IV SA/PO 94/23

IV SA/Po 94/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-03-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Monika Świerczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 01 marca 2023 r. sprawy ze skargi O. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 23 września 2022 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej O. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23 września 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił O. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad mężem S. S..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 13.05.2022 r. wpłynął wniosek O. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad mężem S. S. ur. [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że strona nie pracuje, nie pobiera emerytury, ani renty. O. N. opiekuje się mężem, który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...].05.2022 r. jest zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do 31.05.2025r. Fakt sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad mężem został potwierdzony przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym w dniu 13.06.2022r. Na złożony przez stronę wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża organ w dniu 23.06.2022r. wydał decyzję Nr [...] odmawiającą wnioskowanego świadczenia, albowiem osoba na którą wnioskowane jest świadczenie pozostaje w związku małżeńskim. Po rozpoznaniu odwołania organ II instancji decyzją z dnia 5 sierpnia 2022r. uchylił decyzję odmawiającą i zobowiązał organ I instancji do zbadania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W związku z tym organ ponownie wszczął postępowanie i wezwał stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień. O. N. w złożonym w dniu 19.09.2022r. oświadczeniu podała, że ostatnie zatrudnienie trwające 3 miesiące zakończyła w 2009r. związek małżeński zawarła również w 2009r. Wnioskodawczyni dołączyła dokumenty w języku ukraiński potwierdzające od kiedy istnieje niepełnosprawność męża oraz potwierdzające jej zatrudnienie. Z oświadczenia wynika również, że źródłem utrzymania rodziny na [...] była renta inwalidzka S. S. oraz zasiłek z tytułu opieki nad nim dla wnioskodawczyni. Po przyjeździe do Polski S. S. w dalszym ciągu otrzymuje rentę natomiast wnioskodawczyni utraciła dochód. Podsumowując organ stwierdził, że mając na uwadze wskazania SKO w P. zawarte w decyzji z dnia 5 sierpnia 2022r. dokonał analizy zebranych dowodów i ponownie odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego na męża z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki wnioskującą nad niepełnosprawnym mężem.
Odwołanie od decyzji złożyła O. N., zarzucając jej: naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której stanowi on podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pozostającej w związku małżeńskim,
Decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
SKO podkreśliło, że w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Opieka w rozumieniu w/w przepisu musi być stała lub długoterminowa, a zatem nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19.02.2019 r., sygn. akt: II SA/Bk 820/18). "Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, pub. CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (vide: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16, pub. CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną". Analogiczne stanowisko zostało wyrażone m.in. przez NSA w wyroku z dnia 7.11.2019 r. I OSK 1549/19 i WSA w Gorzowie Wlkp. z 16.10.2019 r. II SA/Go 521/19.
Zdaniem Kolegium z powyższego wynika, że jedną z przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego jest stała, osobista i długotrwała opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi przy tym stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza konieczność istnienia ścisłego i bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką.
W ocenie SKO, dla oceny, czy w danej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. niewystarczające jest samo wydanie wobec osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym wraz z odpowiednimi wskazaniami. W tym przypadku istotne jest szczegółowe ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, dostosowanej do stanu osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb, co następuje przede wszystkim podczas wywiadu środowiskowego (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.)
W ocenie Kolegium, przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomoc I. N. wobec męża koncentruje się wokół czynności, w szczególności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy małżonkami. Wśród obowiązków małżeńskich, wynikających z art. 23 i 27 k.r.o. mieści się również obowiązek opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.
Ustalenia dokonane w toku wywiadu środowiskowego wskazują, że skarżąca pracowała do 2009 r., w sklepie, mieszkając w [...]. Później nigdzie nie pojęła zatrudnienia, z uwagi na opiekę nad mężem. Mąż skarżącej nie porusza się samodzielnie, lecz na wózku inwalidzkim. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które nie mogą w ogóle pracować ze względu na opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium wynika, że skarżąca ostatni raz pracowała w 2009r., a zatem przez wiele lat była osobą bierną zawodowo, nie można więc mówić o rezygnacji przez nią z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad mężem.
Jak podkreśla się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu "w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec powyższego brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem.
Skargę na powyższą decyzję SKO wywiodła do Sądu O. N. reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez : dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas, gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas, gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną..
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 28 listopada 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 23 września 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowi przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., którego ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Powodem odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia był przepis art.17 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych,
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką, bowiem skarżąca nie podejmuje zatrudnienia od 2009 r.
Przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zarobkowo i zawodowo w okresie poprzedzającym podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą.
Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez męża skarżącej orzeczenia z dnia 4.05.2022r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenie skarżącej do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Istota sporu pomiędzy skarżącą a organami dotyczyła natomiast istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia przez skarżącą, a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, mężem wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Kolegium odmówiło prawa do przedmiotowego świadczenia wyjaśniając, że skarżąca byłaby w stanie podjąć zatrudnienie z uwagi na brak konieczności sprawowania przez nią opieki nad mężem. W ocenie SKO sprawowanie opieki w rozumieniu ustawy, to sprawowanie opieki bezpośredniej. Ocena w tym zakresie wiąże się z przesłankami "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia tzn. czy rzeczywiście zakres koniecznych, wykonywanych czynności stoi na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia lub wymaga rezygnacji z zatrudnienia."
Z treści przeprowadzonego w dniu 13.06.2022 r. wywiadu środowiskowego oraz z obserwacji poczynionych przez pracownika socjalnego wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który ma [...] lat, skarżąca nie pracuje i opiekuje się mężem, który od ponad 25 lat choruje na [...], posiada znaczny stopień niepełnosprawności, obecnie porusza się na wózku inwalidzkim. Od marca 2022r. skarżąca, jej mąż i ich córka – uczennica szkoły podstawowej przebywają w Polsce. Skarżąca pracowała do 2009 r., w sklepie, mieszkając w [...]. Później nigdzie nie pojęła zatrudnienia, z uwagi na opiekę nad mężem. Mąż skarżącej nie porusza się samodzielnie. Zdaniem pracownika socjalnego opieka nad niepełnosprawnym mężczyzną jest konieczna. Takie okoliczności w ocenie Kolegium, nie uniemożliwiają skarżącej podjęcia zatrudnienia (przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy).
Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organy dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnemu mężowi jest nieprawidłowa.
Kolegium w oderwaniu od stanu faktycznego i swoich kompetencji arbitralnie uznało, że nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności wsparcia go przez żonę, sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni nie pracowała od 2009r. i nie czyniła żadnych wysiłków w celu podjęcia jakiejkolwiek pracy.
Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność męża potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną.
Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zarówno organy, jak i Sąd nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej ur. [...] r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...].05.2022 r., zgodnie z którym, został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 31.05.2025 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11.04.2022 r.
Należy przy tym zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.
Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy to właśnie osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2022 r., II SA/Gd 242/22, LEX nr 3408178).
Należy przy tym uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego.
Przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zarobkowo i zawodowo w okresie poprzedzającym podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna oraz potencjalna możliwość podjęcia takiej aktywności. Jest to wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą.
W ocenie Sądu organ pomocowy nie ma podstaw do dywagacji co do przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania, która to przesłanka została w niniejszej sprawie spełniona.
W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. 2018 r. poz. 265 ).
Ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a., organ I instancji uwzględni wyrażone przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wyroku wskazania i oceny prawne i, ponownie rozpatrując ziszczenie się przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, w szczególności pominie niekonstytucyjną regulację art. 17 ust. 1b u.ś.r.