczo zaprzecza), to i tak okoliczności niniejszej sprawy przemawiają za rezygnacją z obciążania Skarżącego administracyjną karą pieniężną, przede wszystkim z uwagi na brak jakichkolwiek negatywnych skutków dla środowiska. W takiej sytuacji obciążanie Skarżącego karą, która będzie miała negatywne skutki dla możliwości prowadzenia przez niego działalności, wydaje się działaniem zbyt surowym, nieadekwatnym do popełnionego naruszenia.
Poza tym zdaniem skarżącego organy w sposób błędny ustaliły, iż w niniejszej sprawie wagi naruszenia prawa nie można byłoby kwalifikować jako znikomej. W niniejszej sprawie Organ, analizując wagę naruszeń, wziął pod uwagę całkiem inne kryteria niż wynikające z przepisu, tj. sam fakt braku zezwolenia na przetwarzanie odpadów, a ta okoliczność nie jest miernikiem skutków ewentualnych naruszeń, co więcej, ani organ I instancji, ani GIOŚ w toku postępowania takich skutków nie wskazały.
Strona zwróciła uwagę, że w sprawie nie doszło do naruszenia dobra chronionego prawem, a więc stanu środowiska, życia i zdrowia ludzi. Wręcz przeciwnie, organy, w tym GIOŚ, wyraźnie podkreśliły, że naruszenie Skarżącego nie wywołało negatywnych skutków na środowisko, zdrowie i życie ludzi.
Ponadto skarżący wskazał, że Organ nie rozważył nawet możliwości zastosowania art. 189f § 2 k.p.a. Rozważania w tym zakresie, zawarte w zaskarżonej decyzji, są bowiem bardzo ogólne i nie świadczą o wnikliwej analizie możliwości jego zastosowania. Stanowisko Organu, że każde naruszenie prawa administracyjnego musi spotkać się z reakcją Organu w postaci nałożenia kary, jest zbyt radykalne, a przy tym błędne, oparte na nieprawidłowej wykładni art. 189f § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a. Takie rozumienie art. 189f k.p.a., jakie prezentuje w niniejszej sprawie Organ, oznaczałoby bowiem, że przepis ten musiałby zasadniczo pozostać przepisem martwym, nigdy bowiem nie mogłoby dojść do jego zastosowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób wystarczający do wydania zaskarżone decyzji. W toku postępowania administracyjnego przeprowadzono oględziny terenu strony skarżącej i na ich podstawie sporządzono protokół kontroli wraz z załącznikami - dokumentacją fotograficzną, który został przez kontrolującą spółkę podpisany bez uwag.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepisy ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r., poz. 779 ze zm.). Zgodnie z art. 194 ust. 4 ustawy, administracyjną karę pieniężną wymierza się za zbieranie odpadów lub przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia, o którym mowa w art. 41. Kara wynosi nie mniej niż 1000 zł i nie może przekroczyć 1 000 000 zł. Jednym z celów przywołanych wyżej norm prawnych jest dążenie do zapewnienia jak najlepszej jakości środowiska. Dodać należy, że decyzja o wymierzeniu przedmiotowej kary ma charakter obligatoryjny, a nie uznaniowy. Z uwagi na treść art. 194 ust. 6 ustawy nie mamy tutaj także doczynienia z uznaniowym wymierzeniem wysokości administracyjnej kary pieniężnej. Wysokość ta została oparta bowiem na konkretnym wzorze, stanowiącym załącznik nr 6 ustawy o odpadach, do którego odsyła art. 194 ust. 6 ustawy. Art. 194 ust. 6 ustawy o odpadach stanowi lex specialis w stosunku do pozostałych przepisów dotyczących obliczania wysokości administracyjnej kary pieniężnej, w sytuacji gdy możliwe jest wskazanie objętości/ilości odpadów, w sposób określony w złączniku nr 6 do ustawy. Wobec czego okoliczności powołane przez skarżącego w zakresie braku stwierdzenia spowodowania zagrożenia dla życia i zdrowia, jak i środowiska, nie mogą być uwzględnione przy ustalania wysokości niniejszej kary.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy, przez przetwarzanie rozumie się "procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie". Jednocześnie zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 30 ustawy o odpadach, przez unieszkodliwianie odpadów rozumie się "proces niebędący odzyskiem, nawet jeżeli wtórnym skutkiem takiego procesu jest odzysk substancji lub energii". Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o odpadach, przez odzysk rozumie się jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji, lub w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce".
Stosowanie zaś do art. 197 ustawy, wioś stwierdza naruszenie w szczególności na podstawie: 1) kontroli, w tym dokonanych w ich trakcie pomiarów lub za pomocą innych środków; 2) pomiarów i badań prowadzonych przez podmiot obowiązany do takich pomiarów i badań; 3) zawiadomienia dokonanego odpowiednio przez marszałka województwa, regionalnego dyrektora ochrony klimatu lub ministra właściwego do spraw środowiska.
Z ustaleń poczynionych podczas kontroli wynika, że na terenie działki nr [...] położnej w L. w jednym z wykopów odnaleziono odpady, które zalegały na głębokości 1.793 m, wykop wypełniony był odpadami w ilości 46,179 m3. Dodać należy, że w wykopie tym odnaleziono różnego rodzaju odpady nie tylko te, które mogły być wykorzystane do legalnej działalności skarżącego. W wykopie nr 7 odnaleziono bowiem nie tylko obecność komunalnych osadów ściekowych, ale również odpadów pochodzenia komunalnego.
W ocenie Sądu organy zasadnie uznały - mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy - że już sam fakt odnalezienia choć w jednym wykopie odpadów, w postaci odpadów ściekowych wraz z odpadami pochodzenia komunalnego, kwalifikuje się do uznania, że skarżący przetwarzał odpady bez wymaganego zezwolenia. Nie ma znaczenia, wbrew twierdzeniom Strony, że odpady takie zostały stwierdzone tylko w jednym z wykopów na 14 dokonanych podczas kontroli i nie były zleconym działaniem skarżącego. Należy wskazać, że do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w powyższych przepisach, wystarczy jednorazowe przetwarzanie odpadów w jeden z opisanych sposobów. Odpowiedzialność z tego tytułu ma charakter obiektywny - nieistotny jest zamiar, w jakim działał sprawca, czy miał świadomość karalności swego czynu oraz to, jakimi intencjami kierował się podejmując podlegające karze działanie. W orzecznictwie podnosi się nawet, że prawidłowa wykładnia przepisów ustawy o odpadach winna prowadzić do wniosku, że już samo zbieranie odpadów lub przetwarzanie odpadów, bez wymaganego zezwolenia lub niezgodnie z posiadanym zezwoleniem skutkuje nałożeniem kary (wyrok NSA z 7 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 311/12 (CBOSA).
Wobec powyższego nie można przyjąć, że z tych okoliczności wynika, że do naruszenia prawa nie doszło.
Odnosząc się do kwestii wysokości administracyjnej kary pieniężnej, należy wskazać, że została ona określona prawidłowo zgodnie z przepisem szczególnym, gdzie zostały określone sztywno zasady jej obliczania według wzoru (O (objętość bryły zgromadzonych odpadów) + S (stawka zgromadzonych odpadów). Ustalenia w zakresie wielkości pryzm odpadów i zasad matematycznego obliczania kary nie była przez Stronę kwestionowana. Sąd również nie znalazł podstaw by te ustalenia podważyć. Należy zwrócić uwagę, że wysokość kary obliczanej w ten sposób nie może być przez organ ani zmniejszania, ani zwiększania. Ustawodawca w tym zakresie nie przewidział jakiegokolwiek luzu decyzyjnego, nie wskazał ani dolnej ani górnej granicy.
Kolejną istotnym zagadnieniem, jest to, czy w sprawie zastosowanie miał art. 189f k.p.a. Przepis ten przewiduje wyjątkowe sytuację odnoszące się do kwestii odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Zgodnie z art. 189f § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli:
1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub
2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.
W myśl art. 189f § 2 k.p.a. w przypadkach innych niż wymienione w § 1, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, organ administracji publicznej, w drodze postanowienia, może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodów potwierdzających:
1) usunięcie naruszenia prawa lub
2) powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia.
Zauważyć należy, że istotne znaczenie dla skuteczności zawartej w powyższych przepisach ma przy tym prewencja ogólna (generalna), polegająca na oddziaływaniu na podmioty korzystające ze środowiska i uświadamianiu obowiązków związanych z dotrzymywaniem warunków korzystania ze środowiska, których niezrealizowanie może skutkować poniesieniem odpowiedzialności prawnej. W aspekcie prewencji szczególnej (indywidualnej) celem przepisów w przedmiocie kar jest skłonienie podmiotu ponoszącego odpowiedzialność do dochowania powyższych wymagań w przyszłości. Zatem wymierzenie kary jest niezbędne nie tylko w celu przymuszenia podmiotu do realizacji obowiązków środowiskowych zgodnie z wymaganiami przepisów, teraz i w przyszłości, ale także dla ochrony interesu publicznego (ochrony środowiska).
Podkreślić należy, że w stanie sprawy popełniono delikt administracyjny o charakterze formalnym. Ustawodawca, formułując jednostkę redakcyjną art. 194 ust. 4 cyt. ustawy, posłużył się zwrotem "wymierza się", a nie "może wymierzyć". Decyzja organów ochrony środowiska ma więc charakter decyzji związanej, a nie decyzji uznaniowej, na co już wyżej wskazano. Innymi słowy, jeżeli organ stwierdzi popełnienie deliktu w postaci gospodarowania odpadami niezgodnie z posiadanym zezwoleniem, zobowiązany jest karę wymierzyć (por. wyrok NSA z 13 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2509/16). Wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej jest więc obligatoryjne i cyt. ustawa nie przewiduje żadnych odstępstw. Z tego względu, z uwagi na prowadzenie działalności związanej z przetwarzaniem odpadów bez wymaganego zezwolenia i przywołane wcześniej zasady ochrony środowiska, nawet mimo braku stwierdzonego wpływu na środowisko i uprzątnięcie terenu, nie było możliwe odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
GIOŚ zasadnie uznał, wbrew twierdzeniom strony, że nie można przyjąć, że waga naruszenia prawa jest znikoma, a tym samym nie może być mowy również o odstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 1 k.p.a. Ustawodawca nie zdefiniował znikomości wagi naruszenia ani nie wskazał okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie zaistnienia tej przesłanki. Zdaniem Sądu, należy uwzględnić jednak całokształt okoliczności sprawy, zarówno o charakterze przedmiotowym (np. skala naruszeń, skutki tych naruszeń), jak i podmiotowym. Istotną kwestią w tym zakresie jest to, że skarżący jako podmiot zajmujący się gospodarką odpadami przetwarzał odpady bez zezwolenia, jak i co zdaniem Sądu ma znaczenie, zbierał je, co zostało stwierdzone w odrębnym postępowaniu (IV SA/Wa 1281/21). Ilość tych odpadów była znaczna – w sprawie niniejszej wynosiła 46,179m3, a w drugiej sprawie 1649,755m3. Poza tym kontrolowany teren znajduje się na terenie [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu. Te okoliczności w tej konkretnej sprawie przesadzają o kwestii uznania o nie znikomym naruszeniu prawa.
Odnosząc się do art. 189 § 2 k.p.a., należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że przepis ten ma charakter uznaniowy. Organ może odstąpić bądź nie (inaczej jak przy § 1). Zdaniem Sądu i w tym zakresie zasadnie uznał organ, że nie może dojść do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaniu na pouczeniu, bowiem nie spełni to celu, dla którego została ona wymierzona tj. zmobilizuje w przyszłości stronę przed ponownym naruszeniem prawa w ramach prowadzonej działalności uzyska zezwolenie. Dodać należy także co ma wpływ na takie podejście, że strona dokonała naruszenia prawa mimo, że jest podmiotem profesjonalnym, zajmuje się gospodarką odpadami (tj. zna wymagania i konsekwencje prowadzonej działalności, co wynika z oświadczenia Skarżącego – m.in. pyt. 2, 3 i 5, czy 9 z protokołu przesłuchania z [...] lipca 2019 r.). W ocenie Sądu nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy to, że skarżący nie zachował staranności w zakresie prowadzonej działalności i wcześniej nie zabezpieczył się, zarówno w stosunkach administracyjnoprawnych, jak i cywilnoprawnych z innymi kontrahentami w celu odbioru odpadów. Skarżący oświadczył, odpowiadając na pytanie "dlaczego odpady trafiły na teren nieogrodzony, niedozorowany i nieutwardzony?", że "decyzja była bezmyślnie podjęta "pod wpływem impulsu" (....) skratki zamierzaliśmy przetrzymać wyłącznie czasowo, do momentu rozwiązania problemu z brakiem badań odbieranych odpadów". Powyższe oświadczenia wskazują na świadomie naruszenie zasad gospodarowania odpadami. Zatem mimo, że skarżący po wydaniu zarządzenia kontrolnego, wykonał je (co było jego obowiązkiem) i współpracował z organami w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, odstąpienie w niniejszej sprawie z uwagi na wskazane wyżej okoliczności, nie było uzasadnione.
Reasumując, Sąd stwierdził, że organy obu instancji poprawnie ustaliły stan faktyczny sprawy niniejszej i zastosowały do niego normy prawa materialnego. Zebrany materiał dowodowy jest niewątpliwie kompletny i został poddany rzetelnej ocenie ze strony organów administracyjnych dokonanej z poszanowaniem reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Wyniki tychże ustaleń przedstawiono w motywach decyzji sporządzonych z uwzględnieniem zasad określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że w świetle poczynionych wyżej rozważań sformułowane w skardze zarzuty należało ocenić jako niezasadne. Sąd z urzędu nie dostrzegł innych naruszeń prawa.
Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.