IV SA/PO 83/22

IV SA/Po 83/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Maciej Busz /sprawozdawca/
Monika Świerczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 1092/22 - Wyrok NSA z 2023-03-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Maciej Busz (spr.) WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
IV SA/Po 83/22
Uzasadnienie
Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...].11.2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17, art.20, art.23. art.24. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm, dalej u.ś.r.), art. 104. art. 107 § 4, art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) na wniosek złożony w dniu [...].08.2021 r. przez D. N. (dalej jako skarżąca) odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - A. K. ur. [...].
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu [...].08.2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - A. K..
A. K. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].05.2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...].05.2026r. Choruje na nowotwór złośliwy mózgu płata czołowego.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynika, że A. K. jest zamężna, ma troje dzieci. Synowie K. i K. zamieszkują w tym samym budynku co rodzice. Pracują zawodowo. Mąż Z. K. jako jedyny żywiciel rodziny nie może zrezygnować z pracy zawodowej, jego wynagrodzenie stanowi w chwili obecnej jedyne źródło dochodu rodziny. Ze względu na częste dojazdy do lekarzy i na chemioterapię rodzina ponosi koszty związane z dojazdem do kliniki w B., stanowi to znaczny wydatek dla budżetu domowego rodziny.
Skarżąca zamieszkuje w tej samej miejscowości co niepełnosprawna matka. D. N. zrezygnowała z dotychczasowej pracy, aby zająć się matką. Przebywa u matki codziennie, pomaga podczas czynności codziennych, tj. sprzątanie, zmiana bielizny pościelowej, przygotowanie posiłków. Robi zakupy, wykupuje leki dla matki, wozi matkę do lekarzy i na chemioterapię. A. K. porusza się samodzielnie, jednak ze względu na częste omdlenia córka pomaga jej w codziennych kąpielach. Skarżąca faktycznie sprawuje całodobową opiekę nad matką. Zrezygnowała z aktywności zawodowej, aby opiekować się niepełnosprawną matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją. zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności:
3) nie ma osób. o których mowa w ust. 1 pkt.2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Pomimo sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, z uwagi na niespełnienie przesłanek ustawowych wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ I instancji nie przyznał jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt. K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie w/w przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Zgodnie zaś z treścią art. 6 k.p.a organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego.
Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła D. N. podkreślając, że sprawuje opiekę nad matką i w tym celu zrezygnowała z pracy zawodowej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].11.2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy przytoczył art. 17 u.ś.r.
Następnie wskazał, że skarżąca w dniu [...].08.2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką A. K.. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...].05.2021 r. wynika, że A. K. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji (niepełnosprawność w stopniu znacznym). Orzeczenie wydano do [...].05.2026r. A. K. jest mężatką. Jej mąż - Z. K. - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pracuje zawodowo. Synowie A. K. mieszkają w tym samym budynku co rodzice. Pracują zawodowo. Wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy, aby zająć się matką (zawozi ją do lekarza i na chemioterapię, sprząta, robi zakupy, przygotowuje posiłki, pomaga w kąpieli).
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w wyroku z 21.10.2014r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W jego konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organ wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzącej do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, stanowi materialnoprawną podstawę wydawanych rozstrzygnięć.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W myśl zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
W powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec uznano, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wskazano, iż w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że mąż A. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pracuje zawodowo. W wyroku z 24.02.2021 r. o sygn. I OSK 2391/20, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.".
W sprawie niniejszej w pierwszej kolejności do alimentacji wobec A. K. zobowiązany jest jej mąż Z. K.. Nie ma żadnej obiektywnej przeszkody w spełnianiu obowiązku alimentacyjnego przez Z. K., czy to w formie osobistych świadczeń, czy też sfinansowania opieki. Z. K. pracuje zawodowo. Z akt sprawy nie wynika, aby jego wiek czy stan zdrowia uniemożliwiał sprawowanie opieki nad żoną.
Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. N. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne i nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego,
2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi zarzucono naruszenie przez organ przepisów postępowania przejawiające się przede wszystkim w niedokładnym i nierzetelnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego. W ocenie skarżącej organy obu instancji niedokładnie ustaliły stan faktyczny w związku z czym odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organy obu instancji nie poczyniły bowiem ustaleń w zakresie istnienia faktycznej możliwości sprawowania opieki nad A. K. przez jej męża - Z. K..
Skarżąca powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych z którego wynika, że rozstrzygnięcie sprawy w sprawie przyznania prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności wymaga każdorazowo ustalenia przez organ, czy osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności ma obiektywną możliwość sprawowania takiej opieki: w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej.
Podkreślono, że tylko w razie bezspornego ustalenia, że małżonek osoby wymagającej opieki może - pomimo ograniczeń wywołanych własnymi schorzeniami - sprawować opiekę nad niepełnosprawną małżonką w taki sposób, że nie będzie to zagrażało jej życiu lub zdrowiu, można przyjąć, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia dziecku osoby wymagającej opieki.
To obowiązkiem organu było dokładne i rzetelne wyjaśnieniu stanu faktycznego, a tym samym poczynienie ustaleń w zakresie możliwości sprawowania opieki nad A. K. przez jej męża - Z. K.. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji takich ustaleń nie poczyniły, lecz ograniczyły się wyłącznie do wskazania, iż Z. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że jest aktywny zawodowo.
Wskazano, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby zobowiązanego do tego w pierwszej kolejności mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej. Pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji).
A. K. choruje na nowotwór złośliwy mózgu płata czołowego. Jej mąż, Z. K., pracuje zawodowo. W związku z tym, że wynagrodzenie, jakie otrzymuje w związku z wykonywaną pracą, jest jedynym źródłem dochodu rodziny, nie może on zrezygnować z pracy i sprawować osobistej opieki nad żoną. Zaznaczono, że leczenie A. K. obarczone jest wysokimi kosztami, a także związane jest z dojazdami na leczenie do kliniki w B.. Tym samym dochody, jakie uzyskuje Z. K., nie są wystarczające, aby sfinansować profesjonalną opiekę dla żony, nie pozbawiając rodziny środków do życia. Skarżąca zrezygnowała z dotychczasowej pracy, aby zająć się matką, gdyż A. K. nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie i potrzebuje pomocy w zwykłych czynnościach życia codziennego. Skarżąca przygotowuje posiłki, sprząta, wykupuje leki, a także zawozi matkę na częste wizyty lekarskie oraz na chemioterapię. Jak przyznał organ I instancji rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca faktycznie sprawuje całodobową opiekę nad matką.
Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy mieć także na uwadze stanowisko Trybunału, który uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. Wybranie spośród osób obowiązanych do alimentacji jedynie niektórych grup bliskich i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Istotne jest także spostrzeżenie Trybunału, iż samo świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach. Wyznacza to cele, które spełnia świadczenie pielęgnacyjne, stanowiąc jednocześnie wyznacznik interpretacyjny przepisów u.ś.r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 11 lutego 2022 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).
Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].11.2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...].11.2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania D. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - A. K..
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.).
Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było, że skarżąca jest córką A. K., a także, iż sprawuje opiekę nad nią. Bezsporne było również, że A. K. jest zamężna z Z. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje, że Kolegium trafnie uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W rezultacie Kolegium prawidłowo oceniło spełnienie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęło, że spełnione są w/w przesłanki. Sąd w pełni podziela to stanowisko organu odwoławczego oraz przedstawioną na jego poparcie argumentację.
W realiach tej sprawy istotne jest bowiem, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał m.in., że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.
Zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Rozstrzygnięcie takie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niekonstytucyjność dotyczy jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. TK stwierdził, iż wykonanie wyroku wymagać będzie podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Pozostawił ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody (pozwalający na uwzględnienie zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanowanie poprawnie nabytego prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa).
Jednocześnie TK w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż "skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. TK orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Wyrok wydany przez TK jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej jednostki aktu normatywnego, a jedynie wywodzonej z tego przepisu określonej normy prawnej. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dalszym ciągu jest przepisem obowiązującym. Wyrok ten odnosi się więc do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W świetle powyższego niewątpliwie z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443).
Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w literalnym brzmieniu nadal istnieje, jednak szczególnie w świetle orzeczenia TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 wymaga oczywiście interpretacji wykraczającej poza zakres wykładni językowej. Przy czym w zaistniałym stanie prawnym interpretacja tego przepisu w chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji w dniu 28.05.2020 r. była już jasna i nie budziła wątpliwości w świetle skutków jaki rodzi stwierdzenie jego niekonstytucyjności. Zauważyć należy, że obecne znaczenie art.17 ust.lb u.ś.r., a właściwie podstawowe konsekwencje wejścia w życie w/w orzeczenia TK dla jego stosowania, zostało już wielokrotnie wyjaśnione w orzecznictwie sądów administracyjnych. Należy podkreślić, że odmienna linia orzecznicza, która ostatecznie się nie utrzymała, oparta była na wyrokach sądów z 2015 r. Uznać należy zatem, że w zakresie konieczności uwzględnienia zmian wynikających z orzeczenia TK z 21 października 2014r. przepis art. 17 ust.lb u.ś.r. nie mógł budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 02 sierpnia 2016r. o sygn. I OSK 923/16 (publ. CBOSA) w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Nie ma przy tym znaczenia prawnego odwoływanie się do treści uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zawiera ono bowiem jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia. Zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją, na podstawie tego przepisu, (tak również trafnie NSA w wyroku z 10 listopada 2016 r. o sygn. I OSK 1512/16, publ. CBOSA).
Jak już wspomniano, Trybunał Konstytucyjny w przytaczanym wyroku nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis - we wskazanym w wyroku zakresie - domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu. Pogląd taki przedstawiają w swoich wyrokach zgodnie sądy administracyjne (np. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2015 r. II SA/Go 861/15, WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2015 r., III SA/Kr 756/15, WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2015 r., II SA/Po 970/15, WSA w Opolu z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Op 360/15). Zdaniem sądów, wyrażonym m.in. w powyższych wyrokach, we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1 b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego.
Dostrzec trzeba, że wyrok Trybunału wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r., i wprawdzie nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże wszystkich - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, która w polskim porządku prawnym nie może być bardziej oczywista. Ma on wpływ na sytuację prawną skarżącego i dlatego organy administracji rozstrzygające o prawie skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące powyższe stanowisko jest stosunkowo jednolite (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/GI 5/17 i powołane tam orzeczenia; wyroki WSA w Opolu z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 370/16, z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18 i z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18; wyrok WSA w Poznaniu z 10 kwietnia 2019r. o sygn. II SA/Po 1152/18; wyroki NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; sygn. akt I OSK 40/20; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).
Powyższe stanowisko sądów administracyjnych jest nadal aktualne, czego dowodem są kolejne orzeczenia aprobujące wyżej przedstawioną argumentację.
Nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt I OSK 158/17).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przechodząc do kwestii, która legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Niespornym jest, że A. K. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].05.2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...].05.2026r. Choruje na nowotwór złośliwy mózgu płata czołowego. A. K. jest zamężna, ma troje dzieci. Synowie K. i K. zamieszkują w tym samym budynku co rodzice. Pracują zawodowo. Mąż A. K. Z. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pracuje zawodowo. Twierdzi, że jako jedyny żywiciel rodziny nie może zrezygnować z pracy zawodowej, gdyż jego wynagrodzenie stanowi w chwili obecnej jedyne źródło dochodu rodziny.
Bezspornym jest też, że skarżąca zamieszkuje w tej samej miejscowości co niepełnosprawna matka i zrezygnowała z dotychczasowej pracy, aby zająć się matką.
Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji i jego wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przede wszystkim zasadnie wskazano, że Z. K. nie legitymuje się zaświadczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu, co uniemożliwia przyznanie świadczenia skarżącej. Jest to zasadnicza okoliczność w niniejszej sprawie rozstrzygająca ojej wyniku.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowała się już trwała linia orzecznicza, iż pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, (tak np. NSA w wyroku z 14.10.2021 r. o sygn. I OSK 635/21, publ. CBOSA)
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje wyraźnie, że "Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki." (wyrok z dnia 21 lutego 2019 r. o sygn. akt I OSK 3804/18, publ. CBOSA).
W wyroku z 24.02.2021 r. o sygn. I OSK 2391/20, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. (...) Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. (...) Przepis, art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego".
Sąd orzekający zasadniczo podziela powyższą linię orzeczniczą (tak także np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 20.12.2021 r. o sygn. II SA/Bd 1178/21, publ. CBOSA).
Jednocześnie Sądowi orzekającemu znane jest stanowisko reprezentowane judykaturze, że istnieją sytuacje w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Dotyczy to np. sytuacji, gdy małżonek niepełnosprawnego obiektywnie w ogóle nie może świadczyć opieki, (tak np. WSA w Poznaniu w wyrokach z 08.12.2021 r. o sygn. II SA/Po 764/21 oraz z 14.01.2022 r. o sygn. IV SA/Po 942/21, wyrok WSA w Łodzi z 16.12.2021 r. o sygn. II SA/Łd 689/21, publ. CBOSA).
Sąd orzekający w niniejszym składzie dopuszcza taki wyjątek od literalnej wykładni art.17 ust.5 pkt 2 lit.a u.ś.r. z podkreśleniem wyjątkowości stanu faktycznego.
Niewątpliwie Z. K. nie legitymuje się zaświadczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu, co uniemożliwia przyznanie świadczenia skarżącej w świetle literalnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a u.ś.r.
Zasadniczym zarzutem skargi jest to, że w rozpatrywanym przypadku zachodzi szczególna sytuacja umożliwiająca odstąpienie od literalnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a u.ś.r. W kontekście tego skarżący zarzucił, że organy obu instancji nie poczyniły ustaleń w zakresie istnienia faktycznej możliwości sprawowania opieki nad A. K. przez jej męża - Z. K.. Podkreślono, że tylko w razie bezspornego ustalenia, że małżonek osoby wymagającej opieki może - pomimo ograniczeń wywołanych własnymi schorzeniami - sprawować opiekę nad niepełnosprawną małżonką w taki sposób, że nie będzie to zagrażało jej życiu lub zdrowiu, można przyjąć, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia dziecku osoby wymagającej opieki.
Należy się zgodzić, że to obowiązkiem organu było dokładne i rzetelne wyjaśnieniu stanu faktycznego, a tym samym poczynienie ustaleń w zakresie możliwości sprawowania opieki nad A. K. przez jej męża - Z. K.. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy trafnie uznał, że skoro Z. K. pracuje zawodowo, to brak jest przeciwwskazań, aby przyjąć, że z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną. Jest to wywód logiczny, tym bardziej, że jak ustalono A. K. porusza się samodzielnie, a córka ze względu na częste omdlenia pomaga jej w codziennych kąpielach. Tym samym zakres sprawowanej opieki nie wymaga np. dużego wysiłku fizycznego.
Skarżąca słusznie wskazała, że organ na powyższym oparł swą ocenę, że sprawowanie opieki nad żoną leży w obiektywnych możliwościach jej męża. Sąd z całą mocą podkreśla, że skarżąca, pomimo fachowej reprezentacji, w skardze nie wskazała żadnej okoliczności, która świadczyłaby, że zachodzi szczególny stan faktyczny uzasadniający ewentualne odstąpienie od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Sąd nie neguje obiektywnie trudnej sytuacja rodziny p. K. , jednak oceniając prawidłowość zaskarżonych decyzji zmuszony jest to oceniać w świetle przesłanek ustawowych.
Trafnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r. sygn. I OSK 1700/12). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uregulowanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd orzekający podziela pogląd, iż formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., można nie stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą jednak obiektywne okoliczności wykluczające alimentowanie żony przez Z. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykonywanie pracy zawodowej, aczkolwiek życiowo oczywiście jest niezwykle ważne, nie jest obiektywną okolicznością, niezależną od woli danej osoby, wyłączającą możliwość sprawowania opieki. Wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny jedynie w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować.
W kontrolowanej sprawie sam fakt wykonywania przez Z. K. pracy zawodowej nie jest okolicznością obiektywną uniemożliwiającą mu sprawowanie opieki osobistej nad żoną, bądź też finansowanie opieki nad żoną przez inną osobę.
W ocenie Sądu organ odwoławczy - pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej rodziny skarżącej - trafnie w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa - odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy nie miały żadnego luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zmuszony były odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Odnosząc się do zarzutu skargi, że organy nie poczyniły ustaleń w zakresie istnienia faktycznej możliwości sprawowania opieki nad A. K. przez jej męża - Z. K. S. wskazuje, że organ II instancji ocenił zarzut, że praca zawodowa Z. K. uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad żoną. Organy są zobligowane do oceny, czy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować. Jednak w realiach kontrolowanej sprawy skarżąca - reprezentowana przecież przez fachowego pełnomocnika - nie podniosła w skardze żadnych okoliczności (oprócz pracy zawodowej), które wskazywałyby na obiektywną niemożność sprawowania opieki przez Z. K. nad żoną. Nie można oczekiwać od organów, by doszukiwały się takich hipotetycznych okoliczności w sytuacji, gdy sama strona i to profesjonalnie reprezentowana ich nie podnosi.
W związku z powyższym na podstawie art.151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.