IV SA/Po 887/25

IV SA/Po 887/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Maciej Busz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 04 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 04 czerwca 2025 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. U. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Burmistrz [...] decyzją [...] z 4 czerwca 2025 r. na podstawie art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10 ust. 1, art. 11 pkt 1, art. 12, art. 15, art. 18 ust. 1 i 2, art. 19, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025r. poz. 438 z póżn. zm.) i Rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1341) oraz art. 104 k.p.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), art. 27, art. 135 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2023r. poz. 2809) po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. U. złożonego dnia 19 lutego 2025 r. odmówił A. U. świadczenia w formie:
1. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowane na A. U..
2. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowane na M. U..
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że przedłożone przez wnioskodawczynię postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z 6 września 2024 r., sygn. akt [...] o udzieleniu A. U. zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych na czas trwania procesu o rozwód poprzez zobowiązanie K. U. do zapłaty tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny obejmującej małoletnie dzieci stron: M. i A. oraz żonę A. U. kwoty po [...] zł płatne do 10-tego dnia każdego miesiąca wraz z odsetkami za opóźnienie począwszy od 31 maja 2024 r. do rąk powódki do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie, nie zostało wymienione w katalogu art. 15 ust. 4 pkt 3 lit b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Postanowienie wskazuje zobowiązanego do zaspokojenia potrzeb rodziny, a nie konkretnej kwoty należnej każdej osobie uprawnionej do alimentów, którymi winny być M. i A.. Nadto w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z 10 lutego 2025 r. w punkcie dotyczącym osób uprawnionych wpisano: przyznanych dla A. U. [...] zł miesięcznie, a także PESEL wnioskodawczyni wraz z informacją o braku możliwości wpisania małoletnich, a klauzula wykonalności została nadana na wierzycielkę A. U.. Brak tytułu wykonawczego również na małoletnie dzieci wyklucza je z grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Dopiero gdy alimenty zostaną ustalone prawomocnym wyrokiem sądu, zakres obciążenia osoby zobowiązanej określi konkretna kwota alimentów zasądzonych przez sąd. Ponieważ świadczeń na zaspokojenie potrzeb rodziny nie ma w katalogu świadczeń uprawniających do przyznania tych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to w ocenie organu I instancji wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania tych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. U. (dalej jako: skarżąca), zarzucając jej naruszenie prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 11 i art. 15 ust. 4 pkt. 3 lit. b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także art. 7 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i błędne uznanie przez organ I instancji, że postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024 r. o sygn. akt [...] dotyczące zaspokajania potrzeb rodziny nie jest tytułem wykonawczym spełniającym przesłanki do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Skarżąca wyjaśniła, że choć materialnoprawną podstawę roszczenia alimentacyjnego dzieci wobec rodziców stanowią art. 133 w zw. z art. 135 k.r.o., to jednak, gdy w toku rozwodu jedno z rodziców żąda względem współmałżonka realizacji własnego roszczenia o zapłatę miesięcznych kwot na utrzymanie siebie i małoletnich lub nieusamodzielnionych dzieci stron, to podstawę tę stanowi art. 27 k.r.o. Zdaniem skarżącej choć obowiązek z art. 27 k.r.o. można traktować jako quasi alimentacyjny, to w orzecznictwie i doktrynie dominuje pogląd, iż funkcja i cel obydwu tych instytucji są takie same.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 13 sierpnia 2025 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swej decyzji Kolegium wyjaśniło, że dnia 19 lutego 2025 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna A. U. oraz córkę M. U.. Do wniosku zostały dołączone: postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024r., sygnatura akt [...] z klauzulą wykonalności nadaną dnia 9 września 2024r., w której wskazano jako wierzyciela A. U. oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] P. K., w którym jako osoby uprawnione wskazano: A. U..
Dalej organ II instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę do orzekania w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438 z późn. zm., dalej jako u.p.o.u.a.). Ustawowe pojęcie bezskuteczność egzekucji oznacza m.in. egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych - art. 2 pkt 2 ww. ustawy. Osobą uprawnioną jest - w myśl art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. - osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Stosownie do art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bezterminowo. Według art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. Wyżej wymieniona ustawa w art. 15 ust. 4 wskazuje katalog dokumentów, które należy dołączyć do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W pkt 3 lit. a widnieje zapis o dołączeniu do wniosku zaświadczenia organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji. Dane, które ma zawierać www zaświadczenie wskazano w Rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b u.p.o.u.a. widnieje zapis, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sadu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem.
Zdaniem organu II instancji z powyżej przytoczonych przepisów ustawy wynika, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uwarunkowane jest spełnieniem łącznie następujących przesłanek: osoba musi być uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna oraz musi być też spełnione kryterium dochodowe.
Kolegium argumentowało, że dokonując ustaleń w zakresie przesłanki wynikającej z definicji osoby uprawnionej oraz załączonego tytułu wykonawczego i zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należy odnieść się literalnie do powyższych pojęć występujących w ustawie. Osoba uprawniona to taka osoba, która jest uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. SKO podkreśliło, że w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b u.p.o.u.a. wskazany jest katalog tytułów wykonawczych jakie należy do wniosku dołączyć. Zdaniem organu odwoławczego przedłożone przez skarżącą Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024 r., sygn. akt [...], nie zostało wymienione w powyższym katalogu. Ponadto powyższe postanowienie wskazuje na zobowiązanie pozwanego - K. U. do zaspokajania potrzeb rodziny, a nie wskazuje konkretnej kwoty należnej każdej osobie uprawnionej, którymi w tym przypadku winni być dzieci skarżącej.
Dalej Kolegium argumentowało, że w odwołaniu skarżąca podniosła, iż załączony do wniosku tytuł wykonawczy co prawda nie wskazuje konkretnej kwoty alimentów, ale zgodnie z art. 11 pkt 1 u.p.o.u.a. przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wysokości, w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób, dla których ustalono alimenty. Wobec tego organ II instancji wyjaśnił, że z treści przedłożonego postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024r. wynika, że Sąd udzielił zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych na zaspokojenie potrzeb rodziny, nie zaś alimentów na dzieci.
Dalej Kolegium argumentowało, że skarżąca przedłożyła zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 10.02.2025 r. Jednakże w dokumencie tym wskazano jedynie skarżącą: "przyznanych dla A. U. miesięcznie [...] zł".
Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania organ I instancji zwrócił się z prośbą do ww. Komornika Sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne o doprecyzowanie jakich osób uprawnionych dotyczy wystawione zaświadczenie o bezskuteczności. Pismem z dnia 26 lutego 2025r. Komornik Sądowy przesłał uzupełnione o numer PESEL wierzycielki - A. U. zaświadczenie z dnia 10 lutego 2025 r. jednocześnie wskazując, że nie ma możliwości dopisania małoletnich, a klauzula wykonalności jest nadana jedynie na wierzycielkę A. U..
W ocenie Kolegium w przedmiotowym przypadku nie ma zastosowania art. 11 pkt 1 u.p.o.u.a. Ponadto organ wskazał, że aby móc uznać, że na dane dziecko zasądzone zostało świadczenie alimentacyjne, niezbędne jest wskazanie, że osoba zobowiązana jest do świadczenia alimentów na rzecz danego dziecka w określonej, miesięcznej kwocie.
Kolegium skonstatowało, że stanowisko organu I instancji co do tego, że brak tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd poprzez nadanie klauzuli wykonalności również na dzieci skarżącej wyklucza ich z grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako: "k.p.a.") polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji;
2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpoznania sprawy, dowolną ocenę materiału dowodowego, rozstrzygnięcie organów administracji stawiające osoby, które uzyskały zabezpieczenie świadczeń alimentacyjnych poprzez postanowienie o zaspokojeniu potrzeb rodziny, w gorszej pozycji od tych, które uzyskały postanowienie o zabezpieczeniu alimentów na każde dziecko osobno, należy uznać za nierówne traktowanie, co godzi w zasady postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a.,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 9 ust. 1 w zw. z 2 pkt 11 i art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b u.p.o.u.a. przez ich błędną wykładnię oraz niezastosowanie przepisu art. 11 pkt 1 u.p.o.u.a.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zarówno decyzji organu I, jak i II instancji oraz przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca wniosła o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym oraz, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw skarżącej, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty wskazując w szczególności, że organy administracji publicznej wadliwie nie uznały postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia poprzez zobowiązanie K. U. tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny. Wedle organów administracji postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024 r. o sygn. akt [...] dotyczące zaspokajania potrzeb rodziny nie jest tytułem wykonawczym spełniającym przesłanki do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a co za tym idzie, skarżący nie są osobami uprawnionymi w rozumieniu art. 2 pkt. 1 ustawy. W ocenie organów Sąd udzielił zabezpieczenia na rzecz rodziny, zamiast wobec dziecka i w konsekwencji nie przyznały prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącej.
Skarżąca przywołała treść postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024 r. o sygn. akt [...] i argumentowała, że organ I instancji sam dostrzegał w uzasadnieniu decyzji z 4 czerwca 2025 r. (przy pierwszym rozpatrzeniu sprawy), że "z treści przedłożonego postanowienia sygnatura akt [...] z dnia 6 września 2024 r. wynika, że udzielono zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych." Skoro zatem już bezpośrednio w treści postanowienia mowa jest o roszczeniach alimentacyjnych, kwestionowanie ich charakteru przez organy administracji jest dla strony skarżącej niezrozumiałe.
Skarżąca podniosła, że powszechnie uznaje się, że art. 27 k.r.o. powoduje zaistnienie obowiązku alimentacyjnego. Tak np. G. Jędrejek [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany; LEX/el. 2019, art. 27.: Sądy administracyjne uznają, że na podstawie art. 27 k.r.o. istnieje między małżonkami obowiązek alimentacyjny, co skutkuje możliwością przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) (por. wyrok WSA w Olsztynie z 17.05.2016 r., IISA/Ol269/16, LEXnr 2054390).
Skarżąca wskazała, że w doktrynie podkreśla się również, że wyrok wydany na podstawie przepisów o przyczynianiu się do utrzymania rodziny, nie jest co prawda wyrokiem o alimenty w ścisłym tych słów znaczeniu, ale nie jest tak, że organ powinien odmówić wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego jeżeli spełnione są inne przesłanki przyznania tego świadczenia (m. in. określony wiek uprawnionego, nieprzekroczenie kryterium dochodowego, bezskuteczność egzekucji stwierdzona zaświadczeniem komornika).
W kontekście powyższych unormowań, należy – zdaniem skarżącej - przyjąć, że wyżej powoływane postanowienie Sądu Okręgowego w [...], stanowi tytuł wykonawczy, który uprawnia do przyznania świadczenia zgodnie z art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. Nie podważa tego, że choć w sentencji postanowienia wymieniona jest jedynie skarżąca, to osobą uprawnioną do korzystania z zasądzonego świadczenia alimentacyjnego są wszystkie osoby wchodzące w skład rodziny, tj. oprócz matki skarżącej także jej małoletnie dzieci (tak również wyrok WSA w Lublinie z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 879/12, wyrok WSA w Szczecinie z 28 października 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 885/09, wyrok WSA w Warszawie z 25 maja 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 115/23, CBOSA). W istocie potrzeb dzieci w praktyce nie da się oddzielić od potrzeb tego z rodziców, przy którym dzieci pozostały (uchwała SN z 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86, publ. OSNC 1988/4/42).
Przechodząc do kwestii wskazania w postanowieniu kwoty łącznej na dwoje dzieci oraz ich matkę, skarżąca wyjaśniła, że co do zasady w orzeczeniach o przyczynianie się do utrzymania rodziny sąd nie wskazuje, jakie kwoty należy przeznaczyć na utrzymanie poszczególnych członków rodziny - wskazuje jedną kwotę wspólną dla wszystkich. Sąd Okręgowy precyzyjnie określił w uzasadnieniu wysokość świadczeń przysługujących na poszczególnych członków rodziny:
"Odnosząc się do kosztów utrzymania małoletnich, które zostały określone przez powódkę na kwoty [...]zł do [...] zł miesięcznie na rzecz każdego z nich podkreślić należy, że nie zostały one zawyżone. Obciążenie pozwanego kosztami utrzymania małoletnich w kwotach po [...] zł oraz żony kwotą [...]zł miesięcznie jest usprawiedliwione ich potrzebami"
Z powyższego jednoznacznie – zdaniem skarżącej - wynika, że Sąd zasądził:
• [...] zł miesięcznie na małoletniego A. U.
• [...] zł miesięcznie na małoletnią M. U.
• [...] zł miesięcznie na matkę dzieci A. U.
Skarżąca podkreśliła, że łączna kwota [...]zł nie jest więc abstrakcyjną sumą "na rodzinę", ale precyzyjnie wyliczoną sumą trzech świadczeń alimentacyjnych. Sąd dokonał indywidualnego wyliczenia dla każdego uprawnionego, co jest typowe dla orzeczeń alimentacyjnych i umożliwia przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W przekonaniu skarżącej znaczenie dla sprawy ma fragment końcowy uzasadnienia, w którym Sąd Okręgowy podsumowuje swoje rozstrzygnięcie:
"Zasadnym jest zatem, mając na uwadze wiek dzieci, ich potrzeby, możliwości majątkowe zobowiązanych do zaspokajania potrzeb rodziny, wydatki na zaspokojenie potrzeb stron oraz udział każdego z rodziców w codziennej dbałości o wychowanie dzieci, zobowiązanie pozwanego do łożenia tytułem przyczyniania się do zaspokajania potrzeb małoletnich oraz żony kwoty [...]zł miesięcznie"
Skarżąca argumentowała, że Sąd wyraźnie wskazał, że świadczenie służy przede wszystkim zaspokajaniu potrzeb małoletnich dzieci. To właśnie dzieci są głównymi beneficjentami orzeczenia ([...] zł z [...] zł przypada na dzieci). Świadczenie ma zatem charakter alimentów na dzieci, zasądzonych w trakcie trwania małżeństwa.
W przekonaniu skarżącej nie jest to przeszkodą dla wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem z art. 11 pkt. 1 u.p.o.u.a. przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wysokości, w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób uprawnionych, dla których ustalono alimenty. W przedmiotowej sprawie zasądzono łączną kwotę [...]zł, zatem na jedną osobę uprawnioną wynosi ona [...] zł.
Ponadto skarżąca wskazała, że przedmiotowe postanowienie Sądu Okręgowego w [...] stanowi tytuł wykonawczy adekwatny do wymogów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, mimo że organy administracji błędnie go zakwestionowały. Z postanowienia wynika uprawnienie do alimentów od rodzica, ponieważ obowiązek z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma charakter alimentacyjny i służy zaspokajaniu potrzeb rodziny, w tym dzieci. Fakt, że postanowienie zostało sformułowane szerzej jako "zaspokajanie potrzeb rodziny" zamiast wprost jako alimenty na dzieci, nie zmienia alimentacyjnej roli tego przepisu ani nie pozbawia go charakteru tytułu wykonawczego.
Następnie skarżąca argumentowała, że do wniosku z dnia 19 lutego 2025r. przedłożyła: postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024r., sygnatura akt [...] z klauzulą wykonalności nadaną dnia 9 września 2024 r., w której wskazano jako wierzyciela A. U. oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] P. K. z dnia 10.02.2025r., w którym jako osoby uprawnione wskazano: A. U.. Z ww. zaświadczenia wynika, że egzekucja okazała się bezskuteczna, a kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji (tj. 6 sierpnia 2025) z tytułu należności wierzyciela alimentacyjnego opiewała na kwotę [...]zł. Zdaniem skarżącej w sprawie spełnione zostały wszystkie wymogi ustawowe dotyczące dokumentacji wymaganej do wniosku o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Przesłanka bezskuteczności egzekucji została spełniona, co potwierdza zaświadczenie komornika stwierdzające, że egzekucja okazała się bezskuteczna.
Skarżąca wyjaśniła ponadto, że jej sytuacja materialna jednoznacznie wskazuje na trudne położenie finansowe. Skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co nie było przedmiotem kwestionowania przez organy administracji publicznej. Tym samym również ta przesłanka ustawowa została wypełniona.
Konstatując skarżąca wskazała, że w świetle powyższego uznać należy, iż postanowienie sądu, na mocy którego od jednego z małżonków zasądzona została kwota tytułem zaspokajania potrzeb rodziny, stanowi w rozumieniu ustawy tytuł wykonawczy, dający materialnoprawną podstawę do ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a członkowie rodziny objętej tym tytułem, jako osoby uprawnione do świadczenia alimentacyjnego, mogą w oparciu o ten tytuł wystąpić o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie przepisów przedmiotowej ustawy. W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej tytułu tego nie uznały i w konsekwencji nie przyznały prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
W ocenie skarżącej organy orzekające naruszyły przepisy prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy: art. 2 pkt 11 i art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b u.p.o.u.a. przez ich błędną wykładnię oraz niezastosowanie przepisu art. 11 pkt 1 u.p.o.u.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej także jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przez trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 13 sierpnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z 4 czerwca 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowane na: A. U. oraz M. U..
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438 z późn. zm., dalej jako: u.p.o.u.a.).
W myśl art. 15 ust 1 tej ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego
Zgodnie zaś z art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.
Skarżąca, zwracając się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletnich dzieci, załączyła do swego wniosku postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024 r., sygnatura akt [...] z klauzulą wykonalności nadaną dnia 9 września 2024 r. – zobowiązującego K. U. do łożenia na rzecz skarżącej kwoty [...]zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem zaspokajania potrzeb rodziny obejmującej małoletnie dzieci stron: M. U., A. U. oraz żonę A. U. począwszy od dnia 31 maja 2024 roku do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. Ponadto do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] P. K. z dnia 10.02.2025 r. W ocenie Sądu znajdujące się w aktach sprawy administracyjnej postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 6 września 2024 r., sygnatura akt [...], ma charakter alimentacyjny.
Sąd nie podziela stanowiska organów, że powyższe postanowienie nie może być uznane za dokument, który na podstawie art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b u.p.o.u.a. należy złożyć wraz z wnioskiem o przyznanie alimentów z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten wskazuje dowody niezbędne do ustalenia praw do świadczenia w postaci: odpisu podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpisu postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpisu protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem.
Wobec powyższego wskazać należy, iż w myśl art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm., dalej "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem, świadczenia z art. 27 k.r.o., jakkolwiek nie nazwane tak wprost w ustawie, posiadają charakter alimentacyjny, a ich celem jest dostarczenie osobie uprawnionej środków do zaspokojenia bieżących potrzeb (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2000 r., , opubl. Lex nr 51845 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 102/04 i Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Po 340/06, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Tym samym postanowienie wydane na podstawie art. 27 k.r.o. stanowi tytuł wykonawczy, który uprawnia do przyznania świadczenia zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 537/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 265/12, CBOSA). Pogląd ten w pełni podziela Sąd w niniejszym składzie.
Na kanwie niniejszej sprawy należy pamiętać, iż przesłanką przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie jest przedstawienie zaświadczenia od organu egzekucyjnego, lecz bezskuteczność egzekucji. Trzeba mieć na uwadze, iż ustawowe pojęcie "bezskuteczności egzekucji" nie jest determinowane tylko i wyłącznie przez zaświadczenie wystawione przez organ egzekucyjny (komornika sądowego), ale obiektywnymi istniejącymi okoliczności stanu faktycznego, sprowadzającymi się do niewyegzekwowania od dłużnika w okresie ostatnich dwóch miesięcy zaległych należności, o czym mowa w art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a. Bezskuteczność egzekucji oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza zatem sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym (wyrok WSA w Poznaniu z 5.10.2021 r., II SA/Po 150/21, LEX nr 3241745.).
Ponadto na kanwie rozpoznawanej sprawy organy całkowicie zignorowały przepis art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć odpowiednio zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji. Nie ma więc znaczenia w sprawie argumentacja organu sprowadzająca się do kwestionowania faktu bezskuteczności egzekucji wobec wskazania na tytule wykonawczym wyłącznie wierzycielki A. U., z pominięciem jej małoletnich dzieci, których – co oczywiste – również dotyczy postanowienie z 6 września 2024 r.
Podkreślić należy, że powyższa regulacja umożliwia stronie przedłożenie w tym względzie wraz z wnioskiem stosownego zaświadczenia albo też odpowiednio oświadczenia. Posłużenie się natomiast w redakcji tego przepisu spójnikiem "albo" oznacza, że możliwe jest dowodzenie przez stronę "bezskuteczności egzekucji" także wyłącznie w drodze oświadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1693/17, CBOSA).
Odnosząc się natomiast do kwestii niemożliwości ustalenia w jakiej części kwota [...]zł jest przeznaczona na dzieci wyjaśnić należy, iż nie ulega wątpliwości, że uprawnionym do świadczeń z funduszu alimentacyjnego są osoby na rzecz których zasądzono alimenty od rodzica. Tym samym w sytuacji wydania orzeczenia o obowiązku płacenia kwoty celem zaspokojenia potrzeb rodziny, a zatem nie tylko dzieci, ale również małżonka może postać wątpliwość w jakiej wysokości świadczenie to zostało zasądzone celem zaspokojenia potrzeb dzieci.
Zasadniczo, w takim przypadku odpowiedzi na powyższe należy poszukiwać w art. 11 pkt 1 u.p.o.u.a., na który to przepis powoływała się skarżąca we wniesionej skardze, a który to całkowicie został zignorowany przez orzekające w sprawie organy. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wysokości w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób, dla których ustalono alimenty.
Na kanwie niniejszej sprawy odpowiedź na tę sporną kwestię zawiera jednak uzasadnienie do postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z 6 września 2024 r., którego fragmenty skarżąca przytoczyła w skardze. "Obciążenie pozwanego kosztami utrzymania małoletnich w kwotach po [...] zł oraz żony kwotą [...]zł miesięcznie jest usprawiedliwione ich potrzebami". Z powyższego słusznie, zdaniem Sądu, skarżąca wywiodła, że Sąd Okręgowy zasądził po: [...] zł miesięcznie na małoletniego A. U., [...] zł miesięcznie na małoletnią M. U. i po [...] zł miesięcznie na matkę dzieci. W tych okolicznościach przysługująca dzieciom kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi po [...] zł miesięcznie na jedno dziecko (tj. na dwoje dzieci łącznie [...] zł miesięcznie).
W świetle powyższego należało uznać, że dzieci skarżącej będąc członkiem rodziny objętej tytułem wykonawczym są osobami uprawnionymi do świadczenia alimentacyjnego. Tym samym skarżąca jako ich matka może w oparciu o ten tytuł wystąpić o ustalenie na rzecz córki i syna prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie przepisów ustawy.
Rozpoznając sprawę ponownie organ, mając na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu uwagi, ponownie przeanalizuje sprawę pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego co szczegółowo uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy orzekające naruszyły przepisy prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a i b u.p.o.u.a. przez ich błędną wykładnię, jak również przepisy postępowania w postaci art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Dlatego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów dla skarżącej Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., a składało się na nie wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) w wysokości 480 zł., jak w punkcie 2 wyroku.