IV SA/Po 799/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy Kościelec dotyczącej regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich, uznając, że narusza ona przepisy prawa poprzez regulowanie kwestii odpowiedzialności cywilnej i karnej.
Wojewoda Wielkopolski zaskarżył uchwałę Rady Gminy Kościelec w sprawie regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich, zarzucając istotne naruszenie prawa, w tym przekroczenie delegacji ustawowej w zakresie regulowania odpowiedzialności cywilnej i karnej. Sąd administracyjny uznał te zarzuty za uzasadnione, stwierdzając nieważność części uchwały dotyczącej odpowiedzialności za szkody i bezpieczeństwo, a także kwestii organizacji przyjęć urodzinowych. W pozostałym zakresie skargę oddalono.
Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Gminy Kościelec z dnia 27 marca 2025 r. nr XII/85/25 w sprawie regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich. Wojewoda zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, w szczególności przekroczenie przez radę gminy delegacji ustawowej wynikającej z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym. Główne zastrzeżenia dotyczyły przepisów regulujących odpowiedzialność cywilną i karną za powierzone mienie, szkody wyrządzone przez osoby trzecie, a także odpowiedzialność za bezpieczeństwo osób niepełnoletnich i porządek w świetlicy oraz jej otoczeniu. Wojewoda argumentował, że rada gminy nie jest uprawniona do regulowania tych kwestii, które są już uregulowane w Kodeksie cywilnym i Kodeksie karnym. Sąd administracyjny przychylił się do stanowiska Wojewody, stwierdzając, że przepisy § 4 ust. 5, 6, 12, 13 oraz ust. 15 zdanie drugie załącznika do uchwały wykraczają poza zakres delegacji ustawowej, ponieważ dotyczą odpowiedzialności, a nie zasad i trybu korzystania z obiektów użyteczności publicznej. Sąd podkreślił, że akty prawa miejscowego nie mogą powtarzać ani modyfikować przepisów ustawowych. W części dotyczącej wyceny braków i zniszczeń (§ 4 ust. 15 zdanie pierwsze), sąd uznał, że nie narusza to prawa, gdyż sama wycena nie implikuje odpowiedzialności. W konsekwencji, sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części, a w pozostałym zakresie skargę oddalił, zasądzając koszty postępowania od Gminy Kościelec na rzecz Wojewody Wielkopolskiego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, rada gminy nie jest uprawniona do regulowania kwestii odpowiedzialności cywilnej i karnej w akcie prawa miejscowego dotyczącym zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów użyteczności publicznej, gdyż wykracza to poza zakres delegacji ustawowej.
Uzasadnienie
Przepis art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym upoważnia rady gmin do określania zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów, ale nie obejmuje kompetencji do ustalania lub modyfikowania odpowiedzialności cywilnej i karnej, które są materią ustawową.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (16)
Główne
u.s.g. art. 40 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o samorządzie gminnym
Upoważnia organy gminy do wydawania aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
Pomocnicze
u.s.g. art. 41 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 93 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Określa tryb zaskarżania uchwał organów gminy do sądu administracyjnego przez organ nadzoru.
P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5 i 6
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres kontroli sądów administracyjnych nad aktami prawa miejscowego i aktami organów jednostek samorządu terytorialnego.
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutki uwzględnienia skargi na uchwałę lub akt, w tym stwierdzenie nieważności.
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Określa nieważność uchwały lub zarządzenia organu gminy sprzecznej z prawem.
Ustawa o gospodarce komunalnej art. 4 § ust. 1 pkt 2
Dotyczy ustalania cen i opłat za usługi komunalne oraz korzystanie z obiektów użyteczności publicznej.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Reguluje odpowiedzialność deliktową.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Reguluje odpowiedzialność kontraktową.
k.c. art. 427
Kodeks cywilny
k.c. art. 428
Kodeks cywilny
k.c. art. 430
Kodeks cywilny
k.k. art. 160
Kodeks karny
Reguluje odpowiedzialność za narażenie innej osoby na niebezpieczeństwo.
k.k. art. 210
Kodeks karny
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie zasad techniki prawodawczej
Określa zasady tworzenia aktów prawnych, w tym aktów prawa miejscowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rada gminy przekroczyła delegację ustawową, regulując w akcie prawa miejscowego kwestie odpowiedzialności cywilnej i karnej. Przepisy uchwały dotyczące odpowiedzialności za szkody i bezpieczeństwo naruszają zasady prawa cywilnego i karnego, które są materią ustawową. Nakładanie odpowiedzialności za otoczenie świetlicy, gdy udostępnienie dotyczy tylko obiektu, jest nieuzasadnione. Określanie przez radę gminy, kto może zawrzeć umowę użyczenia, wykracza poza jej kompetencje.
Odrzucone argumenty
Argumenty organu (Wójta Gminy) o informacyjnym charakterze zakwestionowanych zapisów i ich niezbędności w regulaminie. Argumenty organu, że zasady zachowania się obywateli w miejscach publicznych mogą być regulowane na poziomie gminnym.
Godne uwagi sformułowania
akt prawa miejscowego [...] nie może regulować zakresu odpowiedzialności stron określonego stosunku prawnego. nie jest możliwe dowolne zniesienie tej ustawowej odpowiedzialności przez akt prawa miejscowego. nie każde powtórzenie przepisów ustawowych [...] automatycznie stanowi o istotnym naruszeniu prawa. nie należy w aktach prawa miejscowego m.in. powtarzać przepisów prawa powszechnie obowiązującego.
Skład orzekający
Józef Maleszewski
przewodniczący sprawozdawca
Tomasz Grossmann
członek
Sebastian Michalski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie granic kompetencji rady gminy w zakresie tworzenia aktów prawa miejscowego, zwłaszcza w kontekście regulowania odpowiedzialności cywilnej i karnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji regulowania zasad korzystania z obiektów użyteczności publicznej przez jednostki samorządu terytorialnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii kompetencji organów samorządowych i granic ich władzy przy tworzeniu prawa miejscowego, co jest istotne dla prawników i samorządowców.
“Gmina nie może sama ustalać zasad odpowiedzialności karnej i cywilnej w regulaminach!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Po 799/25 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2025-10-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-09-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Józef Maleszewski /przewodniczący sprawozdawca/ Sebastian Michalski Tomasz Grossmann Symbol z opisem 6269 Inne o symbolu podstawowym 626 6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym) Skarżony organ Rada Gminy Treść wyniku Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Gminy Kościelec z dnia 27 marca 2025 r. nr XII/85/25 w sprawie regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich położonych na terenie Gminy Kościelec 1. stwierdza nieważność załącznika do zaskarżonej uchwały w części obejmującej: § 4 ust. 5, ust. 6, ust. 12, ust. 13 oraz ust. 15 zdanie drugie; 2. w pozostałym zakresie oddala skargę; 3. zasądza od Gminy Kościelec na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Rada Gminy Kościelec, działając na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm. – dalej u.s.g.), podjęła w dniu 27 marca 2025 r. uchwałę Nr XII/85/25 w sprawie regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich położonych na terenie Gminy Kościelec. Wojewoda Wielkopolski reprezentowany przez radcę prawnego, działając na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą uchwałę w części tj. § 4 ust. 5, ust. 6, ust. 12, ust. 13, ust. 15 zdanie pierwsze w zakresie zwrotu "a następnie wycenione" oraz ust. 15 zdanie drugie załącznika do ww. uchwały, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w powyższej części ze względu na istotne naruszenie prawa i zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił istotnie naruszenie: . art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej w zakresie w jakim uregulowano kwestie odpowiedzialności cywilnej i karnej za powierzone mienie i działania osób trzecich, czym jednocześnie wkroczono w zakres spraw regulowanych przepisami innych ustaw, . art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. poprzez przekroczenie delegacji ustawowej w zakresie w jakim uregulowano kwestie wykraczające poza zasady i tryb korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej tj. określono podmioty, które są uprawnione do zawarcia umowy użyczenia w celu organizacji przyjęcia z okazji 18-ych urodzin. W ocenie skarżącego norma kompetencyjna wynikająca z art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. nie obejmuje upoważnienia dla rady gminy do stanowienia przepisów w zakresie zasad odpowiedzialności cywilnej i karnej. Skarżący powołując się na orzecznictwo stwierdził, że akt prawa miejscowego, jako akt o charakterze powszechnie obowiązującym, nie może regulować zakresu odpowiedzialności stron określonego stosunku prawnego. Skarżący podkreślił, iż postanowienia dotyczące tej materii mogą zostać wprowadzone jedynie w ustawie lub na mocy czynności prawnej, np. umowy. Wskazano tu np. na przepisy art. 415 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (j.t. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 – dalej k.c.), które regulują kwestię odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Kodeks ten odnosi się także do odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 i nast.). Natomiast przepisy art. 160 oraz art. 210 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (j.t. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 – dalej k.k.) regulują zasady odpowiedzialności za narażenie innej osoby na niebezpieczeństwo. W kontekście powyższego w ocenie skarżącego należy uznać, iż zapisy § 4 ust. 5, ust. 12, ust. 13, ust. 15 zdanie pierwsze w zakresie zwrotu "a następnie wycenione" oraz ust. 15 zdanie drugie załącznika do uchwały, istotnie naruszają prawo. Mocą ww. przepisów rada postanowiła: "W przypadku organizowania w świetlicy wiejskiej przedsięwzięć z udziałem osób niepełnoletnich, osoba, która bierze w użyczenie świetlicę odpowiada za bezpieczeństwo osób niepełnoletnich oraz za szkody wyrządzone w świetlicy w trakcie jej użytkowania" (§ 4 ust. 5 załącznika do uchwały), "Z chwilą otrzymania kluczy i podpisania protokołu zdawczo - odbiorczego, biorący w użyczenie ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo i porządek w świetlicy wiejskiej oraz w jej bezpośrednim otoczeniu." (§ 4 ust. 12 załącznika do uchwały), "Biorący w użyczenie ponosi pełną odpowiedzialność za urządzenia i wyposażenie znajdujące się w świetlicy." (§ 4 ust. 13 załącznika do uchwały), "Wszelkie braki w wyposażeniu oraz ewentualne zniszczenia zostają opisane w protokole zdawczo - odbiorczym, a następnie wycenione. W przypadku uszkodzenia lub zniszczenia urządzeń, bądź wyposażenia świetlicy, biorący w użyczenie ponosi koszty usunięcia powstałych usterek." (§ 4 ust. 15 załącznika do uchwały). Na mocy powyższych zapisów rada zniosła w sposób nieuprawniony odpowiedzialność gminy za bezpieczeństwo osób korzystających z gminnych obiektów użyteczności publicznej oraz ustanowiła zasady odpowiedzialności cywilnej i karnej. Tymczasem ogólne reguły odpowiedzialności cywilnej i karnej, w tym zasady odpowiedzialności właściciela i zarządcy nieruchomości, zostały określone w k.c. oraz k.k. Nie jest zatem możliwe dowolne zniesienie tej ustawowej odpowiedzialności przez akt prawa miejscowego (vide wyrok WSA w Poznaniu z 26 kwietnia 2012 r., IV SA/Po 169/12). Skarżący zauważył również nieścisłość, a wręcz wewnętrzną sprzeczność, jaka zachodzi pomiędzy treścią § 4 ust. 3 a treścią § 4 ust. 12 załącznika do uchwały. Zgodnie z treścią § 4 ust. 3 "Udostępnienie świetlicy dotyczy obiektu, teren przyległy pozostaje ogólnodostępny". W § 4 ust. 12 rada postanowiła natomiast, iż z chwilą otrzymania kluczy i podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego, biorący w użyczenie ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo i porządek w świetlicy wiejskiej oraz w jej bezpośrednim otoczeniu. Skoro zatem rada postanowiła, że teren przyległy do świetlicy nie jest objęty "udostępnieniem", gdyż dotyczy ono jedynie samego obiektu (vide § 4 ust. 3), to brak było jakiejkolwiek podstawy prawnej do nakładania na biorącego w użyczenie odpowiedzialności za bezpieczeństwo i porządek również w odniesieniu do bezpośredniego otoczenia świetlicy wiejskiej (vide § 4 ust. 12). Za wykraczający poza przyznaną radzie kompetencję, w ocenie skarżącego, należy również uznać zapis § 4 ust. 6 załącznika do uchwały, zgodnie z którym: "W przypadku organizacji przyjęcia z okazji 18-tych urodzin umowę użyczenia zawiera rodzić/opiekun prawny.". Powyższe unormowanie wykracza poza "zasady i tryb korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej", a tylko do określenia takich zasad rada była uprawniona. Nadto skarżący zauważył, iż zapis § 4 ust. 6 nie koresponduje z treścią § 4 ust. 4 załącznika do uchwały. Na mocy § 4 ust. 4 rada postanowiła bowiem, że umowa użyczenia zawierana jest z osobą pełnoletnią, a z treści § 4 ust. 6 można wnioskować, że nawet w przypadku, gdy osoba organizująca przyjęcie z okazji 18-ych urodzin jest już pełnoletnia nie będzie mogła takiej umowy zawrzeć w swoim własnym imieniu. Wójt Gminy Kościelec w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi w całości. Organ podniósł, że zakres upoważnienia do określenia przez gminę zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej wyznacza art. 40 ust.2 pkt 4 u.s.g. Przepis ten stanowi podstawę do stanowienia gminnego prawa miejscowego w zakresie spraw o charakterze organizacyjnym. Organ zauważył, że zasady zachowania się obywateli w miejscach publicznych są generalnie prawnie uregulowane w wielu aspektach tego zachowania. Nie każda jednak z tych regulacji znajduje odpowiednio zastosowanie w przypadku konkretnych sytuacji korzystania z obiektów i urządzeń gminnych. Tym samym uzasadnione wydaje się być regulowanie na poziomie gminnym szczegółowych uregulowań zasad zachowania się i korzystania z gminnych obiektów użyteczności publicznej. W ocenie organu powyższe pozostaje w zakresie kompetencji rady gminy, zgodnie z art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., który upoważniając radę gminy do "określenia zasad i trybu korzystania" umocował ten organ do formułowania w stosunku do obiektów i urządzeń użyteczności publicznej norm i zasad prawidłowego korzystania, ustalania reguł i porządku zachowania się podmiotów z nich korzystających. Organ podniósł, że zakwestionowane przez Wojewodę Wielkopolskiego zapisy mają, w jego ocenie także charakter informacyjny i są niezbędne w akcie jakim jest regulamin świetlicy. Spełniają one bowiem zadanie informacji społecznej w kierunku ochrony mienia publicznego oraz wskazania adresatom właściwych postaw społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1264), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta, stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 935 ze zm. - dalej p.p.s.a.), obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a zgodnie z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. także na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5 podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały one wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.). Unormowanie to nie określa, jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały, doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego w tym względzie następuje w ustawach samorządowych. Przesłanki nieważności aktu jednostki samorządu terytorialnego określa art. 91 ust. 1 u.s.g., według którego uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. W tym miejscu wskazać należy, że po upływie tego terminu organ nadzoru nie może już we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały (zarządzenia) organu gminy, a jedynie może zaskarżyć taki wadliwy, jego zdaniem, akt do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 93 ust. 1 u.s.g. Realizując tę kompetencję organ nadzoru nie jest skrępowany żadnym terminem do wniesienia skargi. Wojewoda w ustawowym terminie 30 dni od otrzymania nie orzekł o jej nieważności, wobec czego był władny zaskarżyć ją w trybie art. 93 u.s.g. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Gminy Kościelec z dnia 27 marca 2025 r. Nr XII/85/25 w sprawie regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich położonych na terenie Gminy Kościelec w zakresie wskazanym przez Wojewodę. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej uchwały stanowił art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., zgodnie z którym organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Z kolei, przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej stanowi, że jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. W świetle przytoczonych powyżej przepisów prawa, nie budzi wątpliwości, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Rada Gminy Kościelec formułując na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. regulamin korzystania ze świetlic wiejskich na terenie gminy, uprawniona była do uregulowania w nim zasad i trybu korzystania z tych obiektów, albowiem świetlice wiejskie niewątpliwie należą do kategorii obiektów gminnych. Zaznaczyć należy, że uznanie danego aktu organu gminy za akt prawa miejscowego wiąże się z koniecznością odnoszenia do nich wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Chodzi przede wszystkim o zasady prymatu ustawy w hierarchii aktów prawnych oraz zasady, że wszelkie inne akty prawotwórcze mogą być stanowione wyłącznie na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie. Organy gminy nie mają bowiem prawa do samoistnego tworzenia podstaw prawnych własnego działania. Działanie rady gminy w zakresie stanowienia aktów prawa miejscowego musi wynikać wprost z delegacji ustawowej. Zauważyć należy również, że w hierarchii źródeł prawa akty prawa miejscowego zajmują pozycję zależną, gdyż są uwarunkowane normami zawartymi w aktach prawnych wyższego rzędu i z tego względu nie mogą regulować materii objętej regulacjami tego aktu, jak również zawierać zapisów pozostających z nimi w sprzeczności. Co do zasady, przyjmuje się, że art. 40 ust. 2 u.s.g. jest ustawowym upoważnieniem do stanowienia tzw. ustrojowo-organizacyjnego gminnego prawa miejscowego. Ma ono charakter tzw. ustawowej delegacji generalnej, a nie szczegółowego upoważnienia ustawowego. Ustawodawca poprzestał jedynie na wskazaniu materii, która może być przez jednostkę samorządu terytorialnego objęta regulacją ustrojową, ale nie ograniczył samorządu w tej regulacji poprzez wskazanie dotyczących jej wytycznych, pozostawiając mu w tym samodzielność, co jest zgodne z deklarowaną w art. 169 ust. 4 Konstytucji zasadą samodzielności samorządu w kształtowaniu własnego ustroju (por. m.in. D. Dąbek /w:/ Ustawa o samorządzie gminnym, pod red. P. Chmielnickiego, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2022, komentarz do art. 40 u.s.g.). W świetle powyższego, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, uznać należy, że zarzuty Wojewody Wielkopolskiego zawarte w skardze są co do zasady uzasadnione. Zgodzić należy się ze skarżącym, że sporne regulacje zawarte w: . § 4 ust. 5 załącznika do uchwały w brzmieniu "W przypadku organizowania w świetlicy wiejskiej przedsięwzięć z udziałem osób niepełnoletnich, osoba, która bierze w użyczenie świetlicę odpowiada za bezpieczeństwo osób niepełnoletnich oraz za szkody wyrządzone w świetlicy w trakcie jej użytkowania", . § 4 ust. 12 załącznika do uchwały w brzmieniu "Z chwilą otrzymania kluczy i podpisania protokołu zdawczo - odbiorczego, biorący w użyczenie ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo i porządek w świetlicy wiejskiej oraz w jej bezpośrednim otoczeniu", . § 4 ust. 13 załącznika do uchwały w brzmieniu "Biorący w użyczenie ponosi pełną odpowiedzialność za urządzenia i wyposażenie znajdujące się w świetlicy", . § 4 ust. 15 zdanie drugie załącznika do uchwały w brzmieniu "W przypadku uszkodzenia lub zniszczenia urządzeń, bądź wyposażenia świetlicy, biorący w użyczenie ponosi koszty usunięcia powstałych usterek" - stanowią postanowienia, które formułują zasady ponoszenia odpowiedzialności (w tym także zwolnienia z tej odpowiedzialności), co w konsekwencji świadczy o uregulowaniu kwestii, które w żaden sposób nie odnoszą się do pojęcia "korzystania" z obiektu gminnego. Tym samym, uznać należy że wskazane wyżej postanowienia spornego Regulaminu regulujące kwestie ponoszenia odpowiedzialności (zwolnienia z odpowiedzialności) wykraczają poza zakres delegacji ustawowej określony w art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., co powoduje, iż jako takie stanowią one o istotnym naruszeniu prawa przez organ stanowiący gminy. Za naruszające zakres normy z art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. uznać należy także przepis § 4 ust. 6 załącznika do uchwały w brzmieniu "W przypadku organizacji przyjęcia z okazji 18-tych urodzin umowę użyczenia zawiera rodzic/opiekun prawny". Nie może bowiem budzić wątpliwości, iż użyte w art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. pojęcie "zasady i tryb korzystania" zawiera w sobie kompetencję organu stanowiącego gminy do formułowania w stosunku do obiektów gminnych norm i zasad prawidłowego postępowania, ustalania obowiązujących reguł zachowania się, określenia ustalonego porządku zachowania się. Jednakże, jak zasadnie wskazał Wojewoda Wielkopolski, rada gminy na podstawie powyższej regulacji ustawowej nie była uprawniona, do wprowadzenia do zaskarżonego aktu prawa miejscowego jakichkolwiek przepisów ustalających lub modyfikujących odpowiedzialność karną i cywilną. Akty prawa miejscowego winny nadto być bowiem podejmowane i odpowiadać standardom przyjętym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 283 ze zm.). Zgodnie z § 143 cyt. rozporządzenia, do projektów aktów prawa miejscowego stosuje się odpowiednio zasady wyrażone w dziale VI, z wyjątkiem § 141, w dziale V, z wyjątkiem § 132, w dziale I w rozdziałach 1-7 i w dziale II, a do przepisów porządkowych - również w dziale I w rozdziale 9, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Przyjmuje się zatem, że nie należy w aktach prawa miejscowego m.in. powtarzać przepisów prawa powszechnie obowiązującego (vide: § 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że powtórzenie regulacji ustawowych bądź ich modyfikacja, uzupełnienie lub "wyjaśnianie" przez przepisy organów jednostek samorządu terytorialnego jest niezgodne z zasadami legislacji i stanowi wykroczenie poza zakres ustawowego upoważnienia. Uchwała rady gminy nie może regulować (powtarzać) jeszcze raz tego, co jest już zawarte w obowiązującej ustawie. Taka uchwała, jako istotnie naruszająca prawo, jest nieważna. Taka powtórka jest nie dość, że zbędna, to dodatkowo może być także dezinformująca, sugerując że określone zagadnienie jest inaczej traktowane na danym obszarze, niż wynika to z przepisów rangi ustawowej. W efekcie, jak wskazano w judykaturze, może to doprowadzić do całkowitej lub częściowej modyfikacji intencji prawodawcy. W tej sytuacji, jest więc w orzecznictwie niekwestionowane, że akt prawa miejscowego nie powinien powtarzać przepisów ustawowych i modyfikacyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 1333/15, czy też wyrok NSA z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 236/21 - publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl; podobnie: /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1054/20 i powołane tam wyroki NSA z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II OSK 955/08, z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1077/09, z dnia 10 listopada 2009 r., sygn. akt II OSK 1256/09, a także z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 170/10; por. także: m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 672/11 i powołane tam przykłady z orzecznictwa). W tym miejscu wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się również trochę mniej skrajne stanowisko, z którego wynika, iż nie każde powtórzenie przepisów ustawowych, jak i sposób jego użycia w akcie prawa miejscowego automatycznie stanowi o istotnym naruszeniu prawa (nawet pomimo tego, że powtarzanie regulacji ustawowych, co do zasady jest naruszeniem prawa). Niemniej jednak, co należy wyraźnie podkreślić, orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje wówczas, że w takim przypadku powtórzenie zapisów ustawowych w akcie prawa miejscowego jest możliwe, jednak wymaga powołania się na konkretny przepis ustawy (por. przykładowo wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 31 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 745/06). Niniejsza sprawa, tak czy inaczej, nie kwalifikuje się jednak do takiego wyjątkowego potraktowania. Wobec powyższego, uznać trzeba, że umieszczenie w treści zaskarżonej uchwały regulacji dotyczących odpowiedzialności cywilnej osób korzystających za tych obiektów, czy też rodziców i opiekunów prawnych dzieci za wyrządzone szkody, w sytuacji gdy odpowiedzialność deliktowa została już uregulowana w art. 415 oraz art. 427, art. 428i art. 430 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, stanowi niedopuszczalne powtarzanie w akcie prawa miejscowego postanowień ustaw lub ich modyfikacji (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 370/07, LEX nr 446997). Co prawda Rada Gminy Kościelec, stanowiąc sporne przepisy prawa miejscowego, nie przytoczyła in extenso unormowań aktu prawnego wyższego rzędu, tj. ustawy - Kodeks cywilny, to jednak uchwalając wspomniane wyżej unormowania Regulaminu korzystania ze świetlic wiejskich przewidującego odpowiedzialność materialną za niszczenie lub uszkodzenie mienia w istocie wkroczyła w materię uregulowaną ustawą, co jest niedopuszczalne. Tym samym, rację ma strona skarżąca, że wprowadzając w zaskarżonej uchwale ww. ustalenia - zastrzeżone dla ustawodawcy - Rada Gminy Kościelec przekroczyła swoje kompetencje. Mając powyższe na uwadze zasadnym jest stwierdzenie nieważności § 4 ust. 5, ust. 6, ust. 12, ust. 13 załącznika do zaskarżonej uchwały. Mając na względzie objęcie zakresem skargi § 4 ust. 15 zdanie pierwsze w zakresie zwrotu "a następnie wycenione" oraz ust. 15 zdanie drugie załącznika do ww. uchwały zaznaczyć należy, że zasadne jest stwierdzenie nieważności § 4 ust. 15 zdanie drugie. W zakresie § 4 ust. 15 zdanie pierwsze i zawartego w nim zwrotu "a następnie wycenione" Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, iż treść normy § 4 ust. 15 zdanie pierwsze w pełnym brzmieniu załącznika do uchwały przewidującej, iż "Wszelkie braki w wyposażeniu oraz ewentualne zniszczenia zostają opisane w protokole zdawczo - odbiorczym, a następnie wycenione" nie narusza normy z art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. i nie wykracza poza zakres kompetencji organu stanowiącego gminy do formułowania zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. W ocenie Sądu nie sposób identyfikować przewidzianego w regulaminie wycenienia braków i zniszczeń z niedopuszczalnym ustaleniem bądź modyfikowaniem zasad odpowiedzialności. Sama wycena opisanych w protokole braków i zniszczeń nie implikuje przecież jeszcze odpowiedzialności za owe braki i zniszczenia. W tym więc zakresie skarga polega oddaleniu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), zasądzając na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI