IV SA/Po 97/24

IV SA/Po 97/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący sprawozdawca/
Izabela Bąk-Marciniak
Jacek Rejman
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi L. S. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania z dnia 17 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2023 r., nr [...]; 2. uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2023 r., nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego L. S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 19 czerwca 2023 r. nr [...] Wójt Gminy R., działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, ust. 2e, ust. 3 w zw. z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 i art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) ustalił wysokość odpłatności pana L. S. za pobyt jego syna J. S. w okresie od 7 kwietnia 2023 r. do 14 maja 2023 r. w Domu Pomocy Społecznej w B. , na kwotę [...]zł oraz zobowiązał L. S. do wniesienia wskazanej kwoty na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji.
Uzasadniając przedmiotowe rozstrzygnięcie organ wskazał, że decyzją z 5 kwietnia 2023 r. nr [...] syn L. S. J. S. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w B. , gdzie przebywał w okresie od 7 kwietnia 2023 r. do swojej śmierci, tj. do 14 maja 2023 r. Stosownie do art. 60 ust. 1 i 2 u.p.s. stwierdzono, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w B. , zgodnie z treścią Zarządzenia Starosty S. nr [...], wynosił we wskazanym okresie [...] zł. Ze względu na brak dochodów, ustalony w toku postępowania, J. S. nie ponosił odpłatności za pobyt. Ustalono również, że matka J. S. zmarła. Tym samym, stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Wójt stwierdził, że L. S., jako wstępny (ojciec) pozostaje jedyną osoba zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Organ wskazał, że 12 kwietnia 2023 r. L. S. złożył pisemne oświadczenie, którym zadeklarował pomoc na rzecz syna. W dalszej kolejności, 17 kwietnia 2023 r. strona odebrała pismo wzywające do podjęcia kontaktu z pracownikami GOPS w R. w celu ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pomimo wielokrotnych prób nie udało się jednak przeprowadzić wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło ustalenie aktualnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony. Do strony skierowano również wezwanie do ustalenia daty zawarcia umowy w celu ustalenia wysokości wnoszonej opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej, odebrane 10 maja 2023 r. L. S. nie ustosunkował się do przedmiotowego pisma. Po przytoczeniu okoliczności licznych prób kontaktu ze stroną przez pracowników GOPS w R. organ stwierdził, że L. S. nie współpracuje z pracownikami organu, świadomie unika kontaktu w celu ustalenia sytuacji osobistej oraz zawarcia umowy w zakresie odpłatności za pobyt syna w DPS. Z tego względu, wobec wyczerpania możliwości polubownego ustalenia odpłatności strony za pobyt J. S. w DPS, w dniu 16 maja 2023 r. wystosowano zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w myśl art. 61 ust. 2e u.p.s. Przesyłka została zwrócona do organu jako nieodebrana, po jej dwukrotnym awizowaniu.
Decyzja z 19 czerwca 2023 r. została nadana 21 czerwca 2023 r. Przesyłka była awizowana 22 czerwca 2023 r., po czym ponowne awizo pozostawiono w skrzynce odbiorczej strony 30 czerwca 2023 r. Przesyłka została następnie zwrócona nadawcy.
Niezależnie od powyższego, jak wynika z treści pisma organu I instancji z 31 sierpnia 2023 r., decyzja została doręczona stronie przez pracownika organu w dniu 9 sierpnia 2023 r., w toku czynności służbowych prowadzonych w sprawie innej rodziny, u której w danym momencie przebywał L. S.. Decyzja została wydana stronie do rąk własnych, co L. S. potwierdził własnoręcznym podpisem na potwierdzeniu odbioru.
W dalszej kolejności, pismem z 22 sierpnia 2023 r. organ wystosował do strony upomnienie, ponownie wzywając do uregulowania ww. należności wraz z kosztami upomnienia w wysokości [...] zł. Przesyłka zawierająca upomnienie została doręczona stronie 24 sierpnia 2023 r.
Pismem z 23 sierpnia 2023 r., nadanym 24 sierpnia 2023 r. L. S., w imieniu którego działał pełnomocnik w osobie adwokata, zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta z 19 czerwca 2023 r. nr [...]
Pełnomocnik L. S. wskazał, że w sprawie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu na wniosek zainteresowanego, ponieważ uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. L. S. jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do stopnia umiarkowanego. Jak wynika z dołączonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wymaga on korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, tj. korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Pełnomocnik stwierdził, iż umiejętności poznawcze jego mocodawcy są znacznie ograniczone, bowiem ze względu na swoją nieporadność strona nawet w najprostszych czynnościach urzędowych potrzebuje pomocy osób najbliższych. Dopiero na prośbę swojej córki L. S. zwrócił się po pomoc do fachowego pełnomocnika. Odwiedziny córki, podczas których powzięła ona wiedzę o istnieniu korespondencji kierowanej do jej ojca, miały miejsce 22 sierpnia 2023 r. i w ocenie pełnomocnika tę datę należy poczytywać za moment ustania przyczyny niezłożenia odwołania przez zainteresowanego. Z tych względów pełnomocnik wywiódł, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy jego mocodawcy. W dalszej kolejności pełnomocnik stwierdził, że przewrócenie terminu uzasadnia również okoliczność, że decyzja Wójta godzi w interesy majątkowe strony, bowiem L. S. jako emeryt nie posiada znacznych środków pieniężnych. Odmowa przywrócenia terminu powodowałaby ryzyko ukształtowania postępowania w sposób sprzeczny z zasadami ogólnymi, w tym z art. 8 § 1 k.p.a., wyrażającym normę pogłębiania zaufania do władzy publicznej.
Wraz z wnioskiem pełnomocnik strony przedłożył odwołanie od decyzji organu I instancji.
Postanowieniem z 17 października 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy R. nr [...] z 19 czerwca 2023 r.
Powołując się na brzmienie art. 58 § 1 k.p.a. Kolegium wskazało, że do przywrócenia terminu niezbędne jest spełnienie czterech przesłanek, to jest uprawdopodobnienie przez stronę braku winy, wniesienie prośby o przywrócenie terminu przez zainteresowanego, dochowanie nieprzywracalnego terminu do wniesienia prośby o przywrócenie terminu oraz dopełnienie czynności, dla której ustanowiony był termin. Organ podkreślił, że niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek przesądza o niedopuszczalności przywrócenia terminu. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony Kolegium doszło do przekonania, że nie uprawdopodobnił on, aby uchybienie terminu do wniesienia dowołania nastąpiło bez winy strony. Organ wskazał, że sama okoliczność legitymowania się przez stronę umiarkowanym stopniem niepełnosprawności nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Nie kwestionując, że schorzenia mogą utrudniać stronie codzienne funkcjonowanie, organ wskazał, że przewlekła choroba czy niepełnosprawność same w sobie nie usprawiedliwiają braku winy w uchybieniu terminu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdzono, że przy ocenie winy strony w uchybieniu terminu należy brać pod uwagę okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę starań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu występuje, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, zaś do zdarzeń uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się zdarzenia losowe, w szczególności pożar, powódź, przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, przebywanie poza miejscem zamieszkania czy też brak wiedzy o toczącym się postępowaniu. W ocenie organu w sprawie nie zaistniały okoliczności usprawiedliwiające przekroczenie terminu, bowiem z akt sprawy wynika, iż strona wiedziała o toczącym się postępowaniu choćby już z wezwania z 13 kwietnia 2023 r., które odebrała osobiście, jak również z wezwania z 24 kwietnia 2023 r. odebranego przez dorosłego domownika. Z tych względów, przyjmując, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, Kolegium stwierdziło że dalsze analizowanie innych przesłanek warunkujących przywrócenie terminu jest bezcelowe.
W dalszej kolejności, postanowieniem z 17 października 2023 r. nr [...] Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji.
Uzasadniając przedmiotowe rozstrzygnięcie SKO wskazało, że stosownie do art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Jak wynika z akt sprawy, decyzja została nadana 21 czerwca 2023 r., awizowana po raz pierwszy 22 czerwca 2023 r., awizowana ponownie 30 czerwca 2023 r., a następnie wobec braku odbioru zwrócona do nadawcy 7 lipca 2023 r. Tym samym termin na wniesienie odwołania od decyzji z 19 czerwca 2023 r. upłynął z dniem 20 lipca 2023 r., tymczasem odwołanie wniesione zostało 24 sierpnia 2023 r. Strona została przy tym prawidłowo pouczona o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Organ stwierdził, że przekroczenie terminu do wniesienia środka odwoławczego jest okolicznością obiektywną i jego niedotrzymanie zobowiązuje organ do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie w myśl art. 134 k.p.a.
Skargę od postanowienia SKO w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wywiódł pełnomocnik L. S., zarzucając naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że choroba psychiczna strony poparta orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (ze wskazaniem na konieczność korzystania przez stronę z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji) nie świadczy o braku winy strony w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania i powoduje konieczność odmówienia przywrócenia terminu do złożenia odwołania.
Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik stwierdził, iż w ocenie Kolegium do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy strony w uchybieniu terminowi zalicza się m.in. sytuacje związane z nagłą chorobą, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne pełnomocnik wskazał, iż pogląd ten nie jest adekwatny w stosunku do chorób psychicznych, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie, które jest przesłanką przywrócenia terminu. Jednocześnie pełnomocnik strony wskazał, że stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., brak winy strony w uchybieniu terminowi wymaga jedynie jego uprawdopodobnienia, nie zaś udowodnienia. Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lipca 2016 r. sygn. II FSK 1783/14, zły stan zdrowia psychicznego skarżącego może być wystarczająca przesłanką do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Z tych względów, ocena okoliczności związanych ze stanem zdrowia strony powinna zostać dokonana na podstawie wiedzy specjalistycznej, nie zaś opierać się na własnych ustaleniach organu.
Pełnomocnik strony złożył również skargę na postanowienie SKO w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, podnosząc zarzut naruszenia art. 59 § 2 w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez bezpodstawne wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia dowołania od decyzji samo w sobie zawiera rozstrzygnięcie stwierdzające takie uchybienie. Uzasadniając swe stanowisko pełnomocnik stwierdził, iż w sytuacji, gdy strona wraz z odwołaniem składa wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a organ odwoławczy odmawia jego przywrócenia, wyłączona zostaje możliwość wydania odrębnego postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. Tym samym doszło do istotnego uchybienia procesowego po stronie organu przy wydawaniu skarżonego postanowienia, w związku z czym podlega ono uchyleniu.
W odpowiedzi na złożone skargi, Kolegium wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonych postanowieniach.
Postanowieniem z dnia 13 lutego 2024 r. wydanym na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy z ww. skarg i zarządził prowadzenie ich dalej pod wspólną sygnaturą akt IV SA/Po 97/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia oraz rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W zakresie tak oznaczonej kognicji Sąd stwierdził, że skargi wywiedzione od postanowień Samorządowego Kolegium Odwoławczego zasługiwały na uwzględnienie.
Przedmiotem skarg wywiedzionych do tutejszego Sądu są postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy R. nr [...] z 19 czerwca 2023 r. oraz w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji.
Podstawę prawną zaskarżonych postanowień stanowiły przepisy art. 58 i 59 oraz art. 134 k.p.a. Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Według art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Stosownie zaś do treści art. 59 § 2 k.p.a. o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Natomiast w myśl art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu w trybie art. 134 k.p.a. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2023 r. I GSK 113/20, z dnia 13 lipca 2021 r. I OSK 1850/19, z dnia 4 lutego 2014 r., II OSK 2126/12, wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania otwiera organowi drogę do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.
Zastosowanie art. 58 § 1 k.p.a. wymaga uprzedniego stwierdzenia, że w sprawie miało miejsce uchybienie terminu do dokonania czynności. Przy ustalaniu tej okoliczności, gdy uchybiony termin dotyczy złożenia odwołania od decyzji, organ rozpoznający wniosek o przywrócenie terminu zobowiązany jest w pierwszej kolejności do stwierdzenia, czy wnioskodawca otrzymał decyzję oraz w jakiej dacie nastąpiło jej doręczenie. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozwala organowi na stwierdzenie, czy w sprawie doszło do uchybienia terminu. W przypadku stwierdzenia uchybienia terminu rolą organu jest ustalenie, czy strona zwracająca się z prośbą o przywrócenie terminu dotrzymała 7-dniowego terminu wynikającego z art. 58 § 2 k.p.a. dopełniając czynności, której przywrócenia terminu dochodzi. W dalszej kolejności organ bada, czy wnioskodawca uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Przywołane na wstępie przepisy warunkują możliwość przywrócenia terminu od łącznego spełnienia następujących przesłanek:
1) wniesienia przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu;
2) dochowania 7-dniowego terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu;
3) uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy;
4) dopełnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin.
Okolicznością bezsporną w kontrolowanym postępowaniu jest, iż strona skarżąca skierowała do właściwego organu wniosek o przywrócenie terminu, dopełniając zarazem czynności, dla której termin ten był ustanowiony, wnosząc odwołanie od decyzji Wójta Gminy R.. Jak wynika z oświadczenia zawartego w treści wniosku złożonego przez pełnomocnika strony, ustanie przyczyny uchybienia terminowi nastąpiło 22 sierpnia 2023 r., kiedy to podczas odwiedzin u L. S. jego córka zwróciła uwagę na korespondencję urzędową adresowaną do strony.
W ocenie Kolegium, w sprawie nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi.
W orzecznictwie przyjmuje się, iż ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Rozstrzygając w przedmiocie przywrócenia terminu należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminowi wystąpi więc jedynie wówczas gdy przeszkoda w dokonaniu czynności zestawiona z obiektywnymi miernikami staranności prowadzi do wniosku, iż zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Z tego względu, zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o zawinionym uchybieniu terminu, w szczególności przy założeniu, że przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie przez zobowiązanego czynności w wyznaczonym terminie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2023 r. II OSK 2759/21). Powszechnie przyjmuje się również, że nie każda choroba uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Konieczne jest bowiem wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2015 r. II OSK 1004/14).
Niezależnie od powyższego, odmiennie w orzecznictwie traktuje się przypadki w których strona wnosząca o przywrócenie uchybionego terminu cierpi na schorzenia natury psychicznej. W sytuacji, gdy strona powołuje się na zły stan zdrowia związany z przewlekłą chorobą psychiczną, na dowód czego prezentuje dokument w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zasadne jest przyjęcie iż uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu dla dokonania czynności procesowej. Istnieją bowiem takie zaburzenia psychiczne, które znacząco utrudniają lub uniemożliwiają całkowicie podejmowanie racjonalnych decyzji oraz działanie we własnym interesie, w tym w szczególności sformułowanie pisma procesowego i dostarczenie go do organu w ustawowym terminie bez pomocy innych osób. Doświadczenie życiowe potwierdza, że zaburzenia psychiczne niewątpliwie, z samej swojej istoty, mogą uniemożliwić załatwianie spraw życia codziennego czy prowadzenie spraw administracyjnych i sądowych. Choroby psychiczne stanowią szeroką i złożoną grupę dysfunkcji organizmu ludzkiego przejawiającą się w różny sposób, w tym zaburzeniami emocjonalnymi, zaburzeniami działania narządów lub objawami psychosomatycznymi. W przypadku chorób psychicznych może się zdarzyć, iż strona postępowania nie będzie obłożnie chora, będzie zdolna do samodzielnego poruszania się, jej organizm nie będzie wykazywać zaburzeń w sferze fizykalnej, lecz nie będzie ona mieć świadomości otaczającej jej rzeczywistości, ani nie będzie zdolna do prawidłowego myślenia i nadawania odpowiedniego znaczenia zdarzeniom odbywającym się z jej udziałem lub jej dotyczących. Uchybienie terminu do dokonania czynności przez stronę postępowania w takim stanie uzasadnia przyjęcie, iż nie dopełniła jej bez własnej winy oraz uzasadnia przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Tym samym, kryterium należytej staranności może okazać się zawodne przy ocenie zachowania osoby chorej psychicznie, zaś zły stan zdrowia psychicznego może wystarczyć do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2016 r. II FSK 1783/14, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Szczecinie z dnia 23 marca 2023 r. II SA/Sz 122/23, w Gdańsku z dnia 1 kwietnia 2022 r. III SA/Gd 569/21, w Lublinie z dnia 12 września 2023 r. II SA/Lu 346/23).
Jako załącznik do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik strony przedłożył kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 16 października 2019 r. nr [...], wydanego dla L. S. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O.. Jak wynika z dokumentu, L. S. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 26 września 2019 r. na stałe. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano [...] oraz [...], co stosownie do przepisu § 32 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 857, dalej: rozporządzenie) odpowiada rozpoznaniu choroby neurologicznej, choroby psychicznej oraz choroby układu oddechowego i krążenia. W treści orzeczenia wskazano, iż strona wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Strona nie wymaga natomiast stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jak stanowi § 30 ust. 1 rozporządzenia, standardy w zakresie kwalifikowania do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające naruszenie sprawności organizmu powodujące:
1) czasową pomoc w pełnieniu ról społecznych, co oznacza konieczność udzielenia pomocy, o której mowa w § 29 ust. 1 pkt 3, w okresach wynikających ze stanu zdrowia;
2) częściową pomoc w pełnieniu ról społecznych, co oznacza wystąpienie co najmniej jednej okoliczności, o których mowa w § 29 ust. 1 pkt 3.
Z kolei przepis § 29 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, do którego odsyła § 30 ust. 1 stanowi o konieczności udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
Powyższe okoliczności czynią prawdopodobnym twierdzenie, że L. S. mógł nie być w stanie samodzielnie złożyć odwołania od decyzji Wójta Gminy R. z 19 czerwca 2023 r. nr [...], z uwagi na zły stan zdrowia, w tym chorobę psychiczną, wynikające z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący wymaga bowiem korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, tj. korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych oraz wymaga czasowej pomocy m.in. w pełnieniu ról społecznych. Ostateczna ocena okoliczności podniesionych przez pełnomocnika strony we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania możliwa byłaby jednak dopiero po pozyskaniu dodatkowego materiału dowodowego w postaci zaświadczenia o stanie zdrowia sporządzonego przez lekarza o odpowiedniej specjalizacji.
Sąd wskazuje, iż wobec powzięcia wątpliwości co do okoliczności powoływanych przez stronę, jak również w razie stwierdzenia iż dowody prezentowane w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi nie są wystarczająco precyzyjne, rolą organu jest podjąć działania niezbędne do wyjaśnienia kwestii budzącej wątpliwości. Odmienny sposób procedowania w sprawie narusza bowiem zasadę należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, wynikającą z przepisu art. 9 k.p.a. O ile więc konstrukcja art. 58 § 1 k.p.a. nakłada na stronę obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie zwalnia to organu od podjęcia działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i potwierdzenia przez stronę wiarygodności okoliczności, na które powołała się, usprawiedliwiając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych. Nie można bowiem wykluczyć, iż strona dysponuje dodatkowym materiałem dowodowym i będzie w stanie przedstawić okoliczności prowadzące do nabrania przez organ prowadzący postępowanie pewności co do istnienia przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 r. II GSK 222/10, z dnia 22 marca 2013 r. II OSK 2267/11 oraz wskazane tam orzecznictwo).
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, dopuszczając się tym samym naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji doprowadziło również do naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania przez stronę skarżącą.
Z tych względów, kierując się art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, o czym orzeczono w pkt I i II wyroku. W konsekwencji uchylenia postanowienia SKO, którym odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, konieczne było również uchylenie zaskarżonego postanowienia organu z 17 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organ zgodnie z art. 153 P.p.s.a. uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną Sądu.
W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).