IV SA/WA 113/07

IV SA/Wa 113/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Opyrchał /sprawozdawca/
Anna Szymańska
Jarosław Stopczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 1384/07 - Wyrok NSA z 2009-03-11
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej -oddala skargę-
Uzasadnienie
R. M. pismem z 12 stycznia 2002r. wniósł do Wojewody [...] o:
1) wydanie decyzji, że działki gruntowe:
* nr [...] z ówczesnego artykułu [...]
B.
* nr [...] z ówczesnego
artykułu [...] W.,
* nr [...] z ówczesnego artykułu [...] N.
opisane w Księdze wieczystej tom [...] "Dobra Rycerskie W." nie podlegały pod działanie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - zwanego dalej: dekretem o reformie rolnej (Dz.U. z 1945r., nr 3, poz. 13, ze zm.), gdyż stanowiły grunty leśne;
2) wydanie wszystkich wymienionych nieruchomości;
3) wypłacenie wynagrodzenia za użytkowanie wszystkich tych nieruchomości przez
Skarb Państwa.
Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2003r. orzekł:
1) na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z
dnia 1 marca 1945r. o wykonaniu dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy
rolnej - zwanego dalej: rozporządzeniem wykonawczym (Dz.U. nr 10, poz. 51,
ze zm.), że wyżej wymienione grunty, stanowiące w chwili przejęcia własność
H.M., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o
reformie rolnej;
2) na podstawie art. 105 § 2 ustawy z dnia 4 czerwca 1960r. Kodeks
postępowania administracyjnego - zwanej dalej: K.p.a. (Dz.U. z 2000r., nr 98,
poz. 1071, ze zm.) umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż przedmiotowe grunty w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, tj. 13 września 1944r. stanowiły grunty leśne, powołując się na odpisy z ksiąg katastralnych, protokół przekazania tych terenów na cele Państwowego Gospodarstwa Leśnego. Skoro grunty te nie stanowiły nieruchomości ziemskich w znaczeniu dekretu o reformie rolnej, którymi
były te nieruchomości ziemskie lub ich części, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, to nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej. Organ zaznaczył, iż przejmowanie lasów regulował dekret z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - zwany dalej: dekretem o lasach (Dz.U. nr 15, poz. 82) i nie wykluczył, iż przedmiotowe grunty zostały znacjonalizowane na podstawie wymienionego dekretu. Ustalenie jednak tego faktu nie należy do kompetencji organów administracji, lecz sądów powszechnych.
Natomiast co do pozostałych żądań wniosku organ postępowanie umorzył, stwierdzając iż do kompetencji wojewodów należy jedynie orzekanie na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.
Lasy Państwowe - Nadleśnictwo C. od powyższej decyzji wniosły odwołanie.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2003r. uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Powodem takiego rozstrzygnięcia było wymienienie w osnowie zaskarżonej decyzji jedynie wszystkich numerów działek objętych wnioskiem R. M., bez podania ich dokładnych obszarów i bez wyszczególnienia ich użytków, w tym także użytków leśnych. Organ nie zwrócił uwagi na areał działek, jak i na to, czy były to grunty leśne, czy również lasy, a jeżeli tak to czy powyżej, czy poniżej 25 ha. Nadto z decyzji organu pierwszej instancji nie wynika w jakim zakresie i na jakiej podstawie postępowanie umorzono.
Od decyzji organu odwoławczego R.M. wniósł skargę do ówczesnego Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Na skutek reformy sądownictwa administracyjnego przeprowadzonej w 2004r. ową skargę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i wyrokiem z 6 października 2004r., sygn. akt IV SA 4424/03, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2003r. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, iż kontrolowana decyzja zapadła z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. Wyjaśnienie okoliczności dotyczących areału działek oraz czy były to grunty leśne, czy również lasy, a jeżeli tak to czy powyżej, czy poniżej 25 ha - zdaniem Sądu - było możliwe w postępowaniu odwoławczym w ramach określonych art. 136 K.p.a., czyli bez konieczności przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Nie było bowiem żadnych przeszkód by Minister ocenił materiał dowodowy,
znajdujący się w aktach sprawy, w szczególności odpisy ksiąg katastralnych, ksiąg wieczystych, protokół przekazania terenów przeznaczonych na cele Państwowego Gospodarstwa Leśnego.
Dalej Sąd wyraził pogląd, iż jeżeli przedmiotowe działki stanowiłyby las i to o powierzchni powyżej 25 ha, to zauważyć należy, że przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował - jak słusznie podniósł organ - dekret o lasach. Rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu, tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945r. (Dz.U. nr 4, poz. 16) nie zawierało analogicznych unormowań jak rozporządzenie wykonawcze do dekretu o reformie rolnej, które przewidywało kompetencje wojewódzkich urzędów ziemskich do orzekania w drodze decyzji administracyjnej w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i określało tryb odwoławczy od decyzji tych urzędów. Osoba uprawniona mogła wystąpić o wyłączenie określonej nieruchomości spod działania dekretu na zasadach ogólnych; żądanie takie mogło być oparte na zarzucie, że nieruchomość nie ma charakteru leśnego, bądź nie przekracza 25 ha (art. 1.(10) dekretu), albo na zarzucie, że podlega wyłączeniom przewidzianym w art. 1.(3) dekretu. Wobec tego, że dekret o lasach został uchylony i wydanie decyzji administracyjnej o przejęciu na własność Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych - nawet o charakterze deklaratoryjnym - nie może wchodzić w rachubę, spór co do takiego przejścia może być rozstrzygnięty przed sądem powszechnym w trybie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a jej rzeczywistym stanem prawnym (uchwała SN z 22.04.1994r., III CZP 50/94, OSNC 1994/11/212).
Jeżeli zatem organ ustali, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, że przedmiotowe grunty stanowiły las o powierzchni przekraczającej 25 ha (według skarżącego jest to las o powierzchni ponad 1 000 ha), to nie może orzekać, że grunty te podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, nie mogły one bowiem być przejęte z mocy prawa tym właśnie dekretem. Nie może więc mieć zastosowania § 5 rozporządzenia wykonawczego. Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował dekret o lasach i grunty te byłyby przejęte z mocy prawa powołanym dekretem. W tym przypadku brak byłoby podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy. Postępowanie wszczęte w sprawie nie mającej oparcia w przepisach prawa administracyjnego wymaga umorzenia z racji jego bezprzedmiotowości.
Ponadto uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na niewskazanie w jakim zakresie nastąpiło umorzenie postępowania - zdaniem Sądu -było niezasadne, jako że w sprawie wojewoda mógł jedynie orzekać w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej, stąd pozostałe żądanie podlegało umorzeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu skargi kasacyjnej R.M. od wyroku Sądu pierwszej instancji - wyrokiem z 16 grudnia 2005r, sygn. akt I OSK 260/05, oddalił środek odwoławczy. W uzasadnieniu orzeczenia podał, iż skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie akt sprawy nie ulega wątpliwości, iż należące do H.M. nieruchomości stanowiły lasy o powierzchni około 1 200 ha. Tym samym nie mogły mieć do nich zastosowania przepisy dekretu o reformie rolnej, ani też przepisy rozporządzenia wykonawczego (w tym zarówno § 5 i § 6), z tej oczywistej przyczyny, że grunty te podlegały nacjonalizacji na podstawie odrębnego dekretu o lasach. Na cele dekretu o reformie rolnej przeznaczane były nieruchomości ziemskie, a nie wszystkie inne rodzajowo nieruchomości. Tym samym za niezasadny uznano zarzut naruszenia § 6 rozporządzenia wykonawczego. W ocenie Sądu drugiej instancji przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy strona ubiega się o uznanie, że dana nieruchomość ziemska jest wyłączona spod działania dekretu PKWN z przyczyn, o których mowa w dekrecie. Przepis ten nie może natomiast stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia, że dana nieruchomość, o charakterze innym niż ziemski (np. grunt leśny), nie podlega działaniu dekretu PKWN. Stanowisko takie znajduje pełne odzwierciedlenie w poglądzie prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990r., sygn. akt W 3/89 (publ. OTK z 1990r., z. 1, poz. 26). Intencją ustawodawcy było przejmowanie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył także, iż jak przyznał sam skarżący w skardze kasacyjnej, przepisy rozporządzenia z dnia 20 stycznia 1945r. i dekretu o lasach nie mogą mieć zastosowania do spraw wszczętych po dniu 1 października 1990r. z uwagi na uchylenie tych aktów prawnych. Tyle tylko, że z tego faktu skarżący wyciąga wniosek o możliwości wydawania przez właściwe organy administracji publicznej zaświadczeń o niepodleganiu danej nieruchomości
przepisom innego aktu nacjonalizacyjnego, jaki był dekret o reformie rolnej. Natomiast odmienne zapatrywanie prawne w tym zakresie przedstawione przez WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku traktuje jako naruszenie przez ten Sąd § 5 ust. 1 w zw. z § 6 rozporządzenia wykonawczego i art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Takie rozumowanie skarżącego - w ocenie NSA - jest błędne. Idąc tym tokiem rozumowania łatwo dojść do wniosku, że równie dobrze skarżący mógłby występować do organów o wydawanie zaświadczeń, iż przedmiotowa nieruchomość nie podlega np. ustawie o rachunkowości, o systemie oświaty, a następnie skarżyłby akty, którymi organ umarzałby postępowanie administracyjne. W tym zakresie tak przepisy, jak i orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazało drogę dochodzenia przez strony, będące właścicielami byłych właścicieli lasów, realizacji swoich prawa, wynikających z niezgodnych z prawem wpisów do ksiąg wieczystych Skarbu Państwa, jako właściciela działek, przejętych w trybie dekretu o lasach. Żądanie wydania przez skarżącego decyzji o niepodpadaniu nieruchomości przepisom dekretu o reformie rolnej nie może prowadzić do obejścia art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r., nr 124, poz. 1361, ze zm.). Przepis ten stanowi bowiem materialnoprawną podstawę do ustalenia przez sąd powszechny w drodze procesu cywilnego prawidłowego stanu prawnego nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta. Zatem w sytuacji gdy strona chce ustalić, iż dana nieruchomość nie podlegała przepisom ustawy nacjonalizacyjnej, na podstawie której pozbawiono jej poprzednika prawnego własności (a następnie dokonano odpowiednich, wpisów w dziale II księgi wieczystej), powinna wystąpić z odpowiednim powództwem do sądu powszechnego. Stanowisko takie znajduje pełne odzwierciedlenie w poglądzie prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1994r., na którą zresztą powołał się Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Ostatecznie NSA stwierdził, iż WSA w zaskarżonym wyroku słusznie przyjął, iż w przedmiotowej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania dekret o reformie rolnej, tym samym i rozporządzenie wykonawcze do niego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - rozpoznając sprawę ponownie, czyli po ww wyrokach Sądów Administracyjnych - decyzją z [...] listopada 2006r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...]z [...] czerwca 2003r. w części
dotyczącej pkt 1 i w tej części umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Na wstępie organ wyraźnie zaznaczył, iż obecnie rozpatrując sprawę związany jest zapadłymi w niej wyrokami, tj. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 października 2004r., jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2005r.
Dalej organ odwoławczy stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że objęte niniejszym postępowaniem działki, zapisane przed przejęciem na własność Państwa w Księdze wieczystej Dobra Rycerskie W. tom [...], następnie zaś Księdze wieczystej W. Tom II, k-[...], przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944r. o przyjęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82). W myśl art. 1 tego dekretu lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych, przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem ogłoszenia dekretu. W aktach sprawy znajduje się protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu Państwowemu M. (obecnie C.) terenów przeznaczonych na cele Państwowego Gospodarstwa Leśnego z majątków: N., N.F., W., las B. oraz B, o łącznej pow. 1 370,0345 ha. Z protokołu tego wynika, że przekazanie nastąpiło na podstawie dekretu o lasach, a ww obiekty leśne znajdowały się w administracji Państwowego Gospodarstwa Rolnego od chwili ustąpienia okupanta. Nadto protokół z 24 lutego 1945r., dotyczący przejęcia na rzecz Nadleśnictwa M. części majątku należącego do H.M., zapisanego w KW W. tom [...], k-[...], z którego również wynika, iż powierzchnia przejętego lasu wynosiła ponad 1 000 ha. Zarówno z ww protokołów, jak i odpisów ksiąg katastralnych, jednoznacznie wynika, iż działki objęte wnioskiem były gruntami leśnymi oraz spełniały normy obszarowe o jakich stanowił dekret o lasach i przeszły na własność Państwa z mocy prawa na podstawie przepisów dekretu o lasach.
W myśl rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 4, poz. 16) -przejęcia lasów i gruntów leśnych podlegających powyższemu dekretowi, dokonywała Dyrekcja Naczelna Lasów Państwowych przez właściwe okręgowe
dyrekcje lasów państwowych, z czynności przejęcia należało spisać protokół w obecności dotychczasowego właściciela lub jego pełnomocnika oraz dwóch świadków. Protokół taki nie stanowił warunku nabycia przez Skarb Państwa lasów czy też gruntów leśnych, stanowił jedynie dowód tego, że w stosunku do określonej nieruchomości zastosowane zostały przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o jej przejęciu na własność Skarbu Państwa. Sporządzenie takiego protokołu nie stanowiło przeszkody do wystąpienia przez osoby uprawnione o wyłączenie określonej nieruchomości spod działania dekretu na zasadach ogólnych. Żądanie takie - jak wskazał w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny - mogło być oparte bądź na zarzucie, że nieruchomość taka nie przekracza 25 ha, bądź że nie ma charakteru leśnego. Dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) i obecnie nie ma przepisu, który przewidywałby właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych przejętych dekretem o lasach, zatem wydanie decyzji administracyjnej o przejęciu na własność Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych - nawet o charakterze deklaratywnym - jest niemożliwe. Strona która kwestionuje objęcie lasów i gruntów leśnych działaniem dekretu o lasach, może jedynie w drodze powództwa cywilnego żądać usunięcia niezgodności między stanem prawnym takiej nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1994r., sygn. akt III CZP 50/94 oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994r, sygn. akt III CZP 54/94.
Dodatkowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zauważył, iż podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, że podstawą wpisu w KW W. tom [...] - k [...] - Skarbu Państwa, jako właściciela opisanej tam nieruchomości o powierzchni 2 650,1638 ha był dekret o reformy rolnej, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W wymienionej Księdze wieczystej, oprócz nieruchomości stanowiących tasy, które są przedmiotem niniejszego postępowania, znajdowały się również inne nieruchomości, nie objęte tym postępowaniem. Nadto, jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2004r., w przedmiotowej sprawie istotnym jest jedynie zbadanie,
czy przedmiotowe działki stanowiły las o powierzchni przekraczającej 25 ha. Zaś w przypadku stwierdzenia, że przedmiotowe grunty spełniały ww przesłanki - co bezspornie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, a czemu również nie zaprzecza sam wnioskodawca - organ nie może orzekać, że grunty te nie podlegały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Stąd też organ mając na uwadze wytyczne zwarte w wyrokach Sądów Administracyjnych orzekających w sprawie, którymi był związany, postępowanie przed organem pierwszej instancji umorzył jako bezprzedmiotowe.
R.M. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2006r, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, W uzasadnieniu skargi zgodził się z twierdzeniem organu, iż istotnie organ administracji rozpoznając sprawę po wyrokach sądów administracyjnych (WSA i NSA) był związany wyrażoną w nich oceną prawną. Niemniej jednak podniósł, iż "związanie to" dotyczyło poglądu prawnego wyrażonego w wyroku, nie zaś ustaleń faktycznych, jeśli przy ponownym rozpoznawaniu sprawy treść akt uległa zmianie, co - zdaniem skarżącego - w sprawie niniejszej miało miejsce. Akta zostały bowiem uzupełnione przez dołączenie uwierzytelnionego odpisu z tomu [...] Dobra Rycerskie księgi W., z którego niepodważalnie wynika (a czego organ zapomniał w decyzji napisać), iż przedmiotowe grunty nie zostały przejęte na podstawie dekretu o lasach, tylko na podstawie dekretu o reformy rolnej. Zatem podzielając - wiążący w tym postępowaniu - pogląd prawny NSA co do braku zastosowania do tych gruntów przepisów dekretu o reformie rolnej i rozporządzenia wykonawczego do tego dekretu, jako nie będących nieruchomościami ziemskimi w rozumieniu dekretu, podniósł, iż brak zastosowania § 5 rozporządzenia wykonawczego do sprawy niniejszej można rozumieć tylko w tym sensie, iż Minister nie może orzec o ich podpadaniu pod przepisy dekretu na zasadzie uznania, czy też badając związki funkcjonalne itpM gdyż przedmiotowe grunty nie były nieruchomościami ziemskimi.
Zdaniem skarżącego Minister przedmiotową decyzją wykazał, iż całkowicie nie rozumie orzeczenia Sądu Administracyjnego w nowych ujawnionych okolicznościach faktycznych (w związku z uzupełnieniem akt sprawy) i stanął w istocie na stanowisku, że skoro przedmiotowe grunty przejęto na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a przepisy tego dekretu nie miały do przedmiotowych gruntów zastosowania, to nie można wydać decyzji, iż nie podpadały one pod przepisy
dekretu o reformie rolnej. Pominął przy tym fakt, że zgodnie z utrwalonym i jednolitym orzecznictwem (przede wszystkim Sądu Najwyższego), jeśli w księgę wieczystą wpisano prawo własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to do obalenia tego domniemania prawnego koniecznym jest przedstawienie decyzji administracyjnej, iż dane grunty nie podpadały pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej.
Podsumowując skarżący stwierdził, iż dokonana przez organ wykładnia wyroku Sądu Administracyjnego zamyka całkowicie skarżącemu drogę do sądu i jest wprost sprzeczna z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - wnioskami i zarzutami skargi, uznał skargę za niezasadną, albowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2006r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.
Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy skarżący wniósł o wydanie decyzji w przedmiocie podpadania wyżej opisywanych gruntów leśnych pod działanie dekretu o reformie rolnej.
Przedmiotowe postępowanie - w trybie administracyjnym - ostatecznie zakończyło się zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2006r, na mocy której uchylono decyzję Wojewody [...] w części orzekającej o niepodpadaniu gruntów objętych wnioskiem R.M. pod art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej i umorzono postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Organ odwoławczy rozpoznawał sprawę po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 października 2004r od którego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 grudnia 2005r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd pierwszej instancji na mocy powyższego orzeczenia uchylił wydaną w sprawie poprzednią decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2003r. uchylającą decyzję organu pierwszej instancji jakim był Wojewoda [...] z 12 czerwca 2003r., w której stwierdzono, iż wnioskowane grunty nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej.
Wskazana okoliczność oznacza, iż zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpatrując sprawę ponownie, mieli obowiązek zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą to ocenę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę kasacyjną. Przy czym, w tym miejscu należy też zauważyć, iż ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym do tego trybie (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, str. 347).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2004r. wyraźnie wskazał, że w przypadku ustalenia przez organ, iż sporne grunty stanowiły las o powierzchni przekraczającej 25 ha, nie może orzec, że grunty te podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, jako że nie mogły być przejęte tym właśnie dekretem z mocy prawa, tym samym nie może również mieć zastosowania § 5 rozporządzenia wykonawczego. Grunty te byłyby bowiem przejęte na własność Państwa z mocy prawa dekretem o lasach. W tym przypadku brak byłoby podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie wszczęte w sprawie nie mającej oparcia w przepisach prawa administracyjnego wymaga umorzenia z racji jego bezprzedmiotowości.
Ocenę prawną i wskazania Sądu pierwszej instancji podzielił Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną wniesioną od wyroku tego Sądu przez R.M. za niezasadną. Stwierdził, iż na podstawie akt sprawy nie ulega wątpliwości, iż należące do H.M. nieruchomości stanowiły lasy o
powierzchni około 1 200 ha. Tym samym nie mogły mieć do nich zastosowania przepisy dekretu o reformie rolnej, ani też przepisy rozporządzenia wykonawczego (w tym zarówno § 5 i § 6), z tej oczywistej przyczyny, że grunty te podlegały nacjonalizacji na podstawie odrębnego dekretu o lasach. Na cele dekretu o reformie rolnej przeznaczane były nieruchomości ziemskie, a nie wszystkie inne rodzajowo nieruchomości. Intencją ustawodawcy było przejmowanie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Stanowisko takie znalazło pełne odzwierciedlenie w poglądzie prawnym, wyrażonym w uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990r. (sygn. akt W 3/89, publ. OTK z 1990r., z. 1, poz. 26). Z uwagi zaś, że przepisy rozporządzenia z dnia 20 stycznia 1945r. i dekretu o lasach nie mogą mieć zastosowania do spraw wszczętych po dniu 1 października 1990r. z powodu uchylenia tych aktów prawnych, to strona która chce ustalić, iż dana nieruchomość nie podlegała przepisom ustawy nacjonalizacyjnej, na podstawie której pozbawiono jej poprzednika prawnego własności (a następnie dokonano odpowiednich, wpisów w dziale II księgi wieczystej), powinna wystąpić z odpowiednim powództwem do sądu powszechnego. Przedstawione stanowisko również jest odzwierciedleniem poglądu prawnego, wyrażonego w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1994r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - mając za podstawę przedstawionej treści wytyczne Sądu Administracyjnego - postępowanie przed organem pierwszej instancji umorzył jako bezprzedmiotowe. Ustalił na podstawie materiału dowodowego sprawy (w szczególności protokołu w sprawie przekazania Nadleśnictwu Państwowemu M. (obecnie C.) terenów przeznaczonych - na podstawie dekretu o lasach - na cele Państwowego Gospodarstwa Leśnego z majątków: N., N. F., W. las B. oraz B. o łącznej powierzchni 1 370,0345 ha; protokołu z 24 lutego 1945r. dotyczącego przejęcia na rzecz Nadleśnictwa M. części majątku należącego do H.M., zapisanego w KW W. tom [...], k-[...]; odpisów z ksiąg katastralnych), że działki objęte wnioskiem były gruntami leśnymi o powierzchni przekraczającej 25 ha. Zatem przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944r. o przyjęciu niektórych lasów na własność
Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82). Skoro zaś dekret ten został uchylony i obecnie nie ma przepisu, który przewidywałby właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie uchylonego dekretu, wydanie decyzji administracyjnej o przejęciu na własność Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych jest niemożliwe. Spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym.
W ocenie Sądu - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - organ odwoławczy prawidłowo zrozumiał ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu ww wyroku i zastosował się do wytycznych w nim sformułowanych. W efekcie ustalił, z powołaniem się na konkretne dowody, iż wnioskowane działki były lasem o powierzchni powyżej 25 ha i ich przejęcie nastąpiło na podstawie dekretu o lasach. Zaś jeżeli strona chce kwestionować ich przejęcie to może to uczynić tylko na drodze postępowania cywilnego. Organ w drodze decyzji administracyjnej nie może orzec, że grunty te nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Zatem będąc pozbawionym podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania sprawy postępowanie należało umorzyć.
Niniejsze związanie oceną prawną dotyczy także Sądu kontrolującego zaskarżoną decyzję, co oznacza, iż on sam nie może też formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, jeżeli organ zastosował się do niego w sposób prawidłowy (wyrok NSA z 22.03.1999r., IV SA 527/97, lex 47275).
W skardze zostało podniesione, iż materiał dowodowy sprawy, po wyrokach Sądów Administracyjnych, został uzupełniony o odpis z Księgi wieczystej - tomu [...] Dobra Rycerskie W., z którego niepodważalnie wynika ("czego organ zapomniał w decyzji napisać"), iż przedmiotowe grunty nie zostały przejęte na podstawie dekretu o lasach, tylko na podstawie dekretu o reformy rolnej, W tej sytuacji doszło do zmiany okoliczności faktycznych i ocena prawna zawarta w orzeczeniu Sądu Administracyjnego utraciła moc wiążącą. Otóż niewątpliwie -zdaniem Sądu co już wyżej zauważono - ocena prawna traci moc wiążącą w sytuacji zmiany stanu prawnego lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych, niemniej jednak w przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna z tych sytuacji. Wbrew twierdzeniom skarżącego materiał dowodowy w sprawie nie uległ zmianie. Uwadze skarżącego umknęło, iż odpis na który się powołuje i który dołączył do akt sprawy po
wyrokach, wchodził w skład materiału dowodowego sprawy od momentu jej wszczęcia. Został załączony przez samego skarżącego już do wniosku inicjującego postępowanie. Dowodzi to, iż dokument ten był przedmiotem badania organów w toku postępowania administracyjnego, jak i Sądów w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Odniósł się również do niego - wbrew twierdzeniom strony - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu niezasadny jest również zarzut, iż takie rozstrzygnięcie organu, (dokonana w nim "wykładnia" wyroku Sądu Administracyjnego), zamyka całkowicie skarżącemu drogę do sądu i jest wprost sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro niewątpliwie zostało stwierdzone, iż sporne grunty nie zostały przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej, jako że nie były nieruchomości mogącymi służyć celom reformy rolnej (do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej sadowniczej), tym samym brak było podstawy do zastosowania do nich dekretu o reformie rolnej oraz rozporządzenia wykonawczego do niego, w konsekwencji orzeczenia w drodze decyzji administracyjnej w przedmiocie podpadania pod jego działanie. Natomiast przejęcie nastąpiło na podstawie dekretu o lasach, a w takich sytuacjach spory dotyczące nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie uchylonego już dekretu o lasach mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. To oznacza, iż skarżący - wbrew powyższemu twierdzeniu - może bez przeszkód dochodzić swoich racji w tym przedmiocie na drodze procesu cywilnego. Zatem nie zostało mu odebrane prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na mocy art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.