IV SA/Wa 1070/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-06-02
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościSkarb Państwagospodarowanie nieruchomościamipostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważności decyzjiinteres prawnystrona postępowaniakomunalizacjaAgencja Nieruchomości Rolnych

WSA w Warszawie oddalił skargę Gminy na postanowienie Ministra Rolnictwa odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody dotyczącej przekazania nieruchomości Skarbu Państwa Agencji.

Gmina wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 1997 r. w części dotyczącej przekazania działki Agencji, argumentując, że decyzja naruszała prawo komunalizacji. Minister odmówił wszczęcia postępowania, uznając Gminę za stronę nieposiadającą interesu prawnego. WSA oddalił skargę Gminy, potwierdzając stanowisko Ministra, że interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji musi wynikać z przepisów prawa materialnego, a Gmina nie wykazała takiego interesu ani prawa własności do spornej działki.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które utrzymało w mocy wcześniejsze postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 1997 r. Decyzja Wojewody dotyczyła przekazania Agencji nieruchomości Skarbu Państwa, w tym spornej działki o powierzchni 0,9614 ha. Gmina twierdziła, że decyzja Wojewody została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ część działki nie mogła stanowić własności Skarbu Państwa, podlegając komunalizacji. Wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że Gmina nie wykazała legitymacji prawnej do bycia stroną w postępowaniu nieważnościowym, ponieważ nie posiadała tytułu prawnego do nieruchomości. Gmina argumentowała, że posiada interes prawny, który powinien być rozumiany szeroko, gdyż wyeliminowanie decyzji Wojewody otworzyłoby jej drogę do nabycia działki na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. WSA oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra. Sąd podkreślił, że interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji musi wynikać z przepisów prawa materialnego i dotyczyć bezpośrednio sytuacji prawnej wnioskodawcy. Wskazał, że decyzja o przekazaniu nieruchomości Agencji nie zmieniała własności Skarbu Państwa, a jedynie powierzała zarządzanie. Gmina nie wykazała, aby kiedykolwiek posiadała tytuł własności do spornej działki, a jej hipotetyczna możliwość nabycia nieruchomości w przyszłości nie stanowiła interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Sąd uznał, że organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, gmina nie posiada interesu prawnego, jeśli nie wykaże, że przepisy prawa materialnego przyznają jej uprawnienia lub nakładają obowiązki w związku z przedmiotem postępowania.

Uzasadnienie

Interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji musi wynikać z przepisów prawa materialnego i dotyczyć bezpośrednio sytuacji prawnej wnioskodawcy. Hipotetyczna możliwość nabycia nieruchomości w przyszłości nie stanowi takiego interesu. Decyzja o przekazaniu nieruchomości Skarbu Państwa Agencji nie zmienia własności, a jedynie powierza zarządzanie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje pojęcie strony postępowania administracyjnego przez pryzmat interesu prawnego lub obowiązku.

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Umożliwia organowi odmowę wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn.

u.g.n.r.S.P. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Reguluje przekazanie nieruchomości Skarbu Państwa Agencji w drodze decyzji wojewody.

Pomocnicze

k.p.a. art. 151

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa prawna do oddalenia skargi przez sąd administracyjny.

u.g.n.r.S.P. art. 13 § ust. 2

Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Przepis, na który powoływała się gmina, argumentując możliwość nabycia nieruchomości rolnych przez gminy.

ppsa art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

ppsa art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umożliwia rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina nie wykazała interesu prawnego do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, ponieważ nie posiadała tytułu własności do spornej nieruchomości. Interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego, a nie z hipotetycznych możliwości nabycia nieruchomości w przyszłości. Decyzja o przekazaniu nieruchomości Skarbu Państwa Agencji nie zmieniała własności, a jedynie powierzała zarządzanie.

