IV SA/PO 93/24

IV SA/Po 93/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Maciej Busz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz–Grochowska (spr.) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia 17 października 2023 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E.T. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 18 grudnia 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza T. z dnia 17 października 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem - W. D..
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 26 października 2022 r. E. T. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem - W. D..
Burmistrz T. decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazane zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: u.ś.r.).
W wyniku odwołania E. T. SKO w P. decyzją z dnia 2 lutego 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 309/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. T., uchyliło zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia 2 grudnia 2022 r.
Sąd wskazał, że fundamentalną kwestią jest, czy opieka nad synem E. T. stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Pobyt osoby niepełnosprawnej, wymagającej stałej opieki w zakładzie leczniczym nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna czy specjalnego zasiłku opiekuńczego, o ile nie ma charakteru stałego i nie przeważają w tym pobycie funkcje opiekuńcze i wówczas tylko, gdy pobyt ten nie ma wpływu na możliwość podjęcia pracy to jest nie niweczy niemożności podjęcia pracy przez osobę dotychczas sprawującą opiekę. W ocenie Sądu, na podstawie niekompletnych ustaleń organów nie sposób stwierdzić, czy Skarżąca, z powodu konieczności sprawowania opieki nad synem, nie może podjąć zatrudnienia. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji powinien ustalić przy wykorzystaniu przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego środków dowodowych, jaki jest charakter, sposób wykonywania i harmonogram funkcjonowania niepełnosprawnego W. D. w Środowiskowym Domu Samopomocy w T., czy korzysta on będąc w tym Domu z jakiejkolwiek opieki, w szczególności dostosowanej do jego stanu zdrowia, oraz czy jego matka E. T. przy uwzględnieniu jej sytuacji zdrowotnej i jej wyuczonego zawodu, jest w stanie podjąć pracę zarobkową.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz T. decyzją z dnia 17 października 2023 r. odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu całego materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie w ocenie organu istotnym pozostaje fakt pobierania nadal renty przez stronę. W toku prowadzonego postępowania Odwołująca się została poinformowana zarówno w treści decyzji wydanej przez Burmistrza T., jak i w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że pobieranie renty zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przesłanką negatywną do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak do dnia dzisiejszego, zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie zrezygnowano z jej pobierania. Organ dodał, że Odwołująca się oświadczyła, że z uwagi na posiadaną niepełnosprawność i ogólny stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, stąd wnioskować należy, że nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad synem, a nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nawet gdyby nie występowała konieczność sprawowania opieki E. T. nadal nie byłaby w stanie podjąć zatrudnienia. Ze zgromadzonego materiału wynika, że opieka jest sprawowana prawidłowo i w sposób ciągły, jednak nie w pełnym wymiarze. Kiedy W. D. przebywa w placówce jest w pełni zaopiekowany, a wsparcie w tym procesie matki ma charakter okazjonalny. Takie wsparcie w opiece nad synem w ocenie organu daje możliwość podjęcia zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze, nawet jeżeli założymy, że w trakcie pobytu syna w ŚDS E. T. pierze, sprząta i przygotowuje posiłki.
Odwołanie z dnia 31 października 2023 r. od ww. decyzji złożyła Wnioskodawczyni reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, oraz naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia TK z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17).
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. SKO w P. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza T. z dnia 17 października 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem - W. D..
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że organy były związane zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z wytycznymi wyroku WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 309/23. W związku z tym ustalono, że W. D. jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy w T., przebywa tam w godzinach od 9:00 do 15:30. Do ww. palcówki dowożony jest busem, na który zaprowadza go matka. Z busa odbierany jest również przez Wnioskodawczynię. Bus zatrzymuje się pod jego domem. Odwołująca się jest pod telefonem, kiedy syn przebywa w ŚDS, albowiem miewa ataki padaczkowe i wówczas musi go odebrać. Gdy W. D. jest chory przebywa w domu. W soboty, niedziele i święta ŚDS w T. jest zamknięty i wówczas opiekę cały dzień sprawuje matka. Organ wskazał, że obecnie Odwołująca się jest na rencie chorobowej, jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim.
Zdaniem organu II instancji istotnym jest fakt, iż Odwołująca się nadal pobiera rentę. Strona została poinformowana przez organy oby instancji, iż istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczym nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty.
Organ ponadto wskazał, że zgromadzonego materiału wynika, że opieka sprawowana przez Wnioskodawczynię nad synem ma charakter ciągły, lecz nie jest wykonywana w pełnym wymiarze. Kiedy W. D. przebywa w ŚDS w T. jest w pełni zaopiekowany, a wsparcie matki wówczas ma charakter okazjonalny. W opinii Kolegium fakt, pozostawania W. D. w domu w soboty, niedziele i święta oraz podczas choroby nie jest przesłanką przyjęcia, iż Odwołująca się nie może podjąć zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy) w dni robocze, pracujące tj. podczas przebywania syna w ośrodku. Natomiast obowiązek opieki nad synem w sytuacji pogorszenia się stanu zdrowia, tj. infekcji czy ataków padaczki, jest przesłanką do wzięcia zwolnienia z pracy tudzież urlopu.
Zdaniem organu przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają ze sobą w związku. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez mała cześć doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobę, niepełnosprawną by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne).
Zdaniem organu czynności takie jak przyrządzanie posiłków, podawanie lekarstw, wspólne wizyty lekarskie, sprzątanie mieszkania, pranie, robienie zakupów, wspólne spacery są wykonywane przez rodziców względem dzieci i nie umożliwiają podjęcia zatrudnienia chociażby na część etatu. Z powyższego wynika, że jedną z przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad osobą niepełnosprawną.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2023 r. wniosła E. T. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzję Burmistrza T. z dnia 17 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie E. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu Skarżąca podnosiła, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika zdaniem Skarżącej, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Skarżąca podkreśliła, że o warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu była, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza T. z dnia 17 października 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E.T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem - W. D..
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w sprawie wydany został prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 309/23. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 3 i 5 do art. 153). W świetle cytowanego art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są, co do zasady, związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny; a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 9 do art. 153). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 309/23, organy zobligowane były do ustalenia jaki jest charakter, sposób wykonywania i harmonogram funkcjonowania niepełnosprawnego W. D. w Środowiskowym Domu Samopomocy w T., czy korzysta on będąc w tym Domu z jakiejkolwiek opieki, w szczególności dostosowanej do jego stanu zdrowia oraz czy jego matka E. T. przy uwzględnieniu sytuacji zdrowotnej i jej wyuczonego zawodu, jest w stanie podjąć pracę zarobkową. Sąd stanął bowiem na stanowisku, że po pierwsze pobyt osoby niepełnosprawnej w zakładzie leczniczym nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie ma charakteru stałego i nie przeważają w tym pobycie funkcje opiekuńcze i wówczas tylko, gdy pobyt ten nie ma wpływu na możliwość podjęcia pracy. Po drugie, na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uprzednie ustalenia organów nie dawały podstawy do oceny, czy Skarżąca z powodu opieki nad synem nie może podjąć zatrudnienia. Ze wskazań Sądu wynika, zatem konieczność uzupełnienia sprawy w zakresie precyzyjnego ustalenia okoliczności związanych z pobytem syna w SDS oraz czy w czasie jego pobytu w tym Ośrodku może wykonywać czynności związane pośrednio z opieką na synem, których nie może wykonywać podczas jego obecności. Przy czym, chodzi o aktualne okoliczności związane z zakresem obecnie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną.
W świetle uzupełnionego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, po ponownym jego rozpatrzeniu przez organy obu instancji, Sąd uznał, że organy administracji wypełniły wskazania Sądu i ustaliły istotne zagadnienia dla oceny, czy Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże wywiodły z nich błędne wnioski.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust 1 tej ustawy.
W myśl art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje także, gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Dla porządku wskazać należy, że bezspornie w niniejszej sprawie, Skarżąca na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do wymagającego opieki syna jest co do zasady uprawniona do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad nim opieką (art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Osoba niepełnosprawna W. D. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 30 kwietnia 2009 r., w którym zaliczono go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności od urodzenia na stałe (nienumerowana k. akt adm.). Niekwestionowane było również to, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 24 listopada 2023 r. i uzupełniająco w dniu 4 października 2023 r. – nienumerowana k. akt adm.). Skarżąca wnioskiem z dnia 24 października 2022 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będąc uprawnioną do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (decyzja o waloryzacji renty z 01 marca 2019 r. oraz z dnia 01 marca 2021 r., informacja z bazy ZUS z 17 października 2023 r. – nienumerowane k. akt adm.). Skarżąca złożyła także oświadczenie o zobowiązaniu do rezygnacji z pobierania renty w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym argumentowała, że dotychczas nie zrezygnowała z tego prawa z uwagi na to, że jest to jedyne jej źródło utrzymania (oświadczenie z 17 października 2023 r., k. nienumerowana akt adm. I inst.).
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy ustaliły, zgodnie z wytycznymi Sądu, że W. D. jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy w T. i przebywa tam w godzinach od 9:00 do 15:30. Do ww. palcówki dowożony jest busem, na który zaprowadza go matka. Gdy W. D. jest chory przebywa w domu. W soboty, niedziele i święta ŚDS w T. jest zamknięty i wówczas opiekę cały dzień sprawuje matka (uzupełnienie wywiadu środowiskowego z dnia 4 października 2023 r. – nienumerowana k. akt adm.).
Dodatkowo organy ustaliły, że W. D. w ŚDS uczestniczy w terapii zajęciowej, w treningach samoobsługowych, kulinarnych, higieny osobistej i otoczenia, w treningach umiejętności społecznych i otoczenia, w zajęciach integracyjnych, uczestniczy w wyjazdach, wycieczkach, spotkaniach sportowo - rekreacyjnych, w rehabilitacji ruchowej, a także objęty jest opieką psychologiczną. Matka E. T. współpracuje ze Środowiskowym Domem Samopomocy w ten sposób, że bierze udział w spotkaniach i imprezach organizowanych przez placówkę, odprowadza syna i odbiera z miejsca zbiórki, sprawuje opiekę w trakcie odprowadzania syna w sytuacjach okolicznościowych (pismo Środowiskowego Domu Samopomocy w T. z 11 października 2023 r. – nienumerowana k. akt adm.). Nadto, z zebranego materiału dowodowego wynika, że w czasie, gdy syn jest w ŚDS pozostaje w stałym kontakcie telefonicznym z uwagi na ataki padaczkowe syna, bo wtedy osobiście odbiera go z Ośrodka, przy czym trudno jest ustalić do ilu ataków dochodzi w miesiącu.
W tym stanie sprawy, organy słusznie przyjęły, że podstawą do odmowy przyznania E.T. świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., albowiem W. D. nie korzysta z opieki w ŚDS w T. całodobowo przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Organ I instancji za podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjął, że Skarżąca nadal pobiera rentę, zatem trwa przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Nadto z uwagi na niepełnosprawność i ogólny stan zdrowia Skarżąca nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Stąd organ wywiódł, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad synem, a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dalej organ I instancji podkreślał, że opieka sprawowana jest prawidłowo i w sposób ciągły, ale nie w pełnym wymiarze. W czasie pobytu w Ośrodku syn jest w pełni "zaopiekowany", a wsparcie matki w tym procesie ma charakter okazjonalny, zatem takie wsparcie w opiece nad synem dla możliwość podjęcia zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze. Natomiast, organ odwoławczy uznał powyższą argumentację i rozwinął aspekt stałej i długotrwałej opieki, przyjmując, że czynności wskazane przez Skarżącą związane z opieką są zwykle wykonywane przez rodziców względem dzieci i nie uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia chociażby na część etatu oraz korzystają ze zwolnienia lekarskiego oraz urlopu. Zebrany materiał dowodowy zdaniem organów, nie daje podstaw do uznania, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem.
Mając na uwadze cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w ocenie Sądu wynika z niego jasno, że opieka sprawowana przez Skarżącą jest wykonywana codziennie, i w zasadzie całodobowo, wtedy gdy syn przebywa w domu, a w czasie jego pobytu w Ośrodku Skarżąca wykazuje stałą gotowość do świadczenia osobistej opieki w sytuacji nagłego pogorszenia się jego zdrowia, bowiem w czasie ataków osobiście odbiera go z Ośrodka. To Skarżąca towarzyszy synowi w czasie różnych wyjazdów.
W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd ocenił, że zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem nie pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Skarżąca wykonuje czynności pielęgnacyjne, pomaga przy wszystkich czynnościach higienicznych, pilnuje mycia zębów, pomaga przy ubieraniu się, zawsze prowadzi syna do toalety, gdyż traci on równowagę, a także sprawdza syna w nocy. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że opieka Skarżącej nie sprowadza się tylko do zwykłej pomocy, czy standardowego przygotowania posiłków poprzez ich ugotowanie, ale do takiej, która wymaga znacznego zaangażowania i poświęcenia większej ilości czasu, łącznie z przypilnowaniem spożycia posiłków i właściwego przyjęcia leków. Nadto, opieka polega na tym, że wspólnie z synem robi zakupy, chodzi z nim na spacery. Sam W. D. podał, że mama musi pomagać mu w codziennym funkcjonowaniu. Zdaniem Sądu sprawowana przez Skarżącą opieka nad synem jest stała i długotrwała, wypełniająca przesłankę o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Sąd podkreśla, że wskazane powyżej okoliczności mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Pełnomocnik Skarżącej już odwołaniu, a także w skardze podkreślał, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad synem miałaby możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia, które mogłoby być podejmowane pomimo uprawnienia do renty. Zasadniczą kwestią jest to, że Skarżąca sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad synem, w zakresie który uniemożliwia jej podjecie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przy czym, pod uwagę należy brać moment złożenia wniosku, a więc sytuację obecną, a nie sytuację przeszłą, zwłaszcza że Sąd poprzednio rozpoznający sprawę przesądził to w prawomocnym wyroku zobowiązując organy do ponownych ustaleń w zakresie aktualnego charakteru, sposobu wykonywania i harmonogramu funkcjonowania osoby wymagającej opieki.
Wobec powyższego, błędnie uznały organy obu instancji, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad synem nie jest wystarczający do spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., tj. że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) przez Skarżącą, a opieką nad niepełnosprawnym synem. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest bowiem szczegółowe i zindywidualizowane ustalenie i przeanalizowanie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.
Należy zauważyć, że organy podstawę do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego upatrywały w ustaleniu, że opieka jest sprawowana przez Skarżącą tylko w określonych godzinach dnia, a nie przez całą dobę. Do cech opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktycznie należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA), ale istotne jest, że o stałości czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych, czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych. Jak to wskazano powyżej, E. T. regularnie podaje synowi leki, pomaga mu przy porannej toalecie, kąpie, przygotowuje mu posiłki, prowadzi do toalety, dogląda w nocy, wychodzi z nim na spacery, wspólnie z synem robi zakupy, a także prasuje, pierze, to ona jeździ do lekarzy, uczestniczy w zajęciach w Ośrodku i osobiście odbiera go w przypadku ataków epilepsji (uaktualnienie wywiadu środowiskowego z dnia 4 października 2023 r. – nienumerowana k. akt adm.). Dodatkowo Skarżąca musi zawsze prowadzić syna do toalety i nie tylko, ponieważ traci on równowagę. Fakt pozostawania W. D. w domu rodzinnym, pod stałą opieką Skarżącej, w soboty, niedziele i święta (całe dnie, ale i w nocy) oraz kwestia pozostawania w gotowości Skarżącej do opieki nad nim również w czasie pobytu w ŚDS, decyduje, że Skarżąca nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na zakres sprawowanej opieki.
Dodatkowo, Sąd miał na uwadze, że z treści orzeczenia o niepełnosprawności W. D. z 30 kwietnia 2009 r. wynika, że wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w aktach adm. I inst.). Korzystanie z zajęć w ciągu kilku godzin w ciągu dnia jest efektem realizacji wskazań zawartych w ww. orzeczeniu, co nie oznacza, że skutkiem udziału w terapii Skarżąca może łączyć opiekę z zatrudnieniem. Z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawartych w art. 17 u.ś.r. nie należy wyprowadzać wniosku, że osoba niepełnosprawna powinna przez cały czas przebywać w domu, a poza nim tylko i wyłącznie z opiekunem. Nie można wykluczać osób niepełnosprawnych z różnych form aktywności społecznej dla nich przygotowanej i tym samym eliminować z grona osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego faktycznych opiekunów tylko dlatego, że przez kilkanaście godzin w tygodniu osoba niepełnosprawna korzysta, np. z zajęć prowadzonych w środowiskowym domu samopomocy (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 811/19, CBOSA).
Organy podkreślają również, że ostatnie zatrudnienie Skarżąca podejmowała przed 1999 r., co wpływa ich zdaniem na brak spełnienia przesłanki rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki. Jednakże, to w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, która to opieka wyklucza zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; CBOSA). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Odnosząc się w końcu do drugiej przeszkody, jakiej organy upatrywały w przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. pobierania przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wskazać należy, że literalna wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. faktycznie prowadzi do wniosku, że osobom, które mają ustalone prawo do renty nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak, w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. Trybunał orzekł: w pkt I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; w pkt II Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie, Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Skarżąca faktycznie we wniosku o przyznanie świadczenia oraz w odwołaniu wskazywała, że wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 2/17 sprawiło, że jest możliwe pobieranie obu świadczeń w tym samym czasie. Jednocześnie w toku postępowania administracyjnego, w dniu 17 października 2023 r., E. T. złożyła oświadczenie, że zobowiązuje się do rezygnacji z pobierania renty w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (nienumerowana k. akt adm.). Skarżąca wskazała, że nie zrezygnowała z tego prawa wcześniej, z uwagi na to, że jest to jej jedyne źródło utrzymania. W tym zakresie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela w pełni stanowisko, że prawo od renty w tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, ale w sytuacji gdy nie jest ono realizowane (wypłacanie renty jest zawieszone na wniosek beneficjenta). Brak bowiem podstaw do pobierania obu tych świadczeń jednocześnie.
Wyboru świadczenia wnioskodawca może dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 2051 ze zm. - dalej jako: "u.e.r.f.u.s."). Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie realizacji tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z omawianego przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty renty. Skoro zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego jeśli w toku postępowania administracyjnego Skarżąca deklarowała możliwość zawieszenia pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to orzeczenie o zawieszeniu prawa do renty, skutkujące zwieszeniem pobierania renty, wyeliminuje przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, do czego organy winny dążyć. Nie można także czynić Skarżącej zarzutu, że nie przedstawiła orzeczenia organu rentowego o zawieszeniu wypłaty renty, jeżeli organy odmawiały przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z innych powodów, niż tylko pobieranie renty, bo z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dopiero w sytuacji gdy spełnione zostaną wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. organ może uzależnić przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia od przedłożenia orzeczenia o zwieszeniu wypłaty renty, o czym winien powiadomić Skarżącą i dopiero odmowa przedstawienia takiego orzeczenia przez Skarżącą może skutkować odmową przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Zauważyć przy tym należy, że aktualnie Skarżąca zadeklarowała rezygnację z pobierania renty, zatem gdy przedłoży odpowiednie orzeczenie organu rentowego to organ przyzna jej świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.).
Końcowo wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecne brzmienie przepisu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki
opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd interpretuje w ten sposób, że skoro zakres opieki sprawowanej przez E. T.-H. spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad synem oraz Skarżąca przedłoży orzeczenie o zawieszeniu wypłaty renty, co wyeliminuje przeszkodę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Nadto, dalej Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie, skoro prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w dotychczasowym brzmieniu art. 17 u.ś.r. powstało w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku, to dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...). Z uwagi na to organ winien stosować w ponownie prowadzonym postępowaniu przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.
Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 80 k.p.a., a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie obu tych decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. Po pierwsze, organ I instancji uznając, że w sprawie zostały spełnione wszelkie inne przesłanki do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.) wezwie ją do przedłożenia orzeczenia organu rentowego o zawieszeniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Po pozytywnej weryfikacji tej kwestii organ uzna, że doszło również do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ wyda decyzję przyznającą E. T.-H. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika Skarżącej (480 zł) ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym przez trzech sędziów z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.).