IV SA/Po 791/10

IV SA/Po 791/10 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2011-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Kręcichwost-Durchowska
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 649/11 - Wyrok NSA z 2011-10-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
IV SA/Po 791/10
Uzasadnienie
Wnioskiem z 12 października 2000 r. Pan P.K., działając w imieniu Pana A.I., Pana S.I. i Pana S.I. wystąpił o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 1400 nr. arkusz mapy [...], obręb Ś., zapisanej dawniej w księdze wieczystej KW nr [...] (str. 7 akt sprawy znak akt sprawy znak [...]). W uzasadnieniu wniosku podano: "do dnia dzisiejszego przedmiotowa działka nie została wykorzystana na cel określony w umowie sprzedaży tj. »trasę ulicy W. - na odcinku od ulicy Podwali do granicy miasta«".
Decyzją z [...] marca 2010 r. znak [...] Starosta P. orzekł o: 1/ zwrocie na rzecz Pana S.I. w 1/2 części i Pana S.I. w 1/2 części, nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ś., arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 1400 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w P. jako własność Miasta P.; 2/ zobowiązaniu Pana S.I. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty [...] zł i zobowiązaniu Pana S.I. do zwrotu na rzecz Miasta Poznania kwoty [...] zł (kwoty te należy wpłacić na rachunek bankowy Urzędu Miasta P. Wydział Gospodarki Nieruchomościami nr [...], w terminie 21 dni, od dnia, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości i o rozliczeniu związanym ze zwrotem stanie się ostateczna i wykonalna, z zaznaczeniem, iż jest to zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość), oraz o zabezpieczeniu wierzytelności z tego tytułu w drodze ustanowienia hipoteki na zwracanej nieruchomości oraz odmowie rozłożenia wyżej wymienionych kwot na raty.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Miasto Poznań reprezentowane przez Pana H.L., zarzucając jej naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i art. 77 Kpa i wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W odwołaniu podniesiono, że: "zdaniem odwołującego się cel został zrealizowany. Celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości było zagospodarowanie terenu na odcinku Podwale do granic miasta P. W ramach zagospodarowania przedmiotowego terenu, na podstawie decyzji Urzędu Miasta P Wydziału Urbanistyki i Architektury z dnia [...].04.1985 r. [...], został wybudowany przystanek autobusowy Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego. Wobec powyższego (...) cel w postaci zagospodarowania terenu na odcinku Podwale do granic miasta P. został zrealizowany". Ponadto w odwołaniu podniesiono, że: "jak wynika z protokołu oględzin sporządzonego w dniu 25.05.2005 r., na przedmiotowej nieruchomości znajduje się wyjazd z dworca autobusowego i stacji paliw, pozostała część jest zagospodarowana urządzeniami infrastruktury komunikacji miejskiej i podmiejskiej. Część działki jest zagospodarowana peronami - częściowo zadaszonymi i stanowi teren dworca Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacji w P. Działka nr [...] jest utwardzona nawierzchnią asfaltową. Wyżej opisany stan faktyczny nieruchomości w myśl orzecznictwa (vide wyrok z dnia 22 marca 2006 r., Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 623/5) uniemożliwia zwrot przedmiotowej nieruchomości, ponieważ jej zagospodarowanie ma charakter trwały. Zgodnie z orzecznictwem (vide wyrok z dnia 23 stycznia 2009 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA/Kr 1118/08), zwrot nieruchomości może nastąpić jeżeli jej zagospodarowanie jest nietrwałe". W odwołaniu wskazano też, że: "zgodnie z wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r., Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 1646/07, »zrealizowanie na nieruchomości (...) inwestycji celu publicznego (...) położenie jezdni asfaltowej, wybudowanie chodników (...) sieci wodociągowej, ciepłowniczej, kanalizacji deszczowej i ściekowej, w ciągu drogi publicznej - stanowi przeszkodę dla realizacji roszczenia o zwrot«".
Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy przedstawił następujący materiał dowodowy w sprawie.
Aktem notarialnym z [...] lipca 1974 r. nr rep. [...] Pani M.D. i Pani A.I. sprzedały Skarbowi Państwa-Zarządowi Dróg Mostów i Zieleni w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nieruchomość położoną w P. przy ul. W. nr [...], stanowiącą działkę nr [...] o powierzchni 1407 m2, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], jako współwłasność Pana L.D. i jego żony M.D., za cenę [...] zł. Na nieruchomości znajdował się budynek mieszkalny i dwie szopy gospodarcze. Jak podano w akcie notarialnym, spadek po Panu L.D. nabyła Pani A.I. Osoba działająca w imieniu Skarbu Państwa-Zarządu Dróg Mostów i Zieleni, przedłożyła decyzję nr [...] wydaną [...] maja 1973 r. przez Prezydium Rady Narodowej miasta P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającą plan realizacyjny - ogólny plan zagospodarowania terenu inwestycji: trasy ulicy W. na odcinku od ulicy P. do granicy miasta i oświadczyła, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie tej trasy (str. 1-2 akt sprawy znak [...]).
Zgodnie z mapą stanu prawnego dawnej działce nr [...] odpowiada obecnie działka nr [...] o powierzchni 1400 m2 (str. 5 akt). Organ ustalił, iż jedynymi następcami byłych właścicieli działki oznaczonej aktualnie jako [...] są: Pan S.I. i Pan S.I.
Postanowieniem z [...] października 2004 r. znak [...] Wojewoda Wielkopolski wyznaczył Starostę P jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości położonej w P przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...].
25 maja 2005 r. Starosta P przeprowadził oględziny nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i działka nr [...] (str. 269 akt). W trakcie oględzin stwierdzono, że: "działka nr [...] w części stanowi wyjazd z dworca MPK i ze stacji paliw, pozostała część jest zagospodarowana urządzeniami infrastruktury komunikacji miejskiej i podmiejskiej. Część działki jest zagospodarowana peronami -częściowo zadaszonymi. Działka nr [...] stanowi teren dworca MPK" (str. 269 akt).
W aktach sprawy znajduje się pismo z 10 maja 1977 r. Zarządu Dróg i Mostów do Urzędu Miejskiego w P Zarząd Gospodarki Terenami. W piśmie wskazano, że działka [...] została wywłaszczona na cele budowy trasy W. "Z uwagi na permanentne przesuwanie terminu realizacji budowy trasy przedmiotowa działka jest zbędna tut. Zarządowi. Z tych przyczyn przedmiotowy teren jako zbędny przekazujemy tamt. Zarządowi"(str. 151 akt). W aktach znajduje się też odpowiedź Zarządu Dróg Miejskich w P. na pytanie ZG i KM [...] "czy odnośnie działek nr [...],[...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ś., położonych przy ul. [...], również zgłaszano zbędność na cele związane z budową ulicy" (str. 84 akt). W piśmie z 8 listopada 2002 r. ZDM podał: "podtrzymujemy swoje stanowisko odnośnie zbędności przedmiotowych działek" (str. 89 akt).
W związku z trasą Ch, wymienioną jako cel wywłaszczenia przedmiotowej działki, ustalono, "ulica [...] stanowi fragment dawnej trasy Ch. i nadano jej obecną nazwę w latach osiemdziesiątych" (pismo z 20 lutego 2004 r. Zarządu Dróg Miejskich -str. 220 akt). Przy piśmie z 5 października 2000 r. Zarząd Dróg Miejskich przesłał mapy zasadnicze z wkreślonymi liniami rozgraniczającymi ulic W. i Z. (str. 8-9 akt). W kolejnym piśmie z 26 kwietnia 2002 r. Zarząd podał, że m. in. działka nr [...] znajduje się poza liniami rozgraniczającymi ulicy [...] (str. 56 akt). W piśmie Zarządu Dróg Miejskich z 6 lipca 2009 r. podano, że: "inwestycja polegająca na budowie trasy Ch. realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Działki nr [...] i [...] z obrębu S.. arkusz mapy [...] są poza linią graniczną ulicy [...]. W związku z czym, nie stanowią one w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (Dz. U. nr 19. poz. 115 z 2007 r. ze zm.) drogi publicznej". Do pisma załączono mapę z wkreśloną linią graniczną ulicy [...] (str. 342-343 akt).
