II SA/Bd 350/25

II SA/Bd 350/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Mirella Łent /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 14 kwietnia 2025 r. nr SKO.4111.109.2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz T. odmówił K. W. (dalej także jako: "Skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. W.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, 858, 1615, 1871; dalej także jako: "u.ś.r."), że przeszkodą dla przyznania świadczenia jest to, że niepełnosprawność matki Skarżącego nie powstała do 18 lub 25 roku życia.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO", "Kolegium") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Kolegium odniosło się do powołania się przez organ pierwszej instancji na okoliczność daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), który w niniejszej sprawie - zdaniem organu pierwszej instancji - stoi na przeszkodzie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO podniosło, że przepis powyższy stracił przymiot konstytucyjności w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Tym samym, w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego. Wobec powyższego, organ odwoławczy uznał, iż organ pierwszej instancji wadliwie wskazał na okoliczność wieku, od którego istniała niepełnosprawność matki Skarżącego, jako przyczynę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej sprawie w związku z treścią ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego niedopuszczalne było oparcie decyzji odmownej na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną z Konstytucją RP. Ponieważ przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie został dotychczas znowelizowany ani uchylony, skutkuje to koniecznością takiej jego wykładni, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej – wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 u.ś.r., która z ww. dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Następnie SKO stwierdziło, iż Skarżący nie spełnia warunku wskazanego w art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: u.ś.w.) i świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje. Kolegium wskazało, że decyzją SKO z dnia [...] r. Skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na okres do [...] r., tj. do czasu upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności B. W.. Skarżący w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad chorą matką – B. W., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. Z orzeczenia tego wynika, że matka Skarżącego została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności do [...] r. Z orzeczenia wynika również, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki Skarżącego, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożono [...] r. Było to kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dotyczące matki Skarżącego. Termin ważności poprzedniego orzeczenia upływał [...] r.
SKO podkreśliło, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony przed upływem terminu ważności wcześniejszego orzeczenia. Ta okoliczność, zdaniem SKO powoduje, że Skarżący nie spełnił warunków określonych w art. 63 ust. 3 u.ś.w. bowiem w ocenie SKO uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia [...] r. przysługuje tylko tym osobom, których podopieczni uzyskali nowe orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, jednak pod warunkiem, że wniosek o wydanie takiego orzeczenia został złożony najwcześniej dzień po upływie ważności poprzedniego orzeczenia. W sprawie wniosek złożono przed upływem ważności orzeczenia. To powoduje, że nie spełniono warunku koniecznego do zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia [...] r., natomiast zgodnie z obecnym brzmieniem ustawy świadczenie pielęgnacyjne dotyczy jedynie opiekunów osób, które nie ukończyły 18 roku życia.
Mając na uwadze obecnie obowiązujący stan prawny organ uznał, że obecnie osobą uprawnioną do uzyskania pomocy w związku z istniejącą niepełnosprawnością jest A. B. W..
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarżący decyzji zarzucił naruszenie art. 63 u.ś.w. i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP przez zastosowanie ściśle literalnego brzmienia art. 63 ust. 3 u.ś.w., a także niezastosowanie art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. Skarżący wskazał, że z treści uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniu wspierającym wywnioskować można, że nowe warunki przyznawania świadczenia zaczną obowiązywać od [...] r. i dotyczyć będzie osób składających wnioski po raz pierwszy. Zamiarem ustawodawcy nie było pozbawienie praw nabytych przez osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne przed tą datą, na co w jego ocenie wskazuje treść uzasadnienia. Skarżący wskazał, że ścisłe literalne stosownie art. 63 ust. 3 u.ś.w. wyłączałoby możliwość złożenia wniosku o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zgodnie z art. 6ba ust. 2 oraz 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Skarżący wskazał również na stronę internetową Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Wywiódł, że jeżeli w okresie ważności dotychczasowego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność uprawniającego do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony wniosek o kolejne orzeczenie, to jak najbardziej zostaje spełniony, określony w ww. art. 63 ust. 3, warunek terminu złożenia wniosku i otrzymania kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności/stopniu niepełnosprawności, niezbędny do zachowania kontynuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach praw nabytych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na rozprawie.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.).
W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. niemającym zastosowania w niniejszej sprawie).
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia [...] r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.; dalej także jako: "u.ś.r."). w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. oraz art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.; dalej także jako: "u.ś.w.").
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
– jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący w dniu [...] r. wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do [...] r. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. zaliczającym ją do osób niepełnosprawnych o stopniu znacznym do dnia [...] r.
W tym miejscu wskazania wymaga, że na mocy decyzji Kolegium z dnia [...] r. Skarżącemu przysługiwało do [...] r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki na matką. Przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego organ uwzględnił orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego wydane do dnia [...] r.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z dniem [...] r., na podstawie art. 43 u.ś.w. dokonano nowelizacji przepisów ustawy z dnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym między innymi jej art. 17 ust. 1, z treści którego wynika, że w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie nie przysługuje Skarżącemu.
Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia [...] r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
W myśl art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia [...] r., przyznane zostało co najmniej do dnia [...] r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia [...] r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Stosownie zaś do art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia [...] r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
W ocenie Sądu, Skarżący należy właśnie do osób, które korzystają z uregulowania ww. ustawy pozwalającego na zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. Nabył on bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało mu w dacie [...] r. Wyjaśnienia również wymaga, że sporny art. 63 ust. 3 u.ś.w. miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do ich składania. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie. Rzeczą oczywistą jest, że termin na potrzeby tej regulacji musiał zawierać nie tylko jego długość (liczbę miesięcy), lecz również punkt odniesienia w rozpoczęciu biegu terminu, co skutkowało wskazanie: "od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności". Jest to wskazanie literalnie dość niefortunne, ponieważ z jednej strony w sposób jasny zakreśla cezurę czasową, po przekroczeniu której wnioskodawca utraci możliwość kontynuacji świadczenia na dotychczasowych warunkach, ale z drugiej strony w sposób dezinformujący adresata normy sugeruje, że nie tylko późniejsze złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ale i zbyt wczesne (przed dniem następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) odnosi taki sam skutek, co opóźnione złożenie takiego wniosku. W ocenie Sądu dokonanie wykładni omawianego przepisu w sposób funkcjonalny i systemowy pozwala na stwierdzenie, że ustawodawca zamiaru takiego nie wyraził co do skutku złożenia wniosku przed upływem okresu obowiązywania dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności.
Zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), w której względem matki Skarżącego złożono wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji nastąpiło pozbawienie Skarżącego możliwości kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpiono zbyt wcześnie. W praktyce zrobiono bowiem więcej niż wymagano. Wystąpienie z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności winno nastąpić w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpiono z takowym wnioskiem niejako "na zapas" – przed upływem jego terminu ważności. W niniejszej sprawie nowy wniosek względem matki Skarżącego został złożony w dniu [...] r. i skutkował uzyskaniem nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w dniu [...] r. Nie ma przy tym znaczenia, że w chwili składania wniosku o orzeczenie niepełnosprawności nie upłynął jeszcze okres ważności takiego orzeczenia obowiązującego do dnia [...] r.
Należy zatem jeszcze raz podkreślić, iż nie było celem art. 63 ust. 3 u.ś.w. wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach", osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Łd 750/24; z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Łd 648/24; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Bd 767/2024 r.).
Ponadto zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że z treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia [...] r. o świadczeniu wspierającym wynika, że zamiarem ustawodawcy nie było pozbawianie osób praw już nabytych, które do [...] r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to także jednoznacznie dalsza treść powoływanego uzasadnienia do ustawy, w którym wskazano, że osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr [...] Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w.
Dodatkowo wskazania wymaga, że w myśl art. 6bb ust. 1 ustawy z [...] r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność. Powyższe również przemawia za niezasadnością stanowiska SKO.
Warto również zauważyć, że w niniejszej sprawie Skarżący formalnie dochował terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 63 ust. 3 u.s.w., co miało wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia treści ww. przepisu prawa materialnego ukształtowała bowiem sposób rozstrzygnięcia zawarty w decyzji Kolegium, które przyjęło za zasadną odmowę przyznania świadczenia.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wskazaną wyżej wykładnię art. 63 ust. 3 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna zostać rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie z dniem [...] r., o ile nie zaistnieją inne przesłanki wyłączające prawo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: [...]