Odrzucone argumenty

Gmina posiadała interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, który powinien być rozumiany szeroko. Wykluczenie decyzji Wojewody otworzyłoby Gminie drogę do nabycia nieruchomości na podstawie art. 13 ust. 2 u.g.n.r.S.P. Organ nie odniósł się do linii orzeczniczej dopuszczającej szersze rozumienie interesu prawnego.

Godne uwagi sformułowania

o tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, hipotetyczna możliwość nabycia własności nieruchomości czy subiektywne przekonanie danej osoby, bądź dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako 'interes prawny'. Interes ten powinien istnieć już w chwili wystąpienia z wnioskiem. Interes prawny można wyprowadzić tylko z przepisów prawa materialnego. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia, ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 kpa.

Skład orzekający

Grzegorz Rząsa

przewodniczący

Aneta Dąbrowska

członek

Jarosław Łuczaj

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ugruntowana interpretacja pojęcia interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w kontekście wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji i spraw dotyczących nieruchomości Skarbu Państwa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i interpretacją art. 28 k.p.a. w kontekście wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje kluczowe zasady postępowania administracyjnego dotyczące legitymacji procesowej i interesu prawnego, co jest istotne dla praktyków prawa. Choć nie zawiera nietypowych faktów, stanowi dobry przykład stosowania przepisów.

Kiedy gmina nie może kwestionować decyzji dotyczącej nieruchomości Skarbu Państwa? Kluczowa lekcja o interesie prawnym.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 1070/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-06-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Dąbrowska
Grzegorz Rząsa /przewodniczący/
Jarosław Łuczaj /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 160/21 - Wyrok NSA z 2024-02-07
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 28, art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Rząsa Sędziowie: Sędzia WSA Aneta Dąbrowska Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] października 2019 r., nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] – w części dotyczącej przekazania Agencji [...] działki nr [...],[...], o powierzchni 0,9614 ha, obręb [...].
Powyższe postanowienie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej:
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 19 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r., Nr 57, poz. 299 ze zm.), przekazał Agencji [...] (dalej "[...]" lub "Agencja") nieruchomości [...] o łącznej powierzchni 16,0273 ha, położone na terenie miasta [...] w obrębie [...], w tym m. in. działkę oznaczoną nr [...],[...] o powierzchni 0,9614 ha.
Gmina [...] wnioskiem z dnia 7 marca 2019 r., wskazując jako podstawę art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 157 § 2 kpa, wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. – w części dotyczącej przekazania Agencji [...] działki oznaczonej nr [...],[...], z obrębu [...], o powierzchni 0,9614 ha. Skarżąca podniosła, że decyzja Wojewody [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż część działki nr [...] nie mogła stanowić własności Skarbu Państwa, gdyż podlegała komunalizacji w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U Nr 32, poz. 191).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] października 2019 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] – w części dotyczącej przekazania [...] działki nr [...],[...], o powierzchni 0,9614 ha, obręb [...], z uwagi na brak wykazania legitymacji prawnej przez Gminę [...] do bycia stroną w postępowaniu nieważnościowym.
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła Gmina [...] podnosząc, że posiada interes prawny do występowania w charakterze strony, który powinien być rozumiany w sposób szeroki. Co prawda nie posiada tytułu prawnego do spornej nieruchomości, jednakże wyeliminowanie z obrotu prawnego ww. decyzji Wojewody [...] otworzyłoby jej drogę do ewentualnego nabycia działki nr [...] w kolejnym postępowaniu administracyjnym.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] października 2019 r.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że stosownie do treści art. art. 61 § 1 kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast zgodnie z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak stanowi art. 28 kpa, stroną postępowania administracyjnego, jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Zdaniem organu, uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...], co do zasady, byliby ówcześni oraz obecni właściciele nieruchomości. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby Gminie [...] kiedykolwiek przysługiwał tytuł własności do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...],[...], o powierzchni 0,9614 ha z obrębu [...].
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że mogłaby ewentualnie nabyć własność nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania, po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. W ocenie Ministra, takie rozumienie "interesu prawnego" jest niewłaściwe, bowiem o tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, hipotetyczna możliwość nabycia własności nieruchomości czy subiektywne przekonanie danej osoby, bądź dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Interes ten powinien istnieć już w chwili wystąpienia z wnioskiem. Tymczasem w stosunku do Gminy [...] brak jest takiego przepisu prawa materialnego, zatem nie posiada ona "interesu prawnego" do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina [...], zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 28 kpa.
Zdaniem skarżącej, organ nie przeanalizował w sposób wyczerpujący argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem nie odniósł się do linii orzeczniczej, która dopuszcza możliwość szerszego rozumienia interesu prawnego. Skarżąca powołała się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2019 r., I OSK 2143/17 i z 10 czerwca 2011 r., II OSK 1059/10, które w jej ocenie, przemawiają za koniecznością szerokiego rozumienia pojęcia interesu prawnego, w szczególności w przypadku postępowań mających za przedmiot regulację stosunków własnościowych dotyczących mienia Skarbu Państwa po roku 1990.
Skarżąca argumentowała, że w niniejszej sprawie na zakres przysługujących jej praw majątkowych wpływa obarczone kwalifikowana wadą rozstrzygnięcie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. przekazujące [...] nieruchomości [...], w tym m.in. sporną nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...]. Powyższe uniemożliwia skarżącej nabycie własności ww. nieruchomości w oparciu o art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Stosownie bowiem do powołanego przepisu, nieruchomości rolne nieprzekazane do Zasobu ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 16 ust. 3, lub nieprzekazane Krajowemu Ośrodkowi ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1, w terminie określonym w ust. 1 (tj. do dnia 30 czerwca 2000 r.), stają się z mocy prawa własnością gmin, na terenie których są położone. Natomiast stwierdzenie nieważności ww. decyzji, z uwagi na moc wsteczną takiego rozstrzygnięcia, spowoduje, iż wypełniona zostanie dyspozycja powołanej wyżej normy prawnej, a prawo własności skarżącej do opisanej wyżej nieruchomości wymagać będzie jedynie potwierdzenia w formie decyzji deklaratoryjnej.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia [...] lutego 2020 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej "ppsa"), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego pod względem jego zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 3 ppsa, zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym kończące postępowanie.
Zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia [...] października 2019 r. zostały wydane w oparciu o treść art. 61a § 1 kpa.
W świetle powyższego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis powyższy wprowadza dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przewidziane w art. 61a § 1 kpa postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego może być wydane wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty. Zastosowanie więc tej instytucji powinno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego, bądź złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego. Odmowa wszczęcia postępowania powinna być więc ograniczona do przypadków, gdy brak przymiotu strony wynika z samego podania wnioskodawcy, bądź gdy ustalenie tego może być dokonane w drodze prostych czynności wyjaśniających organu administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją żądania przez Gminę [...] stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1997 r. nr [...], którą Wojewoda [...] na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 19 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r., Nr 57, poz. 299 z późn. zm.) przekazał [...] nieruchomości [...] o łącznej powierzchni 16,0273 ha, położone na terenie miasta [...] w obrębie [...], w tym m. in. działkę oznaczoną nr [...],[...] o powierzchni 0,9614 ha.
Zdaniem organu uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji co do zasady byliby ówcześni oraz obecni właściciele nieruchomości. Natomiast skarżącej nigdy nie przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...],[...] o powierzchni 0,9614 ha z obrębu [...].
Wyjaśnić należy, że w postępowaniu dotyczącym przekazania nieruchomości na rzecz [...] uprawnienia strony posiadają tylko Skarb Państwa jako właściciel mienia, reprezentowany przez Agencję, oraz osoby, które wykażą, że to im, a nie Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności do przekazywanego mienia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nieruchomości, określone w art. 1 i 2, nie stanowiące składników majątku państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, podlegają przekazaniu Agencji w drodze decyzji wojewody właściwego ze względu na położenie nieruchomości, z zastrzeżeniem art. 16, art. 18 i art. 33. W myśl art. 1 ww. ustawy, reguluje ona zasady gospodarowania mieniem Skarbu Państwa w odniesieniu do:
1) nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego i innych nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, z wyłączeniem gruntów znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych i parków narodowych;
2) innych nieruchomości i składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń;
3) lasów nie wydzielonych geodezyjnie z nieruchomości, określonych w pkt 1 i 2.
Zasady gospodarowania obejmują mienie, o którym mowa w art. 1, znajdujące się:
1) w zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych;
2) w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych i prawnych;
3) w użytkowaniu lub faktycznym władaniu osób fizycznych, osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych;
4) w [...] (art. 2 ust. 1).
Zasady gospodarowania obejmują także nieruchomości rolne przejmowane na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnych lub z innych tytułów (art. 2 ust. 2).
Podnieść należy, że ideą tej ustawy było, aby nieruchomości rolne Skarbu Państwa poddać jednolitej regulacji prawnej, i to niezależnie od tego, czy należały one do [...], pozostawały w zarządzie państwowym jednostek organizacyjnych, były w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych i prawnych bądź w użytkowaniu lub faktycznym władaniu osób fizycznych, prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych. Powołaną ustawą utworzono Agencję [...], która działała jako państwowa osoba prawna. Skarb Państwa powierza jej wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do nieruchomości rolnych i innego mienia objętych przepisami ustawy. W świetle art. 17 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, o fakcie wydania decyzji należało zawiadomić niezwłocznie osoby i jednostki organizacyjne władające nieruchomościami. Wynika stąd, iż w rozumieniu ustawy osoby te nie były traktowane jako strony postępowania, gdyż w takim przypadku, odnośnie obowiązku doręczania im decyzji, znalazłby zastosowanie art. 109 § 1 kpa. Zgodnie z art. 17 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, wszystkie nieruchomości rolne Skarbu Państwa, niezależnie od tego, w czyim znajdują się władaniu, podlegają przekazaniu Agencji [...] w drodze decyzji wojewody, właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W tej sytuacji Wojewoda miał ustawowy obowiązek przekazać sporną działkę Agencji.
Przejęcie przez [...] praw i obowiązków wynikających z wykonywania przez Skarb Państwa prawa własności w odniesieniu do nieruchomości [...] nie nastąpiło ex lege w dniu wejścia w życie ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, lecz następuje z chwilą uzyskania waloru ostateczności przez decyzję właściwego wojewody o przekazaniu Agencji konkretnej nieruchomości (art. 17 ust. 1 tej ustawy). Decyzja taka nie ma charakteru deklaratoryjnego, nie działa ex tunc, lecz jest decyzją konstytutywną, o skutkach ex nunc (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 8 listopada 1994 r., sygn. akt SA/Kr 2916/93, ONSA 1995/3/141).
Postępowanie dotyczące przekazania nieruchomości na rzecz [...] nie dotyczyło natomiast interesu prawnego osób posiadających przedmiot przekazywanej nieruchomości pod tytułem użytkowania, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, gdyż przekazanie nieruchomości na rzecz Agencji nie wpływało na zmianę zakresu uprawnień tych osób.
Interes prawny do zainicjowania postępowania nadzorczego skarżąca wywodzi z szerokiego rozumienia tego pojęcia. Zdaniem skarżącej stwierdzenie nieważności decyzji wojewody umożliwi jej nabycie własności spornej nieruchomości w oparciu o art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z tym przepisem nieruchomości rolne nieprzekazane do Zasobu ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 16 ust. 3, lub nieprzekazane Krajowemu Ośrodkowi ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1, w terminie określonym w ust. 1 (tj. do dnia 30 czerwca 2000 r.), stają się z mocy prawa własnością gmin, na terenie których są położone. Wobec tego z uwagi na moc wsteczną takiego rozstrzygnięcia wypełniona zostanie dyspozycja powołanej wyżej normy prawnej, a prawo własności skarżącej do opisanej wyżej nieruchomości wymagać jedynie będzie potwierdzenia w formie decyzji deklaratoryjnej.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącej wskazać należy, że przez interes prawny należy rozumieć taką sytuację, w której stan ten wpływa na uprawnienia lub obowiązki określonego podmiotu prawa, wynikające z norm prawa materialnego. Interes prawny dotyczy szeroko rozumianej sytuacji prawnej podmiotu prawa, wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści czy wolności prawnie chronione. Interes prawny jest zarazem kategorią ściśle związaną z przedmiotem postępowania, ze względu na fakt, że dotyczy sfery normatywnej, mającej swoje źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy. Można ująć go też, jako potrzebę ochrony sfery prawnej obywatela wyznaczającą zakres jego działań lub subiektywnie odczuwaną potrzebę utrzymania istniejącego, lub spowodowania takiego stanu rzeczy, jaki dany podmiot uważa za korzystny, przy czym korzyść ta musi mieć swoje źródło w prawie. Stosownie do przepisu art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten określa podmioty posiadające legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja procesowa oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Omawiany przepis wiąże pojęcie strony z interesem prawnym lub prawnym obowiązkiem. Jest się stroną, jeżeli posiada się w danym postępowaniu interes prawny lub obowiązek prawny albo jeśli żąda się postępowania ze względu na posiadany interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, zgodnie z którym interes prawny można wyprowadzić tylko z przepisów prawa materialnego (por. np. wyrok z dnia 10 marca 1989 r., IV SA 1254/88, powołany za: Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z orzecznictwem NSA i SN, red. R. Hauser, Warszawa 1998, s. 98; wyrok z dnia 29 stycznia 1991 r., IV SA 972/90, ONSA 1991, nr 3-4, poz. 52; wyrok z dnia 30 listopada 1993 r., II SA 1783/93, wyrok z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 4256/18). Inaczej mówiąc, podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia, ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 kpa, nie jest więc legitymowany do żądania wszczęcia postępowania czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.
Wbrew oczekiwaniom skarżącej, interes prawny do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] nie może być uzasadniony tym, że skarżąca chce podważyć tytuł własności Skarbu Państwa do przekazanej na rzecz Agencji spornej działki wskazując, że w przyszłości mogłaby nabyć sporną nieruchomość, gdyż nie temu służy postępowanie nadzorcze.
Występując o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. wnioskodawca winien się legitymować tytułem własności do nieruchomości. Organ nadzoru nie jest uprawniony do rozstrzygnięcia o własności mienia. Decyzją Wojewody [...] nie zmieniono stanu prawnego działki nr [...], gdyż przed przekazaniem gruntów [...], jak i po przekazaniu działka ta stanowiła własność Skarbu Państwa.
Decyzja przekazująca działkę do [...] nie była decyzją powodującą jakiekolwiek zmiany w sferze stosunków własnościowych, bowiem właścicielem pozostał Skarb Państwa. W ramach tego samego prawa własności nastąpiło przesunięcie konkretnych nieruchomości do określonej, nowo powstałej struktury, jednakże również w ramach Skarbu Państwa. Skarb Państwa pozostał właścicielem dysponowanych przez Agencję [...] nieruchomości, a Agencja tylko instytucją powierniczą. Minister wskazał, że brak jest dokumentów potwierdzających, że skarżąca kiedykolwiek była właścicielką działki oznaczonej nr [...]. Z tego powodu skarżąca nie mogła zostać uznana za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...], a w konsekwencji organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania.
W tej sytuacji prawidłowo Minister uznał, że skarżąca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, a zatem nie jest legitymowana do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...].
Wobec powyższego, prawidłowo organ orzekł, na podstawie art. 61a § 1 kpa, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...], co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 28 kpa.
Konkludując należy stwierdzić, że organ dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw nie mogła zostać uwzględniona i podlega oddaleniu, o czym Sąd orzekł na mocy art. 151 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI