IV SA/Wa 1070/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-11-08
NSAochrona środowiskaŚredniawsa
grunty leśnewyłączenie z produkcjinależnośćopłata rocznaPark NarodowyMinister Klimatu i ŚrodowiskaPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiochrona środowiska

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska dotyczącą zezwolenia na trwałe wyłączenie gruntów leśnych z produkcji, uznając, że należność i opłaty powinny być ustalane po faktycznym wyłączeniu gruntu.

Spółka złożyła skargę na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska, która uchyliła decyzję Dyrektora Parku Narodowego zezwalającą na trwałe wyłączenie gruntów leśnych. Spółka kwestionowała sposób ustalenia należności i opłat rocznych, zarzucając m.in. naruszenie art. 139 k.p.a. i art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Sąd oddalił skargę, uznając, że należność i opłaty powinny być ustalane po faktycznym wyłączeniu gruntu z produkcji, a decyzja Ministra w tym zakresie była prawidłowa.

Przedmiotem sprawy była skarga spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska, która uchyliła decyzję Dyrektora Parku Narodowego zezwalającą na trwałe wyłączenie 2,4660 ha gruntów leśnych z produkcji na cele turystyki, sportu i rekreacji. Spółka kwestionowała sposób ustalenia należności z tytułu wyłączenia oraz opłaty rocznej, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym art. 139 k.p.a. i art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Skarżąca podnosiła, że należność powinna być pomniejszona o wartość gruntu w dniu faktycznego wyłączenia, a decyzja Ministra była niewykonalna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że Dyrektor nie był uprawniony do określenia konkretnej kwoty należności w decyzji, a jedynie do zawarcia informacji o obowiązku jej uiszczenia i podstawie naliczenia. Należność i opłaty powstają od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji, co zapewnia stronie możliwość skorzystania z prawa do pomniejszenia należności o wartość gruntu. Sąd podkreślił, że decyzja Ministra w zakresie należności i opłat ma charakter deklaratoryjny, a obowiązek zapłaty powstaje dopiero z chwilą faktycznego wyłączenia gruntu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Należność powinna być ustalana po faktycznym wyłączeniu gruntu z produkcji, ponieważ dopiero wtedy można określić jej ostateczną wysokość, uwzględniając pomniejszenie o wartość gruntu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że decyzja zezwalająca na wyłączenie gruntu z produkcji ma charakter konstytutywny, natomiast ustalenie należności i opłat ma charakter deklaratoryjny i powstaje od dnia faktycznego wyłączenia. Pozwala to na uwzględnienie prawa strony do pomniejszenia należności o wartość gruntu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.o.g.r.l. art. 12 § ust. 6

Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Należność z tytułu wyłączenia z produkcji gruntów leśnych ulega pomniejszeniu o wartość wyłączanego z produkcji gruntu, określoną na dzień faktycznego wyłączenia gruntów leśnych z produkcji.

u.o.g.r.l. art. 11 § ust. 1a

Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych

W decyzji dotyczącej wyłączenia z produkcji gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nieleśne określa się obowiązki związane z wyłączeniem.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.o.g.r.l. art. 139

Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Należność z tytułu wyłączenia gruntów leśnych z produkcji powinna być ustalana po faktycznym wyłączeniu gruntu, a nie w decyzji zezwalającej na wyłączenie. Decyzja Ministra w zakresie należności i opłat ma charakter deklaratoryjny, a obowiązek zapłaty powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntu.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść strony. Naruszenie art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych przez niewłaściwe zastosowanie i przytoczenie przepisu bez ustalenia wartości gruntu i faktycznego pomniejszenia należności. Decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania.

Godne uwagi sformułowania

Należność powinna być ustalana po faktycznym wyłączeniu gruntu z produkcji. Decyzja w pozostałej części ma charakter deklaratoryjny. Obowiązek uiszczenia tych należności i opłat, a także prawo do pomniejszenia należności o wartość gruntu, powstanie dopiero z chwilą faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji.

Skład orzekający

Anna Sękowska

przewodniczący

Grzegorz Rząsa

sprawozdawca

Marzena Milewska-Karczewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania należności i opłat za trwałe wyłączenie gruntów leśnych z produkcji, momentu powstania obowiązku zapłaty oraz stosowania art. 139 k.p.a. w przypadku rażącego naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyłączenia gruntów leśnych z produkcji na cele inne niż leśne, w szczególności związane z inwestycjami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych i materialnych związanych z wyłączeniem gruntów leśnych, co jest istotne dla podmiotów planujących inwestycje na takich terenach. Interpretacja przepisów dotyczących momentu ustalania należności i opłat ma praktyczne znaczenie.

Kiedy zapłacisz za wyłączenie lasu pod inwestycję? Sąd wyjaśnia kluczowe terminy i zasady.

Dane finansowe

WPS: 1 042 295,24 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 1070/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Sękowska /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Marzena Milewska-Karczewska
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 249/22 - Postanowienie NSA z 2023-04-06
I OSK 1070/21 - Wyrok NSA z 2022-07-12
I SA/Wa 118/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-13
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant: sekr. sąd. Marika Bibrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2021 r. sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z [...] kwietnia 2021 r., [...] w przedmiocie zezwolenia na trwałe wyłączenie z produkcji gruntów leśnych oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzja Ministra Klimatu i Środowiska (dalej: "Minister" lub "organ II instancji") z [...] kwietnia 2021 r., [...], którą ww. organ uchylił decyzję Dyrektora [...] Parku Narodowego (dalej: "Dyrektor" lub "organ I instancji") z [...] grudnia 2019 r., [...] zezwalającą na trwałe wyłączenie z produkcji gruntów leśnych o powierzchni 2,4660 ha, o typach siedliskowych las mieszany górski, bór mieszany górski i bór górski (lasy ochronne), położonych na terenie [...] Parku Narodowego, zgodnie z wykazem działek ewidencyjnych, oddziałów i pododdziałów leśnych oraz ich powierzchni wyszczególnionych w załączniku tabelarycznym nr 1 i załączniku mapowym nr 1 do decyzji, przeznaczonych pod usługi turystyki, sportu i rekreacji (pkt 1); ustalającą należność z tytułu wyłączenia z produkcji gruntów leśnych, o których mowa w pkt 1 decyzji, w wysokości 1.042.295,24 zł, zgodnie z wyliczeniem zawartym w załączniku tabelarycznym nr 2 do decyzji, co stanowi równowartość 5 366,02 m3 drewna (pkt 2); ustalającą opłatę roczną z tytułu użytkowania na cele nieleśne gruntów, o których mowa w pkt. 1 decyzji, w wysokości 10% należności, o której mowa w pkt 2 decyzji, stanowiącą równowartość 536,602 m3 drewna (pkt 3) – w osnowie w części od pkt 2 do słów "wynosi 104.229,57 zł", i w tym zakresie Minister orzekł co do istoty w ten sposób, że dodał pkt 2-4 w brzmieniu: "2. Określam należność z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych, o których mowa w pkt 1 decyzji, o równowartości 5 366,02 m3 drewna; 3. Określam opłatę roczną z tytułu użytkowania na cele nieleśne gruntów, o których mowa w pkt 1 decyzji, w wysokości 10% należności, stanowiącą równowartość 536,602 m3 drewna; 4. Należność, o której mowa w pkt 2 decyzji, ulega pomniejszeniu o wartość wyłączanego z produkcji gruntu, określoną na dzień faktycznego wyłączenia gruntów leśnych z produkcji, przy czym zobowiązuję K. Sp. z o.o. do bezzwłocznego poinformowania Dyrektora [...] Parku Narodowego o tym fakcie".
II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.
II.1. Pismem z 29 października 2019 r. K. sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca" lub "spółka") wystąpiła do Dyrektora z wnioskiem o trwałe wyłączenie z produkcji gruntów leśnych, będących przedmiotem wcześniejszego postępowania przetargowego, w którym spółka uczestniczyła, złożyła ważną ofertę i została poinformowana o możliwości podpisania umowy dzierżawy.
II.2. Dyrektor decyzją z [...] grudnia 2019 r., [...], w punkcie 1 zezwolił na trwałe wyłączenie z produkcji leśnej fragmentów nieruchomości gruntowych, oznaczonych geodezyjnie jako działkach ewid. nr [...], [...] oraz [...]. Dyrektor ustalił również należność za wyłączenie z produkcji oraz opłatę roczną (pkt 2 i 3 decyzji. W końcowej części ozonowy decyzji organ I instancji uściślił kwestię opłaty rocznej i wskazał rachunek bankowy właściwy do uiszczenia opłaty rocznej. W uzasadnieniu Dyrektor opisał podstawę działania oraz wyjaśnił, jak naliczono należność. Organ I instancji zauważył również, że należność zostanie pomniejszona o wartość gruntu leśnego, odrębną decyzją, po poinformowaniu przez stronę o faktycznym wyłączeniu gruntu z produkcji. Dyrektor ponadto wskazał, że strona postępowania brała czynny udział w postępowaniu dowodowym.
II.3. Pismem z 7 stycznia spółka wniosła odwołanie od spornej decyzji w zakresie punktu 2 i 3 osnowy, to jest odpowiednio dot. należności i opłaty rocznej. W stanowisku dołączonym do odwołania skarżąca wyjaśniła motywy złożenia środka odwoławczego. W ocenie spółki należność powinna być z urzędu pomniejszona o wartość gruntu leśnego, zgodnie z dyspozycją art. 12 ust. 6 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1326; dalej: "ustawa o ochronie"), a w spornej decyzji organ wskazał, że uczyni to dopiero osobną decyzją. Ponadto spółka zauważyła, że zasady obliczania i uiszczania opłaty rocznej są uregulowane ustawowo i zgodnie z cytowanym orzecznictwem, nie są przedmiotem postępowania.
II.4. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Minister decyzją z [...] kwietnia 2021 r., [...] uchylił decyzję organu I instancji w osnowie w części od pkt 2 do słów "wynosi 104.229, 57 zł", i w tym zakresie orzekł co do istoty w ten sposób, że dodał pkt 2-4 w brzmieniu: "2. Określam należność z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych, o których mowa w pkt 1 decyzji, o równowartości 5 366,02 m3 drewna; 3. Określam opłatę roczną z tytułu użytkowania na cele nieleśne gruntów, o których mowa w pkt 1 decyzji, w wysokości 10% należności, stanowiącą równowartość 536,602 m3 drewna; 4. Należność, o której mowa w pkt 2 decyzji, ulega pomniejszeniu o wartość wyłączanego z produkcji gruntu, określoną na dzień faktycznego wyłączenia gruntów leśnych z produkcji, przy czym zobowiązuję K. Sp. z o.o. do bezzwłocznego poinformowania Dyrektora [...] Parku Narodowego o tym fakcie". Przechodząc do uzasadnienia rozstrzygnięcia w części merytorycznej, Minister stwierdził, że należność za trwałe wyłączenie gruntu z produkcji leśnej została obliczona prawidłowo. Co więcej spółka nie zgłosiła uwag do tak obliczonej należności, z wyjątkiem jej niepomniejszenia o wartość gruntu w chwili jego faktycznego wyłączenia z produkcji leśnej. Poza sporem znajduje się więc zarówno powierzchnia wyłączenia, typ siedliskowy lasu, jak i wskaźniki liczbowe służące obliczeniu należności. Sporne okazuje się jedynie niedookreślenie pomniejszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie. Zdaniem Ministra, konstrukcja norm ujętych w art. 12 ust. 1 i 6 tej ustawy powodują, że zarzut spółki jest nieprawidłowy, choć treść decyzji zawarta w pkt 2 osnowy wymagała korekty. Zgodnie z przywołaną ustawą właściwy organ wydaje zgodę na trwałe wyłączenie gruntów z produkcji leśnej. Jest to bez wątpienia czynność pierwotna, zaś powstanie tytułu do ustalenia należności i określenia opłaty rocznej, jest jedynie nieodłącznym skutkiem jej wykonania. Sam ustawodawca w kwestii należności w prowadził szereg unormowań, które mogą się wykluczać, gdy by czytać je wąsko, a nie zgodnie z sensem unormowania. Wbrew opinii Spółki brak precyzyjnego pomniejszenia należności w decyzji jest prawidłowy, albowiem stanowi i to zagadnienie przyszłe, które jest, względnie , niemożliwe do określenia, na dzień wydawania decyzji. Sporna decyzja nie określa bowiem momentu trwałego wyłączenia gruntu z produkcji leśnej - raz, ponieważ organ I instancji nie ma takiego upoważnienia ustawowego, a dwa, nie zna zamierzeń adresata decyzji - a tylko takie zdarzenie pozwala pomniejszyć należność. Okazuje się przy tym, że w określonych przypadkach decyzja wyłączeniowa mogłaby być niewykonalna z mocy prawa - z racjonalności działań ustawodawcy jak i adresata decyzji takie postrzeganie pozbawione jest sensu . Przyjmując więc, że organ z urzędu pomniejsza należność, należy wskazać, że jest to działanie wtórne, po pierwsze, do uzyskania samej decyzji, a po drugie, do momentu faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji. Zdaniem Ministra na etapie wydawania decyzji wyłączeniowej nie ma więc możliwości uwzględnienia okoliczności, które pozwoliłyby precyzyjnie określić wartość pomniejszenia należności, stąd takowe musi być działaniem wtórnym. Z powodów wykazanych powyżej, Minister znalazł podstawę do częściowego uchylenia spornej decyzji i orzekł w tym zakresie, jak na wstępie. Brak zapewnienia pomniejszenia należności w osnowie spornej decyzji, mogło skutkować niepewnością po stronie spółki co do uwzględnienia tej okoliczności. Dokładną wysokość pomniejszenia ustali organ I instancji w chwili powiadomienia go przez Spółkę o momencie faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji. Przechodząc do uzasadnienia zmiany orzeczenia w części dot. pkt 2 i 3 osnowy spornej decyzji, Minister stwierdził wadę natury redakcyjnej, a nie wadę skutkującą potrzebą umorzenia postępowania w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1a ustawy o ochronie, w decyzji dotyczącej wyłączenia z produkcji gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nieleśne określa się obowiązki związane z wyłączeniem. Minister zauważył, że w ocenie doktryny przez te obowiązki należy rozumieć nie tylko zagadnienia merytoryczne dot. samej tylko ochrony gruntów, ale także zagadnienia proceduralne i organizacyjne związane z wydaniem orzeczenia. W tym zakresie podniósł, że decyzja administracyjna nie musi przyjmować wyłącznie charakteru konstytutywnego, ale również charakter deklaratoryjny. Nie jest więc błędem, że organ zawarł informacyjnie obowiązki spółki wynikające z wydanej decyzji - błędem było jedynie nadanie tej informacji charakteru konstytutywnego. Co się bowiem tyczy tak należności jak i opłat rocznych, organ nie ustala ich wysokości, częstotliwości wnoszenia itp., ale stwierdza, że takowe będą wymagalne w konkretnej sprawie w wysokości odpowiadającej określonej kubaturze drewna. Korekta rozstrzygnięcia poprzez "określenie" a nie "ustalenie" wysokości należności i opłat rocznych usuwa charakter konstytutywny orzeczenia oraz nadaje rozstrzygnięciu czytelnego charakteru deklaratoryjnego. Minister wspomniał przy tym, że załącznik tabelaryczny nr 2 dołączony do decyzji Dyrektora może służyć obliczeniu wysokości należności (po uwzględnieniu pomniejszenia) i opłaty rocznej. Ustalenia materialne poczynione przez organ I instancji są prawidłowe, z wyjątkiem nieujęcia pomniejszenia należności, co jak wspomniano wcześniej, nastąpić może dopiero po zgłoszeniu trwałego wyłączenia z produkcji. Co więcej, ustalenia tam poczynione mogą służyć organowi I instancji do kontroli wnoszonych należności oraz opłat rocznych, w razie wadliwego wykonania decyzji wyłączeniowej. Podsumowując, Minister stwierdził podstawę do częściowego uchylenia spornej decyzji i orzeczenia w tym zakresie co do istoty.
III.1. Pismem z 1 czerwca 2021 r., skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżyła decyzję Ministra z [...] kwietnia 2021 r., [...] w całości i zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 139 k.p.a. poprzez ustalenie należności z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych w wysokości wyższej niż ustalona w decyzji organu pierwszej instancji i tym samym wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść strony odwołującej się;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie przez jego niewłaściwe zastosowanie i przytoczenie treści tego przepisu w sentencji zaskarżonej decyzji, bez ustalenia wartości gruntu wyłączanego z produkcji i bez faktycznego pomniejszenia należności, na skutek czego:
3. decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania (w zakresie pkt. 2 i 4) i jest niewykonalna nadal.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 3 także o umorzenie postępowania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Argumentując skargę, skarżąca wskazała, że w uchylonej decyzji Dyrektora z [...] grudnia 2019 r. w punkcie 2 ustalono, że należność z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych wynosi 1.042.295,24 zł i o ile w dniu wydania uchylonej decyzji kwoty te byłyby takie same, to już w dniu wydania zaskarżonej decyzji przez Ministra lub w dniu sporządzenia niniejszej skargi należność z tego tytułu wynosi 1.056.247,38 zł (5.366,02 m2 x 196,84 zł za 1m3), a zatem jest o 13.952,14 zł wyższa od ustalonej decyzją Dyrektora. Z uwagi na powyższe skarżąca przyjęła, że zmiana w zakresie określenia należności z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych (pkt 2) dokonana w taki sposób, jak ustalono w zaskarżonej decyzji (poprzez wyeliminowanie kwoty 1.042.295,24 zł), rażąco narusza prawo oraz interes strony. Sposób ustalenia oraz termin i sposób uiszczenia opłaty rocznej wynika wprost z przepisów prawa. Art. 3 ust. 1 pkt 13 ustawy o ochronie definiuje pojęcie opłaty rocznej, zaś art. 12 ust. 7, 8 i 14 tej ustawy określają szczegółowy sposób ustalenia jej wysokości, przy czym w myśl art. 12 ust 14 powołanej ustawy opłatę roczną uiszcza się w terminie do 30 czerwca tego roku. Skarżąca podniosła, że żaden z powołanych przepisów nie wskazuje, iż wysokość opłaty rocznej jest ustalana w drodze decyzji administracyjnej. Nie ma przy tym znaczenia, czy decyzja ma charakter konstytutywny czy deklaratoryjny, a redakcyjna zamiana, jakiej dokonał Minister, poprzez zastąpienie słowa "ustalenie" słowem "określenie" niczego nie zmienia w treści rozstrzygnięcia. Skarżąca wskazała również, że w dodanym punkcie 4 Minister orzekł, że należność z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntów leśnych ulega pomniejszeniu o wartość wyłączanego z produkcji gruntu, zobowiązując skarżącą spółkę do bezzwłocznego poinformowania Dyrektora o fakcie wyłączenia gruntów leśnych z produkcji. Tymczasem, skarżąca w odwołaniu od uchylonej decyzji, wskazywała, że w decyzji ustalającej należność tę należało pomniejszyć, zgodnie z brzmieniem art. 12 ust. 6 ustawy. W zaskarżonej decyzji Minister orzekł wprawdzie - w dodanym punkcie 4 - o pomniejszeniu należności o wartość wyłączanego gruntu, jednak rozstrzygnięcie w tym zakresie w zasadzie ograniczyło się tylko do powtórzenia przepisu prawa. W ocenie skarżącej ustalenie należności z tytułu wyłączenia z produkcji gruntów leśnych (pkt 2 decyzji) wymagało wcześniejszego ustalenia wartości wyłącznego z produkcji gruntu. W przeciwnym wypadku strona skarżąca zobowiązana będzie do zapłaty należności w wysokości określonej w pkt 2 zaskarżonej decyzji w terminie do 60 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, mając prawo do jej pomniejszenia o nieustaloną wartość wyłączanego z produkcji gruntu. Oznacza to, że decyzja w zakresie obowiązku uiszczenia należności (pkt. 2 i 4) w dniu jej wydania była niewykonalna, ponieważ ostateczny zakres nałożonego na stronę obowiązku był nieustalony i pozostaje ona niewykonalna do czasu ustalenia wartości wyłącznego z produkcji gruntu. W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, zaskarżoną decyzję należało uchylić, a w zakresie pkt 3 postępowanie umorzyć.
III.2. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).
IV.2. Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia przez Ministra art. 139 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Przewidziany w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius nie ma zatem charteru bezwzględnego. Zasada legalizmu (art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a.) wymaga, aby możliwa była zamiana decyzji na niekorzyść strony odwołującej się w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Dyrektor nie był uprawniony do określenia w osnowie decyzji konkretnej kwoty należności z tytułu wyłączenia gruntów leśnych z produkcji (pkt 2). W odniesieniu do wspomnianej należności, organ ten był jedynie uprawniony, na podstawie art. 11 ust. 1a ustawy o ochronie, do zawarcia informacji o obowiązku jej uiszczenia oraz wskazania podstawy jej naliczenia w postaci kubatury drewna (wartość ta nie ulega zmianie). Na tak szerokie zastosowanie art. 11 ust. 1a wskazano w piśmiennictwie (por. J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Komentarz, Warszawa 2015, Nb 10 do art. 11). Określenie konkretnej kwoty należności w decyzji Dyrektora nie było możliwe, albowiem warunkiem powstania obowiązku jej zapłaty, determinującym również jej wysokość (w aspekcie zmiennej w postaci cen drewna w danym roku) jest faktyczne wyłączenie gruntów z produkcji (zob. art. 12 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 12 ust. 11 ustawy o ochronie). To samo wynika z definicji "należności" zawartej w art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie, odczytywanym z definicją "wyłączenia gruntu z produkcji" (art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie). Faktyczne wyłączenie gruntów z produkcji nie może przy tym nastąpić przed dniem, w którym decyzja zezwalająca na wyłączenie stanie się ostateczna. Jeżeli strona dokonałaby takiego wcześniejszego faktycznego wyłączenia, zobowiązana byłaby do uiszczenia opłaty podwyższonej w trybie art. 28 ustawy o ochronie. Uzupełniająco należy wskazać, że w razie bezprawnego wyłączenia gruntu z produkcji (czyli również w razie faktycznego wyłączenia przed uzyskaniem ostatecznej decyzji zezwalającej na takie wyłączenie), możliwość pomniejszenia należności (art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie), podnoszona wielokrotnie w skardze, nie znajduje w ogóle zastosowania (zamiast wielu zob. np. wyrok NSA z 13 stycznia 2017 r., II OSK 985/15, CBOS oraz wyrok NSA z 20 listopada 2012 r., II OSK 1307/11, CBOSA). Reasumując ten fragment, określenie w punkcie 2 decyzji kwotowo wysokości należności przez Dyrektora stanowiło rażące naruszenie prawa, a uchylenie tej części decyzji przez Ministra nie naruszało art. 139 k.p.a. Wypowiedź Ministra zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a dotycząca prawidłowości wyliczenia należności, odnosiła się nie do konkretnej kwoty należności, a do sposobu obliczenia należności w związku z powierzchnią wyłączenia oraz typów siedliskowych lasów (s. 2-3). Można zauważyć, że Minister istotnie nie wyjaśnił stronie w sposób przekonujący tego, że konkretna kwota należności związana jest z momentem faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji, a uczynił to dopiero w odpowiedzi na skargę (s. 3). To uchybienie art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) nie miało jednak w realiach niniejszej sprawy wpływu na jej wynik, skoro kwestionowane rozstrzygnięcie finalnie odpowiada prawu materialnemu.
IV.3. Bezzasadne są również zarzuty naruszenia art. 12 ust. 6 ustawy o ochronie. Zgodnie z tym przepisem, należność pomniejsza się o wartość gruntu, ustaloną według cen rynkowych stosowanych w danej miejscowości w obrocie gruntami, w dniu faktycznego wyłączenia tego gruntu z produkcji. Oczywiste jest, że wspomniane pomniejszenie może nastąpić nie wcześniej niż z dniem faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji. Z kolei to wyłączenie, aby było zgodne z prawem, o czym mowa wyżej, nie może nastąpić wcześniej, niż decyzja zezwalająca na wyłączenie stanie się ostateczna. Organ orzekając o zezwoleniu na wyłączenie nie może zatem równocześnie orzec o pomniejszeniu należności o konkretną kwotę. W oparciu o art. 11 ust. 1a ustawy o ochronie dopuszczalne jest natomiast zamieszczenie informacji o prawie strony do pomniejszenia oraz zobowiązanie jej do poinformowania organu o dniu faktycznego wyłączenia. Postanowienie te w istocie mają na celu ochronę interesu strony, tj. skuteczne i niezwłoczne zrealizowanie jej prawa do przedmiotowego pomniejszenia. Do odmiennych wniosków nie prowadzi powoływany wielokrotnie w skardze wyrok NSA z dnia 13 lutego 2014r., II OSK 2093/12, CBOSA. Otóż uchodzi uwadze skarżącej, że w stanie faktycznym, w którym orzekał NSA, w obrocie prawnym funkcjonowała już ostateczna decyzja zezwalająca na wyłączenie gruntu z produkcji. Z wyroku tego w żadne sposób nie wynika, aby ustalenie wartości gruntu oraz orzeczenie o pomniejszeniu mogło nastąpić równocześnie z wydaniem decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntu z produkcji.
IV.4. Zdaniem Sądu, na podstawie art. 11 ust. 1a ustawy o ochronie dopuszczalne jest zawarcie informacji o obowiązku zapłaty opłat rocznych i podstawie ich wyliczenia. Sąd podziela tu pogląd piśmiennictwa, że "w decyzji o wyłączeniu gruntów z produkcji ustala się obszar objęty wyłączeniem oraz określa się obowiązki związane z wyłączeniem (uiszczenia należności i opłat, zdjęcia i wykorzystania próchniczej warstwy gleby itp.)"- zob. J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, op.cit.
IV.5 Bezzasadne są również zarzuty skargi dotyczące rzekomej niewykonalności decyzji Ministra. Zarzuty te opierają się na błędnej tezie, że należność jest płatna w z związku z samym wydaniem decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntu z produkcji, a nie dopiero z faktycznym wyłączeniem gruntu z produkcji. Tymczasem, jak wskazał NSA w wielokrotnie powoływanym przez stronę wyroku w sprawie II OSK 2093/12, "Ustawodawca w sposób jednoznaczny obowiązek poniesienia powyższych opłat (należności, opłat rocznych i jednorazowego odszkodowania) nałożył na osobę, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji i postanowił, że obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji. Wynika to wprost z art.12 ust. 1 omawianej ustawy". Powiązanie daty powstania tego obowiązku od daty fatycznego wyłączenia gruntu z produkcji ma na celu ochronę interesu strony, w tym przede wszystkim zapewnienie realności prawa do pomniejszenia należności o wartość gruntu. Jak bowiem zauważył NSA w wyroku z w sprawie II OSK 2093/12: "Trzeba podkreślić, że ustawodawca nie użył słów o zwrocie kwoty wynikającej z pomniejszenia ani jej zaliczenia na poczet innych opłat". Sąd w niniejszym składzie podziela ten pogląd NSA. W świetle tego poglądu nie można mówić o niewykonalności zaskarżonej decyzji. Istota tej decyzji sprowadza się do zezwolenia skarżącej na wyłączenie gruntów z produkcji (w tym aspekcie decyzja ta kształtuje prawo). Natomiast w pozostałej części decyzja ma charakter deklaratoryjny, co ma swoje umocowanie w art. 11 ust.1a ustawy o ochronie. Minister określił tylko podstawę ustalenia wysokości należności oraz opłat rocznych (punkty 2 i 3), a także wskazał na prawo strony do pomniejszenia należności o wartość gruntu (punkt 4). Obowiązek uiszczenia tych należności i opłat, a także prawo do pomniejszenia należności o wartość gruntu, powstanie dopiero z chwilą faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji.
IV.6. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI