IV SA/Po 801/23

IV SA/Po 801/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia 19 września 2023 r. nr [...], 2. zwraca skarżącemu wpis w kwocie 200 zł (słownie: dwieście złotych).
Uzasadnienie
Starosta K. decyzją z dnia 19.09.2023 r. stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej wydanej dla M. S. (dalej jako skarżący) z dnia 1.07.2013 r., nr [...] orzekającej o uznaniu go z dniem 1.07.2013 r. za osobę bezrobotną oraz odmowie przyznania prawa do zasiłku.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż skarżący decyzją Starosty K. z dnia 1.07.2013 r., nr [...], został uznany z dniem 1.07.2013 r. za osobę bezrobotną i orzeczono o odmowie przyznania prawa do zasiłku. Następnie w dniu 27.05.2014 r. skarżący złożył wniosek o wyrejestrowanie z ewidencji osób bezrobotnych z dniem 27.05.2014 r. Wobec tego Starosta K. decyzją z dnia 27.05.2014 r. nr [...] orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z ww. dniem.
Następnie w dniu 28.06.2023 r. skarżący zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy w K. (dalej jako PUP) celem dokonania rejestracji jako osoba bezrobotna. Skarżący przedłożył wówczas zaświadczenie z dnia 13.06.2023 r., wystawione przez Ośrodek Pomocy Społecznej w K., z którego wynika, że pobierał świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 10.04.2012 r. do 30.06.2013 r., zasiłek dla opiekuna w okresie od 1.07.2013 r. do 31.08.2019 r. oraz świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1.09.2019 r. do 5.05.2023 r.
Organ I instancji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako k.p.a.). wznowił postępowanie administracyjne z urzędu w sprawie decyzji z dnia:
1. 1.07.2013 r., nr: [...] orzekającej o uznaniu skarżącego z dniem 1.07.2013 r., za osobę bezrobotną oraz odmowie przyznania prawa do zasiłku,
2. 27.05.2014 r., nr: [...] orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 27.05.2014 r., w związku ze złożonym wnioskiem o pozbawienie statusu bezrobotnego.
Po przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji decyzją z dnia 28.06.2023 r., orzekł, iż ww. decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa. Wyjaśniono, że uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania nie mogło nastąpić z powodu upływu terminu przedawnienia, który wynosi 5 lat od dnia doręczenia decyzji stronie.
Z powyższa decyzją nie zgodził się skarżący i złożył odwołanie. W wyniku jego rozpoznania Wojewoda decyzją z dnia 31.07.2023 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał wówczas, że organ I instancji powinien ustalić poprzez skierowanie zapytania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czy w związku z pobieraniem przez skarżącego zasiłku dla opiekunów podlegał on obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.
W wykonaniu wyroku organ I instancji wystosował zapytanie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skąd pismem z dnia 29.08.2023 r. otrzymał informację, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu w okresie od 1.07.2013 r. do 31.05.2014 r. oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu od 1.06.2014 r. do 05.05.2023 r.
Następnie postanowieniem z dnia 19.09.2023 r. Starosta K. wznowił postępowanie administracyjne z urzędu w sprawie wydanej decyzji z dnia 1.07.2013 r. nr: [...] orzekającej o uznaniu skarżącego z dniem 1.07.2013 r. za osobę bezrobotną oraz odmowie przyznania prawa do zasiłku.
Kolejno, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 19.09.2023 r. Starosta K. orzekł o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa ww. decyzji z dnia 1.07.2013 r.
Organ I instancji uzasadnił, że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 1.07.2013 r. do dnia 31.08.2019 r., co jednocześnie oznacza, że na dzień rejestracji w PUP w dniu 1.07.2013 r., nie spełniał ustawowych przesłanek do posiadania statusu osoby bezrobotnej. Jednocześnie organ wyjaśnił, że okoliczność ta nie była mu znana w dniu wydania przedmiotowej decyzji.
Ponadto organ I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji ostatecznej z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Wskazany termin ww. decyzji upłynął w dniu 2.07.2018 r. W związku z powyższym przepisem, organ I instancji stwierdził, że nie jest możliwe uchylenie ww. decyzji ostatecznej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a poprzez stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji Starosty K. z dnia 1.07.2013 r. z uwagi na ustalenie, iż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pobierania zasiłku da opiekuna od dnia 1.07.2013 r. do dnia 31.08.2019 ?., pomimo że podstawa prawna kreująca wymieniony obowiązek (brzmienie art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych weszka w życie dopiero 15.05.2014 ?., a zatem jego istnienie nie mogło być okolicznością faktyczna istniejąca w dniu wydania przedmiotowej decyzji ostatecznej, czego wymaga art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a;
2. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, iż skarżący ubezpieczeniu społecznemu (obowiązkowi ubezpieczenia społecznego) z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 01.07.2013 r. do dnia 31.08.2019 ?.
Uzasadniono, że organ I instancji nie wziął pod rozwagę, iż w dniu 1.07.2013 r. nie istniała w obrocie prawnym podstawa prawna, która normowałaby obowiązek ubezpieczenia społecznego z tytułu przysługiwania zasiłku dla opiekuna. Dopiero na mocy art. 15 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zmieniono brzmienie art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych tak, ze organ samorządowy zaczął mieć obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe także za osobę pobierająca zasiłek dla opiekuna. Przepis ten wszedł jednak w życie dopiero w dniu 15.05.2014 r., a wiec już po wydaniu decyzji z dnia 1.07.2013 r. Biorąc pod uwagę zakaz działania prawa wstecz wynikający z zasady państwa prawnego, która jest zawarta w art. 2 Konstytucji RP, brak jest jakichkolwiek powodów, aby z tego tytułu w wznowieniowym postepowaniu wywodzić dla strony jakiekolwiek negatywne skutki.
Decyzją Wojewody z dnia 13.11.2023 r. znak: [...] orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Starosty K. .
W ocenie organu II instancji dostarczone przez skarżącego zaświadczenie z OPS w K. z dnia 13.06.2023 r. oraz pismo z ZUS z dnia 29.08.2023 r. potwierdzają występowanie nowej okoliczności, która istniała w dniu wydania decyzji, lecz nie była znana organowi, a istotnej w przedmiotowej sprawie udzielenia statusu osoby bezrobotnej.
Kolegium stwierdziło, że skarżący w okresie od dnia 1.07.2013 r. do dnia 27.05.2014 r. nie spełniał warunków posiadania statusu osoby bezrobotnej określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. I ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako u.p.z.). Zdaniem organu II instancji wyjaśnienia ZUS z dnia 29.08.2023 r. potwierdzają bezsprzecznie, że skarżący został w omawianym okresie ubezpieczony. Wskazano tytuł ubezpieczenia nr [...], który oznacza: świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki. W przekonaniu Wojewody decyzja organu I instancji pozostaje prawidłowa.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej, że została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. art. 151 § 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji Starosty K. z dnia 1.07.2013 r. z uwagi na ustalenie, iż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 1.07.2013 r. do dnia 27.05.2014 r., pomimo, że podstawa prawna kreująca wymieniony obowiązek (brzmienie art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) weszła w życie dopiero 15.05.2014 r., a zatem jego istnienie nie mogło być okolicznością faktyczną istniejącą w dniu wydania przedmiotowej decyzji ostatecznej, czego do stwierdzenia wydania decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa wymaga art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.;
2. art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez brak odmowy uchylenia decyzji Starosty K. z dnia 1.07.2013 r., pomimo niewykazania istnienia podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.;
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 19.09.2023 r. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30.06.2013 r. Z dniem 1.07.2013 r. na mocy art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw skarżący utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie zarejestrował się w PUP w K. jako osoba bezrobotna. W dniu 5.12.2013 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem o sygn. K 27/13 orzekł, że powołany wyżej art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W treści uzasadnienia wskazano na potrzebę podjęcia działań legislacyjnych celem przywrócenia opiekunom osób niepełnosprawnych prawa do świadczenia. Realizując te wytyczne, ustawodawca uchwalił ustawę z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skarżący zdecydował się skorzystać z art. 2 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy i tym samym pobrać zasiłek dla opiekuna z mocą wsteczną już od dnia 1.07.2013 r., co, zgodnie z ustaleniami organu, wiązało się ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego.
W ocenie skarżącego istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący miał prawo zarejestrować się jako osoba bezrobotna, po tym jak z dniem 1.07.2013 r. zostało odebrane mu uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Problem ten pojawia się w kontekście tego, że rok później skarżący zdecydował się odzyskać prawo słusznie nabyte w postaci świadczenia opiekuńczego, z którym wiązał się obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Skarżący uważa, że miał prawo w 2013 r. zostać uznany za bezrobotnego, co potwierdził Starosta K. przedmiotową decyzją ostateczną, a rozstrzygnięcie to nie może zostać zakwestionowane z przyczyn mających miejsce w 2014 r.
Dalej podniesiono, że organ ustalił, iż skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 1.07.2013 r. do dnia 27.05.2014 r., co ma oznaczać, że na dzień rejestracji w PUP w dniu 1.07.2013 r. nie spełniał ustawowych przesłanek do posiadania statusu osoby bezrobotnej. Organ nie wziął jednak pod uwagę, iż w dniu 1.07.2013 r. nie istniała podstawa prawna, która normowałaby obowiązek ubezpieczenia społecznego z tytułu przysługiwania zasiłku dla opiekuna. Dopiero na mocy art. 15 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zmieniono brzmienie art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych tak, że organ samorządowy zaczął mieć obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe także za osobę pobierającą zasiłek dla opiekuna. Przepis ten wszedł jednak w życie dopiero 15.05.2014 r., a więc już po wydaniu decyzji z dnia 1.07.2013 r.
W przekonaniu skarżącego należało uznać, że brak było podstaw do stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa przedmiotowej decyzji na podstawie art. 151 § 2 k.p.a., bowiem w dniu wydania tej decyzji organ nie mógł przewidzieć, że po kilku miesiącach zostanie wprowadzona instytucja zasiłku dla opiekuna, z którą będzie się łączyć ewentualny obowiązek ubezpieczenia społecznego. Innymi słowy, nie była to okoliczność faktyczna, która mogła istnieć w dniu wydania przedmiotowej decyzji ostatecznej, co oznacza, że nie wykazano należycie istnienia podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Ponadto skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do zasiłku dla opiekuna w okresie od dnia 1.07.2013 r. do dnia złożenia wniosku o ustalenie zasiłku dla opiekuna. W niniejszym postępowaniu można wyprowadzić wniosek odwrotny: uprawnienie do zasiłku dla opiekuna i ewentualne zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego, choćby z mocą wsteczną, nie ma wpływu na dotychczasowe posiadanie statusu bezrobotnego.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody z dnia 13.11.2023 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty K. z dnia 19.09.2023 r. w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej z dnia 1.07.2013 r., nr [...]
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 735 z późn. zm.).
Wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym - wznowienia postępowania administracyjnego. Instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie przed organem administracji było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyczerpująco wskazanymi w art. 145 § 1 k.p.a.
Jako podstawę wznowienia postępowania organ wskazał przesłankę wynikającą z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W myśl tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przepis ten może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych", "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest, że "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania (wyrok NSA z 15.02.2017 r. I OSK 1961/15, CBOSA).
Wskazać również należy, że zgodnie z art. art. 146 § 1 k.p.a uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.
W niniejszej sprawie decyzja Starosty K. z dnia 1.07.2013 r. została doręczona skarżącemu osobiście w siedzibie organu w dniu 1.07.2013 r. Stwierdzić wobec tego należy, że w związku z upływem pięcioletniego terminu ww. decyzja nie podlegała uchyleniu. Po upływie okresu przedawnienia w sprawie rozpoznawanej w trybie wznowienia postępowania, organ administracji publicznej traci uprawnienie do uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania, gdyż byłoby to rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. W takiej sytuacji, organ jest zobligowany do wznowienia postępowania, którego skutkiem nie będzie uchylenie decyzji, lecz zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa (wyrok WSA w Bydgoszczy z 23.02.2022 r., II SA/Bd 1107/21, LEX nr 3608585). Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 151 § 2 k.p.a. w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że argumentacja przedstawiona w skardze prowadzi do wniosku, iż wznowienie postępowania nie mogło w istocie nastąpić na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 6 tej ustawy zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do zasiłku dla opiekuna w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia złożenia wniosku o ustalenie zasiłku dla opiekuna. Na mocy art. 15 pkt 2 cytowanej ustawy wprowadzono zmiany w art. 6 ust. 2a-2c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442, z późn. zm.) – przewidziano wówczas, że za osobę pobierającą zasiłek dla opiekuna właściwy organ opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zasadniczo ustawa weszła w życie z dniem 15.05.2014 r., zaś wnioskować o możliwość ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna można było nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Jak wskazano w skardze, skarżący skorzystał z tej możliwości w przewidzianym terminie i zostało mu przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna, skutkiem czego opłacano za niego również odpowiednie składki z tytułu ubezpieczenia. Wszystko to jednak nie mogło mieć miejsca przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skoro ww. ustawa uchwalona została dnia 4 kwietnia 2014 r. i weszła w życie dnia 15 maja 2014 r., to wprowadzone nią regulacje nie mogą stanowić okoliczności faktycznej lub dowodu, nieznanych organowi, a istniejących w dniu wydania decyzji z dnia 1.07.2013 r. Powyższe rozważania wymagają jednak pogłębienia przez organ administracji w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy, o czym mowa poniżej.
Na kanwie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że ustalenia organów administracji nie korespondują z okolicznościami faktycznymi, na które powołuje się skarżący. Skarżący wprost przytacza przepisy aktów prawnych, które jego zdaniem miały zastosowanie w sprawie, zaś organy w uzasadnieniach swoich decyzji kwestie te ignorują. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika również, ażeby organ II instancji w ogóle poddawał pod rozwagę zmiany stanu prawnego, o których pisze skarżący w odwołaniu. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, również szeroko uargumentowana skarga nie skłoniła Wojewody do pogłębienia refleksji na temat zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska.
Ponadto Sąd negatywnie ocenia uzasadnienie zaskarżonej decyzji: szeroko opisano w niej przebieg wydarzeń, zaś rozważania prawne ograniczono wyłącznie do stwierdzenia, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. I u.p.z. statusu osoby bezrobotnej nie może posiadać osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Po tym stwierdzeniu organ natychmiast przeszedł do zwięzłego przytoczenia przepisów traktujących o wznowieniu postępowania, po czym stwierdził, że znajdują one zastosowanie w sprawie. Brak jest szerszej argumentacji w tym przedmiocie.
Nie można tracić z oczu, że postępowanie administracyjne jest - zasadniczo - dwuinstancyjne. Podkreślenia wymaga, że zasada ta, jako zasada ogólna postępowania administracyjnego, odnosi się zarówno do postępowania ogólnego (zwykłego), jak i postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji czy wznowienia postępowania (wyrok NSA z 19.05.2022 r., I OSK 1457/21, LEX nr 3346124). Istota zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy administracji sprawy tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Zachowanie zasady dwuinstancyjności wymaga więc nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez dwa właściwe w sprawie organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy (wyrok NSA z 6.12.2022 r., II OSK 3780/19, LEX nr 3458926). W niniejszej sprawie tego zabrakło.
Uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc, by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
Sąd zwrócił skarżącemu nienależnie uiszczony wpis, zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1b p.p.s.a., w myśl którego nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotne.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.