IV SA/Po 97/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-03-23
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlaneprojekt budowlany zamiennyistotne odstępstwozmiana sposobu użytkowaniasamowola budowlanapostępowanie wznowieniowekontrola sądowadecyzja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę spółki na decyzję nakładającą obowiązek sporządzenia zamiennego projektu budowlanego w związku z istotnym odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego.

Spółka T. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego nakładającą obowiązek sporządzenia zamiennego projektu budowlanego z powodu istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu, polegającego na zmianie sposobu użytkowania hali. Sąd administracyjny uznał, że organy prawidłowo zastosowały się do wskazań poprzedniego wyroku sądu, który przesądził o braku przesłanek do wznowienia postępowania w zakresie zmiany sposobu użytkowania. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że decyzja organu II instancji jest zgodna z prawem i respektuje ocenę prawną sądu.

Sprawa dotyczyła skargi T. Sp. z o.o. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego, która nakładała na spółkę obowiązek sporządzenia i przedstawienia zamiennego projektu budowlanego w związku z istotnym odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego, polegającym na zmianie sposobu użytkowania hali warsztatowo-magazynowej. Spółka kwestionowała tę decyzję, podnosząc m.in. zarzuty dotyczące braku dostosowania się organów do oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, podkreślił wiążący charakter oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednim wyroku WSA (sygn. akt IV SA/Po 160/20). Sąd stwierdził, że organy prawidłowo zinterpretowały poprzedni wyrok, który przesądził o braku podstaw do wznowienia postępowania w zakresie zmiany sposobu użytkowania hali. Sąd uznał, że spółka nie wykazała zmiany stanu faktycznego lub prawnego, która unieważniałaby moc wiążącą poprzedniego orzeczenia. Sąd podzielił również stanowisko organów, że nie można likwidować samowoli budowlanej poprzez kolejną samowolę. W konsekwencji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a skarga spółki nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją w całości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organ jest związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, chyba że przepisy prawa uległy zmianie lub istotne okoliczności faktyczne uległy zmianie.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że art. 153 p.p.s.a. nakłada obowiązek związania organów oceną prawną i wskazaniami sądu. W tej sprawie nie zaszły okoliczności powodujące utratę mocy wiążącej poprzedniego orzeczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (4)

Główne

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

p.b. art. 51 § 1

Prawo budowlane

Nakłada obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego w przypadku istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy prawidłowo zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednim wyroku WSA. Nie zaszły zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające odstąpienie od mocy wiążącej poprzedniego orzeczenia. Samowola budowlana nie może być likwidowana poprzez kolejną samowolę.

Odrzucone argumenty

Zarzuty spółki dotyczące braku dostosowania się organów do oceny prawnej i wskazań WSA. Zarzut dotyczący potrzeby prowadzenia odrębnego postępowania w sprawie istotnego odstępstwa polegającego na zmianie sposobu użytkowania. Zarzut dotyczący potrzeby umorzenia postępowania w zakresie "dodatkowego placu utwardzonego betonem".

Godne uwagi sformułowania

nie można likwidować samowoli budowlanej w drodze następnej samowoli ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy brak jest jakiejkolwiek potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie w zakresie opisanym przez Spółkę w odwołaniu, czyli w zakresie dotyczącym zmiany sposobu użytkowania hali

Skład orzekający

Katarzyna Witkowicz-Grochowska

przewodniczący

Tomasz Grossmann

sprawozdawca

Monika Świerczak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążący charakter ocen prawnych sądów administracyjnych w kolejnych postępowaniach, zasady prowadzenia postępowań w przedmiocie istotnych odstępstw od projektu budowlanego oraz sanowania samowoli budowlanej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z poprzednim wyrokiem sądu i wznowieniem postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań administracyjnych w budownictwie i znaczenie wiążącego charakteru orzeczeń sądowych. Jest interesująca dla prawników procesowych i budowlanych.

