IV SA/Wa 1226/05

IV SA/Wa 1226/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jarosław Stopczyński /przewodniczący/
Otylia Wierzbicka
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Sygn. powiązane
II OSK 773/06 - Wyrok NSA z 2007-05-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13.02.2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz Adwokat M. B.z Kancelarii Adwokackiej znajdującej się przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52 złote i 80 groszy stanowiącą 22 % podatku VAT tytułem nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu J.W.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. Prezydent W. odmówił zameldowania K. L. wraz z dziećmi S., A. i A. W. na pobyt czasowy do dwóch miesięcy w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.
Od decyzji odwołanie złożył J. W. podnosząc, że zameldowanie wyżej wymienionych na pobyt czasowy do dwóch miesięcy nie wymaga zgody B. W. mającej tytuł prawny do tego lokalu, ponadto wskazując, że zameldowanie miało dotyczyć jego dzieci, które mają ustalone miejsce pobytu przy ojcu na stałe.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia
[...] marca 2003 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby obowiązana jest zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia. Na podstawie zgłoszenia obejmującego dane, organ prowadzący ewidencję ludności obowiązany jest dokonać zameldowania (art. 47 ust. 1 ustawy), które przybiera postać czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Czynności ewidencyjne podejmuje się na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej obowiązek meldunkowy, a wyjątki od tej zasady, dopuszczające ingerencję organów w formie decyzji zostały ściśle określone w ustawie. Do rozstrzygania o zameldowaniu, upoważnia organ prowadzący ewidencję ludności, m. in. przepis art. 47 ust. 2 ustawy w sytuacji, gdy dane zawarte w zgłoszeniu budzą wątpliwości.
W kwestii ustaleń faktycznych podkreślono, że J. W.i K.L., w dniu 20 marca 2002 r., złożyli pisemny wniosek o zameldowanie "na okres dwóch miesięcy" w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. K. L. oraz małoletnich dzieci S. W., A.W.i A. W. W złożonym przez siebie podaniu wskazali, że zameldowanie to ma nastąpić bez zgody B.W. Forma zgłoszenia tego pobytu, jak również poczynione zastrzeżenia wzbudziły wątpliwości organu czy istotnie Wymienieni zamieszkują w lokalu, a jeżeli zamieszkują – to czy ich pobyt w nim jest legalny. W związku z tym organ wszczął postępowanie administracyjne i działając na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wydał zaskarżoną decyzję.
Organ administracyjny wskazał, że fakt zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. nie budzi wątpliwości, jednak istotne jest w sprawie to, że pobyt ten ma miejsce mimo wyraźnego sprzeciwu B. W. mającej wraz z J.W. tytuł prawny do przedmiotowego lokalu. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia [...] stycznia 1997 r. Sąd Wojewódzki w W. ustalił sposób korzystania ze wspólnego mieszkania przez rozwodzących się małżonków i jednocześnie zakazał małżonkom wprowadzania do wspólnego mieszkania osób trzecich (k-15). W wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lipca 2001 r. orzekającym rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy J. W. a B.W. orzeczona została eksmisja J.W. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. (k-16-17). Następnie Sąd Apelacyjny w W. w dniu [...] maja 2002 r. oddalił złożoną przez J. W. apelację od tego wyroku (Sygn. akt [...]).
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2002 r. Sąd Rejonowego [...] ustalił, że miejscem zamieszkania małoletnich: S., A. A. W. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich ojca J.W. (k-23). Przy czym w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] lutego 2002 r. odmawiającego dopuszczenia B.W. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika, sąd wskazał, że decyzja w tej sprawie nie oznacza, że małoletnie dzieci J. W. ze związku pozamałżeńskiego z K. L. będą zameldowane w mieszkaniu, gdzie mieszka ojciec, albowiem do tego potrzebna jest zgoda B. W. Sąd zauważył ponadto, że J. W. czynił już starania o zameldowanie w mieszkaniu dzieci i jego konkubiny, ale właściwe urzędy, a także sąd (wyrok NSA z dnia 12 września, 2001 r. sygn. Akt V S.A. 2034/00; K-51) nie uwzględniły tego wniosku. Także przed sądem powszechnym toczyła się sprawa J. W. w przedmiocie wyrażenia zgody na zameldowanie jego konkubiny i dzieci w spornym lokalu, ale wniosek taki został oddalony.
Organ administracyjny podniósł, że w aktach znajdują się dowody, że B.W. podjęła szereg kroków zmierzających w kierunku wykonania orzeczenia o eksmisji J. W., a mianowicie wystąpiła do Sądu Okręgowego w W. o nadanie orzeczeniu eksmisji rygoru natychmiastowej wykonalności w dniu [...] lutego 2000 r. /k-45/ (postanowienie Komornika Sądowego [...] przy Sądzie Rejonowym dla [...] z dnia [...] lutego 2000 r. /k-52/), wystąpiła z prośbą o pomoc do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 5 maja 2001 r. i do Komendanta Policji Komisariatu Policji [...] w dniu 5 listopada 2001 r. /k-44/. Ponadto w celu ochrony swoich interesów B. W. wniosła sprawę o eksmisję K. L. i jej dzieci zakończoną prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2002 r., którym Sąd Rejonowy [...] nakazał K. L., S.W., A. W. oraz A. W. opróżnienie lokalu mieszkalnego numer [...] w budynku położonym w W.
przy ul. [...].
To wszystko – zdaniem organu- oznacza, że z chwilą orzeczenia eksmisji zarówno J. W., jak i K. L.i ich dzieci utracili prawo do przebywania w spornym lokalu, a swoje uprawnienia do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z nieuprawnionego zamieszkiwania w nim J. W. Organ podkreślił także, że uprawniać do zameldowania może jedynie przebywanie na zasadach zgodnych z prawem. Nie można, bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie może sankcjonować instytucja zameldowania.
Na decyzję Wojewody [...] J. W. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 14 kwietnia 2003 r. twierdząc, że decyzja została oparta na nieprawdziwych przesłankach. Podkreślił, ż posiada tytuł prawny do lokalu i nadal zamieszkuje w tym lokalu, eksmisja małoletnich dzieci z lokalu jest nieprawomocna i została zaskarżona. Pismem z dnia 22 listopada 2004 r. J. W. wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej do czasu rozstrzygnięcia postępowania o podział majątku wspólnego byłych małżonków J. W. i B.W.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem
1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sady administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Wojewody – art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie i wymeldowanie z pobytu stałego lub czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby (art. 1 ust. 2), a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Obowiązek meldunkowy wynika wprost z przepisów ustawy (art. art. 5, 6, 10, 15) i nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji.
Wykonywanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu wymaganych danych (art. 9
ust. 1, art. 10 i 15 ustawy) właściwemu organowi, który dokonuje rejestracji będącej czynnością materialno-techniczną rodzącą skutki prawne. Czynności ewidencyjne podejmowane są, zatem na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej swój obowiązek meldunkowy, a wyjątki od tej zasady, dopuszczające wydanie decyzji, określone zostały w ustawie (art. 8 ust. 2, art. 15 ust. 2, art. 47 ust. 2).
Jeżeli dane zawarte w zgłoszeniu osoby wykonującej obowiązek meldunkowy budzą wątpliwości o dokonaniu zameldowania i wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20.01) orzekł o niezgodności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z przepisami art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. Z art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu osób występujących o zameldowanie, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu, a wiec bada, czy osoba występująca z wnioskiem faktycznie zamieszkuje w lokalu.
Brak konieczności wykazania się uprawnieniem do lokalu, czy to samoistnym, czy o charakterze pochodnym, nie oznacza jednak, że przesłanką zameldowania jest wyłącznie fizyczna obecność w lokalu.
Jest rzeczą oczywistą, że uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Wyłączone, więc będą sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania, czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (art. 193 Kodeksu karnego). Nie można, bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie może sankcjonować instytucja zameldowania (por. wyrok z dnia 5 sierpnia 1997 r. sygn. akt V SA 1739/96 – niepubl., wyrok z dnia 22 października 2004 r. syg. Akt V SA 1448/03).
W uzasadnieniu do powołanego orzeczenia z dnia 27 maja 2002 r. Trybunał Konstytucyjny dokonując interpretacji przepisu art. 52 ust. 1 Konstytucji RP wskazał, że wynikającej z tego przepisu wolności swobodnego (nieskrępowanego) wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu nie należy odnosić do możliwości wyboru lokalu (pomieszczenia), gdzie dana osoba zamierza mieszkać lub przebywać. Nie można jednak tracić z pola widzenia tego, że szerokie rozumienie wolności wyboru miejsca zamieszkania stałoby w jednoznacznej kolizji z wolnościami i prawami innych osób, zwłaszcza właścicieli nieruchomości (lokali lub budynków), a także podmiotów posiadających inny tytuł prawny do zajmowania lokalu (oparty np. na umowie najmu).
Wolność wyboru miejsca zamieszkania rozumieć należy w "klasycznych" kategoriach ujęcia wolności konstytucyjnych, przyjmując, że obejmuje ona generalny zakaz ingerencji państwa i władz publicznych w tę sferę życia człowieka. Nie może ona być natomiast traktowana jako podstawa roszczeń wobec osób prywatnych oraz ograniczeń prawa własności i innych praw majątkowych. Konstytucja reguluje, bowiem stosunki miedzy państwem a jednostkami, nie wdając się bezpośrednio w regulowanie stosunków między osobami pozostającymi pod władzą państwa. Z drugiej strony wszakże trzeba uwzględnić i to, że faktyczne korzystanie z wolności wyboru miejsca zamieszkania uzależnione jest od ujęcia przesłanek, od których zależy realizacja obowiązku meldunkowego, w tym także od możliwości realizacji uprawnienia do zajmowania lokalu (pomieszczenia) w celach mieszkaniowych. Uprawnienie takie mieści się w zakresie praw majątkowych, objętych ochroną przewidzianą w art. 64 Konstytucji. Przepis utrudniający lub uniemożliwiających wykonywanie takiego uprawnienia stanowi nie tylko ograniczenie w zakresie korzystania z praw majątkowych, ale – przynajmniej pośrednio- z wolności wyboru miejsca zamieszkania. Analogiczne założenia dotyczą wolności wyboru miejsca pobytu (OTK A 2002/3/34).
Rozszerzająca wykładnia przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której decyzje organu administracyjnego mogłyby uczynić bezskutecznymi uprawnienia właściciela lub współwłaścicieli do korzystania z rzeczy, byłaby niedopuszczalna w świetle art. 21 Konstytucji RP, poręczającego ochronę własności oraz art. 1 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (por. wyrok NSA z dnia 31 marca 1999 r. sygn. akt V SA 1819/98, ONSA 2000, Nr 2, poz. 67).
W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, brak było podstaw prawnych do tego by rozstrzygnąć o zameldowaniu K. L. wraz z dziećmi S., A. i A.W. na pobyt czasowy do dwóch miesięcy w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Jak wynika, bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego osoby wymienione powyżej przebywają w tym lokalu wyraźnie wbrew woli B. W. która posiada wraz z J.W. spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu.
W niniejszej sprawie przeprowadzono postępowanie dowodowe z zachowaniem wymagań art. 7 i 77 § 1 Kpa. Dokonano także oceny dowodów zgodnej z wymogami art. 80 Kpa.
Zdaniem Sądu okoliczność bezprawnego przebywania ww. osób w lokalu potwierdzają w szczególności prawomocne wyroki: wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lipca 2001 r. orzekający rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy J. W. a B.W. i orzekający eksmisję J.W. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. (k-16-17) oraz wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2002 r. orzekający eksmisję K.L., S. W., A.W.oraz A. W. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. (k-12 akt sądowych). Kwestią niewątpliwą jest, że prawomocne wyroki orzekające eksmisję świadczą o utracie uprawnień do przebywania w lokalu.
Wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu toczącego się postępowania o podział majątku wspólnego, w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, jeśli orzeczenie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie stanowić podstawę rozstrzygnięcia w zawieszonym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W niniejszej sprawie jednak nie można uznać, że uprzednie rozstrzygnięcie sprawy o podział majątku wspólnego jest istotne z punktu widzenia możliwości realizacji postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania, gdyż rozstrzygnięcie sprawy w niniejszym postępowaniu w żaden sposób nie przesądza o uprawnieniach skarżącego do lokalu uzyskanego w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, jak również w kwestii rozliczeń między byłymi małżonkami.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)