IV SA/PO 850/24

IV SA/Po 850/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 21 sierpnia 2024 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 21.08.2024 r., znak: [...], uchylił z urzędu decyzję z dnia 21.08.2023 r., znak: [...], przyznającą K. W. (dalej jako skarżąca) zasiłek stały od 1.08.2023 r. do 31.08.2026 r. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z opłacaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne, zmienioną decyzją z dnia 10.01.2024 r., znak: [...], z kwoty [...]zł na kwotę [...]miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w okresie pobierania zasiłku stałego zmienił się jej dochód. W czerwcu 2024 r. skarżąca otrzymała pomoc pieniężną na usamodzielnienie w kwocie [...]zł, która stanowi [...] z kwoty [...]zł ([...] zł: 12 miesięcy = [...] zł).
Organ I instancji wyjaśnił, że za osobę samotnie gospodarującą zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej jako u.p.s.) uważa się osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1296, dalej jako rozporządzenie) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Ustalony według powyższych zasad dochód uprawniający stronę do świadczeń wynosi [...] zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 w/w ustawy).
W myśl art 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie
- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony.
Dalej organ I instancji argumentował, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego samotnie gospodarującej. W myśl art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały w przypadku osoby tnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1.000 zł miesięcznie. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł miesięcznie (art. 37 ust. 3 u.p.s.). Przy ustaleniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego (art. 37 ust. 6 u.p.s.). Zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3a u.p.s.). W konsekwencji organ I instancji uznał, że w związku z uzyskanym w czerwcu 2024 r. dochodem w wysokości [...] zł przekraczającym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej należało uchylić decyzję przyznającą zasiłek stały wraz z opłacaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca podnosząc, że nie zgadza się z nią. Skarżąca wniosła o dalszą wypłatę zasiłku wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Decyzją z dnia 17.10.2024 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w całości.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wyjaśnił, że z analizy sytuacji rodzinnej oraz załączonych do akt dokumentów wynika, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. Zdaniem SKO zasiłek stały nie przysługuje, ponieważ dochód własny skarżącej w wysokości [...] zł przekracza kwotę kryterium ustawowego. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że nie został spełniony warunek określony w art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że w świetle powołanego przepisu osoba ubiegająca się o przyznanie wskazanej formy świadczenia z pomocy społecznej musi kumulatywnie (łącznie) spełnić przesłanki wskazane w tym przepisie, jak również nie może wystąpić żadna z okoliczności negatywnych w nim wymienionych. Wystarczy zatem brak spełnienia jednej z przesłanek, by zasiłek stały nie mógł zostać przyznany (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 31.03.2010 r. sygn. akt: II SA/Go 103/10).
Organ odwoławczy podkreślił, że z przepisu art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynika, że aby otrzymać prawo do zasiłku stałego należy spełnić łącznie dwie przesłanki: 1) posiadać całkowitą niezdolność do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, 2) dochód osoby całkowicie niezdolnej do pracy powinien być niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W niniejszej sprawie - zdaniem SKO - skarżąca spełniła jedną przesłankę tj. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale nie spełnia drugiej przesłanki tj. jej dochód jest wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ta okoliczność wyklucza możliwość otrzymywania przez skarżącą zasiłku stałego bez względu na spełnienie pozostałych przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Decyzja w przedmiocie zasiłku stałego ma charakter związany tzn. nie może być pozytywna dla ubiegającego się o pomoc, jeśli ten nie spełnia choćby jednego z wymienionych wyżej kryteriów. Innymi słowy, w przypadku niespełnienia choćby jednej z powyższych przesłanek - zasiłek stały nie przysługuje.
Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca argumentując, jest pełnoletnią wychowanką rodzinnego domu dziecka, gdzie przebywała przez około 16 lat, aż do uzyskania pełnoletności. W czerwcu 2024 r. otrzymała pomoc pieniężną na usamodzielnienie w kwocie [...]zł, co spowodowało, że straciła prawo do zasiłku stałego oraz ubezpieczenia zdrowotnego.
Skarżąca podniosła, że nie rozumie, dlaczego pieniądze, które otrzymała w ramach pomocy na usamodzielnienie się, skutkowały odebraniem prawa do innych świadczeń i ubezpieczenia. Skarżąca wyjaśniła, że pieniądze te miały jej pomóc w samodzielnym życiu, gdyż dostała mieszkanie socjalne we wrześniu 2024 r. i musiała je samodzielnie wyposażyć. Nadto skarżąca podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ma problemy zdrowotne i z tego powodu nie jest w stanie podjąć każdej oferowanej pracy. Zaskarżoną decyzję skarżąca uważa za krzywdzącą i niesprawiedliwą.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na rozprawie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Sąd, kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17.10.2024 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 21.08.2024 r., znak: [...], w przedmiocie uchylenia z urzędu decyzji z dnia 21.08.2023 r., znak: [...], przyznającej K. W. zasiłek stały od 1.08.2023 r. do 31.08.2026 r. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z opłacaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne, zmienionej decyzją z dnia 10.01.2024 r., znak: [...], z kwoty [...]zł na kwotę [...]miesięcznie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł 1 , zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...]zł 2 , zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",
3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"
- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
W myśl art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Do dochodu nie wlicza się przysporzeń wyszczególnionych w art. 8 ust. 4 pkt 1-21 u.p.s., w tym m.in. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego. W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.).
W sprawie należało ocenić, czy w sytuacji skarżącej zaistniały przesłanki do zmiany decyzji przyznającej jej zasiłek stały oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na jej niekorzyść. Bezsporne pozostaje, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie posiadając przy tym żadnego stałego źródła dochodu. Natomiast istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy środki uzyskane przez skarżącą na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 14.06.2024 r. stanowiły jej dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., a tym samym, czy organy prawidłowo uznały, że wraz z tym przysporzeniem strona przestała spełniać kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej.
Wyżej wymienioną decyzją z 14.06.2024 r. przyznano skarżącej jednorazowo pomoc pieniężną na usamodzielnienie w wysokości [...] zł. Środki te zostały przyznane na mocy art. 140 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm.), zgodnie z którym osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, zwanej dalej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu przyznaje się pomoc na usamodzielnienie.
W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne tej sprawy przemawiają za uznaniem, że środki uzyskane przez skarżącą w ramach pomocy pieniężnej na usamodzielnienie nie stanowią dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Z treści znajdującej się w aktach sprawy decyzji i Prezydenta Miasta K. z dnia 14.06.2024 r. wynika, że skarżąca zamierza przeznaczyć ww. pomoc pieniężną na poprawę warunków mieszkaniowych.
Zaznaczyć przy tym należy, że przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wyznaczają kolejność czynności, które osoba usamodzielniana zobowiązana jest podjąć, aby taką pomoc uzyskać. Zgodnie z art. 145 ust. 2 u.w.r. osoba usamodzielniana co najmniej rok przed osiągnięciem przez nią pełnoletności wskazuje osobę, która podejmuje się pełnienia funkcji opiekuna usamodzielnienia oraz przedstawia pisemną zgodę tej osoby. Drugim etapem procesu usamodzielnienia jest opracowanie indywidualnego programu usamodzielnienia. Stosownie do art. 145 ust. 4 u.w.r. indywidualny program usamodzielnienia jest opracowywany przez osobę usamodzielnianą wspólnie z opiekunem usamodzielnienia co najmniej na miesiąc przed osiągnieciem przez osobę usamodzielnianą pełnoletności, a następnie jest zatwierdzany przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Również zmiany w tym programie wymagają zatwierdzenia przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (art. 145 ust. 6a u.w.r.). Zatwierdzenie tego programu jest formą wyrażenia zgody przez kierownika PCPR na zamieszczone w nim postanowienia i realizację programu przez osobę usamodzielnianą. Kierownik PCPR może więc również odmówić zatwierdzenia programu i zgłosić do przedłożonego programu uwagi i zastrzeżenia. Po wprowadzeniu przez osobę usamodzielnianą zmian w programie, które będą uwzględniały wskazania kierownika PCPR, kierownik ten dokona jego zatwierdzenia. Natomiast po zakończeniu realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia osoba usamodzielniana wraz z opiekunem usamodzielnienia i kierownikiem powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie dokonują oceny końcowej procesu usamodzielnienia (art. 145 ust. 7 u.w.r.). Z powyższych uregulowań u.w.r. wynika, że proces usamodzielnienia rozpoczyna się w momencie zatwierdzenia przez kierownika PCPR indywidualnego programu usamodzielnienia i kończy w momencie dokonania oceny końcowej procesu usamodzielnienia. W okresie realizacji procesu usamodzielnienia na podstawie zatwierdzonego indywidualnego programu usamodzielnienia osobie usamodzielnianej przysługuje pomoc, m in. na usamodzielnienie.
Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że ustawodawca w art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. nie podaje definicji jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego. Przez takie świadczenie należy rozumieć inne rodzaje socjalnego wsparcia, przyznawane jednorazowo w formie pieniężnej, np. zapomoga związana z urodzeniem dziecka, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, zapomoga z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (wyrok WSA w Warszawie z 14.01.2011 r., I SA/Wa 2150/10, LEX nr 750768). Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że interpretacja przepisu art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. prowadzi do wniosku, że użyte w nim pojęcie "jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego" dotyczy świadczeń socjalnych przyznanych (płatnych) jednokrotnie, a nie takich, które są płatne okresowo (np. przez kilka, kilkanaście miesięcy), jak w przypadku stypendium dla osób bezrobotnych kontynuujących edukację (wyrok NSA z 8.12.2010 r., I OSK 1196/10, LEX nr 744951.).
Mając wszystkie te okoliczności na względzie oraz biorąc pod uwagę szczególną sytuację skarżącej, która jako osoba usamodzielniana w rozumieniu art. 140 u.w.r. otrzymała jednorazową pomoc pieniężną w kwocie [...]zł, Sąd stwierdził, że środki te przybrały charakter jednorazowych środków celowych, które muszą zostać wykorzystane - jak wskazuje nazwa tego świadczenia - na usamodzielnienie. Skarżąca nie może zatem wydatkować tych środków na dowolny cel. W konsekwencji, zdaniem Sądu, skoro skarżąca - jak wynika z decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 14.06.2024 r. - otrzymane środki zamierza przeznaczyć na poprawę warunków mieszkaniowych, a zatem nie będzie ich wydatkować na cele związane ze swoim bieżącym utrzymaniem, to brak jest podstaw do uznania tych środków za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. W przypadku środków celowych problematyczne jest w ogóle mówienie o dochodzie, jako o środkach składających się na budżet domowy osoby korzystającej z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 listopada 2017 r., II SA/Rz 1129/17, dostępny - podobnie jak wszystkie powołane niżej orzeczenia sądów administracyjnych - w CBOSA). W ocenie Sądu, za dochód w rozumieniu przepisów u.p.s. można uznać jedynie pozyskanie takich środków, którymi osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej będzie mogła realnie dysponować i przeznaczyć na dowolny cel związany z zapewnieniem potrzeb bytowych. Przyjęcie odmiennego poglądu i uznanie za dochód także środków celowych, przeznaczonych do wydatkowania na ściśle określony cel, którym nie jest bieżące utrzymanie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, sprzeniewierzyłoby się celom i istocie pomocy społecznej, gdyż pozostawiłoby taką osobę faktycznie bez środków na utrzymanie. Uzyskanie takich środków nie da się utożsamić z jednorazowym dochodem, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s., w rozumieniu tego przepisu i znaczeniu, jakie ma on przy obliczaniu dochodu osoby korzystającej z pomocy społecznej.
Należy ponadto zwrócić uwagę, że specyfika otrzymanych przez skarżącą środków - z uwagi na ich ściśle określone przeznaczenie - bliska jest w istocie "świadczeniu w naturze", o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s. i którego wartości nie wlicza się do dochodu. Chodzi tu o wszelkie wsparcie niepieniężne, które u jego beneficjenta nie wywołuje bezpośrednich zmian w sytuacji dochodowej. Wpływ pośredni oczywiście pozostaje, niemniej pomoc ta powinna być postrzegana w kategoriach poprawy sytuacji materialnej (majątkowej) świadczeniobiorcy, a nie jego sytuacji dochodowej. O pomocy w naturze można mówić, o ile nie dostarcza ona jej adresatowi środków pieniężnych, nawet jeżeli jej wartość można konkretnie wycenić (zob. I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz do art. 8, opubl. LEX 2023). Pomimo że środki celowe uzyskane przez skarżącą nie stanowią stricte świadczenia w naturze, to tak samo nie wprowadziły u niej żadnych zmian w faktycznych dochodach i nie mogą stanowić jej źródła utrzymania, gdyż ze względu na ich ściśle określone przeznaczenie - tak jak przy świadczeniu w naturze - skarżąca może uzyskać z nich korzyści jedynie w sferze majątkowej, a nie dochodowej. Ponadto w skardze sama skarżąca wskazała, że otrzymaną pomoc pieniężną na usamodzielnienie przeznaczyła na wyposażenie mieszkania socjalnego (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4.04.2024 r., sygn. akt: IV SA/Wr 488/23, CBOSA).
Mając na uwadze powyższe, należało uznać, że chociaż w art. 8 ust. 4 u.p.s., który wylicza enumeratywnie przysporzenia, jakich nie wlicza się do dochodu, nie wymieniono expressis verbis pomocy na usamodzielnienie tj. środków celowych możliwych do rozdysponowania wyłącznie na określony cel, jakim jest usamodzielnienie, to jednak nie można przyjąć, że środki takie muszą być w każdym przypadku - niejako "automatycznie" - zaliczone do dochodu.
W badanym stanie faktycznym, dla właściwego zakwalifikowania uzyskanej przez skarżącą kwoty, niezbędne było zastosowanie wykładni celowościowej przepisów art. 8 ust. 3, 4 i 11 u.p.s., w sytuacji, kiedy wykładnia językowa nie uwzględnia wszystkich istotnych w demokratycznym państwie prawnym wartości, prowadząc do niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006, str. 551-552) oraz rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, str. 101 - por. wyrok WSA w Rzeszowie z 21 października 2021 r., II SA/Rz 1193/21).
Tym samym, biorąc pod uwagę powyższe rozważania, istotę i cele pomocy społecznej, wyrażone w art. 2 i art. 3 u.p.s. oraz fakt, że wykładnia przepisów prawa nie może prowadzić do ich unicestwienia (por. wyrok WSA w Szczecinie z 16 maja 2019 r., II SA/Sz 36/19), Sąd stwierdził - mając na uwadze szczególne okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy - że organy orzekające błędnie uznały, że kwota uzyskana przez skarżącą w ramach pomocy pieniężnej na usamodzielnienie, stanowi jednorazowy dochód skarżącej i powinna zostać rozliczona stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s., skoro środki te w żaden sposób nie wypłynęły na jej sytuację dochodową.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
Równocześnie, z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. uznał, że brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i postępowanie to umorzył. Zgodnie z ww. przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Istota umorzenia postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. nawiązuje do instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 listopada 2022 r. II SA/Łd 1030/18). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem organy orzekające z naruszeniem art. 8 ust. 3, 4 i 11 u.p.s. wszczęły i prowadziły postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały błędnie przyjmując, że otrzymana przez skarżącą pomoc pieniężna na usamodzielnienie stanowiła jej dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.