Sąd potwierdza: nielegalne budowanie nie może być usprawiedliwione kolejnym nielegalnym działaniem.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 97/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący/
Monika Świerczak
Tomasz Grossmann /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 1226/23 - Wyrok NSA z 2025-11-13
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 134, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1202
art. 51 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 17 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 17 stycznia 2023 r. ([...]), po rozpatrzeniu odwołania T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (zwanej też dalej "Spółką" lub "skarżącą") od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z 03 listopada 2022 r. ([...]) - mocą której organ ten (dalej jako "PINB" lub "organ I instancji"), po ponownym przeprowadzeniu wznowionego postępowania administracyjnego, uchylił dotychczasową decyzję własną z 19 września 2018 r. ([...]) w związku z wystąpieniem przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i wydał nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy w przedmiocie nałożenia na Spółkę (jako na inwestora) obowiązku sporządzenia i przedstawienia w określonym terminie projektu budowlanego zamiennego - Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako "WWINB" lub "organ II instancji") uchylił ww. decyzję PINB z 03 listopada 2022 r. w części, w jakiej rozstrzygnięto co do istoty sprawy oraz określono termin wykonania nałożonego obowiązku i, orzekając w tym zakresie, nakazał Spółce (jako inwestorowi) "w związku z dokonaniem istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego w zakresie związanym ze zmianą zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego, sporządzenie i przedstawienie - w terminie do dnia 14 kwietnia 2023 r. - zamiennego projektu budowlanego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych dotyczącego budowy hali warsztatowo-magazynowej wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi na działkach nr [...], [...], [...] i [...] położonych przy ul. [...] w K. ", a w pozostałym zakresie utrzymał ww. decyzję PINB w mocy.
Zaskarżona decyzja WWINB, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Przywołaną wyżej decyzją z 19 września 2018 r. PINB - na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202; dalej w skrócie "p.b.") - nałożył na Spółkę (jako inwestora) obowiązek sporządzenia i przedstawienia, w wyznaczonym terminie, zamiennego projektu budowlanego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych związanych z budową budynku hali warsztatowo-magazynowej wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi na działkach nr [...], [...], [...] i [...] położonych przy ul. [...] w K. . Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna.
Wnioskiem z 16 kwietnia 2019 r. Spółka wystąpiła o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, 6, 7 i 8 k.p.a. postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją ostateczną, z uwagi na wydanie przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "GINB") decyzji z 05 kwietnia 2019 r. ([...]) stwierdzającej nieważność decyzji WWINB i PINB, którymi został wniesiony sprzeciw w stosunku do zawiadomienia Spółki o zakończeniu budowy przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej.
Postanowieniem z 19 czerwca 2019 r. ([...]) PINB odmówił Spółce wznowienia postępowania. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem WWINB z 23 sierpnia 2019 r. ([...]), a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W efekcie PINB, postanowieniem z 07 października 2019 r. ([...]), wznowił postępowanie, a następnie zakończył je decyzją z 08 listopada 2019 r. ([...]) wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., mocą której odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej z 19 września 2018 r.
Wskutek odwołania Spółki, WWINB - decyzją z 24 stycznia 2020 r. ([...]) - 1) uchylił ww. decyzję PINB z 08 listopada 2019 r. w części, w jakiej dotyczyła ona przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy, stwierdził wydanie decyzji (dotychczasowej) z naruszeniem prawa w części, w jakiej dotyczy ona zmiany zagospodarowania terenu jako istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego, oraz wskazał, że decyzja dotychczasowa nie została uchylona z uwagi na istnienie innego istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego; 2) w pozostałym zakresie utrzymał ww. decyzję PINB w mocy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Zarówno ww. decyzja WWINB z 24 stycznia 2020 r., jak i ww. decyzja PINB z 08 listopada 2019 r. zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 11 września 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 160/20 (zwanym też dalej "Wyrokiem WSA").
Po tym orzeczeniu, PINB - przywołaną na wstępie decyzją z 03 listopada 2022 r. - uchylił swą dotychczasową decyzję z 19 września 2018 r. "w związku z wystąpieniem przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a." i wydając nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy nałożył na Spółkę "obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, w związku z dokonaniem istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego w zakresie zmiany zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego - uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, obejmującego budynek HALI WARSZTATOWO - MAGAZYNOWEJ wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi w K. przy ul. [...] na działkach nr [...], [...], [...], [...], w terminie do dnia 31 stycznia 2023 r."
Odwołanie od tej decyzji PINB wniosła Spółka, która - jak stwierdziła - nie chcąc narzucać organowi II instancji sposobu rozpoznania odwołania, postanowiła nie formułować zarzutów. Zarazem jednak wytknęła niedostosowanie się przez organ do oceny prawnej i wskazań zawartych w Wyroku WSA, gdyż: 1) WSA wskazał na potrzebę prowadzenia odrębnego postępowania w sprawie istotnego odstępstwa polegającego na zmianie sposobu użytkowania, co oznacza że postępowanie w zakresie "dodatkowego placu utwardzonego betonem" powinno zostać umorzone; 2) WSA nakazał sprecyzować obowiązki inwestora tak, aby rozstrzygnięcie nowej decyzji jasno i konkretnie określało czynności lub roboty budowlane w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem - czemu decyzja PINB nie czyni zadość; 3) organ oparł się na ustaleniach kontrolnych sprzed ponad 4 lat, tymczasem decyzja powinna uwzględniać stan faktyczny i prawny na dzień wydania orzeczenia; 4) zdaniem Spółki o żadnej zmianie sposobu użytkowania nie może być mowy i dlatego PINB powinien rozważyć potrzebę zwrócenia się do właściwych organów administracji publicznej w celu ustalenia czy aktualnie (mając na uwadze stan prawny i faktyczny) inwestor odstąpił faktycznie w zakresie "zmiany zamierzonego sposobu użytkowania" określonego w pozwoleniu na budowę; 5) ocena WSA co do zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej hali warsztatowo-magazynowej nie jest wiążąca, z uwagi na zmianę stanu faktycznego i prawnego w przeciągu ostatnich czterech lat.
Uchylając w części decyzję PINB z 03 listopada 2022 r. i orzekając w tym zakresie co do istoty sprawy - przywołaną na wstępie decyzją z 17 stycznia 2023 r. - WWINB w uzasadnieniu podkreślił fakt związania organów oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym Wyroku WSA, z którego m.in. wynika, że skuteczne zawiadomienie o zakończeniu budowy obiektu budowlanego (tj. takie, co do którego właściwy organ nadzoru budowlanego nie wniósł sprzeciwu w drodze decyzji administracyjnej) nie stanowi przeszkody prawnej do ewentualnego prowadzenia postępowania w trybie art. 50-51 p.b. Zdaniem WWINB dla rozstrzygnięcia sprawy jeszcze istotniejsze znaczenie ma ta część oceny prawnej wyrażonej przez WSA w ww. wyroku, zgodnie z którą organy obu instancji doszły do słusznego wniosku, że niezasadne okazały się podnoszone przez Spółkę podstawy wznowieniowe wskazane w art. 145 § 1 pkt 6, 7, i 8 k.p.a., zaś organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę, że w okolicznościach niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dotycząca wyjścia na jaw nowych okoliczności faktycznych nieznanych organowi - za którą to okoliczność należało uznać fakt, iż w chwili wydawania decyzji z 19 września 2018 r. utwardzenie placu betonem nie stanowiło istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej w zakresie projektu zagospodarowania terenu inwestycyjnego. Z kolei w kontekście zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji przytoczył te fragmenty referowanego wyroku, w których WSA ocenił, że zasadnie organy uznały, iż nie zaistniała żadna z przesłanek wznowieniowych odnosząca się do drugiego z istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowanego, tj. zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej, oraz że zebrany materiał dowodowy w sprawie potwierdził, iż roboty budowane, jakie wykonał inwestor, doprowadziły do przyjęcia, że doszło do zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej hali warsztatowo-magazynowej. Na tej podstawie WWINB uznał, że w rozpatrywanej sprawie zaistniała jedynie przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dotycząca tylko jednego z dwóch istotnych odstąpień, tj. dotycząca utwardzenia planu betonem. A skoro WSA przesądził, że nie istnieje przesłanka do wznowienia postępowania w zakresie zmiany sposobu użytkowania hali, to tym samym, zdaniem WWINB, brak jest podstaw do przeprowadzenia postępowania co do tej przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Tym samym, pomimo upływu kilku lat od ostatniej kontroli i rzekomej zmiany stanu faktycznego sprawy, ze względu na wiążącą ocenę prawną WSA brak jest jakiejkolwiek potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie w zakresie opisanym przez Spółkę w odwołaniu, czyli w zakresie dotyczącym zmiany sposobu użytkowania hali. Niezasadny jest także zarzut Spółki o potrzebie umorzenia postępowania w zakresie "dodatkowego placu utwardzonego betonem" - który najprawdopodobniej opiera się na błędnej interpretacji wyrwanego z kontekstu fragmentu Wyroku WSA.
Zdaniem WWINB, skoro zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania w zakresie utwardzenia placu betonem, to PINB prawidłowo uchylił dotychczasową decyzję z 19 września 2018 r. i orzekł co do istoty sprawy, ograniczając rozstrzygnięcie wyłącznie do istotnego odstąpienia związanego ze zmianą sposobu użytkowania hali. Jednakże PINB, nakazując "w razie potrzeby wykonanie określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego prawem", wbrew wytycznym Wyroku WSA nie skonkretyzował, o jakie "określone czynności lub roboty budowlane" chodzi. Także z uzasadnienia decyzji PINB nie wynika, aby w ocenie tego organu zachodziła potrzeba nałożenia, oprócz obowiązku sporządzenia i przedstawienia zamiennego projektu budowlanego, dodatkowego obowiązku wykonania "określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem". Poza tym zakreślony przez PINB termin na wykonanie nałożonych obowiązków ("do dnia 31 stycznia 2023 r.") jest, w ocenie organu II instancji, zbyt krótki i nierealny do zachowania przez Spółkę. Z tych powodów WWINB uznał, że ciąży na nim obowiązek dokonania korekty (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) nowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy zawartego w decyzji PINB, poprzez: 1) usunięcie fragmentu dotyczącego nakazu wykonania "w razie potrzeby" określonych, acz nigdzie nie sprecyzowanych przez PINB, czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem oraz 2) zmianę (wydłużenie) terminu wykonania nałożonego obowiązku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję WWINB, Spółka, reprezentowana przez r.pr. G. W., wniosła o uchylenie tej decyzji ("utrzymującej de facto w mocy zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego") oraz poprzedzającej ją decyzji PINB, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w wysokości 697 zł. W uzasadnieniu skargi jej autor w całości podtrzymał oraz przytoczył zarzuty podniesione w odwołaniu. Ponadto wytknął, że WWINB nie odniósł się w sposób wyczerpujący do tych zarzutów, a organy obu instancji nie dostosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w Wyroku WSA, które, poza tym, WWINB błędnie zinterpretował.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 27 stycznia 2023 r. ([...]) WWINB wstrzymał z urzędu wykonanie w całości zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 23 lutego 2023 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 24 lutego 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału.
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Inspektor Nadzoru Budowlanego z 17 stycznia 2023 r. ([...]) w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, Sąd miał na względzie, że decyzja ta została wydane w sprawie (wznowieniowej), w której uprzednio zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 11 września 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 160/20 ("Wyrok WSA").
Jest to o tyle istotne, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy tym przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, uw. 3 i 5 do art. 153). W świetle cytowanego art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są co do zasady związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, uw. 9 do art. 15).
Zdaniem Sądu żadna z tych okoliczności nie wystąpiła w niniejszej sprawie, co oznacza, że wskazania i oceny prawne zawarte w Wyroku WSA pozostawały nadal aktualne i wiążące, i to zarówno dla organów obu instancji, jak i Sądu w niniejszym składzie. Odmienne twierdzenia skarżącej w tej mierze nie zasługują na uwzględnienie. Są one zresztą całkowicie gołosłowne i niekonkretne, a przez to nie poddają się merytorycznej weryfikacji. Stwierdzając bowiem w odwołaniu, a następnie w skardze, na kanwie Wyroku WSA, że "[o]cena Sądu co do zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej hali warsztatowo-magazynowej nie jest wiążąca, z uwagi na zmianę stanu faktycznego i prawnego w przeciągu ostatnich czterech lat", strona skarżąca nie sprecyzowała, zmiany których to konkretnie elementów (istotnych) stanu faktycznego lub prawnego, jej zdaniem, nastąpiły. Sąd w niniejszym składzie, działając z urzędu (art. 134 p.p.s.a.), zaistnienia takich zmian się nie dopatrzył. W konsekwencji uznał, że skarżąca nie zakwestionowała skutecznie aktualności oraz mocy wiążącej Wyroku WSA, także we wskazanym przez nią zakresie.
Podobnie jako chybiony i gołosłowny jawi się zarzut odwołania oraz skargi, że PINB "powinien rozważyć potrzebę zwrócenia się do właściwych organów administracji publicznej w celu ustalenia czy aktualnie (mając na uwadze stan prawny i faktyczny) Inwestor odstąpił faktycznie w zakresie «zmiany zamierzonego sposobu użytkowania» określonego w pozwoleniu na budowę" przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej. A to przynajmniej z dwóch względów.
Po pierwsze, wynika to już z wiążącej oceny prawnej sformułowanej w Wyroku WSA. Jak bowiem trafnie wywiedziono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, "[j]eśli WSA przesądził, że nie istnieje przesłanka do wznowienia postępowania w zakresie zmiany sposobu użytkowania hali, to tym samym - podobnie jak w przypadku podstaw do wznowienia ujętych w art. 145 § 1 pkt 6, 7 i 8 k.p.a. - brak jest podstaw do przeprowadzenia postępowania co do tej przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Tym samym, pomimo upływu kilku lat od ostatniej kontroli i rzekomej zmiany stanu faktycznego sprawy, ze względu na wiążącą ocenę prawną WSA brak jest jakiekolwiek potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie w zakresie opisanym przez Spółkę w odwołaniu, czyli w zakresie dotyczącym zmiany sposobu użytkowania hali." Takie stanowisko znajduje dodatkowe oparcie w wyrażanym w doktrynie i orzecznictwie poglądzie, zgodnie z którym wprawdzie zasadą jest, że organ wydając decyzję co do meritum sprawy we wznowionym postępowaniu kieruje się zasadą aktualności, tj. uwzględnia stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania orzeczenia we wznowionym postępowaniu, to jednak jeżeli - tak jak w niniejszej sprawie - wznowienie postępowania dotyczy okoliczności związanych czasowo z decyzją pierwotną, która odnosiła się do stanu faktycznego istniejącego w danym czasie, to nieuzasadnionym byłoby branie pod uwagę w postępowaniu wznowieniowym zmian stanu faktycznego zaistniałych później (por.: A. Adamczyk, Stadium rozpoznawcze i podjęcie decyzji w postępowaniu wznowionym [w:] Wznowienie postępowania administracyjnego, pod red. A. Adamczyka, Warszawa 2020, ss. 201-202; wyrok WSA z 07.08.2008 r., I SA/Rz 473/08, CBOSA). Co więcej, nawet w sytuacji braku związania organu prowadzącego postępowanie wznowieniowe ustaleniami stanu faktycznego i prawnego dokonanymi w postępowaniu, w którym zapadła decyzja ostateczna (dotychczasowa), nie jest tak, że organ ten musi prowadzić od początku postępowanie wyjaśniające w sprawie. Konieczność taka istnieje dopiero wówczas, gdyby materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania zwykłego zostanie skutecznie zakwestionowany (por.: A. Adamczyk, Stadium rozpoznawcze i podjęcie decyzji w postępowaniu wznowionym [w:] Wznowienie postępowania administracyjnego, pod red. A. Adamczyka, Warszawa 2020, s. 2010 - do czego w kontrolowanej tu sprawie nie doszło.
Po drugie, Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym nie można likwidować samowoli budowlanej w drodze następnej samowoli budowlanej (por.: wyrok NSA z 18.05.2007 r., II OSK 782/06; wyrok WSA z 18.12.2019 ., IV SA/Po 773/19; dostępne w CBOSA) - takie działanie nie zasługuje na akceptację ani prawną ochronę. Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, należy zauważyć, że w niej, ostateczną decyzją PINB z 19 września 2018 r. [...]), został stwierdzony fakt dopuszczenia się przez Spółkę samowoli budowlanej - obejmującej w szczególności samowolną zmianę zamierzonego sposobu użytkowania przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej - oraz wskazany sposób likwidacji (sanowania) tej samowoli, a mianowicie: w drodze sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych (oraz, w razie potrzeby, wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem). Decyzja ta nie uprawniała Spółki do likwidacji stwierdzonej samowoli w drodze przywrócenia stanu poprzedniego. Takie uprawnienie nie wynikało także z żadnego z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, w szczególności z zalegającej w tych aktach nieostatecznej decyzji PINB z 18 czerwca 2019 r. ([...]; k. 76 akt) - wydanej na skutek niewywiązania się przez skarżącą z ww. obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego - nakazującej Spółce doprowadzenie budynku przedmiotowej hali do stanu poprzedniego, gdyż decyzja ta została uchylona ostateczną decyzją WWINB z 06 września 2019 r. ([...]; k. 81), w której motywach wyjaśniono, że "z dobrze pojętej ostrożności procesowej uzasadnione jest w tym przypadku uzależnienie wydawania stosownych nakazów po decyzji wydanej w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 3 prawa budowlanego od uprzedniego rozpatrzenia wniosku spółki o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia 19 września 2018 r." Mając powyższe na względzie wypada stwierdzić, że nawet jeżeli rzeczywiście, jak sugeruje się w skardze, aktualnie już "o żadnej zmianie sposobu użytkowania nie może być mowy", to oznaczałoby to, ni mniej, ni więcej, że Spółka doprowadziła do likwidacji samowoli budowlanej - stwierdzonej ostateczną decyzją PINB z 19 września 2018 r., a potwierdzonej Wyrokiem WSA - w drodze kolejnej samowoli. A tego rodzaju działanie, jak to już wyżej wspomniano, nie zasługuje na ochronę prawną ani na uwzględnienie w postępowaniu wznowieniowym.
Ubocznie wypada zauważyć, że również z samego Wyroku WSA nie wynikała konieczność prowadzenia przez organy jakiegokolwiek dalszego (choćby tylko "aktualizacyjnego") postępowania wyjaśniającego w sprawie (brak jakichkolwiek wskazań w tej mierze).
Dalszą implikację powyższych uwag odnośnie do prawnie relewantnego stanu faktycznego sprawy stanowi stwierdzenie, że przez użyte w sentencji zaskarżonej decyzji WWINB określenie nakazujące uwzględnienie zmian wynikających z "dotychczas" wykonanych robót budowlanych, należy rozumieć stan faktyczny ustalony w okresie stanowiącym podstawę wydania ostatecznej decyzji PINB z 19 września 2018 r., tj. zasadniczo stan ustalony na dzień kontroli uzupełniającej przeprowadzonej przez PINB w dniu 26 kwietnia 2018 r. (obszernie zreferowany w niezakwestionowanej przez WWINB części decyzji PINB z 03 listopada 2022 r.).
Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że - wbrew zarzutom skargi - kwestionowane przez skarżącą rozstrzygnięcie nakazowe, w redakcji przyjętej ostatecznie przez WWINB, w sposób dostatecznie jasny i konkretny określa obowiązek Spółki, jako inwestora, zmierzający do likwidacji (sanowania) stwierdzonej samowoli budowlanej w zakresie zmiany sposobu użytkowania części przedmiotowej hali, na obecnym etapie postępowania legalizacyjnego, tj. na etapie wydawania rozstrzygnięcia z art. 51 ust. 1 pkt 3 p.b.
Zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut skargi dotyczący powinności, zdaniem skarżącej, umorzenia przez organ odrębnego jakoby "postępowania w zakresie «dodatkowego placu utwardzonego betonem»" - już z tego względu, że kwestia ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, a w szczególności na treść nałożonego na Spółkę obowiązku legalizacyjnego. Niezależnie od tego Sąd w pełni podziela stanowisko i argumentację organu II instancji, że treść tego zarzutu jest najpewniej wynikiem błędnej interpretacji wyrwanego z kontekstu fragmentu Wyroku WSA. W nim "WSA wyjaśnił bowiem (s. 13 uzasadnienia wyroku), że «Nadto w ocenie Sądu zasadnie organy uznały w trybie wznowienia postępowania, że nie zaistniała żadna z przesłanek wznowieniowych odnosząca się do drugiego z istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowanego - zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej. Jak wskazano powyższej stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie sprzeciwu od zgłoszenia zakończenia budowy hali nie wyłączało możliwości prowadzenia odrębnego postępowania w sprawie istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowanego». Z ostatniego zdania cytowanego fragmentu orzeczenia wprost wynika, że pisząc o «odrębności» postępowań, WSA po prostu nawiązał do swych wcześniejszych wyjaśnień dotyczących zależności pomiędzy postępowaniem w sprawie zgłoszenia sprzeciwu a postępowaniem w sprawie istotnych odstąpień, a nie - jak odczytała to Spółka - wskazał na potrzebę prowadzenia odrębnego postępowania w sprawie istotnego odstąpienia związanego ze zmianą sposobu użytkowania. Zresztą brak potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek odrębnego postępowania z uwagi na tę zmianę wskazuje jednoznacznie twierdzenie WSA, iż «(...) nie zaistniała żadna z przesłanek wznowieniowych odnosząca się do drugiego z istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowanego - zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej przedmiotowej hali warsztatowo-magazynowej»."
Na zakończenie należy podkreślić, że zakres i treść zaskarżonej decyzji została zdeterminowana nie tylko wyrażonymi w Wyroku WSA ocenami prawnymi - obszernie i wiernie w uzasadnieniu tej decyzji zreferowanymi - ale także treścią zawartych w tym wyroku wytycznych, które w istocie sprowadzały się do wskazania, że "[o]rgan powinien zatem uchylić decyzję z 19 września 2018 r. Sprecyzować obowiązki inwestora, w zakresie przedłożenia projektu budowanego zamiennego odnoszącego się do zmiany sposobu użytkowania części warsztatowej hali, tak by rozstrzygnięcie decyzji jasno i konkretnie określało czynności lub roboty budowlane w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Nadto, rozstrzygnięcie to winno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji." W ocenie Sądu w niniejszym składzie taka treść wytycznych WSA nie stała na przeszkodzie ostatecznemu uznaniu przez organ II instancji, że w sprawie nie zachodzi potrzeba nałożenia - oprócz obowiązku sporządzenia i przedstawienia zamiennego projektu budowlanego - dodatkowego obowiązku wykonania "określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem".
Mając wszystko to na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności respektuje oceny prawne i wskazania zawarte w prawomocnym Wyroku WSA.
Odmienne stanowisko skarżącej w tym względzie, a także pozostałe zarzuty skargi, okazały się niezasadne.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI