IV SA/Wa 1181/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uznając, że postępowanie w sprawie wyłączenia zespołu pałacowo-parkowego spod reformy rolnej powinno być prowadzone w drodze decyzji administracyjnej, a nie przez sąd powszechny.
Sprawa dotyczyła wniosku spadkobierców byłego właściciela majątku o stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy nie podlega przepisom dekretu o reformie rolnej. Wojewoda odmówił, a Minister Rolnictwa uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe i właściwe dla sądu powszechnego. WSA uchylił decyzję Ministra, powołując się na uchwałę NSA (IOPS 2/06), która potwierdziła, że postępowanie w takich sprawach może być prowadzone w drodze decyzji administracyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która uchyliła decyzję Wojewody i umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia, że zespół pałacowo-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego nie podlega przepisom dekretu o reformie rolnej. Minister uznał, że spór o charakter nieruchomości i jej wyłączenie spod reformy rolnej należy do właściwości sądu powszechnego, a postępowanie administracyjne jest w tej sytuacji bezprzedmiotowe. WSA, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. (IOPS 2/06), uznał, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia, czy dana nieruchomość lub jej część podlega przepisom dekretu o reformie rolnej, może być prowadzone w drodze decyzji administracyjnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Uchwała ta wskazała, że przepis ten stanowi podstawę do orzekania administracyjnego, a organ administracji powinien zbadać wszystkie okoliczności związane z charakterem nieruchomości i jej przeznaczeniem na cele reformy rolnej, a nie tylko kryteria obszarowe. Sąd uznał, że stanowisko Ministra było błędne, a skarga zasługuje na uwzględnienie. W związku z tym uchylił zaskarżoną decyzję i nakazał organowi odwoławczemu rozpatrzenie sprawy co do istoty.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Postępowanie w sprawie stwierdzenia, czy dana nieruchomość lub jej część podlega przepisom dekretu o reformie rolnej, może być prowadzone w drodze decyzji administracyjnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA (IOPS 2/06), która wskazała, że § 5 rozporządzenia stanowi podstawę do orzekania administracyjnego w sprawach dotyczących nieruchomości ziemskich w kontekście reformy rolnej. Organ administracji powinien zbadać charakter nieruchomości i jej przeznaczenie na cele reformy, a nie tylko kryteria obszarowe.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
dekret o reformie rolnej art. 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Określa cele reformy rolnej, na które przejmowane miały być nieruchomości ziemskie.
dekret o reformie rolnej art. 2 § 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Określa kategorię nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, w tym normy obszarowe.
rozporządzenie wykonawcze art. 5 § 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa uchylenia decyzji organu odwoławczego.
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
rozporządzenie wykonawcze art. 6
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Określa obowiązek przedstawienia dowodów dotyczących obszaru nieruchomości.
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądu administracyjnego.
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji.
P.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji.
P.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
P.p.s.a. art. 187 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wiążący charakter uchwały składu 7 sędziów NSA w danej sprawie.
P.p.s.a. art. 269
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Tryb postępowania w sytuacji, gdy skład sądu nie podziela stanowiska zajętego w uchwale 7 sędziów NSA.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie w sprawie wyłączenia zespołu pałacowo-parkowego spod reformy rolnej powinno być prowadzone w drodze decyzji administracyjnej, a nie przez sąd powszechny. Organ administracji ma kompetencję do orzekania o tym, czy nieruchomość podlega przepisom dekretu o reformie rolnej, badając jej charakter i przeznaczenie, a nie tylko kryteria obszarowe.
Odrzucone argumenty
Spór o charakter nieruchomości i jej wyłączenie spod reformy rolnej należy do właściwości sądu powszechnego. Organ wojewódzki orzekł co do części nieruchomości, a nie całości, co jest niedopuszczalne.
Godne uwagi sformułowania
bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ uchwała składu 7 sędziów jest wiążąca w danej sprawie nieruchomość ziemska nie oznaczała tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, przeznaczonej na powiększenie istniejących gospodarstw rolnych lub tworzenie nowych gospodarstw indywidualnych w drodze nadania ziemi.
Skład orzekający
Jakub Linkowski
przewodniczący
Marta Laskowska
sprawozdawca
Danuta Szydłowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organów administracji w sprawach dotyczących reformy rolnej, interpretacji przepisów dekretu o reformie rolnej oraz znaczenia uchwał NSA."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z dekretami o reformie rolnej i orzecznictwem z lat 2000.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego prawa (reforma rolna) i jego interpretacji przez sądy administracyjne, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historii prawa. Pokazuje ewolucję orzecznictwa.
“Czy pałac i park mogą podlegać reformie rolnej? WSA rozstrzyga spór o dziedzictwo i prawo.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 1181/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-09-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-06-21 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Danuta Szydłowska Jakub Linkowski /przewodniczący/ Marta Laskowska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Sygn. powiązane I OSK 1946/06 - Wyrok NSA z 2008-01-18 Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska (spr.),, asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi A. F., E. C., J. S., A. S. i L. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących A. F., E. C., J. S., A. S. i L. D. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. F., E. C., J. S. oraz L. D. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. odmawiającej stwierdzenia, że część nieruchomości położona w majątku P. Gm.M. – tj. zespół pałacowo – parkowy - nie podlega działaniu przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uchylił decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa o Rozwoju Wsi przedstawił następujący stan sprawy. Spadkobiercy S. S. – byłego właściciela majątku P., reprezentowani przez adw. R. N., złożyli do Wojewody [...] wniosek o orzeczenie, że zespół pałacowo-parkowy, wchodzący w skład majątku ziemskiego P., o obszarze [...] ha, zapisanego w KW [...] Tom [...] , karta [...], [...] o obszarze [...] ha, zapisanego w KW [...] Tom [...] , karta [...] oraz majątku [...] o obszarze [...] ha, zapisanego w KW [...] Tom [...], karta [...] nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2006 r. odmówił stwierdzenia, że część nieruchomości wchodzącej w skład majątku P. gm. M. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odwołanie od w/w decyzji Wojewody [...] złożyli wnioskodawcy reprezentowania przez adw. R. N. Organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe, z uwagi na niezgodność z przepisami prawa, bowiem Wojewoda [...] dokonał wadliwej wykładni art. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51). Jak wskazał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. (Dz. U. Nr 3, poz.9) dokonał zmiany w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w ten sposób, że przejęciu podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, zatem i takie, które nie posiadały charakteru rolniczego. Zdaniem organu naczelnego, jak wynika z treści art.1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. przejmowana na cele reformy rolnej nieruchomość ziemska nie oznaczała tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, przeznaczonej na powiększenie istniejących gospodarstw rolnych lub tworzenie nowych gospodarstw indywidualnych w drodze nadania ziemi. Zaś ust. 2 tego artykułu wylicza różne cele reformy rolnej, których realizacji służyć miały przejmowane majątki ziemskie. Zdaniem organu pojęcie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników. Ustawodawca za nieruchomość ziemską uznawał więc, nie tylko użytki rolne, ale również tereny z zabudowaniami i to nie tylko gospodarczymi, wchodzącymi w skład majątku o charakterze rolniczym. Przejmowane były także zabudowania, w tym także pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. Za taką definicją nieruchomości ziemskiej przemawia również – zdaniem organu drugiej instancji - treść art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W artykule tym mowa jest o zabudowaniach ogólnie, a więc także o zabudowaniach mieszkaniowych, do których niewątpliwie zalicza się pałace czy dwory. Organ drugiej instancji wskazał, że jak stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działania art. 2 ust. 1 lit.e dekretu należy w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Przepis ten jasno stanowi, iż wojewódzki urząd ziemski (obecnie Wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska, której była właścicielem przeszła na własność państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust.1 lit.e dekretu tj. 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych. Natomiast jak stanowi § 6 w/w rozporządzenia strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit.e winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzanie dowodów pomiarowych na swój koszt. Z przepisu tego wynika ponad wszelką wątpliwość, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Przepis ten nie dopuszczał natomiast możliwości kwestionowania nieprawidłowości przejęcia na rzecz państwa budynków czy też zespołów dworsko – parkowych, jeśli wchodziły w skład majątku ziemskiego. Na poparcie swego rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołał się na orzecznictwo NSA ( np.wyrok z 21 marca 2001 r., sygn.akt IV SA 215/99. wyrok z dnia 17 stycznia 1996 r., sygn.akt II SA 2832/95 lub wyrok z dnia 5 października 1998 r., sygn.akt IV SA/ 1658/96) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ( np.wyrok z dnia 10 listopada 2004 r., sygn.akt IV SA/Wa 250/04 i in.). Reasumując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że organ wojewódzki w swojej decyzji orzekł więc co do części nieruchomości ziemskiej, nie zaś co do całości, a w przepisach administracyjnego prawa materialnego brak jest normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia , stąd też postępowanie przed organem pierwszej instancji należało umorzyć. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył pełnomocnik wnioskodawców: A. F., E. C., J. S. oraz L. D. Swoją skargę oparł na następujących podstawach: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 1 w zw. z art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w zw. z § 5, § 6, § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51) poprzez przyjęcie, iż "... tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej"; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 1 w zw. z art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w zw. z § 5, § 6, § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51) poprzez przyjęcie, iż w trybie dekretu nieruchomości ziemskich nie oznaczało tylko i wyłącznie nieruchomości o charakterze rolniczym, a w konsekwencji, iż dekret umożliwiał przejmowanie także zespołów pałacowo – parkowych, nie związanych funkcjonalnie z prowadzeniem działalności rolniczej. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz poparł argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wskazuje, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy - jako podstawę prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wskazał jedynie art. 138§1 pkt 2 kpa, jednakże uzasadnienie rozstrzygnięcia nie pozostawia wątpliwości, że umorzenie postępowania nastąpiło na podstawie art. 105 §1 kpa, zgodnie z którym organ administracji ma obowiązek umorzyć postępowanie jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny niedopuszczalne. Za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 kpa uznaje się postępowanie, w którym brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ (tak m.in. Borkowski w Adamiak\Borkowki KPA Komentarz, 6,wyd.Warszawa 2005, Art. 105 Nb5). Organy administracji przyjęły, że wniosek skarżących o stwierdzenie, że określona nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi w istocie spór o prawa rzeczowe, dla rozpoznania których właściwy jest sąd powszechny, a w konsekwencji uznały wszczęte postępowanie za bezprzedmiotowe. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem w istocie do oceny, jaka droga - postępowania przed sądem powszechnym czy przed organami administracyjnymi jest właściwa do rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na jej nierolniczy charakter. Kwestia ta - w odniesieniu do zespołów pałacowo (dworsko)-parkowych była wielokrotnie przedmiotem rozważań przez sądy administracyjne. W efekcie powyższego w wyniku rozpoznania kasacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2004 r. IVSA/Wa 353/04 wyłoniło się zagadnienie prawne, które zostało przedstawione do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi NSA. Rozpoznając zagadnienie prawne Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów dnia 5 czerwca 2006r. podjął uchwałę (IOPS 2/06), wskazując, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej, o tym czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej( Dz.U. z 1945 r. nr 3 poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że odwołanie się w § 5 ust. 1 rozporządzenia "do art. 2 ust. 1 lit. e" podobnie jak to uczyniono w § 6 i 7 i innych tego rozporządzenia służy wskazaniu kategorii nieruchomości ziemskich przeznaczonych w dekrecie na cele reformy rolnej, w sprawach których przewidziano możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej. Było to konieczne w celu identyfikacji, do której kategorii nieruchomości ma mieć zastosowanie ten tryb, gdyż w dekrecie w art. 2 ust. 1 w punktach oznaczonych literami a, b, c, d, e określono 5 kategorii nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej wyodrębnionych według kryterium podmiotowych i przedmiotowych. W każdej z tych kategorii nieruchomości określono różne przesłanki i kryteria, które decydują o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej. Tylko jedna z tych kategorii nieruchomości zamieszczona w punkcie pod lit. e została poddana możliwości orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy podlega działaniu przepisów dekretu. Zakres orzekania na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia nie wynika z samego tego przepisu, ani z samego punktu oznaczonego lit.e lecz z całości obu tych przepisów, z pełnego ich brzmienia. Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy. Kryteria i warunki jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w §5 ust. 1 rozporządzenia zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit, e. Dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę cele reformy rolnej i zapis dekretu, że dla ich realizacji mają być przeznaczone tylko nieruchomości ziemskie. A więc nie chodzi o wszystkie nieruchomości, lecz o pewną ich grupę wyczerpująco wymienioną w punktach a, b, c, d i e. Punkty a, b i c nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym tzw. grunty rolne skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz utworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast 2 następne punkty są wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż ziemskie np. pałaców, dworów itp. Nie zwraca się natomiast uwagi na to, że mowa jest o zarezerwowaniu odpowiednich "terenów" na realizację określonych celów a nie zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Natomiast próbę zdefiniowania pojęcia nieruchomości ziemskiej dla potrzeb dekretu podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19.09.1990 r. (W.3\89 OTK 1990 r. poz. 26 s. 174). A zatem - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno brzmieć, iż na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym ( mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga), które stanowią własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich łączy obszar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich łączny rozmiar przekracza 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie, o tym czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. A zatem, wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu organ administracji publicznej - a nie sąd powszechny- powinien zbadać wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. NSA - w uzasadnieniu omawianej uchwały stanął na stanowisku, że przyjęcie poglądu, że organ jest uprawniony tylko do badania czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dopuszczałoby jednocześnie możliwość przejęcie na cele reformy rolnej nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską odpowiadającą celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu czyli sprzeczne z prawem. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z zestawienia przepisów § 5 i 6 rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że § 5 dotyczyć może wyłącznie orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi tu o sprawdzenie, oprócz norm obszarowych, także i tego czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju". NSA zwrócił także uwagę na brzmienie ust. 1 §5 rozporządzenia, który określa przedmiot orzekania: " w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e". Użyty tam zwrot "nieruchomość" bez przymiotnika "ziemska" wskazuje, że nieruchomość, o której wyłączenie spod działania przepisów dekretu ubiega się strona jest nieruchomością ziemską należy również do zakresu tego postępowania. W przeciwnym razie, gdyby w ramach postępowania wszczętego na podstawie § 5 chodziło tylko o rozstrzygnięcie kwestii obszarowych użyto by terminu w ust. 1 tego przepisu "nieruchomość ziemska" bo tylko taka mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej zgodnie z brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e. Wobec tego Sąd - jak wynika z uzasadnienia uchwały przyjął, że przepisem szczególnym - w rozumieniu art. 2 §1 i art. 3 kpc - przekazującym orzekanie o tym czy dana nieruchomość odpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jest §5 rozporządzenia. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że przedmiotem wniosku skarżących jest nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-pałacowy, wchodzący w skład majątku ziemskiego P., o obszarze [...] ha, zapisanego w KW [...] Tom[...] , karta [...],[...] o obszarze [...] ha, zapisanego w KW [...] Tom [...] , karta [...] oraz majątku [...] o obszarze [...] ha, zapisanego w KW [...] Tom [...], karta [...], a zatem przedstawiony we wniosku, jak i ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny i prawny był analogiczny do tego, na tle którego Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący kasację przedstawił do rozpoznania zagadnienie prawne powiększonemu składowi. Art. 187 §2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, iż uchwała składu 7 sędziów jest wiążąca w danej sprawie. Jednocześnie jednak art. 269 tej ustawy wskazuje na tryb postępowania w sytuacji, gdy jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów. Analiza przepisu art. 269 prowadzi do wniosku, że uchwały konkretne wiążą nie tylko w danej sprawie jak to stanowi art. 187 P.p.s.a, albowiem żaden inny sąd administracyjny nie może w innej rozpatrywanej sprawie odstąpić od oceny prawnej wyrażonej w trybie przepisów art. 264 - 268 z pominięciem zasad określonych w art. 269 ( tj. przedstawienia nowego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi). Mając na uwadze powyższe unormowanie Sąd - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - wbrew dotychczasowej linii orzecznictwa sądowego w tym zakresie - związany był poglądem prawnym prezentowanym w omówionej wyżej uchwale. W konsekwencji powyższego Sąd uznał za trafne zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w zw. z §5 rozporządzenia wykonawczego do w\w dekretu poprzez przyjęcie, że wniosek skarżących winien być rozpoznany na drodze postępowania przed sądem powszechnym albowiem wojewoda ocenia jedynie obszar nieruchomości nie zajmując się badaniem czy nieruchomość ze względu na swój charakter nie była "nieruchomością ziemską". W wyniku tego należało decyzję tę wyeliminować z obrotu prawnego a organ odwoławczy — Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany będzie do rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty biorąc pod uwagę zarzuty zawarte w odwołaniach. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145§1 pkt. 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI