IV SA/Po 83/23

IV SA/Po 83/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-03-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Maciej Busz
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Gospodarka komunalna
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 147 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 679
art. 4 ust. 1 pkt 1 pkt 2 ust. 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 559
art. 40 ust. 2 pkt 4 art. 91 ust. 1 ust. 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 09 marca 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Wolsztynie na uchwałę Rady Miejskiej w Wolsztynie z dnia 26 października 2022 r. nr XLV/576/2022 w sprawie regulaminu korzystania z systemu rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w zakresie obejmującym: a) zdanie drugie punktu 2 Rozdziału VIII, b) punktu 4 lit. a, b, c, d Rozdziału X co do wyrażenia "Opłaty sumują się" - załącznika do zaskarżonej uchwały, 2. w pozostałym zakresie skargę oddala.
Uzasadnienie
Rada Miejska w Wolsztynie, uchwałą nr XLV/576/2022 z dnia 26 października 2022 roku, na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, ustaliła regulamin korzystania z systemu rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski.
Prokurator Rejonowy w Wolsztynie, pismem z dnia 12 stycznia 2023 roku, za pośrednictwem Rady Miejskiej w Wolsztynie, zaskarżył powyższą Uchwałę do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał stwierdzenia nieważności załącznika do zaskarżonej Uchwały w części obejmującej Rozdział VIII "Czas Wypożyczenia" pkt 2 oraz Rozdział X "Zwrot" pkt 4 lit. a, b, c, d.
Skarżący podniósł, że Uchwała w opisanej części narusza art. 4 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej w związku z art. 7 i art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z § 115, § 118, § 135, § 137 oraz § 143 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 roku w sprawie Zasad Techniki Prawodawczej, które polega na przekroczeniu delegacji ustawowej poprzez zawarcie:
- w Rozdziale VIII "Czas Wypożyczenia" pkt 2 zapisu, iż "Klient ma obowiązek zwrócić rower nie przekraczając maksymalnego Czasu Wypożyczenia, tj. 12 godzin. Przekroczenie maksymalnego Czasu Wypożyczenia powoduje naliczenie opłat równoznacznych z kradzieżą, utratą lub zniszczeniem roweru (bez względu na typ) zgodnie z Cennikiem I Tabelą Opłat Dodatkowych",
- w Rozdziale X "Zwrot" pkt 4 lit. a, b, c, d zapisów:
"Na kliencie spoczywa obowiązek prawidłowego zwrotu i zabezpieczenia roweru. Niedopełnienie obowiązku może skutkować:
a. naliczeniem opłaty za użytkowanie Roweru zgodnie z cennikiem, a w przypadku wypożyczenia dłużej niż maksymalny Czas Wypożyczenia, naliczeniem opłaty dodatkowej zgodnie z Cennikiem i Tabelą Opłat Dodatkowych.
b. naliczeniem opłaty za utratę, kradzież lub zniszczenie Roweru zgodnie z Cennikiem i Tabelą Opłat Dodatkowych (w zależności od typu Roweru).
c. naliczeniem opłaty za porzucenie Roweru (bez względu na typ) poza Stacją WRM ale w Strefie użytkowania zgodnie z Cennikiem i Tabelą Opłat Dodatkowych,
d. naliczeniem opłaty za porzucenie Roweru (bez względu na typ) poza Stacją WRM ale w Strefie użytkowania zgodnie z Cennikiem i Tabelą Opłat Dodatkowych.
Opłaty sumują się."
Autor skargi wyjaśnił, że każdy akt prawa miejscowego ma charakter wykonawczy w stosunku do ustawy, a jako taki winien on być oparty na ustawie upoważniającej i nie przekraczać zakresu upoważnienia (w skardze błędnie wskazano art. 95 zamiast art. 94 Konstytucji RP). Za niezgodne z konstytucyjną zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP) należy uznawać wszelkie odstępstwa w akcie prawa miejscowego od granic upoważnienia ustawowego. Odnosić to należy do zakresu spraw mających być objętych regulaminem, ale także do kwestii związanych z zakazem obejmowania, zastępowania, czy też zmieniania materii ustawowej i zamieszczania w regulaminie przepisów z nią sprzecznych jak też z innymi aktami prawnymi wyższego rzędu.
W przepisie art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym ustanowione zostało uprawnienie do określenia zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Ustanawiając akt prawa miejscowego na podstawie wskazanego przepisu organ stanowiący gminy jest ograniczony obowiązującym porządkiem prawnym, którego nie może w sposób dowolny naruszać lub modyfikować. Normy prawa miejscowego muszą ściśle mieścić się w granicach delegacji ustawowej, która w tym przypadku nie upoważnia do odstępstw od przepisów ogólnie obowiązujących.
Uszczegółowienie wskazanego powyżej upoważnienia stanowi norma z art. 4 ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej, które stanowią, że jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o:
- wyborze sposobu prowadzenia i form gospodarki komunalnej,
- wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego.
Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 2, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą powierzyć organom wykonawczym tych jednostek.
Skarżący zaznaczył, że ustawodawca nie ustanowił definicji cen i opłat za korzystanie z urządzeń użyteczności publicznej. Zgodnie z doktryną uznać należy, że opłaty muszą być wynagrodzeniem za usługę udostępniania urządzenia i mieć charakter rynkowy.
W treści przepisu art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej nie należy dopatrywać się nawiązania do opłat administracyjnych, ani też żadnej daniny publicznej. Opłaty nie mogą być czymś więcej niż ustalonymi urzędowo należnościami stanowiącymi ekwiwalent za usługę świadczoną w warunkach braku jakiegokolwiek przymusu po stronie świadczeniobiorcy. Przepis nie przyznaje kompetencji do wprowadzania kar pieniężnych za niedozwolone sposoby korzystania z obiektu użyteczności publicznej.
W ocenie autora skargi nie ulega wątpliwości, że opłatę za korzystanie z roweru ponad 12 godzin należy traktować, jako karę pieniężną. Rada Miejska w Wolsztynie nie ma umocowania do wprowadzania opłat o wyraźnym charakterze represyjnym. Osoby korzystające z Wolsztyńskiego Roweru Miejskiego powyżej 12 godzin płacą dwie opłaty. Jedną za korzystanie z systemu oraz drugą - opłatę dodatkową, która nie stanowi opłaty za korzystanie, lecz jest wyłącznie karą pieniężna za przekroczenie ustalonego czasu za korzystanie z wypożyczonego roweru. Podobnie należy podejść do opłat dodatkowych naliczanych za utratę, kradzież, zniszczenie lub porzucenie roweru, a także do tego, że wskazane opłaty sumują się. W ocenie skarżącego te opłaty także są swoistymi karami pieniężnymi.
Rada Miejska w Wolsztynie wniosła o oddalenie skargi w całości.
Odnosząc się do argumentacji skargi organ wyjaśnił, że klient decydujący się na korzystanie z roweru ponad 12 godzin, a więc niezgodnie z ustalona zasadą, musi liczyć się z koniecznością dodatkowej opłaty zryczałtowanej za zwiększone koszty obsługi systemu. Klient ma pełną swobodę podjęcia decyzji, co do czasu korzystania z roweru. Decydując się dobrowolnie i świadomie na korzystanie z roweru ponad 12 godzin klient powinien przyjąć ustaloną zasadę: przekraczasz maksymalny czas korzystania z roweru, działasz wbrew ustalonej zasadzie i zobowiązany jesteś do zapłaty opłaty dodatkowej.
Jeżeli klient korzysta z roweru ponad ustalony czas jaki zapewnia świadczeniodawca to musi uwzględniać, że usługa powyżej określonego czasu jest droższa. Celem takiej regulacji jest umożliwienie korzystania z roweru miejskiego jak największej liczbie klientów. Jeśli klient korzysta z roweru dłużej niż maksymalny ustalony czas, to pozbawia tym samym innych tej możliwości i powinien zapłacić więcej za dana usługę.
Rada Miejska ustaliła w Regulaminie obowiązek prawidłowego zwrotu i zabezpieczenia roweru (pkt 4 lit. a, b, c, d X Zwrot) oraz określiła skutki niedopełnienia tego obowiązku. Jeżeli klient nie zwrócić i nie zabezpieczy roweru może to skutkować obowiązkiem poniesienia opłaty za porzucenie roweru, czy też jego utratę, kradzież lub zniszczenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492)
W świetle art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259 - dalej w skrócie "P.p.s.a.") sądy administracyjne orzekają w sprawach kontroli zgodności z prawem uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego oraz aktów organów administracji rządowej stanowiących przepisy prawa miejscowego.
Uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 P.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 P.p.s.a.).
Przesłanki dookreślające kompetencję sądu w zakresie kontroli legalności zaskarżonej Uchwały ustanawia art. 91 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. 2022, poz. 559 ze zm.; dalej w skrócie u.s.g.).
Uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne (art. 91 ust. 1 u.s.g.). W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że do istotnych wad uchwały, których wystąpienie skutkuje stwierdzeniem jej nieważności, zalicza się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów jednostek samorządu terytorialnego do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, zob. także: Z. Kmieciak, M. Stahl, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny, 2001, z. 1-2, s. 102).
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest uchwała Rady Miejskiej w Wolsztynie nr XLV/576/2022 w sprawie regulaminu korzystania z systemu rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski. Uchwała podjęta została na XLV Sesji Rady w dniu 26 października 2022 roku. W posiedzeniu udział wzięło dziewiętnastu spośród dwudziestu jeden członków Rady. Oddano 19 głosów ważnych (14 głosów za przyjęciem, 0 głosów przeciw, 5 radnych wstrzymało się od głosowania). W ocenie Sądu spełnione zostały warunki ważnego podjęcia Uchwały, co do jawność głosowania, wymaganego kworum, a także większości głosów niezbędnej do podjęcia Uchwały.
Uchwała została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia 27 października 2022 roku (poz. 7532), weszła w życie w dniu 11 listopada 2022 roku, tj. po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia (§ 3 Uchwały). Do dnia wydania wyroku Uchwała nie była nowelizowana.
Zgodnie z treścią zaskarżonej Uchwały, jako podstawa prawna jej podjęcia wskazany został jedynie przepis art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559 ze zm.). Prokurator trafnie dostrzega, że wskazana podstawa prawna nie wyczerpuje przedmiotu regulacji zaskarżonej Uchwały, bo ustanawia jedynie kompetencję/upoważnienie do wydawania aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
W załączniku do zaskarżonej Uchwały ustalony został Regulamin określający zasady korzystania z systemu rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski (WRM), uruchomionego i działającego w granicach administracyjnych gminy Wolsztyn (pkt 1 rozdział I Postanowienia ogólne załącznika do Uchwały).
Zgodnie z treścią Regulaminu (pkt 6 zdanie drugie rozdziału II Definicje załącznika do Uchwały) opłaty za korzystanie z WRM reguluje Cennik i Tabela Opłat Dodatkowych ustalona przez Burmistrza Wolsztyna w drodze zarządzenia.
Burmistrz Wolsztyna, w załączniku do zarządzenia nr 252.2022 z dnia 28 października 2022 roku (znak: OR.0050.252.2022), ustalił cennik opłat za korzystanie z systemy rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski.
Analiza treści załącznika do zaskarżonej Uchwały w sposób oczywisty wskazuje i dowodzi, że zakresem normowania Regulaminu korzystania z systemu rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski objęte zostały także kwestie odpłatności za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego.
Skarżący trafnie zauważa, że te kwestie, na gruncie ustawowym, unormowane zostały w przepisach art. 4 ust. 1 pkt 1-2, ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 679). Zgodnie z treścią wskazanych przepisów, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o wyborze sposobu prowadzenia i form gospodarki komunalnej oraz wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Przy czym uprawnienie do ustalenia wysokości cen i opłat organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą powierzyć organom wykonawczym tych jednostek.
W ocenie Sądu opisane powyżej uchybienie wyrażające się brakiem wskazania pełnej podstawy prawnej do wydania zaskarżonej Uchwały nie stanowi o istotnej wadliwości, która mogłaby usprawiedliwić usunięcie tego aktu z obrotu prawnego w całości.
Z wniosków i zarzutów skargi oraz jej uzasadnienia wynika, że przedmiotem zaskarżenia została objęta tylko część Uchwały. W takim zakresie kwestionowana Uchwała został poddana kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu.
Prokurator trafnie przyjmuje, że poprzez podjęcie powyższej uchwały Rada Miejska w Wolsztynie zrealizowała, określoną w art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym, kompetencję do wydawania aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
Sąd podziela ocenę, że uszczegółowieniem powyższego upoważnienia jest norma określona w art. 4 ust. 1 ustawy o gospodarce komunalnej, która stanowi, że jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o wyborze sposobu prowadzenia i form gospodarki komunalnej oraz wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego.
Natomiast według art. 4 ust. 2 ustawy o gospodarce komunalnej uprawnienia do ustalania wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą powierzyć organom wykonawczym tych jednostek.
Uchwały podejmowane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej w związku z art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym mają charakter normatywny. Wynikające z takich uchwał/zarządzeń ceny i opłaty obowiązują na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, wiążąc wszystkie podmioty wykonujące gospodarkę komunalną w zakresie usług użyteczności publicznej, jak i odbiorców tych usług lub osoby korzystające z obiektów użyteczności publicznej (wyrok NSA z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 2990/17).
Przyjmuje się, że aktem prawa miejscowego jest również akt podjęty przez organ wykonawczy w ramach subdelegacji unormowanej w art. 4 ust. 2 ustawy o gospodarce komunalnej (wyrok NSA z 19 września 2018 r. sygn. akt II OSK 1909/16; wyrok WSA w Opolu z 5 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Op 290/18).
Dostrzegać należy, że kwestia legalności zarządzenia Burmistrza Wolsztyna, którym ustalony został cennik opłat za korzystanie z systemy rowerów miejskich, w konsekwencji ekwiwalentność ustalonych opłat determinowana ich wysokością, pozostaje poza granicami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Zarządzie może być przedmiotem odrębnej skargi.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że ceny i opłaty ustanawiane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o gospodarce komunalnej za korzystanie z miejskich obiektów i urządzeń użyteczności publicznej muszą być powiązane z udostępnieniem obiektu lub urządzenia w ten sposób, że powinny mieć charakter wynagrodzenia za usługę, czyli stanowić ekwiwalent za umożliwienie korzystania z obiektów i urządzeń, świadczoną w warunkach braku jakiegokolwiek przymusu po stronie świadczeniobiorcy (wyrok NSA z 13 grudnia 2000 r., sygn. akt II SA 2320/00, wyrok NSA z 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 954/16).
Sąd nie znalazł jednak podstaw do przyjęcia stanowiska, że kwestionowane skargą opłaty/opłaty dodatkowe mają charakter sankcji/kar pieniężnych, co miałoby być uzasadnione tym, że są one pozbawione cechy ekwiwalentu/wynagrodzenia za korzystanie z systemu rowerów miejskich.
System rowerów miejskich pod nazwą Wolsztyński Rower Miejski stanowi infrastrukturę transportu rowerowego na terenie gminy Wolsztyn (uzasadnienie do Uchwały), jako uzupełnienie komunikacji miejskiej (pkt 8 rozdział IV Odpowiedzialność i zobowiązanie załącznika do Uchwały), z której korzystać można jedynie w celach niekomercyjnych (pkt 5 rozdział III Zasady ogólne korzystania z Systemu WRM załącznika do Uchwały). Obejmuje on uruchomiony przez Operatora system wypożyczalni rowerów, na który składają się rowery, infrastruktura techniczna (Stacje WRM), oprogramowanie i urządzenia umożliwiające wypożyczenie roweru, postój roweru oraz jego zwrot (pkt 24 oraz pkt 27 rozdział II Definicje załącznika do Uchwały).
System WRM został pomyślany i ustanowiony jako dobrowolny oraz samoobsługowy.
Podstawą korzystania z systemu Wolsztyński Rower Miejski jest umowa Klienta z Gminą, w imieniu i na rzecz, której działa Operator. Umowa o treści obejmującej postanowienia Regulaminu zostaje zawarta w momencie rejestracji Klienta w WRM oraz pod warunkiem: akceptacji Regulaminu, podania danych osobowych oraz uiszczenia opłaty inicjacyjnej (pkt 29 rozdział II Definicje załącznika do Uchwały). Cennik i tabela opłat stanowią integralną część umowy (pkt 6 rozdział II Definicje załącznika do Uchwały).
Zgodnie pkt 30 rozdział II Definicje załącznika do Uchwały wypożyczenie roweru następuje poprzez jego odblokowanie w sposób opisany w punkcie 2 lit. a, b, c rozdziału VII Wypożyczenie, tj. poprzez aplikację mobilną, przyłożenie do czytnika roweru przypisanej do konta Klienta karty RFID lub kontakt z BOK WRM. Czas wypożyczenia roweru rozpoczyna się w momencie jego odblokowania (pkt 1 rozdziału VII Czas Wypożyczenia). Zwrot roweru następuje poprzez jego oddanie do Stacji WRM i zamknięcie blokady O-lock (pkt 31 rozdział II Definicje oraz pkt 2 rozdział X Zwrot załącznika do Uchwały).
W ocenie Sądu brak jest podstaw do formułowania oceny, że kwestionowane skargą opłaty i opłaty dodatkowe nie stanowią ekwiwalentu za korzystanie z urządzenia użyteczności publicznej, które zostało pomyślane i ustanowione, jako samoobsługowe uzupełnienie komunikacji miejskiej.
Określenie maksymalnego czasu wypożyczenia roweru na dwanaście godzin oraz ustanowienie opłaty dodatkowej za jego przekroczenie znajduje uzasadnienie w dążeniu do zapewnienia powszechnej dostępności rowerów, jako infrastruktury stanowiącej uzupełnienie komunikacji miejskiej.
Sąd podziela argumentację, że brak określenia maksymalnego czasu wypożyczenia roweru, a także korzystanie z roweru miejskiego ponad określony maksymalny czas wypożyczenia, zwiększa koszty obsługi Systemu WRM.
Jeśli Wolsztyński Rower Miejski ma stanowić infrastrukturę transportu rowerowego o cechach komunikacji miejskiej, to regulamin korzystania z systemu musi zawierać rozwiązania, które zapewnią powszechną dostępności ograniczonej przecież bazy rowerów. Nie może budzić wątpliwości, że zwiększanie bazy rowerów celem zapewnienia powszechnej ich dostępności rodzi dodatkowe koszty.
Korzystanie z Systemu WRM przewidziane zostało na zasadzie samoobsługi, co dodatkowo determinuje zapisy regulaminu, które określają zarówno maksymalny czas wypożyczenia, jak i podwyższoną opłatę za jego przekroczenie.
Niewątpliwie opłata dodatkowa za przekroczenie maksymalnego czasu wypożyczenia roweru jest powiązana z korzystaniem z urządzenia użyteczności publicznej (kontynuowaniem wypożyczeniem roweru w ramach System WRM).
Brak jest podstaw do formułowania oceny, że taka opłata ex definitione nie stanowi ekwiwalentu/wynagrodzenia za dostarczoną usługę.
Sąd nie podziela oceny, że ustalenie opłat dodatkowej za wypożyczenie roweru powyżej dwunastu godzin prowadzi do tego, że korzystający z systemu płacą dwie opłaty; jedną za korzystanie z systemu oraz drugą o charakterze kary pieniężnej za przekroczenie maksymalnego czasu wypożyczenia roweru.
Rozwiązania przyjęte w Regulaminie stanowią jedynie o zróżnicowaniu odpłatności za jedną usługę (wypożyczenie roweru), co motywowane jest tym, aby utworzona infrastruktura transportu rowerowego (planowana baza rowerowa) spełniała wymóg powszechnej dostępności, bo ma stanowić realne uzupełnienie komunikacji miejskiej.
Sąd uznał jednak za konieczne stwierdzić nieważność pkt 2 rozdziału VIII "Czas Wypożyczenia" załącznika do zaskarżonej Uchwały w zakresie w jakim przekroczenie maksymalnego czasu wypożyczenia roweru powoduje naliczenie opłat równoznacznych z kradzieżą, utratą lub zniszczeniem roweru.
Powiązanie obowiązku uiszczenia opłaty równoważnej z kradzieżą, utratą lub zniszczeniem roweru z korzystaniem, które polega na przekroczeniu maksymalnego czasu wypożyczenia roweru, w sposób ewidentny narusza zasadę ekwiwalentności, bo rodzaj i wysokość opłaty nie koresponduje ze sposobem/skutkami korzystania z System WRM. Wynagrodzenie za przekroczenie maksymalnego czasu wypożyczenia roweru nie może wiązać się z obowiązkiem uiszczenia opłaty za utratę lub zniszczenie wypożyczonego sprzętu, bo przy takim zapisie brak jest ekwiwalentności pomiędzy rodzajem opłaty a rodzajem (skutkami) korzystania z System WRM
W świetle treści art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarcze komunalnej niedopuszczalne jest, aby nawet nieznaczne przekroczenie ustalonego maksymalnego czasu wypożyczenia roweru kreowało obowiązek uiszczenia opłaty za utratę lub zniszczenie wypożyczonego roweru (zgodnie Cennikiem i Tabelą Opłat Dodatkowych 2900 zł za rower standardowy oraz 8000 zł za rower trójkołowy).
Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności pkt 4 lit. a, b, c, d rozdziału X "Zwrot" w zakresie w jakim Regulamin przewiduje, że niedopełnienie obowiązku prawidłowego zwrotu i zabezpieczenia roweru może skutkować:
- naliczeniem opłat za użytkowanie roweru zgodnie z cennikiem, a także opłaty dodatkowej za wypożyczenie roweru trwające dłużej niż maksymalny Czas Wypożyczenia,
- naliczeniem opłaty za utratę, kradzież lub zniszczenie roweru,
- naliczeniem opłaty za porzucenie roweru poza Stacją WRM, ale w granicach administracyjnych gminy Wolsztyn (w Strefie użytkowania),
- naliczeniem opłaty za porzucenie roweru poza granicami administracyjnymi gminy Wolsztyn (poza Strefą użytkowania).
Ponownie przypomnieć należy, że System WRM został pomyślany i ustanowiony, jako samoobsługowy. Opisane powyżej przypadki niedopełnienia obowiązku prawidłowego zwrotu i zabezpieczenia roweru obejmują, oparte na dobrowolności zachowania, możliwe i realne sposoby korzystania z systemu rowerów miejskich.
Pobieranie opłaty za wypożyczenie roweru nie nosi żadnych cech nielegalności, stanowi prawidłowy, zgodnym z prawem, przypadek skorzystania z upoważnienia określonego w przepisach art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej.
W ocenie Sądu dopuszczalne jest naliczanie/pobieranie podwyższonej opłaty dodatkowej za przekroczenie maksymalnego czasu wypożyczenia roweru, ale rodzaj tej opłaty (jej wysokość) muszą korespondować ze sposobem/rodzajem korzystania z Systemu WRM, a więc ustalanie takich opłat jest możliwe pod warunkiem poszanowania ustawowego wymogu wynagrodzenia/ekwiwalentu za dostarczoną usługę, rodzaj i wysokość opłaty muszą być rynkowym ekwiwalentem funkcjonowania systemu.
Obowiązek prawidłowego zwrotu i zabezpieczenia roweru niewątpliwie należy wiązać z koniecznością zabezpieczenia/ochrony mienia gminy udostępnianego na zasadzie samoobsługi. Skoro naruszenie powyższego obowiązku może prowadzić do utraty, kradzieży lub zniszczenia roweru, to nie ma żadnych usprawiedliwionych podstaw do przyjmowania stanowiska, że ustalenie opłaty korespondującej charakterem z taką sytuacją jest rozwiązaniem, które nie stanowi o ekwiwalentnym wynagrodzeniu skutków wybranego przez użytkownika sposobu korzystania z Systemu WRM.
Sąd nie ujawnił żadnych przeszkód prawnych do tego, aby pobierać dodatkowe opłaty za porzucenie roweru poza Stacją WRM, w tym do tego, aby różnicować wysokość takich opłat w zależności od tego, czy rower porzucono w Strefie użytkowania, czy też poza granicami administracyjnymi gminy Wolsztyn. W takich sytuacjach przywrócenie funkcjonalności systemu rowerów miejskich niewątpliwie wiąże się z dodatkowymi i różnymi kosztami działania Systemu WRM.
Za niezgodne z wymogami przepisu art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej Sąd uznał postanowienia, które przewiduje, że opłaty określone w pkt 4 lit. a, b, c, d rozdziału X "Zwrot" załącznika do zaskarżonej Uchwały sumują się.
Okolicznością wystarczając i przesądzając o uwzględnieniu skargi w tym zakresie jest już to, że wymóg ekwiwalentności sposobu korzystania z systemu oraz sumowanych opłat zostaje złamany poprzez nakaz jednoczesnego pobierania opłaty za porzucenie roweru poza Stacją WRM oraz opłaty za utratę, kradzież lub zniszczenie roweru. Skoro skutkiem porzucenia rower jest jego utrata, to brak jest podstaw do pobierania także opłaty, która ma zniwelować zwiększone koszty przywrócenia funkcjonalności systemu powodowane porzucenie roweru poza Stacją WRM.
Z powyższych względów, na podstawie art. 147 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało stwierdzić nieważność załącznika do zaskarżonej Uchwały w zakresie orzeczonym w sentencji wyroku.