IV SA/Po 807/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-01-26
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopiekaniepełnosprawnośćznacznym stopniu niepełnosprawnościustawa o świadczeniach rodzinnychprawo administracyjneprawo rodzinneobowiązek alimentacyjnyTrybunał Konstytucyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że opiekunka osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności ma prawo do świadczenia, nawet jeśli niepełnosprawność powstała po 25. roku życia.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego B. Z. z tytułu opieki nad mężem J. Z., który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależniał przyznanie świadczenia od powstania niepełnosprawności do 18. lub 25. roku życia. WSA w Poznaniu uchylił decyzje, uznając, że przepis ten jest niezgodny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i że sama opieka nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nawet jeśli niepełnosprawność powstała później, uzasadnia przyznanie świadczenia, jeśli wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem odmowy było niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym niepełnosprawność osoby wymagającej opieki musiała powstać do ukończenia 18. roku życia lub do 25. roku życia w trakcie nauki. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Wskazał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom zobowiązanym do alimentacji, które rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd uznał, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża skarżącej jest wystarczające do stwierdzenia konieczności stałej lub długotrwałej opieki, a czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą, mimo że nie są całodobowe, wykluczają możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając od SKO na rzecz B. Z. zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przepis art. 17 ust. 1b uzależniający przyznanie świadczenia od daty powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który różnicuje prawo do świadczenia w zależności od daty powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z Konstytucją RP. Kluczowe jest spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1, w tym rezygnacja z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom zobowiązanym do alimentacji, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.u.s.a. art. 1 § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP. Sama opieka nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nawet jeśli niepełnosprawność powstała po 25. roku życia, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Błędna wykładnia pojęcia 'opieka' przez organ odwoławczy.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Godne uwagi sformułowania

przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego wieku, ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Słownikowe znaczenie słowa 'opieka' obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej.

Skład orzekający

Józef Maleszewski

przewodniczący sprawozdawca

Maciej Busz

członek

Tomasz Grossmann

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego daty powstania niepełnosprawności oraz zakresu pojęcia 'opieki'."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymaga uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak orzecznictwo sądów administracyjnych interpretuje przepisy w kontekście wyroków Trybunału Konstytucyjnego, co jest istotne dla wielu obywateli.

Świadczenie pielęgnacyjne dla opiekunów: czy wiek niepełnosprawności ma znaczenie po wyroku TK?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 807/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Busz
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 października 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania B. Z. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. nr [...] z dnia 11 lipca 2022 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem J. Z. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 2022.2000, dalej: k.p.a.), w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U.2022.615, dalej: u.ś.r.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że dnia 20 czerwca 2022 r. B. Z. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad mężem J. Z.. Burmistrz Miasta i Gminy G. odmówił przyznania wnioskującej żądanego świadczenia. Z treści uzasadnienia decyzji wynika, że powodem odmowy przyznania żądanego świadczenia było niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia.
Od powyższej decyzji, w terminie ustawowym, odwołała się B. Z. stwierdzając, że nie zgadza się z jej treścią.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło i ustaliło, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r
- świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z ustępem 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W art. 17 ust. 5 w pkt. 1-6 ustawodawca określił sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że J. Z. - mąż wnioskującej Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., zaliczony został na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższego dokumentu wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2022 r.
W ocenie organu I instancji B. Z. nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki datuje się później, niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z tym, zdaniem organu nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, jednakże nie z powodów w niej wskazanych.
Art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego wieku, ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Zgodnie z art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za sama opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonka wobec współmałżonka, bądź dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por, wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osoba bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r.. syRn. akt I OSK 2729/16). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.
W przedmiotowej sprawie, wnioskująca B. Z., będąc żoną J. Z., niewątpliwie należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec męża. Jak wskazano wyżej świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Biorąc pod uwagę, ustalenia poczynione w trakcie przeprowadzonego postępowania, w ocenie Kolegium, w uwarunkowaniach rozpoznawanej sprawy, sprawowana przez odwołującą opieka nie wyklucza podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika, że mąż wnioskodawczyni, legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niewątpliwie wymaga opieki i pomocy. Z ustaleń przeprowadzonego, wywiadu środowiskowego wynika, że czynności opiekuńcze strony sprowadzają się do przygotowania i podawania posiłków i leków, pomocy w ubraniu się, umawianiu wizyt lekarskich i zapewnianiu transportu w wyznaczonych terminach wizyt oraz dbaniu o higienę osobistą męża. Wszystkie te czynności w potocznym odbiorze, stanowią normalne czynności związane zarówno z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego jak i codziennego życia w związku małżeńskim. Co więcej, w żaden sposób nie można uznać, że są tak absorbujące, iż nie pozostawiają czasu na jakąkolwiek działalność w innych sferach życia, chociażby prowadzeniu wspólnie z synem niewielkiego gospodarstwa rolnego, w którym produkcja ograniczona jest do hodowli drobiu i uprawy ziemi lub podjęcia innego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny, Kolegium stanęło na stanowisku, że odwołująca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ z przeprowadzonego postępowania nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej przez wnioskującą, nawet dorywczej.
Decyzja SKO zaskarżona została przez B. Z., zastępowaną przez fachowego pełnomocnika, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Zarzuciła ona dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca wniosła o wnoszę o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości, o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17b. ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Art. 17b. ust. 2 u.ś.r. stanowi, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest to, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny. Bezspornym jest również, że skarżąca jest żoną J. Z., który posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i sprawuje nad nim opiekę. Skarżąca złożyła oświadczenie zgodnie z art. 17b. ust. 2 u.ś.r.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że w toku postępowania Kolegium, badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 - prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Oznacza to, że w niniejszej sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia.
Uwzględniając treść uzasadnienia decyzji organu odwoławczego istota sporu dotyczy zatem zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem, z tej przyczyny, że nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia (tu: zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego), a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że nie neguje faktu świadczenia przez skarżącą opieki, jednakże nie wiąże się ona z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.
Oceniając zasadność zaskarżonych decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że J. Z., został zakwalifikowany do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności przez kompetentny do tego organ posiadający profesjonalną wiedzę z zakresu medycyny. Na mocy rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie W. z [...] czerwca 2022 (k. 11 akt administracyjnych organu I instancji) J. Z. jest bowiem osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia). Ma to o tyle istotne znaczenie, że orzeczenie o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze i przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że J. Z. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Z orzeczenia o niepełnosprawności J. Z. wynika, że potrzebuje on pomocy w codziennym życiu. Tę pomoc świadczy skarżąca, co wynika z przeprowadzonego wywiadu. Ponieważ Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona przez skarżącą opieka wyklucza podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co w swej istocie prowadzi do wniosku, że w ocenie Kolegium sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. ma polegać na opiekowaniu się osobą de facto leżącą, należy zrekonstruować znaczenie słowa "opieka". Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "opieka", oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją.
W orzecznictwie wskazuje się, że "opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2022r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z 22 czerwca 2021r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej CBOSA). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (wyrok WSA w Lublinie z 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 175/20 - CBOSA).
Wywiad środowiskowy dowiódł tego, że skarżąca opiekuje się mężem, zapewniając mu realizację potrzeb życiowych. Zasadny jest wniosek, że skarżąca świadczy opiekę stałą, tylko ona wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze i sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 33/22 - CBOSA). Warto wskazać w tym miejscu, że znaczny stopień niepełnosprawności wskazuje na złą kondycję zdrowia osoby wymagającej opieki i wnioski organu II instancji są w tej materii nieuprawnione. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę także na fakt, że ocena organu odwoławczego co do zasadności przyznania świadczenia są odmienne od oceny pracownika socjalnego sformułowane podczas wizyty w związku z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi. Skoro J. Z. jest, zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagającą długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to nie można w okolicznościach sprawy uznać, że jego żona (która jest jedyną osobą sprawującą nad nim opiekę) może podjąć pracę. Kolegium, dopuściło się naruszenia prawa materialnego uznając, że nie zachodzi związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że związek istnieje.
W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. 2018 r. poz. 265 ).
Ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a., organ I instancji uwzględni wyrażone przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wyroku wskazania i oceny prawne i, ponownie rozpatrując ziszczenie się przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, w szczególności pominie niekonstytucyjną regulację art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI