IV SA/Po 823/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2025-11-26
NSAbudowlaneWysokawsa
warunki zabudowyplanowanie przestrzennezagospodarowanie przestrzennenieczynny cmentarzstrefa ochronnaprzepisy sanitarnebudownictwo mieszkanioweprawo administracyjnedecyzja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odmowie ustalenia warunków zabudowy dla budynku mieszkalnego, uznając, że nieczynny cmentarz w sąsiedztwie nie stanowi przeszkody sanitarnej.

Skarżący T.S. domagał się ustalenia warunków zabudowy dla budowy domu jednorodzinnego. Organy administracji odmówiły, powołując się na bliskość nieczynnego cmentarza i przepisy sanitarne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje, stwierdzając, że nieczynny cmentarz od ponad 40 lat nie stanowi zagrożenia sanitarnego, a organy nie zbadały tej kwestii wystarczająco.

Sprawa dotyczyła skargi T.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza o odmowie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Głównym powodem odmowy przez organy administracji była bliskość działek inwestycyjnych do nieczynnego cmentarza, wpisanego do gminnej ewidencji zabytków. Organy powołały się na przepisy rozporządzenia z 1959 r. dotyczące strefy ochronnej wokół cmentarzy, które nakazują zachowanie minimalnej odległości 150 m, z możliwością zmniejszenia do 50 m pod pewnymi warunkiem. Skarżący argumentował, że cmentarz jest nieczynny od wielu lat i nie stanowi zagrożenia sanitarnego, a organy nie przeprowadziły odpowiedniego postępowania dowodowego w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące strefy sanitarnej od cmentarzy mają zastosowanie do cmentarzy funkcjonujących, a nie do nieczynnych od ponad 40 lat, które co do zasady nie stanowią źródła zagrożenia sanitarnego. Organy obu instancji pominęły historyczny charakter cmentarza i nie ustaliły daty ostatniego pochówku, co było kluczowe dla oceny zagrożenia. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, wskazując, że organ powinien ponownie rozpoznać sprawę, uwzględniając ocenę prawną sądu, umożliwić uzupełnienie braków formalnych wniosku, ustalić datę ostatniego pochówku i ewentualnie wystąpić o uzgodnienia z Państwową Inspekcją Sanitarną oraz konserwatorem zabytków.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te dotyczą cmentarzy funkcjonujących, a nieczynne od ponad 40 lat cmentarze co do zasady nie stanowią źródła zagrożenia sanitarnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że celem przepisów sanitarnych jest ochrona przed zagrożeniami wynikającymi z rozkładu zwłok. Po upływie 40 lat od ostatniego pochówku, rozkład ciał jest zakończony, a teren cmentarza nie powinien stanowić zagrożenia sanitarnego, chyba że organ sanitarny wykaże inaczej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.z.p. art. 61 § 1

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

rozporządzenie art. 3 § 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie, jakie tereny nie mogą być przeznaczone na cmentarze oraz podlegają strefie ochronnej od cmentarzy

P.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 64 § 1

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 53 § 4 pkt 2a

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 53 § 4 pkt 2

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.c. art. 5 § 3 pkt 1

Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych

u.c. art. 6 § 1

Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych

u.c. art. 7 § 1

Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie art. 2 § 3 pkt 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieczynny cmentarz od ponad 40 lat nie stanowi zagrożenia sanitarnego. Organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego w zakresie oceny zagrożenia sanitarnego. Przepisy dotyczące strefy ochronnej od cmentarzy nie mają zastosowania do nieczynnych cmentarzy. Organy naruszyły przepisy k.p.a. dotyczące wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów administracji o konieczności zachowania strefy ochronnej od nieczynnego cmentarza. Argument organu odwoławczego, że uchybienia proceduralne nie miały wpływu na wynik sprawy, ponieważ odmowa była uzasadniona merytorycznie.

Godne uwagi sformułowania

upływ okresu ponad 40 lat od ostatniego pochówku zwalnia z obowiązku zachowania strefy sanitarnej cmentarz nieużytkowany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, gdy minie przynajmniej 40 lat od ostatniego pochowania zwłok, nie poddaje się tym rygorom, bowiem co do zasady nie stanowi źródła zagrożenia sanitarnego nieczynny cmentarz nie powinien być utożsamiany z czynnym obiektem grzebalnym, szczególnie jeżeli nie prowadzi się na nim pochówków, nie występują negatywne oddziaływania

Skład orzekający

Donata Starosta

przewodniczący sprawozdawca

Monika Świerczak

członek

Szymon Widłak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stref ochronnych od nieczynnych cmentarzy w postępowaniach o ustalenie warunków zabudowy oraz obowiązki organów w zakresie postępowania dowodowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieczynnego cmentarza od wielu lat. W przypadku cmentarzy aktywnych lub budzących wątpliwości sanitarne, zastosowanie mogą mieć inne zasady.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu faktycznego i nieformalistyczne podejście do przepisów, zwłaszcza gdy dotyczą one obiektów historycznych. Pokazuje też, że nawet nieczynne obiekty mogą budzić kontrowersje w planowaniu przestrzennym.

Nieczynny cmentarz nie blokuje budowy domu: sąd wyjaśnia przepisy o strefach ochronnych.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 823/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Świerczak
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135, art. 200, art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1130
art. 61 ust. 1, art. 64 ust. 1, art. 53 ust. 4 pkt 2a
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z 26 maja 2025 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz T. S. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
T. S. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 16 lipca 2025 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z 26 maja 2025 r. nr [...] o odmowie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego na terenie części działek położonych w miejscowości N. , oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], obręb [...], gmina [...].
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach.
Pismem złożonym w siedzibie organu 17 marca 2025 r. T. S. zwrócił się do Burmistrza Gminy i Miasta [...] z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Jako załącznik do wniosku przedłożono kopię mapy zasadniczej w skali 1:500.
Decyzją z 26 maja 2025 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572,dalej: k.p.a.) organ I instancji odmówił ustalenia warunków zabudowy dla wnioskowanej inwestycji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Burmistrz stwierdził, że obecnie teren objęty zamierzeniem inwestora nie jest objęty obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w związku z czym realizacja planowanej inwestycji wymaga uzyskania decyzji o warunkach zabudowy. Powołując się na treść art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1130 ze zm., dalej: u.p.z.p.) organ wskazał, że wydanie decyzji o warunkach zabudowy wymaga łącznego spełnienia warunków określonych w punktach 1-6. Organ przyjął, że nie zostały spełnione warunki określone w pkt 3 i 5, przyjmując, że istniejące lub projektowane uzbrojenie terenu, z uwzględnieniem ust. 5, nie jest wystarczające dla zamierzenia budowlanego, a pozytywna decyzja nie byłaby zgodna z przepisami odrębnymi.
Organ doszedł do przekonania, że pomimo oznaczenia w treści wniosku, iż planowana inwestycja będzie korzystać z projektowanego przyłącza do sieci wodociągowej i elektroenergetycznej, inwestor nie przedstawił rozwiązań umożliwiających przyłączenie planowanej inwestycji do sieci wodociągowej i elektroenergetycznej. Inwestor nie został przy tym wezwany do przedłożenia zapewnienia o możliwości dostawy wody z wodociągu z uwagi na niespełnienie warunku z 61 ust 5 u.p.z.p., dotyczącego zgodności z przepisami odrębnymi. Nawet w przypadku uzyskania stosownego zapewnienia, wydanie pozytywnej decyzji byłoby bowiem niemożliwe z uwagi na położenie obu działek w strefie 50m ochrony ujęcia wody.
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie, jakie tereny nie mogą być przeznaczone na cmentarze oraz podlegają strefie ochronnej od cmentarzy (Dz.U. 1959 nr 52 poz. 315, dalej: rozporządzenie), odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych powinna wynosić co najmniej 150m; może ona zostać zmniejszona do 50m, pod warunkiem, że teren w tej strefie jest objęty siecią wodociągową i wszystkie budynki korzystają z niej jako źródła zaopatrzenia w wodę. W oparciu o ustalenia analizy istniejącej zabudowy i zagospodarowania terenu organ wskazał, że działki objęte wnioskiem inwestora o wydanie warunków zabudowy położone są w bliskim sąsiedztwie z działką nr [...], na której znajduje się nieczynny cmentarz [...] ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy i Miasta [...]. Teren inwestycji nie zapewnia więc minimalnego dystansu od granicy cmentarza. Zgodnie z załącznikiem graficznym do wniosku, przedmiotowy budynek planuje się usytuować ok. 10m od granic cmentarza. Tym samym planowana zabudowa narusza przepisy sanitarne, co skutkuje niespełnieniem warunku zgodności z przepisami odrębnymi, o którym mowa w art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p.
Organ I instancji stwierdził, że nawet przy założeniu technicznej możliwości podłączenia do sieci wodociągowej, istniejącej w pasie drogowym sąsiadującym z działkami inwestora, brak zachowania minimalnej odległości 50m od granicy cmentarza uniemożliwia wydanie pozytywnej decyzji.
W odwołaniu od powyższej decyzji T. S. zarzucił organowi naruszenie:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało nieustaleniem, pominięciem a także błędnym rozstrzygnięciem wielu istotnych dla sprawy okoliczności;
- art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do przedstawienia zapewnienia o możliwości dostawy wody z wodociągu oraz innych dokumentów dotyczących przyłącza do sieci wodociągowej;
- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie w dniu 26 maja 2025 roku, przed upływem siedmiodniowego terminu na zapoznanie się z materiałami sprawy;
- art. 61 ust. 1 u.p.z.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu, że inwestycja jest niezgodna z przepisami odrębnymi oraz że istniejące lub projektowane uzbrojenie terenu nie jest wystarczające dla zamierzenia budowlanego, podczas gdy wszystkie warunki niezbędne dla wydania decyzji o warunkach zabudowy zostały spełnione.
W ocenie strony organ nie analizował spełnienia większości warunków koniecznych dla wydania decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i poprzestał de facto jedynie na zbadaniu dwóch warunków.
Odwołujący się wskazał, że w toku postępowania nie miał wiedzy, iż organ powziął wątpliwości w kwestii uzbrojenia terenu inwestycji. Organ uniemożliwił mu przedstawienie dokumentów wskazujących na możliwość przyłącza działek objętych inwestycją do istniejącej sieci wodociągowej oraz elektroenergetycznej. Z uwagi na występowanie sieci wodociągowej, do której można przyłączyć przedmiotową inwestycję nie przewidział, że organ może dojść do innych wniosków. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, inwestor nie został jednak wezwany do przedłożenia zapewnienia o możliwości dostawy wody z wodociągu, ponieważ nawet w przypadku jego uzyskania wydanie pozytywnej decyzji byłoby niemożliwe z uwagi na położenie działek w strefie 50m ochrony ujęcia wody. W ocenie strony zaniechania organu w zakresie odpowiedniego poinformowania o brakach we wniosku są niewłaściwe i stanowią naruszenie, w szczególności zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej oraz zasady proporcjonalności.
Odnosząc się do kwestii położenia w sąsiedztwie działek inwestycyjnych cmentarza odwołujący się stwierdził, że jest to niewielki, stary cmentarz, który nie jest czynny od około 1945 roku. Ostatni pochówek na tym cmentarzu miał miejsce około 80-100 lat temu. Od dziesięcioleci obiekt ten stanowi bardziej zabytek niż cmentarz. Nie powinny zatem mieć do niego zastosowania, szczególnie w sposób formalistyczny, przepisy dotyczące działających, aktywnych cmentarzy.
Rozpoznając odwołanie strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 16 lipca 2025 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium, po przywołaniu treści art. 61 ust 1 u.p.z.p. oraz z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia wskazało, że działka inwestycyjna nr [...] przylega narożnikiem do działki nr [...] na której znajduje się nieczynny cmentarz [...] ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy i Miasta [...]. Planowana inwestycja ma znajdować się w odległości 10m granic cmentarza.
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz opisanego wyżej rozporządzenia mają zastosowanie również w postępowaniu dotyczącym lokalizacji inwestycji nie będącej cmentarzem, planowanej w pobliżu istniejącego już cmentarza. W celu zapewnienia bezpieczeństwa sanitarnego osób mieszkających w pobliżu cmentarzy istotne jest, aby lokalizacji nowych zabudowań dokonywać w wymaganej odległości od istniejących cmentarzy.
W konsekwencji organ II instancji uznał, że zarzut braku możliwości przedłożenia przez inwestora zapewnienia w przedmiocie uzbrojenie terenu (sieć wodociągowa) dla zamierzenia budowlanego pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Planowana inwestycja ma znajdować się w odległości 10m granic cmentarza. Powołane przepisy dopuszczają zmniejszenie lokalizacji inwestycji z 150m jednak tylko do 50m. Tym samym uchybienia proceduralne, na które powołuje się strona odwołująca nie miały wpływu na wynik sprawy, ponieważ nawet w przypadku przedstawienia przez inwestora potwierdzenia, iż istniejące uzbrojenie terenu (sieć wodociągowa) jest wystarczające dla zamierzenia budowlanego, to i tak organ I instancji zobowiązany był do wydania decyzji odmownej.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem T. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
- art. 4 ust. 1 u.p.z.p. poprzez błędne przyjęcie, że zakazana jest jakakolwiek zabudowa w sąsiedztwie nieczynnego cmentarza.
W ocenie skarżącego, przepisy rozporządzenia nie ustanawiają bezwzględnego zakazu zabudowy w określonej odległości od nieczynnego cmentarza. Brak jest w obowiązujących przepisach jednoznacznego zakazu lokalizacji budynków mieszkalnych w odległości 10m od nieczynnych cmentarzy. Organ nie rozważył w ogóle czy dla cmentarzy nieczynnych, które nie są już miejscem pochówku, nie obowiązują ograniczenia wynikające z przepisów sanitarnych dotyczących minimalnych odległości, o ile nie wykazano, że stanowią zagrożenie sanitarne. W szczególności, organ nie przeprowadził dowodu potwierdzającego, iż cmentarz nadal może stanowić zagrożenie sanitarne lub że wymagana jest inna minimalna odległość niż 10m.
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący stwierdził, że nieczynny cmentarz nie powinien być utożsamiany z czynnym obiektem grzebalnym, szczególnie jeżeli nie prowadzi się na nim pochówków, nie występują negatywne oddziaływania (np. zapachowe, biologiczne, chemiczne), lub też nie istnieją dane sanitarno-epidemiologiczne potwierdzające możliwość skażenia gleby, wód gruntowych lub innego rodzaju zagrożeń. W toku postępowania, z uwagi na brak przeprowadzenia przez organy postępowania dowodowego w zakresie oceny ewentualnego zagrożenia sanitarnego, doszło do oparcia decyzji na ogólnym i nieuzasadnionym założeniu, że każda bliskość cmentarza (nawet nieczynnego) wyklucza możliwość zabudowy mieszkaniowej.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uznając podniesione zarzuty za bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] o odmowie ustalenia warunków zabudowy.
Podstawę prawną obu ww. decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.z.p. wydanie decyzji o warunkach zabudowy jest możliwe jedynie w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków:
1) co najmniej jedna działka sąsiednia, dostępna z tej samej drogi publicznej, jest zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu;
1a) teren jest położony na obszarze uzupełnienia zabudowy;
2) teren ma dostęp do drogi publicznej;
3) istniejące lub projektowane uzbrojenie terenu, z uwzględnieniem ust. 5, jest wystarczające dla zamierzenia budowlanego;
4) teren nie wymaga uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne albo jest objęty zgodą uzyskaną przy sporządzaniu miejscowych planów, które utraciły moc na podstawie art. 67 ustawy, o której mowa w art. 88 ust. 1;
5) decyzja jest zgodna z przepisami odrębnymi;
6) zamierzenie budowlane nie znajdzie się w obszarze:
a) w stosunku do którego decyzją o ustaleniu lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 555 i 834), ustanowiony został zakaz, o którym mowa w art. 22 ust. 2 pkt 1 tej ustawy,
b) strefy kontrolowanej wyznaczonej po obu stronach gazociągu, o którym mowa w art. 53 ust. 5e pkt 2,
c) strefy bezpieczeństwa wyznaczonej po obu stronach rurociągu.
Okolicznością bezsporną w kontrolowanym postępowaniu jest to, iż działki inwestycyjne wskazane we wniosku skarżącego znajdują się w sąsiedztwie działki o numerze [...], na której mieści się cmentarz [...]. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji, jest to cmentarz nieczynny, wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Natomiast w załączniku nr 1 do decyzji organu I instancji ustalono, że teren inwestycji w całości znajduje się w granicach strefy ochrony sanitarnej wokół cmentarza, wyznaczonej jako obszar w odległości 50m od jego granic.
W myśl § 3 ust. 1 przywołanego wyżej rozporządzenia z dnia 25 sierpnia 1959 r. odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych, od zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych, powinna wynosić co najmniej 150 m; odległość ta może być zmniejszona do 50 m pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone.
Organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że przepisy rozporządzenia mają na celu zagwarantowanie zachowania odpowiednich odległości od projektowanych cmentarzy niezależnie od tego, czy w pierwszej kolejności powstanie cmentarz czy też zabudowa na pobliskich terenach. Przepis § 3 ust. 1 należy rozumieć w ten sposób, iż odnosi się on nie tylko do cmentarzy nowobudowanych, ale również do istniejących, a także do lokalizowanej w ich sąsiedztwie zabudowy (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lutego 2017 r. II OSK 1362/15 oraz wskazane tam orzecznictwo, wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Niezależnie od powyższego, nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż cmentarz zlokalizowany w sąsiedztwie działek inwestycyjnych ma obecnie charakter historyczny i od lat nie są na jego obszarze dokonywane pochówki. Kwestia ta, mająca istotne znaczenie w kontrolowanym postępowaniu, została podniesiona przez skarżącego już na etapie składania odwołania od decyzji organu I instancji, jednak została całkowicie pominięta przez Kolegium w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, upływ okresu ponad 40 lat od ostatniego pochówku zwalnia z obowiązku zachowania strefy sanitarnej wynikającej z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przepis ten dotyczy bowiem cmentarza funkcjonującego, na którym odbywają się pochówki. Natomiast cmentarz nieużytkowany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, gdy minie przynajmniej 40 lat od ostatniego pochowania zwłok, nie poddaje się tym rygorom, bowiem co do zasady nie stanowi źródła zagrożenia sanitarnego, chyba że uprawniony organ sanitarny wykaże inny jego status w tym zakresie.
Celem wydania przywołanego wyżej rozporządzenia z 1959 r. było zachowanie bezpieczeństwa sanitarnego dla zabudowy mieszkaniowej przez m.in. określenie szerokości pasów izolujących teren cmentarny od innych terenów, a w szczególności terenów mieszkaniowych, na co wskazuje treść art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2024 r. poz. 576, dalej: u.c.). Wprowadzonego ograniczenia w zagospodarowaniu terenów wokół cmentarza nie należy łączyć jedynie z faktem istnienia cmentarza na danym terenie, ale przede wszystkim z występowaniem realnych zagrożeń wynikających z pochowania na nim zmarłych. Cmentarze nieużytkowane do pochówków, zwłaszcza zaś zabytkowe, nie wywierają szkodliwego wpływu na tereny sąsiednie. Bez znaczenia pozostaje natomiast kwestia, czy w stosunku do danego cmentarza doszło do formalnego zamknięcia w trybie przepisów u.c. Ustalenia odnoszące się jedynie do charakteru cmentarza jako czynnego bądź zamkniętego nie mają żadnej prawnej doniosłości.
Oddziaływanie cmentarza na sąsiadujące nieruchomości jest związane wyłącznie z zachodzącym podziemnym procesem rozkładu zwłok, nie zaś z istnieniem nadziemnych konstrukcji i obiektów, takich jak nagrobki czy zadrzewienie. Obowiązywanie przywołanego rozporządzenia uzasadnione jest jedynie potencjalnie szkodliwym pod względem sanitarnym wpływem cmentarza na otoczenie. Innymi słowy, wszystkie rygory i uwarunkowania, wynikające z przepisów rozporządzenia, odnoszą się do funkcjonującego miejsca grzebalnego. Przedmiotem oceny jest więc cmentarz jako obiekt budowlany, mogący negatywnie oddziaływać na otoczenie, a źródłem tego odziaływania jest postępujący rozkład zwłok. Skoro ustawodawca w przepisie art. 6 ust. 1 u.c. dopuszcza użycie terenu cmentarnego na inny cel po upływie 40 lat od ostatniego pochówku, to należy przyjąć, że w ocenie ustawodawcy z upływem tego terminu co do zasady ustaje możliwość wywierania przez teren cmentarny szkodliwego wpływu na otoczenie. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o cmentarzach, grób nie może być użyty do ponownego chowania przed upływem lat 20. Przepis ten opiera się na założeniu, że do tego czasu powinien nastąpić rozkład ciała, natomiast ewentualne szczątki nie zagrażają zdrowiu ludzkiemu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2023 r. II OSK 1491/22, z 9 lutego 2017 r. II OSK 1362/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 26 listopada 2024 r. II SA/Bk 635/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12 kwietnia 2022 r. II SA/Ol 172/22 oraz z 1 czerwca 2023 r. II SA/Ol 300/23, a także wskazane tam orzecznictwo).
W kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji całkowicie pominęły jednak historyczny charakter cmentarza [...]. Nie dokonano w szczególności oceny okoliczności podnoszonych przez skarżącego, w tym próby ustalenia, w jakiej dacie doszło na tym obszarze do ostatniego pochówku, a co za tym idzie, czy sąsiedztwo cmentarza w rzeczywistości oddziaływać może negatywnie na obszar działek objętych wnioskiem strony.
Organ I instancji decyzję odmowną poparł jedynie okolicznością zaprojektowania inwestycji w granicach strefy ochronnej cmentarza, wprost przyznając, iż odstąpił od wezwania strony do przedłożenia kompletnego formalnie wniosku o wydanie warunków zabudowy. Z kolei organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do tej części odwołania strony, w której skarżący zakwestionował tak rygorystyczną wykładnię przepisów rozporządzenia, wskazując na historyczny charakter cmentarza. Działanie organów obu instancji doprowadziło tym samym do naruszenia art. 7, 9 i art. 10 § 1 k.p.a.
Wypada w tym miejscu przypomnieć, że w myśl art. 7 k.p.a. organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy obu instancji nie sprostały powyższym wymaganiom, czym naruszyły wskazane przepisy, a także 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, odmowa ustalenia warunków zabudowy dla przedmiotowej inwestycji z tego tylko powodu, że znajduje się ona w bliskim sąsiedztwie nieczynnego cmentarza, jawi się jako przedwczesna.
W tym stanie rzeczy Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz z uchybieniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. skutkuje ich uchyleniem.
Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organ zgodnie z art. 153 P.p.s.a. uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną Sądu. Organ I instancji umożliwi wnioskodawcy uzupełnienie braków formalnych wniosku o wydanie warunków zabudowy, w szczególności w zakresie złożenia zapewnień od gestorów sieciowych co do istniejącego lub projektowanego uzbrojenia terenu dla planowanej inwestycji. W dalszej kolejności, w razie uzupełnienia tychże braków, organ podejmie czynności zmierzające do ustalenia, w jakiej dacie na cmentarzu [...] nastąpił ostatni pochówek.
W oparciu o te ustalenia Burmistrz Gminy i Miasta [...] wystąpi również do właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej celem uzgodnienia decyzji w przedmiocie warunków zabudowy pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych, stosownie do art. 64 ust. 1 w zw. z art. 53 ust. 4 pkt 2a u.p.z.p.
Z uwagi na ujęcie cmentarza w gminnej ewidencji zabytków, organ ustali, czy wnioskowana inwestycja może oddziaływać na ten obiekt. W razie przyjęcia, że takie oddziaływanie może wystąpić, organ zwróci się do wojewódzkiego konserwatora zabytków celem uzyskania stosownego uzgodnienia, zgodnie art. 53 ust. 4 pkt 2 u.p.z.p.
O należnych skarżącemu kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Zasądzone koszty obejmują opłatę uiszczoną tytułem wpisu od skargi w wysokości 500 zł, wynikającą z § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI