IV SA/Po 859/24

IV SA/Po 859/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący sprawozdawca/
Izabela Bąk-Marciniak
Jacek Rejman
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2025 r. sprawy ze skarg H. W. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 września 2024 r. nr [...] nr [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargi w całości.
Uzasadnienie
H. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 września 2024 r. nr [...], [...] oraz [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy [...] z naruszeniem prawa.
Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 września 2024 r. nr [...] zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Procedując wniosek T. W. o wydanie warunków zabudowy dla działki o nr [...] w miejscowości S., Wójt Gminy [...] decyzją z 3 stycznia 2012 r. nr [...] odmówił ustalenia warunków zabudowy dla planowanej inwestycji. Wobec wniesienia odwołania od wskazanej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 25 kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 21 listopada 2012 r. sygn. IV SA/Po 520/12 (wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/) uchylił ww. decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z 3 stycznia 2012 r. nr [...]
Ponownie procedując w sprawie, Wójt Gminy [...] wydał decyzję z 20 maja 2013 r. nr [...] odmawiając ustalenia warunków zabudowy dla ww. inwestycji. Rozpatrując odwołanie złożone przez stronę, Kolegium decyzją z 26 listopada 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 czerwca 2014 r. sygn. IV SA/Po 69/14 oddalił skargę na powyższą decyzję.
W dalszej kolejności, S. W. zwrócił się do SKO w P. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z 20 maja 2013 r. nr [...] Kolegium postanowieniem z 10 marca 2020 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Organ zauważył, że decyzja objęta wnioskiem została utrzymana w mocy przez SKO mocą decyzji z 26 listopada 2013 r., zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 czerwca 2014 r. oddalił skargę wniesioną od decyzji II instancji. Oznacza to, że decyzja została poddana kontroli przez sąd, który nie tylko stwierdził, że decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] nie narusza prawa, ale zbadał także z urzędu przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 15 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Tym samym, oddalenie skargi zamyka organowi drogę do stwierdzenia nieważności, bowiem jest on związany oceną prawną decyzji, zawartą w wyroku sądu.
Wyrokiem z 26 listopada 2020 sygn. IV SA/Po 976/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę T. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2020 r. nr [...]
S. W. zwrócił się następnie do Kolegium z wnioskiem o stwierdzenie wydania decyzji Wójta Gminy [...] z 3 stycznia 2012 r. nr [...] z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją z 31 maja 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy [...] z 20 maja 2012 r. nr [...] wydana została z naruszeniem prawa. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ wskazał, iż 10 marca 2020 r. wydał postanowienie o nr [...], którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności przywołanej decyzji Wójta Gminy [...]. Skoro zatem w toku postępowania zakończonego wydaniem postanowienia z 10 marca 2020 r. organ stwierdził brak podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji organu I instancji z uwagi na brak przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., to przesądził również o braku podstaw do wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 k.p.a.
S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Kolegium. Sąd wyrokiem z 15 lutego 2024 r. sygn. IV SA/Po 777/23 w pkt 3 zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 maja 2023 r. nr [...] Sąd wskazał, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone było wydaniem rozstrzygnięcia w formie postanowienia, którym SKO odmawiało wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...]. Rolą organu było zatem odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem prawa postanowieniem wydanym na podstawie art. 61a k.p.a. Tymczasem w kontrolowanym postępowaniu Kolegium wydało rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej, odmawiając stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.
Ponownie procedując w sprawie, Kolegium wydało postanowienie z 11 września 2024 r. nr [...], którym odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy [...] z 3 stycznia 2012 r. nr [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podkreślił, że sąd ww. wyrokiem uchylił uprzednią decyzję Kolegium z przyczyn formalnych, wskazując w uzasadnieniu, iż organ powinien był odmówić wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a k.p.a., nie zaś rozstrzygać w formie decyzji administracyjnej, odmawiając stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.
Nie zgadzając się z przedmiotowym rozstrzygnięciem, H. W. zastępowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc zarzut naruszenia:
- art. 7 w zw. z art. 8 zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez brak odpowiedniego ustalenia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności tego, iż nie badano wcześniej przesłanek nieważności decyzji wskazanych przez stronę skarżącą, brak jest decyzji merytorycznej odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...] i poprzez brak dokonania własnych ustaleń faktycznych w sprawie przez organ;
- art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki uprawniające do wydania takiego postanowienia w konsekwencji błędów w ustaleniu stanu faktycznego, w szczególności braku innej decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności postępowania, a zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...].
Z uwagi na podniesione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany swego rozstrzygnięcia i podtrzymało stanowisko zajęte w skarżonym postanowieniu.
Zaskarżone postanowienie Kolegium z 11 września 2024 r. nr [...] zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wójt Gminy [...], rozpoznając wniosek S. W. z 31 sierpnia 2012 r. o wydanie warunków zabudowy dla działek o nr [...], [...], [...], [...] i [...] w miejscowości S., gmina [...], decyzją z 3 lutego 2014 r. nr [...] umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na obszarze którego znajdują się wskazane działki. Wobec wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 22 maja 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Pismem z 11 marca 2020 r. S. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z 3 lutego 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 3 lutego 2021 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. W treści uzasadnienia przedmiotowego postanowienia SKO wskazało, iż odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności mogą uzasadniać przeszkody o charakterze przedmiotowym i podmiotowym. W badanym przypadku zaistniały przeszkody przedmiotowe uniemożliwiające prowadzenie postępowania, gdyż wniosek strony dotyczył decyzji organu I instancji, która została uchylona, a postępowanie umorzono wobec wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego obszar ujęty we wniosku inwestora.
W dalszej kolejności, S. W. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem złożonym 5 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie, iż wskazana wyżej decyzja Wójta Gminy [...] z 3 lutego 2014 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Rozpoznając przedmiotowy wniosek, Kolegium decyzją z 31 maja 2023 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy [...] z 3 lutego 2014 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na wydane uprzednio własne postanowienie z 3 lutego 2021 r. nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie nieważności skarżonej decyzji organu I instancji. Kolegium przyjęło, że w postępowaniu zakończonym wskazanym postanowieniem nie dopatrzyło się spełnienia przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym również przesłanki rażącego naruszenia prawa. Przesądza to również o braku możliwości wydania decyzji w trybie art. 156 § 1 k.p.a. Jednocześnie organ podkreślił, że ponowne orzekanie w tej samej sprawie stanowiłoby rażące naruszenie prawa, zagrożone sankcją stwierdzenia nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jako złamanie zasady powagi rzeczy osądzonej.
S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Kolegium. Sąd wyrokiem z 15 lutego 2024 r. sygn. IV SA/Po 777/23 w pkt 1 zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z 31 maja 2023 r. nr [...] Sąd wskazał, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone było wydaniem rozstrzygnięcia w formie postanowienia, którym SKO odmawiało wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...]. Rolą organu było zatem odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem prawa postanowieniem wydanym na podstawie art. 61a k.p.a. Tymczasem w kontrolowanym postępowaniu Kolegium wydało rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej, odmawiając stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.
Ponownie procedując w sprawie, Kolegium wydało postanowienie z 11 września 2024 r. nr [...], którym odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 3 lutego 2014 r. nr [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podkreślił, że sąd ww. wyrokiem uchylił uprzednią decyzję Kolegium z przyczyn formalnych, wskazując w uzasadnieniu, iż organ powinien był odmówić wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a k.p.a., nie zaś rozstrzygać w formie decyzji administracyjnej, odmawiając stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.
Nie zgadzając się z przedmiotowym rozstrzygnięciem, H. W. zastępowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc zarzut naruszenia:
- art. 7 w zw. z art. 8 zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak odpowiedniego ustalenia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności tego, iż nie badano wcześniej przesłanek nieważności decyzji wskazanych przez stronę skarżącą, brak jest decyzji merytorycznej odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...] i poprzez brak dokonania własnych ustaleń faktycznych w sprawie przez organ;
- art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki uprawniające do wydania takiego postanowienia w konsekwencji błędów w ustaleniu stanu faktycznego, w szczególności braku innej decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności postępowania, a zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...].
Z uwagi na podniesione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany swego rozstrzygnięcia i podtrzymało stanowisko zajęte w skarżonym postanowieniu.
Kolejne z zaskarżonych postanowień SKO z 11 września 2024 r. nr [...] zapadło w następujących okolicznościach.
S. W. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o wydanie warunków zabudowy dla działek o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w miejscowości S., gmina [...]. Organ I instancji decyzją z 24 maja 2013 r. nr [...] odmówił ustalenia warunków zabudowy dla przedmiotowej inwestycji. W wyniku wniesionego odwołania od przedmiotowej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 27 września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 19 marca 2014 r. sygn. IV SA/Po 1138/13 oddalił skargę S. W. na decyzję Kolegium z 27 września 2013 r.
W dalszej kolejności, rozpoznając wniosek S. W. działającego w imieniu T. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z 24 maja 2013 r. nr [...], SKO w P. postanowieniem z 23 kwietnia 2020 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Kolegium podniosło, że w sprawie zaistniały przeszkody przedmiotowe uniemożliwiające prowadzenie postępowania albowiem wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego dotyczył decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy przez organ II instancji, która była rozstrzygana przez Sąd. Oznacza to, że decyzja ta została poddana kontroli sądowej, w wyniku której stwierdzono nie tylko, że decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie narusza prawa, ale zbadano również z urzędu przesłanki nieważności postępowania, wynikające z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Oddalenie skargi zamknęło organowi odwoławczemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, gdyż jest ona związany oceną prawną decyzji, zawartą w wyroku sądu. Nie ma on możliwości ingerowania w prawomocne orzeczenie sądu, co miałoby miejsce, gdyby próbował doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji uprzednio już ocenionej przez sąd administracyjny.
S. W. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem wniesionym osobiście 5 kwietnia 2022 r., domagając się stwierdzenia, ze decyzja Wójta Gminy [...] z 24 maja 2013 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Rozpoznając przedmiotowy wniosek, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 31 maja 2023 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy [...] z 24 maja 2013 r. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Organ wskazał, że uprzednim postanowieniem z 23 kwietnia 2020 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy [...]. Postanowienie to nie zostało usunięte z obrotu prawnego i wywiera skutki prawne co do powagi rzeczy osądzonej. Mając zatem na uwadze, iż w postępowaniu zakończonym wydaniem wskazanego postanowienia organ nie dopatrzył się spełnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., w tym również przesłanki rażącego naruszenia prawa, to przesądzono również jednoznacznie o braku możliwości wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 k.p.a. Zastosowanie tego przepisu możliwe byłoby jedynie w sytuacji opisanej w art. 156 § 2 k.p.a. Organ wskazał, że żaden z wymienionych przepisów nie znalazł zastosowania przy rozpatrywaniu wniosku strony. Nadto podniesiono, że z uwagi na pozostawanie w obrocie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, ponowne orzekanie w sprawie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z 24 maja 2013 r. nr [...] stanowiłoby rażące naruszenie prawa, zagrożone sankcją stwierdzenia nieważności stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jako złamanie zasady powagi rzeczy osądzonej. Jednocześnie SKO podkreśliło, że skarżona decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Kolegium z 27 września 2013 r. nr [...], która na skutek oddalenia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym stała się również decyzją prawomocną.
Nie zgadzając się z przedmiotowym rozstrzygnięciem, S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z 15 lutego 2024 r. sygn. IV SA/Po 777/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w pkt 2 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z 31 maja 2023 r. nr [...]
Ponownie procedując w sprawie, Kolegium wydało postanowienie z 11 września 2024 r. nr [...], którym odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 24 maja 2013 r. nr [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podkreślił, że sąd ww. wyrokiem uchylił uprzednią decyzję Kolegium z przyczyn formalnych, wskazując w uzasadnieniu, iż skoro organ uznał za zasadne odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do art. 61a k.p.a., należy przyjąć, że wobec wpływu kolejnego wniosku, którym strona domaga się stwierdzenia wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem prawa, organ konsekwentnie powinien był odmówić wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a k.p.a., nie zaś rozstrzygać w formie decyzji administracyjnej, odmawiając stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.
W skardze wniesionej na powyższe postanowienie Kolegium nr [...] pełnomocnik skarżącej podniósł zarzuty naruszenia:
- art. 7 w zw. z art. 8 zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak odpowiedniego ustalenia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności tego, iż nie badano wcześniej przesłanek nieważności decyzji wskazanych przez stronę skarżącą, brak jest decyzji merytorycznej odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...] i poprzez brak dokonania własnych ustaleń faktycznych w sprawie przez organ;
- art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki uprawniające do wydania takiego postanowienia w konsekwencji błędów w ustaleniu stanu faktycznego, w szczególności braku innej decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności postępowania, a zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...].
Z uwagi na podniesione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na złożoną skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonym postanowieniu.
Skargi na postanowienia Kolegium z 11 września 2024 r. nr [...], [...] oraz [...] złożył również S. W.. Sąd postanowieniami z 26 listopada 2024 r. oraz z 10 grudnia 2024 r. połączył sprawy ze skarg S. W. i H. W. w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W dalszej kolejności, wobec braku uzupełnienia w terminie braków formalnych skarg, postanowieniem z 10 stycznia 2025 r. Sąd odrzucił skargi S. W..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszym postępowaniu są postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 września 2024 r. nr [...], [...] oraz [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy [...] z naruszeniem prawa.
Co istotne, zaskarżone rozstrzygnięcia Kolegium zapadły w związku z wyrokiem tutejszego Sądu z 15 lutego 2024 r. sygn. IV SA/Po 777/23. Przedmiotowe orzeczenie Sądu wydano rozpoznając skargi S. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2023 r. nr [...], [...] i [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy [...] z naruszeniem prawa. Wyrok ten jest prawomocny, a zatem w sposób wiążący obligował organ do postępowania według jego oceny prawnej.
Sąd w uzasadnieniu wspomnianego wyroku podkreślił, że w analizowanych sprawach, w wyniku rozpoznania wniosku strony o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji o odmowie wydania warunków zabudowy, organ powinien był odmówić wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a k.p.a. Wydanie decyzji organu z 31 maja 2023 r., które podlegały wówczas kontroli Sądu, poprzedzone było w każdym przypadku wydaniem rozstrzygnięcia w formie postanowienia, którymi SKO na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmawiało wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...]. Przedmiotowa odmowa wszczęcia postępowania oparta była w analizowanych sprawach o okoliczności stanowiące przeszkody przedmiotowe, które uniemożliwiały prowadzenie postępowania.
I tak, w sprawie zakończonej postanowieniem Kolegium nr [...] a dotyczącej decyzji organu I instancji z 20 maja 2013 r. nr [...], Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 czerwca 2014 r. sygn. IV SA/Po 69/14 oddalił skargę na decyzję SKO. Co więcej, Kolegium postanowieniem z 10 marca 2020 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na ww. postanowienie SKO nr [...]
W sprawie dotyczącej decyzji Wójta z 3 lutego 2014 r. nr [...] i rozstrzygniętej postanowieniem Kolegium nr [...] w toku postępowania pierwszoinstancyjnego doszło do umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na obszarze którego znajdowały się działki objęte wnioskiem strony. Kolegium decyzją z 22 maja 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO postanowieniem z 3 lutego 2021 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji w związku z umorzeniem postępowania.
Natomiast w sprawie decyzji organu I instancji z 24 maja 2013 r. nr [...] zakończonej zaskarżonym postanowieniem SKO nr [...] wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego dotyczył decyzji organu I instancji, która została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, zaś Sąd oddalił skargę wywiedzioną od decyzji organu II instancji. Co więcej, organ II instancji postanowieniem z 23 kwietnia 2020 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 24 maja 2013 r. nr [...]
Stosownie do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie. Działania naruszające wyrażoną w art. 153 P.p.s.a. zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego.
W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z art. 153 P.p.s.a. nie będzie miała już zastosowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2022 r. II OSK 2780/19, z 10 stycznia 2023 r. III OSK 6503/21).
Reasumując, ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu, i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, nie mogą podlegać ponownej ocenie.
W ocenie Sądu organ ponownie rozpoznający sprawę zastosował się do wytycznych Sądu wynikających z wyroku z 15 lutego 2024 r. sygn. IV SA/Po 777/23 i prawidłowo zastosował w każdej z badanych spraw art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie ze wskazanym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
W badanym przypadku dotyczącym decyzji organu I instancji nr [...] ową "inną przyczynę" stanowi okoliczność, iż postanowieniem z 10 marca 2020 r. nr [...] SKO odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z 20 maja 2013 r. nr [...], zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 czerwca 2014 r. oddalił skargę wniesioną od postanowienia organu II instancji.
W kolejnej sprawie zakończonej decyzją z 3 lutego 2014 r. nr [...] umorzono postępowanie administracyjne wobec uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na obszarze którego znajdowały się działki objęte wnioskiem strony, zaś Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Natomiast w ostatniej z rozpoznawanych łącznie spraw, decyzja Wójta z 24 maja 2013 r. nr [...] została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z 27 września 2013 r. nr [...], a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 19 marca 2014 r. sygn. IV SA/Po 1138/13 oddalił skargę wywiedzioną od decyzji organu odwoławczego.
Zarzuty podniesione w skargach pełnomocnika H. W. nie zasługiwały na uwzględnienie. Stosownie do art. 153 P.p.s.a., o czym mowa powyżej, organ był zobowiązany do wykonania wytycznych wynikających z prawomocnego wyroku z 15 lutego 2024 r. sygn. IV SA/Po 777/23. Organ nie był zobligowany do ustalania dodatkowych okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności do weryfikacji przesłanek nieważnościowych określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zbędne było również szczegółowe badanie okoliczności wyszczególnionych przez stronę w treści wniosków zmierzających do zainicjowania kontrolowanych postępowań.
Mając na względzie powyższe, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skargach. Kierując się art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie znalazł żadnych innych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonych postanowień.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.