IV SA/Wa 1127/05

IV SA/Wa 1127/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-01-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2005-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /przewodniczący sprawozdawca/
Wanda Zielińska-Baran
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 626/06 - Wyrok NSA z 2007-03-15
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2006 r. przy udziale J. S. prokuratora Prokuratury Okręgowej w W. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej i drugiej instancji 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku 3. zarządza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. G. kwotę 310 (trzysta dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].02.2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].10.2004 r., stwierdzającą nieważność - decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r., nr [...], wydanym na rzecz S. S. - w zakresie dotyczącym części działki nr [...], pokrywającej się z częścią działki nr [...] z projektu wymiany gruntów w grom. P.
Wojewoda [...] w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wspomniał, że uprzednio toczyło się już postępowanie w tej sprawie na wniosek A. M. (następcy prawnego osób, które również zamieszkiwały przedmiotowy budynek folwarczny - czworak usytuowany na działce [...] a, nadanej w 1947 r. S. S.). A. M. Wojewoda [...] odmówił przymiotu strony, stanowisko to podzielił Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Decyzje te uchylił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23.01.1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95, przesądzając, iż A. M. należy uznać za stronę toczącego się w tej sprawie postępowania oraz zawierając wskazania co do czynności jakie powinny być podjęte w tym postępowaniu przez rozstrzygające sprawę organy administracji publicznej. Nadto do wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji z dnia [...].05.1961 r. przyłączyła się Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w P.
Decyzją z dnia [...].04.1998 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia [...].05.1961 r. Organ odwoławczy uchylił to rozstrzygnięcie i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia, który decyzją z dnia [...].03.2000 r. ponownie odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. W odwołaniu A. M. dowodził, że sporny budynek folwarczny (czworak) jako obiekt dworski nie mógł być przedmiotem nadania na rzecz parcelanta, jakim był S. S. Z kolei Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w P. twierdziła, że S. S. w drodze nadana nie otrzymał gruntu zabudowanego. Decyzją z dnia [...].02.2001 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na potrzebę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej oraz prawidłowej oceny zeznań świadków. Zdaniem Ministra Wojewoda nie ustalił w sposób jednoznaczny, jakie grunty wchodziły w skład resztówki przekazanej na rzecz RSP w P. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę K. G., następczyni prawnej S. S., na rozstrzygnięcie Ministra, przy czym podzielił przekonanie organu odwoławczego, że przeprowadzenie rozprawy przyspieszy postępowanie przez dążenie do uzgodnienia interesu stron oraz, że wyjaśnienie sprawy wymaga udziału świadków. Nadto Sąd podkreślił, że przeprowadzenie rozprawy stanowić będzie znaczną część postępowania wyjaśniającego, wykraczającą poza ramy postępowania uzupełniającego, przewidzianego w art. 136 Kpa, co uzasadniało uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Związany oceną prawną Sądu Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...].10.2004 r., stwierdził nieważność - decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r., nr [...], wydanym na rzecz S. S. - w zakresie dotyczącym części działki nr [...], pokrywającej się z częścią działki nr [...] z projektu wymiany gruntów w grom. P.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Wojewoda uznał, iż stosownych ustaleń mógł dokonać bez konieczności przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, bowiem w jego ocenie rozbieżności w złożonych zeznaniach dotyczyły kwestii kto zamieszkiwał przedmiotowy czworak, stanowiący sporne zabudowanie folwarczne przed 1946 r. i w tym zakresie zachodziłaby konieczność ponownego przesłuchania świadków. Natomiast okoliczność ta zdaniem Wojewody nie ma istotnego znaczenia w sprawie, nie wymagała wyjaśnienia, bowiem NSA w swym wyroku z 1997 r. polecił wyjaśnienie stanu spornej nieruchomości dopiero od dnia wydania dokumentu nadania ziemi S. S. z 1947 r. Mając to na względzie Wojewoda wskazał, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej P. dobra rycerskie tom I została rozparcelowana w oparciu o przepisy dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sporny budynek (czworak) natomiast posadowiony był na działce [...] a, o pow. 0,4 ha (po pomiarach związanych z odnowieniem ewidencji gruntów z 1970 r. - 0,33 ha), którą m. in. obejmował dokument nadania ziemi S. S. z dnia [...].12.1947 r., stąd zdaniem Wojewody został on nadany temu parcelantowi, mimo iż w wykazie rozrachunkowym nabywców rozparcelowanego majątku P. nie uwzględniono wartości tego budynku. Wojewoda ustalił, iż już wcześniej w budynku tym za zgodą byłego właściciela zamieszkiwały 4 rodziny pracujące w majątku, w tym m. in. S. i M.
Jednocześnie Wojewoda podkreślił, że 10.02.1958 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w P. wystąpiła o przekazanie jej w bezpłatne użytkowanie m. in. resztówki z zabudowaniami pochodzącej z rozparcelowanego majątku P., wskazując m. in. na działkę [...] zabudowaną spornym czworakiem, pokrywającą się częściowo z działką [...] a, nadaną S. S. Zaznaczył także, iż jakkolwiek działka [...] nie została ujawniona w ewidencji, to figuruje w projekcie wymiany gruntów. W wyniku złożenia tego wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...].03.1958 r. przekazało w zarząd i użytkowanie Spółdzielni tę resztówkę wraz z działką o nr [...]. Dopiero później wydana została decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r. S. S. Przy szacunku nie uwzględniono jednak wartości przedmiotowego budynku, a jedynie wartość gruntu zabudowanego, na którym był posadowiony. Mając na uwadze poczynione ustalenia Wojewoda nie podzielił stanowiska prezentowanego przez skarżących, jakoby grunt pod tym czworakiem został niejako "dopisany" do działki nadanej S. S. dopiero w wykazie zmian gruntowych, czy też po zakończeniu procedury nadawania gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do wniosków dowodowych o dokonanie pomiarów spornych gruntów Wojewoda uznał je za zbędne, bowiem przebieg granic tych gruntów, jak podkreślił, został utrwalony na mapach i planach. Z tych samych względów uznał za nieprzydatne dokonanie pomiarów resztówki. Odnosząc się do zastrzeżeń K. G. zaznaczył, że jakkolwiek w orzeczeniu z 1958 r. nie podano numerów działek, to Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...].03.1958 r. przekazało w zarząd i użytkowanie Spółdzielni resztówkę wraz z działką o nr [...], bowiem wynika z niego, że pozytywnie załatwiło wniosek Spółdzielni, w którym wyszczególniono tę działkę.
Wreszcie Wojewoda powołując się na stanowisko konserwatora zabytków, podzielił przekonanie skarżących, że przedmiotowy czworak, przeznaczony do zamieszkiwania przez osoby zatrudnione w majątku miał charakter zabudowania dworskiego, stanowił bowiem zabudowanie folwarczne i jako taki nie mógł być przeznaczony do parcelacji (§ 44 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej). Nadto nie byłoby zgodne z celami reformy rolnej nadanie parcelantowi na własność budynku, w którym, zgodnie z ówczesnymi standardami, mogły zamieszkiwać cztery rodziny. Z tego względu w przekonaniu Wojewody decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r., wydanym na rzecz S. S. w zakresie przedmiotowego gruntu wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
Powołując się na dotychczas zapadłe w tej sprawie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewoda zaznaczył, że decyzja z [...].03.1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., przekazująca w zarząd i użytkowanie Spółdzielni resztówkę wraz z działką o nr [...] poprzedzała decyzję Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r., wydanym na rzecz S. S., które to rozstrzygnięcie dopiero przeniosło na niego własność nieruchomości wyszczególnionych w akcie nadania. Stąd niedopuszczalne było wydanie decyzji w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa co do gruntu, wobec którego osobie trzeciej (Spółdzielni) przysługiwało prawo użytkowania.
Odnosząc się do kwestii zasadności stwierdzenia nieważności w tej części zaskarżonej decyzji, Wojewoda podkreślił, że nie wywołała w tym zakresie nieodwracalnych skutków prawnych zaznaczając, iż dziedziczenie a w przypadku K. G. umowa darowizny nie są zdarzeniami chronionymi rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Od rozstrzygnięcia tego odwołała się K. G., która zaznaczyła, że ojcu jej nadano działkę [...] a, oznaczoną w 1961 r. - nr [...], w 1962 r. - nr [...], a od 1971 r. nosiła nr [...], natomiast w żadnych rejestrach nie wystąpiła działka nr [...] przekazana RSP, zatem w świetle przepisów Kc nieruchomość ta nie istniała. Nadto raz jeszcze podniosła, że decyzja z [...].03.1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., przekazująca w zarząd i użytkowanie Spółdzielni resztówkę nie określała nr działek wchodzących w skład przekazywanej nieruchomości, a wycena budynków i przynależności sporządzona przez PZU w W. wymienia tylko zabudowania dworskie - pałac, chlewnie oraz park i sad. K. G. zarzuciła Wojewodzie niedokonanie oceny tych faktów, zwłaszcza wobec wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzji z dnia [...].01.1968 r. przekazującej w zarząd RSP P. grunty rolne na terenie tej wsi, w tym działki nr . i ., ale nie przedmiotową działkę o nr. Jednocześnie zakwestionowała brak rozróżnienia przez Wojewodę zabytków folwarcznych i zabytków dworskich. Wyraziła także przekonanie, że ojciec jej S. S. nabył własność przedmiotowej, zabudowanej działki już w oparciu o akt nadania ziemi w 1947 r., zgodnie z § 33 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Organ odwoławczy utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...].10.2004 r. i stwierdził, że w jego przekonaniu istniały podstawy do stwierdzenia nieważności, we wskazanej części, decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa, nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r., nr [...], wydanym na rzecz S. S. Podstaw stwierdzenia nieważności Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi upatrywał w fakcie uznania przez konserwatora zabytków przedmiotowego czworaka, stanowiącego zabudowanie folwarczne za budynek dworski, który w myśl § 44 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako zabudowanie dworskie nie podlegał podziałowi. Nadto organ odwoławczy powtórzy za Wojewodą, że skoro budynek ten był zamieszkały przez kilka rodzin, to nadanie go parcelantowi byłoby sprzeczne z celami reformy rolnej wyrażonymi w dekrecie.
W skardze do Sądu Administracyjnego K. G. zarzuciła Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi nieprzeprowadzenie żadnego postępowania w sprawie oraz nieustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez nią w odwołaniu. W szczególności niedokonanie oceny pisma Starosty powiatu W. z dnia 19.01.2000 r., z którego wynika, iż działka nr [...] nigdy nie stanowiła nieruchomości w rozumieniu Kc, bowiem nigdy nie ujawniono jej w rejestrze ewidencji gruntów, czy w księdze wieczystej. Skarżąca podkreśliła także, iż w jej przekonaniu celem decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego jej ojcu, było jedynie ustalenie wartości nieruchomości już uprzednio nadanej. Nadto zarzuciła organom obu instancji dokonanie błędnej kwalifikacji zabudowań folwarcznych jako dworskie. Zakwestionowała także posiadanie interesu prawnego przez A. M. i RSP P. do kwestionowania przedmiotowej decyzji z dnia [...].05.1961 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podkreślił, iż skoro w zakwestionowanej decyzji nie dokonano szacunku przedmiotowego czworaka, oznacza to, że nie został on nadany na rzecz S. S.
Do skargi ustosunkował się także A. M. wnosząc o jej oddalenie. Zaznaczył, iż przedmiotowy budynek wraz z nieruchomością gruntową wchodził w skład wydzielonych resztówek stanowiących własność Skarbu Państwa, a kapitalny remont i przebudowę budynku dokonała RSP P. w 1957 r. z udziałem poszczególnych mieszkańców. Powołał się także na wyrok NSA przyznający mu przymiot strony tego postępowania.
Do skargi, wnosząc o jej oddalenie, odniosła się także Prokuratura Okręgowa w P., która zgłosiła swój udział w niniejszym postępowaniu. Stwierdziła, że w myśl § 44 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie podlegały podziałowi zabudowania dworskie, a zatem wydanie na podstawie § 38 tego rozporządzenia decyzji w przedmiocie szacunku i klasyfikacji obejmującej takie nieruchomości powinno być uznane za rażące naruszenie prawa, a mianowicie przepisu § 44 pkt 3 tego rozporządzenia. Nadto Prokuratura zauważyła, iż to Wojewódzki Konserwator Zabytków, a więc organ posiadający specjalistyczną wiedzę z tego zakresu, w oparciu o istniejące dokumenty uznał przedmiotowy czworak za zabudowanie dworskie, brak jest zatem podstaw do zakwestionowania tej oceny orzekających organów w zakresie charakteru spornej części nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, w myśl art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy.
Nadto należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę - w której uprzednio kilkakrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny - związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 153 ppsa, a organy rozstrzygające obu instancji zobowiązane były do zastosowania zarówno oceny prawnej, jak i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyrokach NSA z dnia 23.01.1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95 oraz z dnia 11.06.2002 r., sygn. akt II SA 1023/01.
W tym kontekście należy przede wszystkim zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny już w wyroku z dnia 23.01.1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95 wyraził pogląd, że dokument nadania ziemi wydany na podstawie dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przenosił własności nieruchomości na rzecz nabywcy i nie stanowił podstawy wpisania go do ksiąg wieczystych jako właściciela. W ocenie NSA zastosowanie znajdował bowiem art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 24.08.1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, który stanowił, że akt nadania dopiero z odpisem wykonalnej decyzji właściwej władzy w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gruntów otrzymanych przez nowonabywcę nieruchomości ziemskiej stanowił tytuł do wpisania na rzecz nabywcy w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nadanej działki.
Mając to na względzie NSA stwierdził, że z samego dokumentu nadania ziemi nie można wywodzić tytułu własności do konkretnej nieruchomości i skutków prawnych jakie wywołał ten dokument w sferze własności spornej nieruchomości budynkowej. Sąd podkreślił wówczas, że dopiero wykonalna decyzja w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego w wykonaniu reformy rolnej stanowiła podstawę dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.
Ten pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 23.01.1997 r. wiąże skład WSA orzekający w niniejszej sprawie oraz organy ją rozstrzygające i z tego względu stanowisko skarżącej w przedmiocie odmiennej oceny skutków, jakie wywołał akt nadania jej ojcu w 1947 r. także spornej działki nie może zostać uwzględnione.
Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.01.1997 r., wbrew zastrzeżeniom skarżącej przesądził, że A. M. w sposób wystarczający wykazał swój interes prawny w podważaniu kwestionowanej decyzji z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie szacunku i klasyfikacji gruntów nadanych S. S., gdyż w ich skład wchodziła od początku sporna działka siedliskowa (jak twierdzą organy rozstrzygające), do której części rości sobie pretensje A. M., jako spadkobierca swych rodziców zamieszkałych w tym budynku. Sąd zauważył wówczas, że ma on interes prawny wykazać, iż przedmiotowa działka zabudowana budynkiem folwarcznym nie stała się nigdy własnością S. S. i jego spadkobierców w drodze nadania w ramach reformy rolnej, a pozostała własnością Skarbu Państwa. Niewątpliwie bowiem jego pozycja jako ewentualnie uprawnionego do zajmowania lokalu w tym budynku względem Skarbu Państwa jest zupełnie inna niż w stosunku do zainteresowanej K. G. (obecnej właścicielki spornej nieruchomości).
Już wówczas NSA zauważył, że ze znajdujących się w aktach sprawy map i wykazu zmian gruntowych wynika, że jeszcze w 1952 r. budynki pofolwarczne łącznie ze spornym budynkiem należały do resztówki oznaczonej na mapie nr [...], jak wynika z planu podziału z 1952 r.
Mając na uwadze fakt przekazania decyzją z [...].03.1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w zarząd i użytkowanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej P. resztówki - NSA w 1997 r. nałożył na organy rozpoznające sprawę obowiązek wyjaśnienia czy przedmiotem przekazania był również sporny budynek mieszkalny wraz z siedliskiem i dlaczego nieruchomością tą dysponował Skarb Państwa, skoro jak twierdzą organy administracyjne, miała być ona nadana S. S.
Jednocześnie NSA zalecił, aby wyjaśniając tę kwestię organy administracji publicznej miały na uwadze wszystkie przepisy prawa, obowiązujące w okresie od wydania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej do wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...].05.1961 r., a dotyczących spraw związanych z reformą rolną. W tym w szczególności wskazał na dekret Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
NSA zalecił także wyjaśnienie jakie wzajemne stosunki prawne łączyły ówczesne strony, a mianowicie S., M., Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną i Skarb Państwa, w okresie po wejściu w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej do czasu wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...].05.1961 r., odnośnie spornej nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w którym zamieszkiwały 4 rodziny.
Mając na uwadze bardzo skomplikowany stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11.06.2002 r., sygn. akt II SA 1023/01 uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].02.2001 r., który uchylił decyzję organu I instancji w całości i sprawę przekazał mu do ponownego rozpatrzenia. NSA stwierdził wówczas, że sprawa wymaga dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, 8, 9 i 10 Kpa. Przy czym NSA, odwołując się do spoczywającego na organie administracji publicznej obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym, jak i prawnym zauważył, że realizowany on winien być w myśl art. 77 § 1 Kpa, poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Tym samym wskazał, że jednym ze sposobów dokonania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń jest przeprowadzenie, w ramach postępowania wyjaśniającego, rozprawy administracyjnej, na którą to konieczność zwrócił uwagę Minister, uchylając decyzję organu I instancji.
NSA wskazał wówczas na treść art. 89 § 2 Kpa, zobowiązującego organ do przeprowadzenia rozprawy, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków. Jednocześnie podkreślił, że błędna ocena sytuacji uregulowanych w tym przepisie będzie skutkowała naruszeniem przepisów prawa procesowego przez organ orzekający.
Mając na względzie wskazane okoliczności NSA uznał rozstrzygnięcie Ministra za odpowiadające prawu. Przeprowadzenie rozprawy przyspieszy bowiem, jak stwierdził, postępowanie i stanowić będzie znaczną część postępowania wyjaśniającego, wykraczającą poza ramy postępowania uzupełniającego, przewidzianego w art. 136 Kpa. Z tego względu przyjął, że kontrolowana decyzja kasacyjna organu naczelnego nie narusza art. 138 § 2 Kpa.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewoda [...] związany był tak oceną prawną zawartą w przytoczonych orzeczeniach NSA wydanych w niniejszej sprawie, jak i wskazaniami zawartymi w obu tych wyrokach, a w szczególności zaleceniem przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.
Od jej przeprowadzenia organ I instancji jednak odstąpił uznając, że nie zachodziła potrzeba przesłuchiwania świadków, a przesłuchania przeprowadzone uprzednio odbyły się w takich warunkach jak na rozprawie. Wojewoda zaprezentował także pogląd, że mimo, iż niewątpliwie występują strony o spornych interesach, to brak jest podstaw by sądzić, że ich ewentualne uzgodnienie mogłoby mieć wpływ na wynik niniejszego postępowania. Nadto zauważył, iż sprawa toczy się od 10 lat, strony miały możliwość wielokrotnego wypowiadania się i zajmowania stanowisk.
Z tym poglądem Wojewody [...] nie sposób się zgodzić. W dalszym ciągu bowiem nie zostało wyjaśnionych szereg kwestii pozwalających na ocenę czy zachodzą przesłanki do ewentualnego stwierdzenia nieważności w części kwestionowanej decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...].05.1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia [...].12.1947 r., nr [...], wydanym na rzecz S. S.. Nie znajduje uzasadnienia w sprawie stwierdzenie, jakoby uzgodnienie spornych interesów stron nie mogło mieć wpływu na wynik niniejszego postępowania. Wojewoda bowiem wbrew wiążącym go zaleceniom NSA nie wyjaśnił sprawy dogłębnie, do czego mogłoby się przyczynić przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.
W sprawie tej pojawia się bowiem wątek całkowicie przemilczany przez Wojewodę, jak i Ministra, a mianowicie fakt, że nieruchomości nadane w 1947 r. S. S. przekazane zostały Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. dobrowolnie jako tzw. wkładowe. NSA nałożył wszak na organy rozpoznające sprawę obowiązek wyjaśnienia czy przedmiotem przekazania był również sporny budynek mieszkalny wraz z siedliskiem i dlaczego nieruchomością tą dysponował Skarb Państwa, skoro jak twierdzą organy administracyjne, miała być ona nadana S. S.
Jak wynika z pisma RSP P. z dnia 10.12.1990 r. skierowanego do Urzędu Rejonowego w W. H. S., poprzedniczka prawna K. G. dopiero 14.09.1990 r. wycofała swoje grunty wkładowe będące w użytkowaniu Spółdzielni na mocy uchwały Walnego Zgromadzenia Członków. Z pisma tego wynika, że grunty H. S. składają się z czterech działek, w tym działki o nr [...], budowlanej, na której znajduje się chlewik gospodarczy wybudowany przez Spółdzielnię oraz budynek mieszkalny przejęty po majątku ziemskim w P. Z pisma tego wynika również, że Spółdzielnia w latach 60-tych wykonała remont kapitalny tego budynku ze środków własnych, a zamieszkiwany jest on przez cztery rodziny, z czego trzy poza H. S. nadal pozostają tzw. członkami wkładowymi tej Spółdzielni.
Okoliczności te winny być zatem dokładnie wyjaśnione przez Wojewodę, tak by można było ustalić, czy przeprowadzenie przez Spółdzielnię wspomnianego przez strony remontu owego budynku nie wynikało właśnie z przytoczonego faktu.
Rozprawa administracyjna mogłaby także przyczynić się do wyjaśnienia na jakich zasadach w dalszym ciągu po 1961 r. zamieszkiwały w tym budynku cztery spokrewnione rodziny, czy działo się to za zgodą S. S.
Nadto należy zauważyć, że wbrew zaleceniu zawartemu w wyroku NSA z dnia 23.01.1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95, Wojewoda [...] nie rozważył jakie znaczenie w toczącym się postępowaniu mogą mieć przepisy m. in. dekretu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Z art. 2 tego dekretu wynika generalna zasada, że nadaniu nie podlegają resztówki pozostałe po przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże przewidziano wyjątek - Starosta mógł bowiem zezwolić na nadanie na własność resztówki lub jej części, jeśli uzna ją za zbędna dla gospodarki uspołecznionej. Wojewoda nie dokonał oceny dokumentacji zawartej w aktach sprawy pod tym kątem.
Jednocześnie nie można podzielić przekonania organów obu instancji, iż ów czworak stanowiący zabudowanie folwarczne, automatycznie stanowił zabudowanie dworskie, które nie mogło podlegać podziałowi w myśl przepisów rozporządzenia w sprawie wykonania przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Postawienie takiej tezy i stworzenie z niej podstawy stwierdzenia nieważności, we wskazanej części, kwestionowanej decyzji w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego, wymaga pogłębienia tego stanowiska i oczywistego wykazania, że to zabudowanie folwarczne z racji na charakter dworu i oczywisty jego związek funkcjonalny z folwarkiem stanowi jednocześnie zabudowanie dworskie. Wniosek taki nie wynika w sposób oczywisty ze stanowiska Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. Na marginesie należy dodatkowo zauważyć, że przytoczony argument był już w tym postępowaniu podnoszony przez A. M. i znany składowi NSA orzekającemu w 2002 r. Sąd ten jednakże doszedł do przekonania, iż wówczas wydana decyzja reformatoryjna Ministra odpowiada prawu, gdyż do prawidłowego wyjaśnienia sprawy konieczne jest przeprowadzenie rozprawy, co przyspieszy postępowanie i stanowić będzie znaczną część postępowania wyjaśniającego, wykraczającą poza ramy postępowania uzupełniającego, przewidzianego w art. 136 Kpa.
Nadto należy podkreślić, ze wskazane uchybienia decyzji organu I instancji odnoszą się jednocześnie do zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy bowiem, wbrew nakazowi wynikającemu z art. 15 Kpa nie rozpoznał ponownie sprawy w jej całokształcie. Ograniczył się jedynie do powtórzenia za Wojewodą, że czworak ów stanowiąc zabudowanie folwarczne, jednocześnie stanowił zabudowanie dworskie oraz do stwierdzenia, iż przekazanie gruntu pod tym budynkiem zamieszkałym przez cztery rodziny parcelantowi nie mogło być uznane za realizację celów reformy rolnej. W lakonicznym uzasadnieniu swej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się w ogóle do tego, czy Wojewoda wypełnił wskazania co do dalszego postępowania, wynikające z powołanych wyroków NSA wydanych w tej sprawie. W szczególności czy istniały podstawy do odstąpienia od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym poza zwrotem uiszczonego wpisu uwzględniono udokumentowane przez skarżącą koszty przejazdu w kwocie 110 zł.