Odnośnie zbiorowego przystanku autobusowego ustalono, iż pismem z 11 marca 1981 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne wystąpiło o zgodę na zajęcie terenu, na narożniku ul. W. i Z., w związku z planowaną budową "zbiorowego przystanku autobusowego" (str. 59-60 akt). Decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego dla tego przystanku została wydana 13 lipca 1981 r. Zgoda na zajęcie i użytkowanie na czas nieokreślony m. in. działki nr [...] przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w P została wydana decyzją z [...] września 1981 r. decyzją (str. 62-63 akt). Zatwierdzenie planu realizacyjnego i udzielenie pozwolenia na budowę zbiorowego przystanku autobusowego "P." nastąpiło decyzją z [...] kwietnia 1985 (str. 340 akt). Dworzec autobusowy "Ś." został oddany do użytku w 1987 r. (tak podano w uzasadnieniu wniosku Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego z 8 września 1994 r. o oddanie w zarząd m. in. działki nr [...] - str. 83 akt). Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w P. Sp. z o. o. w piśmie z 4 grudnia 2001 r. podało, że w 1992 r. nastąpiła przebudowa dworca autobusowego "Ś." przez "[...] " Stacje Benzynowe P. Sp. z o. o.
[...] Sp. z o. o. w piśmie z [...] maja 2005 r., że gazociąg n/c 150 stal zlokalizowany na działkach nr [...] i [...] jest wyłączony z eksploatacji" (str. 271 akt). Spółka Poznańskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. w piśmie z 3 grudnia 2001 r. podała, że wodociąg przechodzący przez teren działki nr [...], o średnicy 100 mm, ułożony w 1973 roku, jest instalacją wewnętrzną, należącą do dworca autobusowego, nie znajduje się w eksploatacji Spółki.
Organ II instancji przytoczył treść przepisów art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.), oraz art. 137 ust. 1 i 2 tej ustawy, a także powołał się na treść art. 216 ust. 1 ustawy, w myśl którego przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79).
Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w toku postępowania
przed organem pierwszej instancji, organ nadzoru ustalił, iż nieruchomość stanowiąca pierwotnie współwłasność Pani M.D. i Pani A.I. została nabyta przez Skarb Państwa-Zarząd Dróg Mostów i Zieleni 24 lipca 1974 r., pod budowę ulicy W. na odcinku od ulicy P. do granicy miasta. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie, to jest m. in. z: protokołu oględzin, oraz z pism i map pozyskanych od Zarządu Dróg Miejskich w P., wynika, iż cel ten nie został zrealizowany. Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia została zgłoszona w piśmie Zarządu Dróg i Mostów z 10 maja 1977 r., w którym Zarząd zwrócił się do Urzędu Miejskiego w P. Zarząd Gospodarki Terenami w wnioskiem o wygaśnięcie prawa użytkowania działki nr [...].
Zdaniem Wojewody Wielkopolskiego, wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, za realizację celu wywłaszczenia nie można uznać budowy przystanku autobusowego Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego, także z tego względu, że został on oddany do użytku w 1987 r., a zatem po upływie 10 lat od dnia nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa.
Odnosząc się do twierdzeń odwołania, Wojewoda wskazał, że zacytowany w odwołaniu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1646/07 został uchylony wyrokiem Naczelnego Sadu Administracyjnego z 24 kwietnia 2009 r. sygn. akt IOSK 646/08. Odnosząc się do argumentu, wskazującego na trwały charakter zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości organ odwoławczy stwierdził, iż w jego ocenie, zagospodarowanie tej nieruchomości jest tego rodzaju, że nie stanowi przeszkody w zwrocie nieruchomości spadkobiercom wywłaszczonych właścicieli. Istotniejsza z punktu widzenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest natomiast funkcja jaką pełni obecnie ten teren i konsekwencje wydania przedmiotowej decyzji. Jednakże wobec utraty mocy przepisu art. 229 a (stanowił on, że roszczenie o zwrot nie przysługuje jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia), na skutek stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny jego niezgodności z Konstytucją, brak przepisu, na podstawie którego można by odmówić zwrotu tej nieruchomości.
W ocenie organu drugiej instancji, zwrot nieruchomości nie jest równoznaczny z brakiem możliwości korzystania z niej w dotychczasowym zakresie. Strony mają możliwość uregulowania spraw dotyczących przedmiotowej nieruchomości w trybie określonym przepisami Kodeksu cywilnego. Jak wynika z pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w P. Sp. z o. o. z 24 marca 2010 r. rozmowy dotyczące zamiany nieruchomości były prowadzone z Miastem P., które aktualnie ujawnione jest w księdze wieczystej jako jej właściciel. Zmiana właściciela nie wyklucza możliwości tego rodzaju rozwiązań.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy rozważył kwestie związane ze zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w świetle przepisów art. 140 ust. 1, 2 i 4 oraz 217 ust. 2 ustawy, uznając wyliczenia organu pierwszej instancji za prawidłowe.
Skargę na powyższą decyzję wniosło Miasto P., reprezentowane przez H.L., zarzucając decyzji naruszenie przepisów: art. 7 i art. 77 § 1,ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm.). Strona skarżąca wniosła o: !/ uchylenie skarżonej decyzji i decyzji Starosty P. z dnia [...] marca 2010 r. oraz o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że Wojewoda Wielkopolski ustalił, iż celem wywłaszczenia działki nr [...] była budowa ulicy W. na odcinku od ulicy P. do granicy miasta. Zdaniem strony skarżącej, powyższe ustalenie celu jest błędne, ponieważ działka nr [...] była wywłaszczona pod "zagospodarowanie terenu inwestycyjnego: trasy ulicy W. na odcinku P. do granic miasta P.", innymi słowy celem wywłaszczenia było zagospodarowanie tejże ulicy a nie jej budowa. Pojęcie zagospodarowanie jest pojęciem znaczeniowo szerszym od pojęcia budowy ulicy W.. W ramach tego zagospodarowania należy rozumieć nie tylko budowę ulicy W. ale również wybudowanie na tym odcinku wszelkiej infrastruktury towarzyszącej np. przystanki autobusowe, latarnie, ścieżki rowerowe, kanalizację. Zdaniem skarżącego, budowę przystanku autobusowego można również uznać jako realizację celu jakim była budowa ulicy W..
Następnie strona skarżąca podała, że według organu drugiej instancji, cel nie został zrealizowany, ponieważ przystanek został oddany do użytku w 1987r., a więc po upływie 10 lat od nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone w art. 137 punkt: 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Nie do przyjęcia jest koncepcja, według której za zbędną należałoby uznać nieruchomość, na której cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale bez zachowania terminów, o jakich mowa w art. 137 ustawy. Takiej interpretacji nie sposób pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego. Wyżej przedstawione stanowisko skarżącego znajduje swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wymienionych wyrokach.
W nawiązaniu do zacytowanego w odwołaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2008r., sygn. akt I SA/Wa 1646/07, uchylonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2009r., sygn. akt I OSK 646/08, strona skarżąca podała, iż Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008r., nie odniósł się w swoim uzasadnieniu do twierdzenia zawartego w uchylonym wyroku, które było cytowane w odwołaniu od decyzji Starosty P. z dnia [...] marca 2010r., tj.: "Zrealizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego - a taką jest niewątpliwie położenie jezdni asfaltowej, wybudowanie chodników i ścieżek rowerowych, latarni, sieci wodociągowej, ciepłowniczej, kanalizacji deszczowej i ściekowej, w ciągu drogi publicznej - stanowi przeszkodę do realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami." Tym samym przy rozpatrywaniu wnoszonej skargi należy wziąć pod uwagę również to orzecznictwo.
Zdaniem Strony skarżącej, organ odwoławczy, wydając decyzję nie zawarł w niej stanowiska Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego oraz nie ustosunkował się do niego. Ponadto skarżący nie zgadza się z twierdzeniem Wojewody Wielkopolskiego, iż "(...) zwrot nieruchomości nie jest równoznaczny z brakiem możliwości korzystania z niej w dotychczasowym zakresie". Storna skarżąca wskazuje, że w przypadku ewentualnego zwrotu działki nr [...], spadkobiercy byłych właścicieli będą mogli dowolnie nią rozporządzać, np. będą mogli ją zbyć albo zmienić jej urządzenie w taki sposób, że autobusy i samochody nie będą mogły przejeżdżać przez tę działkę, tym samym istnieje realna możliwość zablokowania drogi do dworca autobusowego i stacji paliw "[...] ". Ponadto autobusy nie będą mogły zatrzymywać się na peronach autobusowych, które znajdują się na tej działce. W przedstawionej sytuacji niniejsza skarga jest uzasadniona i konieczna.
Skarżący nie przedstawił zarzutów dotyczących kwoty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 ppsa).
Przed rozważaniami merytorycznymi należy wyjaśnić, iż Sądowi z urzędu jest wiadomym, że WSA w Poznaniu w dniu 27 stycznia 2011r. rozpoznał skargę Miasta Poznań na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 26 lipca 2010 r. SN.III-5.77241-4-/10 i orzekł jej oddalenie (sygn. akt IV SA/Po 792/10). Wskazaną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o zwrocie na rzecz S.I. w ½ części i S.I. w ½ części działki nr [...] położonej w P przy ul. P.W. Choć sprawa zwrotu działki nr [...] nie mieści się w granicach niniejszej sprawy (art. 134 ppsa), której przedmiotem jest zwrot działki nr [...], to nie sposób nie podnieść, iż obie sprawy sądowoadministracyjne, w związku z bliskim sąsiedztwem obu działek, takim samym kręgiem uczestników, w tym spadkobierców byłych właścicieli oraz taką samą podstawą materialnoprawną decyzji w przedmiocie zwrotu, są podobne. Na uwagę zasługuje też to, że znacząca część materiału dowodowego w obu sprawach pochodzi od tego samej jednostki Urzędu Miasta P , ponieważ pisma dotyczą zarówno działki nr [...] jak i działki nr [...]. Uwaga powyższa ma na celu wyjaśnienie, że ocena tych samych dowodów powołanych w obu sprawach administracyjnych, przeprowadzona przez skład orzekający w niniejszej sprawie, jest taka sama, jak w sprawie IV SA/Po 792/10. Taka sama uwaga dotyczy poglądów prawnych przyjętych na tle przepisów zastosowanych, czy powołanych w obu sprawach.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że jest ona prawidłowa. Ocena ta wynika z konfrontacji prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych z dyspozycjami norm zawartych w przepisach prawnych mających zastosowanie w sprawie.
Stan prawny niniejszej sprawy tworzą normy zawarte w art. 136, art. 137 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.). Zgodnie z art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle art. 137 ust. 1, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Zgodnie z treścią art. 137 ust. 2: "jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część". Art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że: przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), co oznacza, że art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie.
Z powyższego wynika, że w ramach postępowania o zwrot, organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w toku którego zostanie ustalone na jaki dokładnie cel nieruchomość była wywłaszczona (nabyta) oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana. W tym celu organ powinien zebrać dokumentację związaną z inwestycją, która na przedmiotowej nieruchomości miała być realizowana.
Sąd zgadza się z ustaleniami organu II instancji, poczynionymi na podstawie akt sprawy, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa trasy Ch. oraz że ulica P.W., przy której położona jest przedmiotowa działka, stanowi fragment dawnej trasy Ch. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska strony skarżącej co do celu wywłaszczenia. Skarżąca wnioskuje z treści aktu notarialnego – umowy sprzedaży zawartego w dniu 24 lipca 1974 r., iż celem wywłaszczenia było "zagospodarowanie terenu inwestycji – trasy ulicy W", a o zagospodarowaniu takim świadczy wybudowanie przystanku autobusowego. Pomijając niesporną kwestię zmiany nazwy "trasy", Sąd zauważa, że zamieszczony w akcie notarialnym zwrot "zagospodarowanie terenu inwestycji – trasy ulicy W" odnosi się do określenia przedmiotu decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny – ogólnego planu zagospodarowania terenu inwestycji, zaś tą inwestycją jest "trasa ulicy W." Tak więc, przedmiotową nieruchomość wywłaszczono dla potrzeb budowy tej trasy. Potwierdza to pismo Zarządu Dróg i Mostów z 10 maja 1977 r. (k-151) stwierdzające, iż jednostka ta nabyła działkę nr [...] na rzecz Skarbu Państwa "na cele budowy trasy W".
W powiązaniu z powyższymi uwagami, za kluczowe w kwestii, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, Sąd uznaje ustalenia na podstawie pism Zarządu Dróg Miejskich w P., na które powołuje się Wojewoda Wielkopolski. W wymienionym wyżej piśmie z 10 maja 1977 r. (k-151) stwierdzono, iż z uwagi na przesuwanie terminu realizacji budowy trasy W., działka nr [...] jest zbędna Zarządowi. W piśmie z 8 listopada 2002 r. Zarząd Dróg Miejskich w P.podtrzymał swoje stanowisko odnośnie zbędności działek m. in. [...] i [...] (k-89). W piśmie z 26 kwietnia 2002 r. Zarząd wyjaśnił, iż działki nr [...] i [...] 4 znajdują się poza liniami rozgraniczającymi ulicy P.W. (k-56). W piśmie Zarządu Dróg Miejskich z 6 lipca 2009 r. podano, że: "inwestycja polegająca na budowie trasy Ch realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Działki nr [...] i [...] z obrębu S.. arkusz mapy [...] są poza linią graniczną ulicy P.S.W.. W związku z czym, nie stanowią one w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (Dz. U. nr 19. poz. 115 z 2007 r. ze zm.) drogi publicznej". Do pisma załączono mapę z wkreśloną linią graniczną ulicy P.S.W. (str. 342-343 akt).
Zdaniem Sądu, twierdzenia Zarządu Dróg Miejskich w P. są tym bardziej wiarygodne, że przedmiotową działkę nabyła jednostka stanowiąca ówczesny odpowiednik Zarządu Dróg Miejskich w P., działając na rzecz Skarbu Państwa. Należy też dodać, iż aktualnie Zarząd Dróg Miejskich w P. jest tą jednostką, która zajmuje się zarządem dróg publicznych. Zatem, uwzględniając, iż wywłaszczenie działki [...] miało służyć budowie drogi, Sąd za trafne uznaje uwzględnienie przez organy I i II instancji pism Zarządu Dróg Miejskich w P.
Podsumowując, Sąd uznaje, iż Wojewoda Wielkopolski prawidłowo dokonał ustaleń, z których wynika, że inwestycja polegająca na budowie trasy Ch, na potrzeby której wywłaszczono m. in. działkę nr [...], realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Nie została ona jednak zrealizowana na działce nr [...], gdyż nieruchomość ta leży poza linią graniczną ulicy P.S.W. (ulica stanowiąca fragment dawnej trasy Ch), a zatem nie stanowi ona drogi publicznej. Wynika z tego, że nieruchomość nie została wykorzystana na cel wskazany w akcie (tu: umowie) wywłaszczenia. Tym samym, spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości
Oceniając zaskarżoną decyzję, Sąd zauważa, że organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania. Zarzuty sformułowane w odwołaniu powtórzone zostały w skardze, z tożsamą argumentacją.
Poza stanowiskiem Sądu, wyrażonym we wcześniejszych rozważaniach, pozostaje odnieść się do argumentacji skargi, nawiązującej do tezy wyroku z WSA z 7 lutego 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 1646/07). W tezie tej Sąd stwierdza, iż różne urządzenia znajdujące się "w ciągu drogi stanowią przeszkodę do realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami." Przechodząc na grunt niniejszej sprawy podkreślić trzeba, iż teren przedmiotowej nieruchomości znajduje się poza granicami tej drogi, która jest fragmentem trasy, wskazanej jako cel wywłaszczenia działki. Warto dodać, iż pojęcie "ciągu drogi" nie jest zdefiniowane w ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach (t. jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.), która, zdaniem Sądu, na podstawie art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w kwestiach pojęciowych znajduje zastosowanie w zakresie normowania tej ustawy. Ustawa o drogach definiuje natomiast pojęcie pasa drogowego jako: "wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią (...)". Jak z tej definicji wynika, pas drogowy mieści się w liniach granicznych. W niniejszej sprawie w wielu dokumentach stanowczo stwierdza się, że przedmiotowa nieruchomość leży poza linią graniczną ulicy P.S.W. (ulica stanowiąca fragment dawnej trasy Ch) i nie stanowi drogi publicznej.
Sąd nie podziela zdania skarżącej, że organ odwoławczy - w kontekście ustaleń dotyczących budowy przystanku autobusowego - nieprawidłowo interpretuje normy zawarte w art. 136 ust. 3 i art. 137.
Sąd zauważa, że organ odniósł się do kwestii aktualnego zagospodarowania działki nr [...]. W tym kontekście organ powołał się na uchylony na skutek wyroku TK przepis art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdzając trafnie, iż w obowiązującym porządku prawnym nie ma przepisu, na podstawie którego można by odmówić zwrotu nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia, ale zrealizowano inny cel, który w dniu wydania decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Nadto w decyzji powołano się na pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w P. Sp. z o. o. z 24 marca 2010 r., wskazującego na rozmowy dotyczące zamiany nieruchomości, dodając, iż: "Zmiana właściciela nie wyklucza możliwości tego rodzaju rozwiązań." Nietrafny jest zatem zarzut skargi, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do stanowiska Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego.
W ramach podsumowywania wyrażanych tu stanowisk, Sąd za wskazane uważa podkreślenie, iż bardziej rygorystyczne rozumienie przepisów dotyczących wywłaszczeń, głównie – pojęcia: cel wywłaszczenia, niż prezentuje strona skarżąca, jest zgodne z doktryną i orzecznictwem, także tymi wyrosłymi na tle nieobowiązującej już ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, będącej podstawą prawną wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Zarówno jurysprudencja jak i jurysdykcja nie akceptują interpretacji rozszerzającej przepisów regulujących wywłaszczanie nieruchomości, jako szczególnej formy odjęcia prawa własności w drodze aktu władczego państwa, będącej wyjątkiem od ogólnych – cywilnoprawnych – zasad przenoszenia własności nieruchomości (patrz m. in. wyrok NSA z 15 kwietnia 1992 r., sygn. akt IV SA 112/92; ONSA 1993/2/40). Tym samym Sąd nie zgadza się z rozumieniem zbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia "przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości", jak to przyjmuje strona skarżąca, m. in. cytując tezę wyroku z 20 listopada 2008 r. (sygn, akt II SA/Lu 593/08). Zdaniem składu orzekającego, tego ostatniego kierunku myślenia nie zaakceptował też Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 kwietnia 2008 r. (K 6/05; OTK-A 2008/3/41), orzekając o niekonstytucyjności art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Trybunał wskazał na niezgodność art. 229a z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji, dając wyraźną wskazówkę, by przepisy ograniczające prawo własności interpretować w duchu konstytucyjnej zasady ochrony własności, co szczególnie dotyczy własności prywatnej (patrz m. in. art. 20 Konstytucji, określający podstawy ustroju RP).
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.