IV SA/WA 1178/21

IV SA/Wa 1178/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Sękowska /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa
Marzena Milewska-Karczewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6274 Nabywanie nieruchomości przez cudzoziemca
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II OSK 953/22 - Wyrok NSA z 2023-03-01
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Rząsa Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r., znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "organ ", ) z dnia [...] czerwca 2021r., nr [...], którym to Minister zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte wnioskiem R. B. (obywatelka [...]) o wydanie zezwolenia na nabycie przez cudzoziemca prawa własności nieruchomości.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Pismem z [...] sierpnia 2020r. R. B. (obywatelka [...]) wniosła do Ministra wniosek o wydanie zezwolenia na nabycie prawa własności nieruchomości zabudowanej położonej w [...], przy ul. [...] [...], dzielnica [...], woj. [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...]ha, dla której, Sąd Rejonowy dla [...] - [...] w [...]XV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].
Organ po rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z [...]czerwca 2021r. nr [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że z posiadanych przez organ informacji wynika, że wnioskodawczyni wraz z mężem ww. nieruchomość nabyła w dniu [...] sierpnia 2019r. (umowa notarialna Rep. A nr [...]) a zatem przed złożeniem wniosku o wydanie zezwolenia na jej nabycie. Tym samym na dzień nabycia nie posiadała ona zezwolenia właściwego organu, choć była do tego obowiązana.
Organ wskazał na brzmienie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, oraz podniósł, że ze względu na powyższe ustalenia skierował do Sądu Okręgowego w [...], Wydział Cywilny, pozew z dnia [...]maja 2021 r. o stwierdzenie nieważności nabycia nieruchomości przez cudzoziemca.
W tym stanie rzeczy w ocenie organu dopiero orzeczenie sądu powszechnego ustalającego nieważność nabycia przez wnioskodawcę ww. nieruchomości doprowadzi do przywrócenia stanu zgodności z prawem. A to oznacza, że kwestia stwierdzenia nieważności nabycia przez wnioskodawczynię opisanej na wstępie nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym dla rozstrzygnięcia sprawy o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości. Z tego też względu w ocenie organu zaistniała przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do zawieszenia postępowania, gdyż w sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne.
Nie zgadzając się ze wskazanym wyżej rozstrzygnięciem R. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 6 w związku z art. 7, art.7a, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 12 § 1, art. 13 § 1 k.p.a. poprzez "odmowę mojego wniosku z dnia 17.06.2020r. oraz skargę z dnia 24.06.2020r.";
- art. 12 poprzez "wezwanie mnie w dniu 5.10.2020r. do uzupełnienia braków formalnych nie wymagających wyjaśnienia";
- art. 35 k.p.a. oraz art. 36 k.p.a. poprzez wielokrotne przedłużanie wydania decyzji;
- art. 6 k.p.a. w związku z art. 7, art.7a, art. 8, art. 10 § 1 oraz art. 11, art. 23, i art. 13 k.p.a. poprzez zawieszenie postępowania w sprawie;
- art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez stwierdzenie przez organ, że rozstrzygnięcie sądu powszechnego stanowi zagadnienie wstępne w niniejszej sprawie.
Podnosząc wskazane zarzuty skarżąca wniosła o:
"1. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu z mojego wniosku o nabycie nieruchomości przez cudzoziemca.
2. Stwierdzenie, że MSWiA swoim postępowaniem doprowadza do braku możliwości nabycia nieruchomości przez cudzoziemca.
3. Uchylenie postanowienia MSWiA nr [...]z [...].06.2021r.
4. Zasądzenie od MSWiA kosztów postępowania według norm przepisanych.
5.Opublikowanie wyroku wraz z uzasadnieniem."
W uzasadnieniu skarżąca szczegółowo opisała przebieg postępowania m. in. wskazując, że w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem umową notarialną z [...] lipca 2020r. (nr aktu Rep. A nr [...]) uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli pod wpływem błędu a zatem nie jest już właścicielem nieruchomości. Wskazała, że Sąd wieczysto księgowy dokonał wpisu własności ww. nieruchomości jedynie na rzecz jej męża, który jest jedynym właścicielem nieruchomości. Tym samym w ocenie skarżącej stwierdzenie nieważności nabycia przez nią nieruchomości jest bezprzedmiotowe. A nadto nie istnieje zależność między orzeczeniem sądu powszechnego a rozstrzygnięciem organu w przedmiocie zezwolenia na nabycie nieruchomości, a tym samym w sprawie nie istnieje zagadnienie wstępne powodujące konieczność zawieszenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zasadnie zawiesił postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej z [...] sierpnia 2020r.w przedmiocie wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości z uwagi na wystąpienie przez ten organ do sądu powszechnego z powództwem o stwierdzenie nieważności nabyci nieruchomości przez cudzoziemca.
Zauważenia wymaga zatem, co nie jest negowane przez skarżącą, że skarżąca będąca cudzoziemką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 marca 1920r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (jt. Dz.U. z 2017r., poz. 2278 – dalej: ustawa) bez uprzedniego uzyskania stosownego zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, umową z 8 sierpnia 2019r. (akt notarialny Rep A nr [...]) wraz z mężem nabyła nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...] [...], dzielnica [...], woj. [...], stanowiącej działkę nr [...]o powierzchni [...]ha. Nie ulega również wątpliwości, że brak takiego zezwolenia powoduje, że nabycie nieruchomości jest bezwzględnie nieważne (art. 6 ust. 1 - Uchwała SN z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 53/08, OSNC 2009, nr 7–8, poz. 98), a stwierdzenie nieważności będzie miało skutek ex tunc, to jest od dnia zaistnienia tego zdarzenia prawnego, gdyż sama czynność jest nieważna od samego początku i z mocy prawa (ex lege). Jednocześnie z zapisu art. 6 ust. 2 wskazanej ustawy wprost wynika, że sąd orzeka o nieważności nabycia, a nie o unieważnieniu nabycia a zatem roszczenie przewidziane w tym przepisie zmierza do stwierdzenia nieważności skutku w postaci nabycia własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości (uchwała SN z 20 listopada 2015r., sygn. akt II CZP 80/15, OSNC 016/12/141). Dodać również należy, że orzeczenie wydane na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy ma charakter deklaratywny a zatem potwierdzający istniejący stan prawny (ustala stosunek prawny lub prawo bądź obowiązek prawny świadczenia). Wskazania wymaga także, że zgodnie ze wskazanym przepisem Minister posiada zdolność sądową i legitymację procesową do wytoczenia powództwa opartego na treści art. 6 ust. 2 ustawy (postanowienie SN z 30 października 2013r, sygn. akt V CSK 509/12, lex nr 1394098).
A zatem w niniejszej sprawie skoro skarżąca będąca cudzoziemcem, bez stosownego zezwolenia, o którym mowa w ww. art. 6 ust. 2 ustawy, nabyła nieruchomość przed dniem wystąpienia z wnioskiem o wydanie takiego zezwolenia, to rozpoznając ten wniosek organ zasadnie w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu wydania przez sąd powszechny, do którego skierował stosowne powództwo, prawomocnego wyroku. Wyrok ten stanowi bowiem zagadnienie wstępne od którego zależy prawidłowość rozpoznania wniosku skarżącej z [...] sierpnia 2020r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że tylko sąd powszechny może stwierdzić nieważność nabycia wskazanej nieruchomości przez skarżącą.
Do rozważenia pozostaje argumentacja skarżącej podniesiona w skardze, z której wynika, że w jej ocenie dokonane aktem notarialnym z [...] lipca 2020r. (Rep. A nr [...]) czynności polegające m. in. na złożeniu oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu przywróciły taki stan prawny nieruchomości, który pozwala organowi na rozpoznanie sprawy bez uprzedniego wytoczenia powództwa, a co za tym idzie, że zawieszenie postępowania jest niezasadne.
W ocenie Sądu argumentacja ta jest niezasadna. Należy bowiem wskazać, że błąd oświadczenia woli nie powoduje automatycznej nieważności oświadczenia, ale pozwala uchylić się od jego skutków – jest to względna nieważność umowy ze względu na wadę oświadczenia woli. Błąd stanowi bowiem wadę oświadczenia woli otwierającą możliwość uchylenia się od jej skutków. Do tego momentu czynność prawna jest jednak ważna i skuteczna. Nadto tylko w wypadku zaistnienia błędu istotnego może dojść do uchylenia się od skutku oświadczenia woli.
W niniejszej sprawie należy zauważyć, że aktem notarialnym z [...] lipca 2020r. Rep. A nr [...], poprzez zawarte w nim oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w umowie sprzedaży objętej aktem notarialnym z [...] sierpnia 2019r. (Rep. A nr [...]), skarżąca zamierzała doprowadzić do zgodności z prawem dokonane czynności. Tymczasem jak wskazano powyżej sama czynność kupna sprzedaży z mocy prawa była nieważna ze skutkiem ex tunk. Tym samym w ocenie Sądu, oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli zawartego w umowie kupna sprzedaży, nie powodowało uchylenia się od skutków prawnych tej umowy, która od samego początku była bezwzględnie nieważna w skutek nieuzyskania przez skarżącą stosownego zezwolenia Ministra na jej zawarcie. A jak wynika ze wskazanego wyżej art. 6 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, nabycie nieruchomości wbrew przepisom ustawy jest nieważne a o nieważności nabycia orzeka sąd (art. 6 ust. 2 ustawy). Podkreślenia wymaga przy tym, że orzeczenie sądu dotyczące nieważności nabycia danej nieruchomości przez cudzoziemca ma charakter deklaratoryjny. Następuje ono w drodze powództwa o ustalenie istnienia bądź nieistnienia prawa lub stosunku prawnego na podstawie art. 189 k.p.c.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze dot. naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, że nie mogą one stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bowiem zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2003r. prawo o postępowania przed sadami administracyjnymi (jt. 2019r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A w niniejszej sprawie wskazywane przez skarżącą naruszenia takiego wpływu nie miały.
Na marginesie jedynie wskazać należy, mając na względzie zarzuty odnoszące się do naruszenia przez organ przepisów postępowania w zakresie terminowości i sprawności działania organu, że Sąd w niniejszym postępowaniu odnoszącym się do zasadności zawieszenia przez organ postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie może analizować kwestii sprawności działania tego organu. Taką ocenę Sąd może czynić, gdy zostanie złożona skarga na bezczynność lub przewlekłość organu. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżąca złożyła skargę na bezczynność, która postanowieniem z 6 grudnia 2021r. sygn.akt IV SAB/Wa 1193/21 została odrzucona, gdyż wniesiono ją po wydaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania.
Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.