IV SA/Wa 1126/19

IV SA/Wa 1126/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-11-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1488/20 - Postanowienie NSA z 2025-02-14
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Magdalena Domagała, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. P., A. R., E. D., G. B., M. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr [...], z [...] marca 2019 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) - po rozpatrzeniu odwołań M. P., .D., G. B., A. R. oraz M. Z. od decyzji Wojewody [...] znak: [...] z [...] stycznia 2013 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 11 kwietnia 2012 r. M. P. , E. D., G. B., A. R. oraz M.Z. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z póżn. zm.) decyzji stwierdzającej, że zabudowana nieruchomość oznaczona obecnie numerem działki [...] ark. [...] o pow. 0,4947 ha, obręb [...] jednostka ewidencyjna Z. , położona przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w Z. [...] Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz, że zabudowana nieruchomość oznaczona obecnie numerem działki [...] ark. [...] o pow. 0.2038 ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna .Z., położona przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w Z. [...] Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13).
Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2013 r. znak: [...] umorzył postępowanie w uzasadnieniu wskazując, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie obejmował swoim zakresem objętej wnioskiem nieruchomości. Brak materialnego stosunku prawnego uniemożliwia wydanie decyzji załatwiającej sprawę poprzez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
Wnioskodawcy wnieśli odwołanie od decyzji organu I instancji.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując odwołanie stwierdził, że powodem umorzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie było uznanie przez organ, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, iż objęta wnioskiem nieruchomość nie została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej lecz na podstawie dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Minister wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, tryb przewidziany w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, gdy właściciel/współwłaściciel (bądź jego następca prawny) nieruchomości uważał, że jego nieruchomość z takich czy innych względów nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w części bądź w całości. Przepis ten stanowi podstawę żądania przez właścicieli (ich spadkobierców) nieruchomości (jej części) przejętej na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów tego dekretu. Przy czym istotne znaczenie dla możliwości uruchomienia i prowadzenia postępowania administracyjnego w powołanym trybie ma jednoznaczne i niewątpliwe ustalenie przez organ, że w stosunku do danej nieruchomości podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podstawa prawna przejęcia danej nieruchomości przez Skarb Państwa determinuje bowiem dalsze czynności w sprawie - w tym właściwość organów administracji.
I tak w celu ustalenia czy w stosunku do objętej wnioskiem nieruchomości podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonano analizy szeregu dokumentów dotyczących przejęcia nieruchomości wchodzących w skład [...] w tym w szczególności: wpisów w dawnej księdze hipotecznej pod nazwą [...]; protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku Z. z dnia [...] września 1944 r.; wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla objętych wnioskiem nieruchomości, uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z [...] listopada 1962 r. sygn. [...]; protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach [...] lutego 1945 r.
W wyniku analizy tych dokumentów ustalono, że w treści wpisu w dziale II dawnej księgi hipotecznej [...] powołano dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, dekret z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oraz ustawę z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przy tym. powołując w tym wpisie ww. akty prawne nie odniesiono ich w żaden sposób do poszczególnych części [...], w tym do objętej wnioskiem nieruchomości.
Z akt sprawy wynika, że objęte wnioskiem nieruchomości odpowiadają obecnie działkom nr [...] (pow. 0,2038 ha), [...] (pow. 0,2038 ha) w ark. [...] obrębu [...] i stanowią własność osób fizycznych. Działki te zostały wydzielone w wyniku podziału działki nr [...] ujawnionej w księdze wieczystej nr [...], która została założona dla nieruchomości dla której nie była prowadzona księga wieczysta. Zgodnie z wpisem w tej księdze podstawę prawną wpisu Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] stanowił art. 1 dekretu PKWN z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Rozporządzenie wykonawcze do dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16) nie przewidywało wydawania przez właściwy organ decyzji w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. W ocenie organu I instancji, § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. nie ma zastosowania do orzekania w sprawie nieruchomości, które przeszły na Skarb Państwa na mocy dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów. Dekret z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów utracił moc na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. nr 55, poz. 321), ale nabycie własności na podstawie jego przepisów pozostaje w mocy. Reasumując, organ I instancji wskazał, że obecnie nie ma przepisu, który przewidywałby właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie tego uchylonego już dekretu. Spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. W ocenie Wojewody [...], nieruchomość objęta wnioskiem stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, co wyklucza możliwość orzekania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm,).
W ocenie Ministra, wystarczającej wiedzy i pewności dotyczącej tego, że część [...], stanowiąca obecnie działki o numerze ewidencyjnym [...] i [...], przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie dają pozostałe analizowane przez organ dokumenty, to jest: protokół zdawczo - odbiorczy z [...] lutego 1945 r., protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku z [...] września 1944 r., pismo Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Z. do Starostwa Powiatowego w Z. z [...] lutego 1947 r., postanowienie Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] z [...] sierpnia 1947 r. Wniosku o tym, że cała [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej nie można wyprowadzić z treści znajdującego się w aktach sprawy uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z [...] listopada 1962 r. sygn. akt [...].
Treść zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie pozwala na jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie, że w stosunku do działek nr [...],[...] podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro zatem nie można jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości ustalić podstawy przejęcia objętej wnioskiem nieruchomości stanowiącej działki nr [...],[...], organ nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy tj. badania przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W ocenie Ministra, podstawy przejęcia nieruchomości objętej wnioskiem na rzecz Skarbu Państwa nie można bowiem domniemywać. Konieczne jest jednoznaczne potwierdzenie, że w stosunku do danej nieruchomości podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Jak już bowiem wskazano powyżej, podstawa prawna przejęcia determinuje dalsze czynności w sprawie, a przede wszystkim właściwość organów administracji. Takie stanowisko zajął również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 stycznia 2016r. sygn. akt I SA/Wa 1437/15.
Wobec powyższego, prawidłowe jest stanowisko Wojewody [...], że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 marca 2019 r. wnieśli M. P., E. D., G. B., A. R. oraz M. Z.. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili:
1. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. błędne przyjęcie, że organ administracyjny zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, z uwagi na rzekomo poczynione ustalenia o nie objęciu nieruchomości działaniem z mocy prawa art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
2. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tj. błędne ustalenie, że objęte postępowaniem administracyjnym nieruchomości stanowiące własność J. Z. zostały faktycznie objęte w administrację (zarząd) Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Z. (acz bezprawnie), a zarazem ustalenie, że nie zostały przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak też brak jest dowodu, iż przejęto je na podstawie innych aktów nacjonalizacyjnych tj. np. dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. nr 15, poz. 82) (por. tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2018r. IOSK1398/18), a to wskutek:
zaświadczenia Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...].06.1996 r. nr [...] stwierdzającego, że m.in. nieruchomość oznaczona jako działka [...] o pow. 1.8968 ha (ark. Mapy ewidencyjnej nr [...]) położona w mieście Z., a sąsiadująca z przedmiotowymi nieruchomościami, tj. położona przy ul. [...], przejęta została na własność Państwa na cele reformy rolnej;
zaświadczenia Starostwa Powiatowego w Z. z dnia [...].10.2003r., nr [...] o tym, że grunt położony w obrąbie miasta Z., gm. Z. oznaczony numerem działki [...] o pow. 0,3335ha stanowi część majątku ziemskiego pochodzącego z [...] przejętego na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13/ na własność Państwa na cele reformy rolnej;
błędnej oceny protokołów zdawczo-odbiorczych z dnia [...] września 1944 r. w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6.IX.1944 r. o wprowadzeniu Reformy Rolnej oraz z dnia [...] lutego 1945 r., z których wynika, że przedmiotowe nieruchomości znajdowały się przed przekazaniem Dyrekcji Lasów Państwowych w L. we władaniu - administracji Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Z., co w ocenie Skarżących przesądza o objęciu (aczkolwiek bezprawnie ) całej [...]- w tym i przedmiotowych nieruchomości działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;
błędnej oceny oceny wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962 r., sygn. [...] orzeczonego w sprawie ojca Skarżących – J. Z., w uzasadnieniu którego stwierdzono:
- cytując stanowisko Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów działającego jako organ zastępstwa Skarbu Państwa z 1958 roku, który w swoim piśmie przed Sądem Najwyższym stwierdził:
"Biuro Prawne Urzędu Rady Ministrów - jako organ zastępstwa strony pozwanej - w uzupełnieniu rewizji .... nieruchomości ., wchodzą w skład uregulowanych iv księdze dóbr [...]" a stosowanie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu P.K.W.N. z dnia 6.IX.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.u. z I945r" Nr 3 poz. 13/ z dniem wejścia w życie tego dekretu wszystkie nieruchomości wchodzące w skład dóbr [...] przeszły bezzwłocznie na Jasność Skarbu Państwa na cele związane z reformą rolną " ;
- cytując pismo Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...].XII.1958 r, które zostało załączone do akt tej sprawy przez Biuro Prawne Urzędu Rady Ministrów i powołane przed Sądem Najwyższym, a w którym stwierdzono m. innymi, iż:
"protokołem z dnia [...] lutego 1945 r. przedmiotowe nieruchomości w S. przejęte zostały na własność Państwa w myśl art. 2 ust. 1 lit. ej oraz art. 6 Dekretu z dnia 6.IX.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej";
błędnej ocenie widniejącego wpisu w dziale II dawnej księgi hipotecznej [...];
nie wystąpieniu do Archiwum Państwowego w L. do zespołu Urzędu Wojewódzkiego L. ([...]) Dział Rolnictwa i Refom Rolnych (prawdopodobna sygn. [...]) i zespołu archiwalnego- Wojewódzki Urząd [...] w [...] [...] oraz do Archiwum Akt Nowych w W. i innych archiwów w celu nadesłania dokumentów dotyczących przejęcia wszystkich nieruchomości należących do J. Z. i wchodzących w skład [...], a w szczególności nie przeprowadzeniu dowodu:
- z pisma Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...].XII.1958 r. złożonego do akt sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt [...];
- z rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1958 roku oraz z pisma Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów wraz z załącznikami złożonego do akt sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt v;
(wszystkie powyższe dokumenty opisane w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1964r.)
3. błędną ocenę zgromadzonych w sprawie, jak też orzeczonych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji administracyjnych i wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczących podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej sąsiednich nieruchomości do objętych niniejszym postępowaniem, położonych również w Z., gmina Z., powiat z., tj,:
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2015r., sygn. akt I SA/Wa 598/15 orzeczonego w sprawie Skarżących, a dotyczącego podpadania pod reformę rolną zespołu pałacowo-parkowego w K., który był ujawniony w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt IV SA 2074/02, który w sprawie Skarżących uchylił decyzję o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych w Z., które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt IV SA 640/06, który w sprawie Skarżących uchylił decyzje o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych w Z., które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA 1950/10, który w sprawie Skarżących uchylił decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych w Z., które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 746/13, który w sprawie Skarżących uchylił decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie o podpadaniu pod reformę rolną zabudowanej nieruchomości mieszkalnej położonej w Z., które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1180/17, który w sprawie Skarżących oddalił skargi na decyzje o nie podpadaniu pod reformę rolną zabudowanych nieruchomości przemysłowo - mieszkalnych położonych na terenie miasta Z., które były ujawnione w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 405/15, który w sprawie Skarżących orzekał w sprawie decyzji o nie podpadaniu pod reformę rolną zabudowanej nieruchomości mieszkalnej położonej na terenie miasta Z., która była ujawniona w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 37/16, który w sprawie Skarżących orzekał w sprawie decyzji o nie podpadaniu pod reformę rolną zabudowanej nieruchomości mieszkalnej położonej na terenie miasta Z., która była ujawniona w dniu [...] września 1944 roku w księdze hipotecznej [...];
- wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962 r., sygn. [...] orzeczonego w sprawie ojca Skarżących – J. Z. a dotyczącego jednej z nieruchomości, która była ujawniona w dniu [...] września 1944 roku w wykazie hipotecznym "[...]";
- wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1964r., sygn. akt [...], w którym ponownie stwierdzono, że cały majątek ziemski J. Z. pn. [...] został przejęty przez państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
4. art. 365 K.p.c. poprzez błędną ocenę prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1962 r., sygn. akt [...] wydanego w sprawie z powództwa J.Z. w przedmiocie [...] w którym stwierdzono przejście całego majątku J. Z. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w szczególności powołanych w uzasadnieniu tego wyroku oświadczeń przedstawicieli państwa:
- w piśmie Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...].XII. 1958 r.;
- w rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1958 roku oraz uzupełnieniu rewizji Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów działającego jako organ zastępstwa Skarbu Państwa;
(wszystkie powyższe dokumenty opisane w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1962r.)
5. art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego pominięcie pomimo tego, że w zarząd (administrację) państwowy przez Powiatowy Urząd Ziemski w Z. działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych została objęta cała nieruchomość ziemska J. Z. pod nazwa [...]" położona na terenie województwa [...] (por. tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2018r" I OSK 1398/18), o czym świadczą takie dokumenty urzędowe jak:
a) pierwsza i ostatnia strona protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] lutego 1945r., gdzie przekazującym jest Kierownik Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Z. ob. T. R. działający na mocy upoważnienia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lutego 1945r. [...] oraz na ostatniej strome tego protokołu, który przekazano po jednym egzemplarzu Powiatowemu Urzędowi Ziemskiemu w Z. i Wojewódzkiemu Urzędowi Ziemskiemu w [...];
b) pierwsza strona Załącznika nr 9 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] lutego 1945r., na której widnieje ręczna adnotacja: "Zespół: Wojewódzki Urząd Ziemski w [...]".
Mając powyższe na uwadze, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego, gdyż nie można ustalić jednej, wyłącznej podstawy przejęcia spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a w związku z tym brak jest podstaw do wydania decyzji merytorycznej, rozstrzygającej, czy nieruchomość podpadała pod dekret o reformie rolnej.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w jego brzmieniu pierwotnym obowiązującym od 13 września 1944 r. do 18 stycznia 1945 r., na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym:
a. stanowiące własność Skarbu Państwa z jakiegokolwiek tytułu;
b. będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej i obywateli polskich narodowości niemieckiej;
c. będące własnością osób skazanych prawomocnie za zdradę stanu, za pomoc udzieloną okupantom ze szkodą dla Państwa lub miejscowej ludności, względnie za inne przestępstwa przewidziane w dekrecie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 września 1944 r. (Dz. U. R. P. Nr 4, poz. 16);
d. skonfiskowane z jakichkolwiek innych prawnych przyczyn;
e. stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.
Wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w punktach b, c, d i e części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1-ym część druga.
Z dniem 19 stycznia 1945 r. art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, został zmieniony przez art. 1 pkt 5, 6 i 7 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. (Dz.U.45.3.9) zmieniającego ww. dekret z dniem 19 stycznia 1945 r. m. in. w ten sposób, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie, z pominięciem zapisu "o charakterze rolniczym".
Natomiast zgodnie z art. 6 i 7 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w brzmieniu pierwotnym, Kierownik Resortu Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie do 25-go września 1944 r. zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2, wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Powiatowe urzędy ziemskie sporządzają po tym objęciu do dnia 10-go października 1944 r. dokładny spis objętych nieruchomości i przeprowadzają ich oszacowanie przy współudziale delegatów powiatowej komisji ziemskiej. W braku danych katastralnych lub innych danych urzędowych co do powierzchni przejętych nieruchomości ziemskich należy bezzwłocznie przedsięwziąć pomiar przejętych obszarów.
W dniu 29 marca 1945 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, które w § 5 pkt 1 przewidziało, że orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. (1) pkt e) należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich.
Wniosek w przedmiotowej sprawie dotyczy zabudowanej nieruchomości oznaczonej obecnie numerem działki [...] ark. [...] o pow. 0,4947 ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna Z., położonej przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w Z. [...] Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz zabudowanej nieruchomości oznaczonej obecnie numerem działki [...] ark. [...] o pow. 0.2038 ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna Z., położonej przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w Z. [...] Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], co których skarżący wnieśli o orzeczenie w trybie § 5 pkt 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., że nie podpadały one pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, podjął uchwałę, w której stwierdził, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.). Przepis § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. jest w dalszym ciągu stosowany w praktyce organów władzy publicznej jako podstawa kompetencji do rozstrzygania o podpadaniu konkretnej nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obecnych realiach ustrojowych funkcje wojewódzkich urzędów ziemskich wykonują organy administracji rządowej (wojewodowie).
Tryb orzekania w oparciu o § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. i właściwość organów, o której mowa wyżej jest właściwy w sytuacji gdy dana nieruchomość przeszła na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a właściciel kwestionuje zasadność tego przejęcia.
W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że objęte wnioskiem nieruchomości położone w Z. przy ul. [...] i przy ul. [...] wchodziły w skład [...] [...] objęta była księgą wieczystą "[...]", w której jako podstawę prawną przejęcia wchodzących w jej skład składników majątkowych wskazano dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dekret z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oraz ustawę z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Jednocześnie wpis ten nie precyzuje w żaden sposób, które i czy wszystkie składniki majątkowe [...] zostały znacjonalizowane w oparciu o poszczególne akty nacjonalizacyjne.
W aktach sprawy znajduje się protokół z [...] września 1944 r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 6 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. majątku Z.. Przejecie majątku Z. nastąpiło według stanu opisanego w protokole. Z protokołu wynika, że ogólny obszar, który został przejęty to 104.3126 ha. Opisano granice przejętego obszaru w ten sposób, że na północy graniczy z gruntami wsi W., na zachodzie graniczy z gruntami zaserwitutowymi wsi W., na południu i wschodzie graniczy z lasami i gruntami osady Z. [...]. Opisano rodzaj i ilość poszczególnych użytków. Opisano również znajdujące się w majątku budynki. Z protokołu wynika, że przejęto dwa domy mieszkalne murowane, opisano ich wymiary w metrach. Żaden z tych domów nie jest domem mieszkalnym położonym na nieruchomości w Z. przy ul. [...] lub przy ul. [...].
W dniu 27 grudnia 1944 r. wszedł w życie dekret PKWN z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r., nr 15, poz. 82). Zgodnie z art. 1 ww. dekretu:
(1)Lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodzą na własność Skarbu Państwa.
(2)Wraz z lasami i gruntami leśnymi przechodzą na własność Skarbu Państwa, o ile stanowią własność lub współwłasność tej samej osoby:
a) wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody,
b) grunty deputatowe administracji i straży leśnej,
c) wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego, przechodzącego na własność Skarbu Państwa, niezależnie od swego przeznaczenia,
d) wszelkie nieruchomości i ruchomości, służące do prowadzenia gospodarstwa leśnego (zabudowania, urządzenia techniczne, transportowe, komunikacyjne itp.) niezależnie od swego położenia,
e) wszelkie zapasy materiałowe (remanenty) zarówno w lesie jak i zakładach przemysłowych, przechodzących na własność Skarbu Państwa.
Dalej dekret z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa w art. 6 ust. 2 stanowi, że administrację obiektów leśnych (art. 1-3) przejętych na własność Skarbu Państwa sprawuje Resort Rolnictwa i Reform Rolnych za pośrednictwem organów administracji Lasów Państwowych. Jednocześnie wykonanie dekretu poruczono Kierownikowi Resortu Rolnictwa i Reform Rolnych (art. 8).
Wobec powyższych zapisów dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, w daniach [...] lutego 1945 r. w Z., Kierownik Powiatowego Urzędu Z. w Z. działając na podstawie upoważnienia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 8 lutego 1945 r. zdał, a Dyrekcja Lasów Państwowych w L. przejęła tereny leśne wraz z przynależnymi urządzeniami leśnymi, wodnymi, przemysłowymi zakładami i zabudowaniami dóbr [...], położone na terenie powiatów z., t., k., b. i j., według załączników stanowiących integralną część protokołu. W punkcie V protokołu wymieniona jest osada śródleśna Z. z zabudowaniami o powierzchni 140.3472 ha, za wyjątkiem powierzchni, które będą ustalone w czasie późniejszym, będących pod browarem, młynem, szkołą i budynkami przynależnymi do tych obiektów oraz kościołem. W załączniku Nr 1, stanowiącym integralną część protokołu z [...] lutego 1945 r., zatytułowanego Rejestr pomiarowy pozostałego obszaru gruntów należących do dóbr [...] stan na dzień [...] stycznia 1945 r. pod pozycją 3 wymieniona jest Osada Z. o powierzchni ogólnej 140.1606 ha.
W ocenie Sądu, zabudowane nieruchomości położone w Z. przy ul. [...] i przy ul. [...] , których dotyczy wniosek skarżących, objęte są protokołem z [...] lutego 1945 r. pod pozycją osada śródleśna Z. z zabudowaniami. Nieruchomości tej nie dotyczą wyłączenia, o których mowa w tym protokole.
Natomiast prawidłowe jest stanowisko organów, że brak jest w zgromadzonym materiale dowodowym dokumentu wskazującego, że przejęcie nieruchomości objętej wnioskiem na własność Państwa nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. A co istotne, okoliczności czy dana nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie można domniemywać.
Wobec braku potwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. słusznie organy stanęły na stanowisku, że sprawa niniejsza nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu byłoby bezprzedmiotowe (np. wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2019 r., I SA/Wa 1457/16 oraz wyrok NSA z 26 lutego 2019 r., I OSK 826/17, publ. CBOSA). W tej sytuacji zasadnie umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (tak: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, s. 485). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne.
Dodatkowo należy wskazać, że organ administracji, nie jest uprawniony do ustalenia podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, gdyż ta kompetencja należy wyłącznie do sądów powszechnych.
W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z [...] czerwca 1996 r. wydane przez Wojewodę [...] na wniosek Urzędu Rejonowego w Z. z [...] czerwca 1996 r. Urząd Rejonowy w Z. zwrócił się o wydanie zaświadczenia, że nieruchomość składająca się z działek wymienione w tym wniosku, która wchodziła w skład byłej [...], przeszła na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r . o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednym z załączników do tego wniosku jest kserokopia protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] lutego 1945 r.
Powyższy załącznik nie mógł poświadczać, że wymienione we wniosku nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r . o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż protokół ten został sporządzony w trybie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1945 r., nr 4,poz. 16) w związku z art. 6 ust. 2 i art. 8 dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Protokół ten, jak wskazuje jego treść, dotyczy przejęcia lasów i gruntów leśnych oraz innych nieruchomości i ruchomości, wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
To protokół z dnia [...] września 1944 r., sporządzony w trybie art. 7 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dotyczący przejęcia majątku Z., dotyczył nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r.
Błędne powołanie się we wniosku przez Urząd Rejonowy w Z. na protokołu zdawczo - odbiorczy z dnia [...] lutego 1945 r. jako dowód przejścia wymienionych w nim składników na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie skorygowaniu tego błędu przez Wojewodę [...] skutkowało wydaniem błędnego zaświadczenia wskazującego w swej podstawie prawnej art. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednocześnie należy zauważyć, że w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. organ był uprawniony orzekać w drodze decyzji a nie zaświadczenia.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, dowód ten obarczony powyższymi błędami, nie może być, wbrew zarzutowi skargi, skutecznie powołany w sprawie.
Nie można zgodzić się z zarzutem skargi, że organ dokonał błędnej oceny protokołów przejęcia z dnia [...] września 1944 r. oraz zdawczo- odbiorczego z dnia [...] lutego 1945 r., z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się przed przekazaniem Dyrekcji Lasów Państwowych w L. we władaniu - administracji Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Z., co przesądza o zastosowaniu do całej [...]- w tym i przedmiotowej nieruchomości - art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Należy zauważyć, jak już była mowa wyżej, że zgodnie z art. 8 dekretu PKWN z dnia [...] grudnia1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, wykonanie tego dekretu należało do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, który stosownie do art. 6 ust. 2 tego dekretu za pośrednictwem swojego resortu sprawuje administrację obiektów leśnych (art. 1-3) przejętych na własność Skarbu Państwa za pośrednictwem organów administracji Lasów Państwowych. Wobec powyższego nie może dziwić, że obiekty leśne wymienione w art. 1 dekretu z dnia [...] grudnia1944 r. najpierw objęli przedstawiciele resortu rolnictwa a następnie przekazali je właściwej okręgowej dyrekcji lasów państwowych, w przedmiotowej sprawie Dyrekcje Lasów Państwowych w L.. Wbrew twierdzeniom skarżących i powołanym przez nich w skardze dowodom, protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] lutego 1945 r. nie jest dowodem, że obiekty w nim wymienione wcześniej przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, w rozpatrywanej sprawie organ obowiązkowi wynikającemu z powołanych w skardze przepisów k.p.a. sprostał, a swoje stanowisko, jak też przesłanki, jakimi się kierował podejmując rozstrzygnięcie, przedstawił w sposób spełniający standardy wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.
Przy takich ustaleniach nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja narusza prawo.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.