IV SA/Wa 1154/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2015-10-30
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowanieinwestycja drogowaoperat szacunkowywartość rynkowapostępowanie administracyjneWSAdrogi publicznegospodarka nieruchomościami

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wskazując na naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania i potencjalne zaniżenie odszkodowania z powodu rozbieżności w operatach szacunkowych.

Skarżąca S. Z. wniosła skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju utrzymującą w mocy decyzję Wojewody ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną pod inwestycję drogową nieruchomość. Skarżąca zarzuciła rażące zaniżenie odszkodowania i wadliwość operatu szacunkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania przez organ odwoławczy oraz istotne wątpliwości co do prawidłowości wyceny, zwłaszcza w kontekście porównania z sąsiednią, wyżej wycenioną nieruchomością.

Sprawa dotyczyła skargi S. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody ustalającą odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową. Skarżąca podnosiła, że ustalone odszkodowanie jest rażąco zaniżone, a operat szacunkowy został sporządzony z naruszeniem standardów. Wskazała na znaczną różnicę w wycenie między jej działką a sąsiednią, o podobnych parametrach, wycenioną przez tego samego rzeczoznawcę na kwotę dwukrotnie wyższą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Sąd stwierdził naruszenie przez organ II instancji zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz przepisów dotyczących postępowania dowodowego (art. 7, 75, 77, 80 k.p.a.), ponieważ organ nie odniósł się do istotnych okoliczności sprawy, w tym do rozbieżności między operatami szacunkowymi. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że pierwszy operat z 2012 r. wycenił nieruchomość na [...] zł, a drugi, z 2014 r., na [...] zł, mimo że ceny gruntów miały być stabilne. Dodatkowo, sąd wziął pod uwagę dokument złożony w postępowaniu sądowym – kopię operatu dla sąsiedniej działki, która wskazywała na znacznie wyższą wycenę. Wobec tych wątpliwości co do prawidłowości wyceny, sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy przez organy administracyjne. Organy mają zbadać aktualność operatu, wyjaśnić przyczyny rozbieżności w wycenach nieruchomości sąsiadujących i ustalić prawidłową wysokość odszkodowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania, nie odnosząc się do istotnych kwestii podniesionych przez stronę, w tym do rozbieżności między operatami szacunkowymi.

Uzasadnienie

Organ II instancji nie wyjaśnił skarżącej, skąd wzięła się rozbieżność w wycenie tej samej nieruchomości przez tego samego rzeczoznawcę w dwóch różnych operatach, co miało istotny wpływ na ustalenie wysokości odszkodowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub stwierdzenia nieważności decyzji.

u.g.n. art. 134 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Wartością nieruchomości jest co do zasady wartość rynkowa.

u.g.n. art. 151 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Wartość rynkową nieruchomości określa się na podstawie wartości odtworzeniowej lub porównawczej.

u.g.n. art. 130 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Dla ustalenia wysokości odszkodowania konieczne jest uzyskanie opinii rzeczoznawcy majątkowego.

u.g.n. art. 156 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Opinia rzeczoznawcy majątkowego sporządzana jest w formie operatu szacunkowego.

ustawa drogowa art. 18 § 1

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Wysokość odszkodowania za przejętą nieruchomość ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz według jej wartości z dnia ustalenia odszkodowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać odniesienie się do zarzutów strony.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 75 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na równi dowody i ich wiarygodność.

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne.

p.p.s.a. art. 54 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania przez organ odwoławczy. Istotne wątpliwości co do prawidłowości operatu szacunkowego i zaniżenie odszkodowania. Rozbieżność w wycenie sąsiednich nieruchomości o podobnych parametrach.

Godne uwagi sformułowania

Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Istota zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody oraz przeanalizowano wszystkie argumenty podnoszone do czasu ostatecznego zakończenia sprawy. Pojęcie 'akta sprawy' o jakim mowa w art. 133 § 1 ww. ustawy, nie może być ograniczone tylko do akt sprawy zebranych przez organ i przedstawionych Sądowi pierwszej instancji zgodnie z art. 54 § 2 ustawy, gdyż obejmuje również materiał dowodowy zebrany przez sąd.

Skład orzekający

Agnieszka Wójcik

przewodniczący

Anna Sękowska

sprawozdawca

Jakub Linkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz wymogów dotyczących operatów szacunkowych przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozbieżności w operatach szacunkowych i naruszenia procedury przez organ odwoławczy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego i rzetelna wycena nieruchomości, a także jak sąd administracyjny kontroluje te procesy. Pokazuje też, jak istotne mogą być dowody przedstawione przez stronę w trakcie postępowania sądowego.

Czy urzędnicy zaniżyli odszkodowanie za Twoją działkę? Sąd wskazuje na błędy w wycenie i procedurze.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 1154/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2015-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-04-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wójcik /przewodniczący/
Anna Sękowska /sprawozdawca/
Jakub Linkowski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 653/16 - Wyrok NSA z 2018-01-25
I OZ 565/15 - Postanowienie NSA z 2015-06-03
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 54 § 2, art. 133 § 1, art. 135, art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2015 poz 782
art. 4 pkt 17, art. 130 ust. 2, art. 134 ust. 1, art. 151 ust. 1, art. 156, art. 159 ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 75, art. 80, art. 133 § 1, art. 138 § 1, art. 135
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Jakub Linkowski, sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2015 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącej S. Z. kwotę 834 (osiemset trzydzieści cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania S. Z. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] 2014r., Nr [...], w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy wskazaną decyzję orzekającą o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w obrębie S., gmina S., powiat s., oznaczonej jako działka ewid. nr [...], o pow. [...] ha, przeznaczonej na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie drogi krajowej nr [...] o parametrach trasy ekspresowej na odcinku: koniec obwodnicy [...] – granica województwa m. – etap I oraz zobowiązującej Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Nieruchomość położona w gminie S., oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] ha, decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] 2010 r., została przeznaczona na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie drogi [...] o parametrach trasy ekspresowej na odcinku: koniec obwodnicy [...] – granica województwa [...] – etap I.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] 2014 r. Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości na rzecz S. Z. oraz zobowiązującej do wypłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła S. Z.
Organ II instancji po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...] w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2014 r.
W uzasadnieniu organ przywołał obowiązujące w sprawie przepisy. Podniósł że podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości, stanowił operat szacunkowy sporządzony w dniu [...] 2014 r. przez rzeczoznawcę majątkowego M. L.
Z operatu, który stanowi materiał dowodowy w sprawie, wynika, że działka nr [...] położona jest na wschodnich peryferiach miasta S., w pobliżu zieleni izolacyjnej i zabudowy jednorodzinnej, oddalona o około 1 km od centrum miasta. Posiada kształt prostokąta, stanowi grunt rolny o płaskim terenie; posiada dojazd z publicznej drogi asfaltowej. Posiada również dostęp do uzbrojenia.
Organ wskazał, iż z analizy ww. operatu wynika, że autor ustalił, iż na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, przedmiotowa nieruchomość położona była na obszarze objętym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta S., zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r. Zgodnie z ustaleniami ww. studium, działka nr [...] położona była w obszarze trasy komunikacyjnej – 02.Et. Tereny przyległe stanowiły natomiast zieleń izolacyjną (ZI) w obszarze o przeważającej funkcji terenów mieszkalnictwa.
Rzeczoznawca dokonując wyceny nieruchomości (działka nr ew. [...]) zastosował podejście porównawcze, metodę porównywania parami, przy czym do porównań rzeczoznawca przyjął nieruchomości nabywane na drogi, z terenu województwa [...] z okresu od 2010 r. do dnia wyceny. W efekcie przeprowadzonych analiz rzeczoznawca określił, że ceny tych gruntów kształtują się w przedziale od 12 do 31 zł/m2, przy cenie średniej 17,62 zł/m2. Jednocześnie rzeczoznawca przyjął, że cena 1 m2 gruntu dla wycenianej nieruchomości wynosi 31,70 zł/m2.
Ostatecznie rzeczoznawca określił wartość gruntu działki nr [...] na kwotę [...] zł., w tym wartość nasadzeń roślinnych na kwotę [...] zł., co zostało określone przy zastosowaniu metody odtworzeniowej.
Analiza sporządzonego operatu szacunkowego, zdaniem organu nie wykazała zaistnienia nieprawidłowości, które mogłyby skutkować nieuznaniem tego dowodu z opinii biegłego. Badany operat szacunkowy zawiera bowiem wszystkie elementy wymagane przepisami prawa, zaś autor operatu wyczerpująco wyjaśnił przyjęty przez niego wybór metody szacowania nieruchomości oraz szczegółowo scharakteryzował przyjęty rynek transakcyjny. Tym samym, zdaniem organu II instancji, opinia biegłego spełnia wszystkie wymogi formalne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. i opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości oraz właściwym doborze nieruchomości podobnych, a także właściwym ustaleniu współczynników korygujących.
Odnosząc się do zarzutów Skarżącej stwierdzono, że subiektywne przekonanie strony o zaniżonej wartości nieruchomości nie może świadczyć o wadliwości sporządzonego operatu szacunkowego. Tym bardziej, że strona w toku całego postępowania nie powołała żadnych wiarygodnych dowodów, które mogłyby podważyć ustalenia biegłego. Nie przedstawiono alternatywnej opinii o wartości nieruchomości ani nie skorzystano z możliwości oceny kwestionowanego operatu przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych (art. 157 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Powyższe, zdaniem organu, oznacza że brak jest podstaw do uznania, że odszkodowanie w niniejszej sprawie ustalone zostało wadliwie.
Niezgadzajac się z ww. decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] 2015 r. pani S. Z. wniosła pismem z dnia [...] 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze podniesiono, iż ustalone odszkodowanie jest rażąco zaniżone w stosunku do rzeczywistej wartości i cen działek o podobnym charakterze położonych w S. W szczególności Skarżąca wskazała, że operat sporządzony jest z naruszeniem standardów obowiązujących dla sporządzania operatów szacunkowych, a nadto przy braku obiektywnych kryteriów. Wskazała, że nie uwzględniono utrudnienia dojazdu do działki, którą strona obecnie użytkuje rolniczo, powstałych w związku z realizacją inwestycji drogowej, na którą dokonano wywłaszczenia.
W piśmie procesowym z dnia [...] 2015 r., pełnomocnik Skarżącej, pan M. Z., wskazał iż sąsiednia działka o nr ewid. [...], wywłaszczona w tym samym trybie, w tym samym czasie, będąca działką o takich samych parametrach i wyceniona przez tego samego rzeczoznawcę, posiada wartość dwukrotnie większą. Argumenty te, zdaniem pełnomocnika, tym bardziej świadczą o braku obiektywności w opinii sporządzanej na potrzeby niniejszego postępowania. Pełnomocnik załączył również kopię pierwszej strony operatu sporządzonego dla działki o nr ewid. [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jedn. tekst Dz. U. z 2014, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. – jedn. tekst. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest ona zasadna.
W kontrolowanej przez Sąd sprawie kwestią sporną jest ustalenie wartości nieruchomości, w następstwie czego zostało ustalone odszkodowanie. Zdaniem strony skarżącej wartość ta została zaniżona, na dowód czego strona wskazuje m. in na operat szacunkowy sporządzony dla sąsiedniej działki, posiadającej zbliżone, wręcz niemal identyczne, parametry, w którym wartość tej działki została określona jako niemal dwukrotnie wyższa.
Podnieść zatem należy, że materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji odszkodowawczych stanowił art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (jedn. tekst Dz. U z 2013 r., poz. 687) zwana dalej ustawą drogową oraz odpowiednio stosowane – w związku z art. 23 ww. ustawy – przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst Dz. U z 2015 r., poz. 782 ze zm., dalej "u.g.n.").
W myśl przywołanego art. 18 ust. 1 ustawy drogowej, wysokość odszkodowania za przejętą nieruchomość ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Stan nieruchomości do którego odsyła art. 18 ust. 1 ustawy drogowej, to stan zagospodarowania, stan prawny, stan techniczno-użytkowy, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, a także stan otoczenia nieruchomości, w tym wielkość, charakter i stopień zurbanizowania miejscowości, w której nieruchomość jest położona, o czym stanowi art. 4 pkt 17 u.g.n. Z kolei wartością nieruchomości jest co do zasady wartość rynkowa, a więc najbardziej prawdopodobna cena nieruchomości, możliwa do uzyskania na rynku (art. 134 ust.1 i art. 151 ust. 1 u.g.n.). Zgodnie natomiast z art. 130 ust. 2 u.g.n. dla ustalenia wysokości odszkodowania konieczne jest uzyskanie opinii rzeczoznawcy majątkowego, sporządzonej, stosownie do art. 156 u.g.n., na piśmie w formie operatu szacunkowego.
Zauważyć należy, iż zarówno art. 156 ust. 1 u.g.n., jak i inne przepisy tej ustawy, posługując się terminem operat szacunkowy nie określają jaka ma być jego forma, treść bądź zawartość. W tym zakresie w ustawie o gospodarce nieruchomościami zawarto w art. 159 u.g.n. upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia m. in. sposobu sporządzenia, formy i treści operatu szacunkowego. Kwestie te zostały uregulowane w rozdziale 4 (§ 55 – 58) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (jedn. tekst Dz. U. z 2004 r., Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Z przepisów powołanego rozporządzenia wynika, że chodzi o stworzenie takiego dokumentu, który zawiera wymienione w rozporządzeniu informacje o rynku nieruchomości, ma odpowiednią strukturę i jest zgodny z przyjętymi standardami. Operat szacunkowy powinien spełniać zarówno wymogi formalne określone w rozporządzeniu, jak i opierać się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym wychwyceniu cech różniących nieruchomości podobne od nieruchomości wycenianej i właściwym ustaleniu współczynników korygujących.
Zgodnie z § 56 ust. 1 ww. rozporządzenia, w operacie szacunkowym przedstawia się sposób dokonania wyceny nieruchomości, w tym: określenie przedmiotu i zakresu wyceny, określenie celu wyceny, podstawę formalną wyceny nieruchomości oraz źródła danych o nieruchomości, ustalenie dat istotnych dla określenia wartości nieruchomości, opis stanu nieruchomości, wskazanie przeznaczenia wycenianej nieruchomości, analizę i charakterystykę rynku nieruchomości w zakresie dotyczącym celu i sposobu wyceny, wskazanie rodzaju określanej wartości, wyboru podejścia, metody i techniki szacowania, przedstawienie obliczeń wartości nieruchomości oraz wyniku wyceny wraz z uzasadnieniem.
Organ, a także sąd administracyjny, dokonując kontroli decyzji organu, kontroluje prawidłowość sporządzenia operatu szacunkowego pod względem zgodności jego zawartości z wymogami przewidzianymi przepisami ustawowymi i wykonawczymi dotyczącymi zasad sporządzania operatów szacunkowych.
W pierwszej kolejności oceny operatu szacunkowego dokonuje się pod kątem spełnienia warunków formalnych, tzn. czy zostały sporządzone i podpisane przez osobę uprawnioną, czy zawierają wymagane przepisami prawa elementy, czy nie zawierają niejasności, pomyłek i braków, które powinny być sprostowane i uzupełnione, aby posiadały wartość dowodową. Dalej oceniana jest wartość dowodowa operatu szacunkowego. Opinia rzeczoznawcy majątkowego jako specjalisty w danej dziedzinie, jest bowiem jednym z dowodów w sprawie i podlega ocenie organu na równi z innym. Opinia taka nie jest wiążąca i nie może zastępować działania organu. Innymi słowy operat szacunkowy jest opinią rzeczoznawcy majątkowego wydawaną w zakresie posiadanych przez niego wiadomości specjalnych odnośnie szacowania nieruchomości i jest dowodem w sprawie administracyjnej, który podlega ocenie stosownie do treści art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "k.p.a."). Ocena wartości dowodowej operatu szacunkowego jest możliwa w przypadku, gdy prosta analiza jego treści nasuwa uzasadnione wątpliwości co do jego spójności, logiczności, zupełności, ale również wówczas gdy zawiera on nieścisłości, błędy metodologiczne, rachunkowe, czy też pomija elementy istotne dla ustalenia wartości szacowanych nieruchomości. Wnioski takiej opinii w żadnej mierze nie zwalniają organu od obowiązku ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy (art. 7 k.p.a.). Na organie spoczywa zatem obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz podjęcia niezbędnych działań zmierzających do prawidłowego ustalenia wartości nieruchomości.
W rozpoznawanej sprawie podstawą ustalenia odszkodowania za przejęty z mocy prawa grunt pod drogi publiczne stanowił operat szacunkowy z [...] 2014 r. sporządzony przez M. L., który w ocenie organów sporządzony został prawidłowo. Zauważyć należy, iż jest to drugi operat sporządzony w odniesieniu do tej samej nieruchomości. Wcześniejszy operat sporządzony [...] 2012 r., stanowiący podstawę do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość decyzją Wojewody [...] [...] z dnia [...] 2013 r., określał wartość wycenianej nieruchomości na kwotę [...] zł. Rzeczoznawca po dokonaniu ponownej wyceny, z uwagi na wytyczne wynikające z decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] 2013 r., uchylającej wskazaną powyżej decyzję Wojewody [...] i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia, ustalił wartość nieruchomości na kwotę [...] zł. Ten ostatni operat, z dnia [...] 2014 r., stanowił podstawę do wydania przez Wojewodę [...] decyzji [...] z dnia [...] 2014 r. ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Strona skarżąca wskazała w odwołaniu od tej decyzji między innymi, iż nie rozumie różnicy w wycenie wartości nieruchomości, wynikającej z obu operatów. Organ odwoławczy, odnosząc się do tego zarzutu, wyjaśnił jedynie iż art. 139 k.p.a., ustanawiający zakaz orzekania na niekorzyść strony, ma zastosowanie wyłącznie w postępowaniu odwoławczym.
Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że do zadań sądów administracyjnych należy kontrola władczych działań organów administracji publicznej, której to kontroli sąd administracyjny dokonuje z punktu widzenia zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że zadaniem organu drugiej instancji nie jest kontrola decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, ale rozpatrzenie wszystkich żądań strony, w tym sformułowanych na etapie postępowania odwoławczego i ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji. Do istoty dwuinstancyjności postępowania administracyjnego należy bowiem dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy przez dwa różne organy administracji, co wiąże się z koniecznością dwukrotnego rozważenia sprawy.
Istota zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody oraz przeanalizowano wszystkie argumenty podnoszone do czasu ostatecznego zakończenia sprawy. Oznacza to, że strona ma prawo podnosić zarzuty oraz przytaczać argumentację prawną nie tylko przed organem I instancji, lecz także w toku postępowania odwoławczego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Obowiązkiem natomiast organu II instancji jest ustosunkowanie się do tych kwestii, co oczywiści nie może być utożsamiane z ich uwzględnieniem. Jeśli zatem organ odwoławczy nie podziela argumentacji odwołania, konieczne jest szczegółowe odniesienie się do przywołanych argumentów Skarżącej.
W niniejszej sprawie organ tego jednak nie uczynił. Organ nie wyjaśnił bowiem Skarżącej skąd wzięła się rozbieżność pomiędzy wartością nieruchomości ustaloną przecież przez tą samą biegłą w operacie z dnia [...] 2012 r oraz z dnia [...] 2014 r. Jest to okoliczność na tyle istotna, że w tym ostatnim operacie rzeczoznawca wskazuje, iż ceny są stabilne, co może sugerować iż trend czasowy nie ma znaczenia dla ustalenia wartości nieruchomości. Niemniej sąd administracyjny nie może zastępować organu i w miejsce niedokonanego przez organ rozpoznania sprawy w jej całokształcie, sprawę rozpoznać. Z tej przyczyny, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organ II instancji zasady ogólnej postępowania administracyjnego sformułowanej w art. 15 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższym wiąże się natomiast naruszenie innych przepisów postępowania, tj. art. 7, 75 i 77 § 1 k.p.a, a w konsekwencji art. 80 k.p.a., poprzez nieustalenie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz nie odniesienie się do okoliczności istotnych dla sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. To zaś stanowi podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził istnienie okoliczność, która dodatkowo może mieć wpływ na wynik sprawy, a która zdaniem Sądu uzasadnia uchylenie również decyzji organu I instancji. Dotyczy to złożonej przez pełnomocnika Skarżącej przy piśmie z dnia [...] 2015 r. poświadczonej notarialnie kopii pierwszej strony operatu szacunkowego, sporządzonego dla nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością, za którą ustalono odszkodowanie zaskarżoną decyzją. Treść tego dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny i rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości wyceny dokonanej dla potrzeb przedmiotowej sprawy. Wskazać bowiem należy, że złożony przez pełnomocnika dokument, wskazuje iż wartość działki o nr [...], bezpośrednio sąsiadującej z działką [...], o powierzchni większej jedynie o 20 m2, została wyceniona przez tego samego rzeczoznawcę w wysokości [...] zł, a zatem przynajmniej dwukrotnie wyższej niż przedmiotowa nieruchomość. Wobec przedstawionego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego dokumentu, Sąd powziął wątpliwości co do prawidłowości dokumentu w oparciu o który ustalone zostało odszkodowanie w rozpatrzonej sprawie.
W tym miejscu trzeba zaznaczyć, iż stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku , o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Pojęcie "akta sprawy" o jakim mowa w art. 133 § 1 ww. ustawy, nie może być ograniczone tylko do akt sprawy zebranych przez organ i przedstawionych Sądowi pierwszej instancji wraz ze skargą zgodnie z art. 54 § 2 ustawy, gdyż obejmuje również materiał dowodowy zebrany przez sąd (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2006 r. , II FSK 1113/05, LEX nr 261997).
Pomimo zatem, że organ nie dysponował wskazanym dokumentem sąd administracyjny wziął pod uwagę również dokumenty złożone w toku postępowania sądowego. Ponieważ prawidłowo sporządzony operat szacunkowy jest w sprawie dot. odszkodowania kluczowym dowodem, Sąd uznał, iż na skutek niewyjaśnienia istniejących rozbieżności, organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 i 80 § 1 k.p.a..
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja Wojewody Nr [...] jako wydane z naruszeniem przepisów, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 76 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego, a sprawa winna zostać jeszcze raz rozpatrzona przez organy administracyjne.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ ustali czy operat sporządzony w dniu [...] 2014 r. zachował swoją aktualność oraz ustali przyczyny rozbieżności w określeniu wartości nieruchomości sąsiadujących ze sobą, posiadających niemal identyczne parametry i wyjaśnić czy ustalone okoliczność miały wpływ na wartość odszkodowania ustaloną dla przedmiotowej nieruchomości. W tym celu organ winien ustalić czy operat będący podstawą do ustalenia odszkodowania zachował swoją aktualność, mając na uwadze wywody zawarte w niniejszym wyroku, dalej wezwać rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził operaty do złożenia wyjaśnień, w zakresie rozbieżności powstałych w operatach, przedstawionych w sprawie, tj. obu operatach sporządzonych dla nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie oraz dla nieruchomości stanowiącej dz. o nr ewid. [...], uwzględniając zawarte tam informacje w zakresie wpływu na wartość nieruchomości czynnika czasowego. Po zgromadzeniu materiałów dowodowych, organ dokona ich gruntownej oceny, której wynika zawrze w uzasadnieniu decyzji.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 3 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI