IV SA/PO 782/23

IV SA/Po 782/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący/
Maciej Busz
Tomasz Grossmann /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2556
art. 284 ust. 1, art. 285, art. 288, art. 318 ust. 1
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 11, art. 15, art. 58 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 27 września 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu zażalenia spółki Z. Sp. z o.o. w K., utrzymało w mocy postanowienie Marszałka Województwa W. z 04 maja 2022 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu na przedłożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska.
Powyższe postanowienie SKO zostało wydane po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w Poznaniu z 20 kwietnia 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 153/23 uchylającym poprzednie postanowienie SKO – z 30 listopada 2022 r. nr [...] – utrzymujące w mocy ww. postanowienie Marszałka Województwa W. z 04 maja 2022 r.
Wyrok ten, jak wynika z jego uzasadnienia, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Przywołanym wyżej postanowieniem z 04 maja 2022 r. – wydanym na podstawie art. 281 ust. 1, art. 318 ust. 1 i art. 376 pkt 2b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.o.ś.") oraz art. 58, art. 59 § 1 i art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., dalej w skrócie "k.p.a.") – Marszałek Województwa W. (dalej jako "Marszałek Województwa" lub "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku Z. sp. z o.o. z siedzibą w K. (zwanego dalej "Z. ", "Wnioskodawcą" lub "Skarżącym"), odmówił przywrócenia terminu na przedłożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, tj. za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów za rok 2015. W uzasadnieniu wyjaśniono, że Z. pismem z 28 marca 2022 r. przedłożył Marszałkowi Województwa wniosek o odroczenie terminu spłaty należności z tytułu podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska za:
- rok 2015 określonej w decyzji Marszałka Województwa znak: [...] z 11 lipca 2018 r. w kwocie [...]zł,
- rok 2016 określonej w decyzji Marszałka Województwa znak: [...] z 11 lipca 2018 r. w kwocie [...]zł.
W dodatkowych wyjaśnieniach dołączonych do ww. wniosku wskazano, że termin do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej, o którym mowa w art. 318 ust. 1 p.o.ś., został zachowany – argumentując, że w przypadku opłat podwyższonych, których dotyczy wniosek, "nie upłynął jeszcze termin ich uiszczenia, gdyż aktualnie w mocy wciąż pozostaje środek ochrony tymczasowej, polegający na wstrzymaniu wykonania ostatecznych decyzji administracyjnych dotyczących opłat. Wstrzymania tego dokonał organ II instancji, to jest SKO, na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".
W odniesieniu do opłaty podwyższonej za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów dotyczącej roku 2015, w kwocie [...]zł, wykonanie ostatecznej decyzji SKO z 24 sierpnia 2020 r. znak: [...] zostało wstrzymane postanowieniem SKO z 20 stycznia 2021 r. znak: [...]
Odnosząc się do powyższego, organ I instancji wskazał, że okoliczności wstrzymania wykonalności decyzji nie można utożsamiać z przesunięciem terminu płatności opłaty, który jest terminem ustawowym wskazanym w art. 285 ust. 2 p.o.ś. Jednocześnie termin ten jest zbieżny z terminem przewidzianym na złożenie wniosku o odroczenie terminu spłaty należności z tytułu opłat podwyższonych za korzystanie ze środowiska, wynikającym wprost z art. 318 ust. 1 p.o.ś. Innymi słowy, termin uregulowania należności z tytułu opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska za 2015 r. upłynął z dniem 31 marca 2016 r., a okoliczność wstrzymania przez SKO wykonania decyzji niczego w tym zakresie nie zmienia. Wydanie przez organ odwoławczy postanowienia znak: [...] z 20 stycznia 2021 r. wstrzymującego wykonanie ostatecznej decyzji SKO z 24 sierpnia 2020 r. znak: [...] oznacza jedynie, na obecnym etapie, brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego celem przymusowego wyegzekwowania opłaty określonej w ww. decyzji.
Zażalenie na opisane postanowienie Marszałka Województwa złożył Z. , wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie stronie terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska. Skarżący zarzucił organowi I instancji wydanie postanowienia z naruszeniem art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez niezasadne przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniały dwie z wymaganych trzech ustawowych przesłanek przywrócenia terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej, to jest brak winy w uchybieniu terminu przez wnioskodawcę oraz dotrzymanie siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, podczas gdy prawidłowa analiza stanu faktycznego i przedstawionych przez stronę okoliczności faktycznych powinna doprowadzić organ do wniosku, że powyższe przesłanki zostały spełnione, a w konsekwencji brak było przeszkód do przywrócenia wskazanego terminu.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w związku ze złożonym do organu wnioskiem o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, tj. za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów za rok 2015, Wnioskodawca przedstawił organowi argumentację na poparcie twierdzenia, że w istocie okoliczności sprawy przemawiają za przyjęciem stanowiska o braku uchybienia przez Z. terminowi na złożenie przedmiotowego wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej miał w tym zakresie jedynie ewentualny charakter. Skarżący jednocześnie ponownie podkreślił, że stan faktyczny niniejszej sprawy całkowicie usprawiedliwia jego przeświadczenie co do zachowania terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej. Nawet więc jeśli organ tego stanowiska nie podzielił, to prawidłowa analiza stanu faktycznego powinna doprowadzić organ przynajmniej do wniosku, że okoliczności faktyczne sprawy uzasadniają możliwość przywrócenia terminu do złożenia przez Skarżącego ww. wniosku. Okoliczności tych organ jednak nie zweryfikował w sposób należyty, ani się do nich nie odniósł, a w swojej argumentacji odwoływał się właściwie jedynie do kwestii obowiązku dochowywania najwyższej staranności przez podmioty korzystające ze środowiska, czy też wskazywał na obowiązek samoobliczania jako na zasadę dotyczącą uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska. Tymczasem podstawą odmowy przywrócenia uchybionego terminu, z powołaniem się na przesłankę z art. 58 § 1 k.p.a., może być jedynie wykazanie, że podmiot nie uprawdopodobnił swojego braku winy, zaś odmowa taka musi znajdować oparcie właśnie w rozważeniu okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy. Nie jest wystarczające w tym zakresie ogólnikowe rozważenie kwestii dotyczących powinności spoczywających na podmiotach prawa. W niniejszej sprawie organ jednak nie zweryfikował argumentów Skarżącego i nie przeprowadził oceny kwestii winy w uchybieniu terminowi z uwzględnieniem okoliczności faktycznych tej sprawy, choć to one mają kluczowe znaczenie dla oceny możliwości przywrócenia terminu.
Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie nie można przypisać mu winy za brak złożenia wniosku o odroczenie płatności opłaty podwyższonej w terminie uiszczania tego rodzaju opłat, tj. do końca pierwszego kwartału następującego po roku, którego oplata dotyczy. W okresie tym, w którym według organu należało złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej, Skarżący pozostawał bowiem w usprawiedliwionym przeświadczeniu, że nie ma obowiązku uiszczania takiej opłaty. Terminowo złożył wykaz oraz uiścił opłatę w wysokości podstawowej za 2015 r., nie mając podejrzeń co do ewentualnych podstaw do obciążenia go opłatą podwyższoną. Pierwsze działania organu odnośnie [do] opłaty podwyższonej zostały podjęte dopiero w 2017 r. – postępowanie w sprawie wydania wobec Skarżącego decyzji w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej za 2015 r. zostało wszczęte w drugiej połowie 2017 r., natomiast pierwsza decyzja w tym przedmiocie (następnie uchylona) została wydana w listopadzie 2017 r. W takim stanie faktycznym trudno zasadnie przypisywać Skarżącemu winę za przekroczenie terminu złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej. W czasie bowiem, kiedy taki wniosek miałby zostać złożony, Skarżący nie miał żadnych podejrzeń odnośnie [do] tego, że opłata taka zostanie wobec niego naliczona. Odmienne rozumowanie prowadziłoby zresztą do absurdalnych rezultatów, oznaczałoby bowiem, że w przypadku podmiotu, który w dobrej wierze składa organowi sprawozdanie, podając wszystkie wymagane dane i uiszczając terminowo opłatę w wysokości podstawowej, terminowe złożenie wniosku o odroczenie opłaty podwyższonej może okazać się niemożliwe. Termin na uiszczenie takiej należności upływa bowiem, zdaniem organu, jednocześnie z terminem na zapłatę opłaty w wysokości podstawowej, jednak o zaistniałych ewentualnych nieprawidłowościach podmiot korzystający ze środowiska może się w takim terminie w ogóle nie dowiedzieć, gdyż weryfikacja sprawozdania przez organ może być (i z reguły jest) przeprowadzona później, już po upływie tego terminu. Ponadto za brakiem możliwości przypisania Skarżącemu winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o odroczenie przemawia fakt, że Skarżący od samego początku, gdy tylko powziął informację o określeniu przez organ opłaty podwyższonej w drodze decyzji, rozstrzygnięcie to kwestionował, podejmując w tym zakresie wszelkie dostępne środki prawne. Kwestionowanie zasadności naliczenia opłaty podwyższonej i podważanie zasadności wydania wskazanej decyzji uzasadnia twierdzenie, że brak złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności tej opłaty nie stanowił o braku staranności Skarżącego, który nie przyznawał przecież słuszności stanowisku wyrażanemu przez organ, a jego oświadczenia składane przed organem były w tym zakresie spójne. W takich okolicznościach, w których Skarżący kwestionował rozstrzygnięcie organu co do określenia opłaty podwyższonej, jak również uzyskał następnie wstrzymanie wykonania zaskarżonej ostatecznej decyzji w tym przedmiocie, nie sposób zarzucać Skarżącemu jakiegokolwiek zaniedbania odnośnie [do] wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej. Kwestia zasadności tej opłaty nadal bowiem nie została w sposób prawomocny rozstrzygnięta. W takiej sytuacji, skoro Skarżący dokładał należytej staranności i dbałości o własne interesy, jednoznacznie kwestionując zasadność obciążania go opłatą podwyższoną i podejmując w tym zakresie wszelkie czynności procesowe, nie można twierdzić o jakimś jego zawinieniu w odniesieniu do złożenia wniosku o odroczenie płatności tej opłaty (stanowiłoby to bowiem swoiste potwierdzenie zasadności określenia tej opłaty przez organ, a więc stałoby w sprzeczności z działaniami podejmowanymi przez Skarżącego).
W ocenie Z. powyższe okoliczności przemawiają za możliwością przywrócenia Skarżącemu terminu do złożenia wniosku o odroczenie płatności terminu opłaty podwyższonej. W działaniach Skarżącego nie sposób bowiem dopatrzyć się zaniedbania obowiązku starannego działania, a więc również i winy. Przywrócenie terminu jest tym bardziej uzasadnione, że ewentualne nałożenie na Skarżącego obowiązku zapłaty opłaty podwyższonej za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska w stanie faktycznym niniejszej sprawy będzie miało wyjątkowo negatywne konsekwencje, zarówno dla samego Skarżącego jako przedsiębiorcy, jak i dla lokalnej społeczności. Z uwagi bowiem na fakt, że Skarżący jest spółką komunalną i realizuje zadania użyteczności publicznej, obciążenie go tak wysoką opłatą (prawie 9 mln zł, licząc decyzje za 2015 i 2016 r.) niewątpliwie skutkować może jej upadłością, a w konsekwencji koniecznością zakończenia działalności prowadzonej dla dobra mieszkańców gminy K..
Skarżący wskazał ponadto, że niezasadne są argumenty organu odnośnie [do] rzekomego niedochowania przez niego siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności. Skarżący aż do czasu bezpośrednio poprzedzającego złożenie wniosku w niniejszej sprawie nie miał świadomości tego, że w ocenie organu zachodzi w tym przypadku uchybienie terminowi. Jak wskazano w treści wniosku, Skarżący pozostawał (i nadal pozostaje) w przeświadczeniu, że termin na złożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej pozostaje otwarty, a to zarówno z uwagi na brak wiedzy o uchybieniach w dacie uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska, jak i z uwagi na zakwestionowanie decyzji określających opłaty podwyższone oraz wstrzymanie ich wykonania.
SKO – postanowieniem z 30 listopada 2022 r. nr [...] – utrzymało w mocy ww. postanowienie Marszałka z 04 maja 2022 r.
Skargę na to postanowienie SKO wniósł Z. .
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia, wyjaśniając, że na skutek omyłki w jego redagowaniu, uzasadnienie tego postanowienia nie koresponduje z treścią jego rozstrzygnięcia – prawidłowego, jak zaznaczyło SKO – i dotyczy innej sprawy Skarżącego, która była przedmiotem postępowania przed SKO.
Przywołanym na wstępie wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 153/23 WSA w Poznaniu uchylił postanowienie SKO z 30 listopada 2022 r., wyjaśniając w uzasadnieniu, że dokonanie sądowej kontroli prawidłowości tego postanowienia w ramach rozpoznania skargi okazało się niemożliwe, bowiem jego uzasadnienie takiej kontroli się wymyka, gdyż odnosi się do zupełnie innego, niż występujący w sprawie, stanu faktycznego i dotyczy odmowy wydania Skarżącemu zaświadczenia o niezaleganiu z opłatami za korzystanie ze środowiska.
Rozpoznawszy sprawę ponownie po ww. wyroku, SKO – przywołanym na wstępie postanowieniem z 27 września 2023 r. – powtórnie utrzymało w mocy postanowienie Marszałka z 04 maja 2022 r. W uzasadnieniu wyjaśniło, że zgodnie z art. 318 ust. 1 p.o.ś. wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty albo kary powinien zostać złożony do właściwego organu przed upływem terminu, w którym powinny być one uiszczone. Zasadnie wskazał organ I instancji, że w przypadku opłat za 2015 r. termin ten upłynął w dniu 31 marca 2016 r. Zdaniem organu Skarżąca błędnie wskazuje, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłat podwyższonych wraz z tym wnioskiem jest możliwe, z uwagi na wstrzymanie przez SKO (postanowieniem z 20 stycznia 2021 r., [...] [winno być raczej: [...] – uw. Sądu]) decyzji SKO z 24 sierpnia 2020 r. ([...] [winno być: [...] – uw. Sądu]), utrzymującej w mocy decyzję Marszałka z 11 lipca 2018 r. ([...]) wymierzającą opłatę za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów za 2015 r. Wstrzymanie wykonania decyzji zaskarżonej do sądu administracyjnego oznacza, że obowiązek zawarty w decyzji czasowo nie może być realizowany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie oznacza natomiast, że decyzja nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Nawet gdyby uznać twierdzenia Skarżącego w tym zakresie za zasadne, to wówczas wniosek o przywrócenie terminu powinien wnieść w terminie 7 dni od dnia doręczenia "postanowienia" [powinno być raczej: "decyzji" – uw. Sądu] SKO z 24 sierpnia 2020 r. W tym kontekście – w ocenie organu II instancji – "niezrozumiałe jest stanowisko Strony, że «dopiero bezpośrednio przed złożeniem wniosku w niniejszej sprawie (zgodnie z informacjami od Odwołującej już po 22 marca 2022 r.), Odwołująca zorientowała się w jaki sposób organ może interpretować kwestię zachowania terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej, w związku z czym w treści wniosku zawarła wniosek o przywrócenie terminu». Skoro Strona wniosła o przywrócenie terminu na przedłożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej to miała świadomość, że wniosek nie został złożony w terminie". Tym samym, zdaniem SKO, nietrafny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 i 2 k.p.a.
W skardze na opisane postanowienie SKO z 27 września 2023 r., Z. , reprezentowany przez r. P. – zarzuciwszy naruszenie:
a) art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – przez niezasadne przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki przywrócenia terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności podwyższonej, tj. brak winy w uchybieniu terminu przez wnioskodawcę oraz dotrzymanie siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, podczas gdy prawidłowa analiza stanu faktycznego i przedstawionych przez stronę okoliczności faktycznych powinna doprowadzić SKO, a także organ I instancji do wniosku, że powyższe przesłanki zostały spełnione, a w konsekwencji brak było przeszkód do przywrócenia wskazanego terminu;
b) art. 15 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. i w zw. z art. 126 k.p.a. – przez brak rozpoznania i brak odniesienia się do istotnych dla przedmiotu niniejszej sprawy zarzutów przedstawionych przez Skarżącą w odwołaniu, a w konsekwencji brak przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacji pozwalającej na prześledzenie toku rozumowania organu oraz poznanie przyczyn leżących u podstaw podjętego rozstrzygnięcia
– wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione zarzuty, w szerokim zakresie powtarzając argumentację przedstawioną w zażaleniu na poparcie twierdzeń o braku winy w uchybieniu terminu oraz braku naruszenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a ponadto wytykając brak rozpoznania zarzutów Skarżącej przez organ odwoławczy.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W piśmie procesowym z 22 stycznia 2024 r. (data wpływu do Sądu: 25 stycznia 2024 r.) Skarżący podtrzymał wnioski wywody skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm., w skrócie "p.p.s.a.").
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (pkt 2 ab initio) – a takim jest niewątpliwie postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, o czym expressis verbis stanowi art. 59 § 1 zd. drugie k.p.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 27 września 2023 r. ([...]), utrzymujące w mocy postanowienie Marszałka Województwa W. z 04 maja 2022 r. ([...]) o odmowie przywrócenia Z. sp. z o.o. z siedzibą w K. terminu na przedłożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, tj. za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów za rok 2015.
Ubocznie wypada zauważyć, że analogiczna sprawa Z. – z tym że dotycząca roku 2016 – została rozpoznana i rozstrzygnięta nieprawomocnym, jak dotychczas, wyrokiem WSA w Poznaniu z 20 kwietnia 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 154/23, oddalającym skargę Z. na postanowienie SKO z 14 grudnia 2022 r. ([...]), utrzymujące w mocy postanowienie Marszałka Województwa W. z 04 maja 2022 r. ([...]) o odmowie przywrócenia terminu na przedłożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, tj. za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów za rok 2016.
Istota sporu zarówno w tamtej, jak i w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy przywrócenia Z. terminu do złożenia wniosku o odroczenie płatności za korzystanie ze środowiska w ramach art. 318 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556, z późn. zm.; w skrócie "p.o.ś.").
Wprawdzie Skarżący jednocześnie kwestionuje fakt, że do uchybienia tego terminu w ogóle doszło – co, zauważmy, bezprzedmiotowym czyniłoby złożony przezeń wniosek o przywrócenie terminu – ale twierdzenie to jest oczywiście bezzasadne.
Zgodnie z przywołanym wyżej art. 318 ust. 1 p.o.ś. wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty albo kary powinien zostać złożony do właściwego organu przed upływem terminu, w którym powinny być one uiszczone.
W świetle cytowanego przepisu istotne znaczenie w kontrolowanej sprawie miało ustalenie, kiedy upływał termin do uiszczenia opłaty (podwyższonej) za korzystanie ze środowiska w przedmiotowym stanie faktycznym.
Kwestię tę reguluje art. 285 p.o.ś. – zamieszczony w rozdziale 1 ("Wnoszenie opłat") działu II ("Opłaty za korzystanie ze środowiska") p.o.ś. – w myśl którego opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce (ust. 1). Podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę za dany rok kalendarzowy do dnia 31 marca następnego roku (ust. 2).
Lege non distinguente, cytowane przepisy dotyczą wszystkich opłat za korzystanie ze środowiska, a więc także tzw. opłat podwyższonych w rozumieniu art. 292 i nast. p.o.ś., w tym opłat za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, uregulowanych w art. 293 p.o.ś.
W świetle art. 285 ust. 2 p.o.ś., skoro kontrolowana sprawa dotyczyła opłaty (podwyższonej) za korzystanie ze środowiska za rok 2015, to termin uiszczenia tej opłaty upłynął z dniem 31 marca 2016 r.
Oceny tej nie może zmienić podnoszona przez Skarżącego okoliczność, że w odniesieniu do opłaty podwyższonej za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów dotyczącej roku 2015 – w kwocie [...]zł – wykonanie ostatecznej decyzji SKO z 24 sierpnia 2020 r. znak: [...] w tym przedmiocie zostało wstrzymane postanowieniem SKO z 20 stycznia 2021 r. znak: [...]
Po pierwsze, jest poza sporem, że to na podmiocie korzystającym ze środowiska ciąży obowiązek samoobliczenia opłaty z tego tytułu (zob. art. 284 ust. 1 p.o.ś.) – bez względu na to, czy jest to opłata podstawowa czy podwyższona – co oznacza, że termin uiszczenia inkryminowanej opłaty za składowanie odpadów bez uzyskania decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów za rok 2015 upłynął Skarżącemu z dniem 31 marca 2016 r. Późniejsze wydanie przez właściwy organ decyzji wymierzającej opłatę w trybie art. 288 p.o.ś. nie ma już znaczenia dla faktu bezskutecznego upływu ww. terminu, a w szczególności nie skutkuje jego "odżyciem", "przywróceniem", czy "prolongowaniem". Już z tego powodu nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Wnioskodawcy, który we wskazanym środku ochrony tymczasowej upatruje okoliczności skutkującej brakiem upływu ww. terminu do uiszczenia opłaty za korzystanie ze środowiska w roku 2015. Wszak termin ten upłynął bezskutecznie z dniem 31 marca 2016 r., a więc blisko pięć lat przed wydaniem ww. postanowienia SKO z 20 stycznia 2021 r. wstrzymującego wykonanie decyzji wymiarowej z 24 sierpnia 2020 r. Nie sposób więc logicznie twierdzić, że wydanie ww. postanowienia skutkuje "brakiem upływu" ww. terminu. Co najwyżej można by ewentualnie próbować wywodzić, że w ten sposób doszło do swoistego "odżycia" ("przywrócenia") terminu do uiszczenia opłaty podwyższonej za 2015 r. ale – w ocenie Sądu – brak ku temu podstawy prawnej w obowiązujących przepisach.
Po drugie, jak trafnie zauważono w przywołanym wyżej wyroku o sygn. akt IV SA/Po 154/23, instytucja wstrzymania wykonania decyzji chroni przed potencjalnymi nieodwracalnymi skutkami wykonania decyzji wydanej wadliwie, ale nie może mieć wpływu na inne rozumienie art. 285 ust. 2 p.o.ś., zgodnie z którym to przepisem podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę za dany rok kalendarzowy do dnia 31 marca następnego roku. W konsekwencji termin do uiszczenia opłaty za rok 2015 upłynął, zgodnie z art. 285 ust. 2 p.o.ś., z dniem 31 marca 2016 r. – bezskutecznie i bezpowrotnie – i nie można uznać, że postanowienie SKO z 20 stycznia 2021 r., wstrzymujące wykonanie decyzji wymierzającej opłatę stanowiącą różnicę między opłatą należną, a wynikającą z wykazu (wydane, raz jeszcze podkreślmy, prawie 5 lat po upływie ww. terminu), wpływa na jego "przedłużenie".
W konsekwencji brak także dostatecznych podstaw od twierdzenia, że jakiejkolwiek zmianie (w szczególności "przedłużeniu") uległ termin na złożenie wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty, o jakim mowa w art. 318 ust. 1 p.o.ś. – również ten termin w kontrolowanej sprawie upłynął z dniem 31 marca 2016 r. Takie stanowisko organów obu instancji jest w pełni zasadne.
Zarazem obecnie nie ulega już wątpliwości – zostało to bowiem przesądzone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sąd Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. o sygn. akt II OPS 1/20 (ONSAiWSA 2021, nr 2, poz. 20) – że: "Termin, w jakim powinien być złożony wniosek o odroczenie płatności opłaty za korzystanie ze środowiska albo administracyjnej kary pieniężnej, określony w art. 318 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (...), jest terminem procesowym".
W konsekwencji w odniesieniu do tego terminu może znaleźć zastosowanie instytucja przywrócenia terminu, uregulowana w art. 58 k.p.a. (por. np. wyrok NSA z 17.07.2020 r., II OSK 2298/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"), w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
W ocenie Sądu organy obu instancji słusznie uznały, że Wnioskodawca nie wykazał wszystkich okoliczności uzasadniających, łącznie, przywrócenie terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu uiszczenia należności z tytułu opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska za rok 2015.
Przede wszystkim Wnioskodawca nie wykazał dochowania siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 zd. pierwsze k.p.a.
Jak to już wyżej wskazano, obowiązek naliczenia i uiszczenia opłat za korzystanie ze środowiska – w tym także opłat podwyższonych – nakłada ustawodawca na każdy podmiot korzystający ze środowiska, który musi ustalić we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnieść ją następnie na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego w przepisanym terminie (art. 284 ust. 1, art. 285 ust. 2 p.o.ś.). Wprawdzie w przypadku uchybienia takiemu obowiązkowi, organ ochrony środowiska może wydać decyzję, ale w sposób następczy, czyli z powodu właśnie uchybienia obowiązkowi wynikającemu z mocy prawa (por. wyroki NSA: z 09.03.2010 r., II OSK 435/09; z 22.12.2011 r., II OSK 1728/10; z 03.11.2015 r., II OSK 497/14; dostępne w CBOSA).
Skoro przedmiotowy wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty powinien zostać złożony do właściwego organu przed upływem terminu, w którym powinna być uiszczona opłata (art. 318 ust. 1 p.o.ś.), to upływał on z dniem 31 marca 2016 r.
Tymczasem w kontrolowanej sprawie ów wniosek wpłynął do organu I instancji, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, dopiero 31 marca 2022 r., a więc dokładnie 6 lat po ww. terminie.
Jest zasadą, że jeżeli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, przy czym rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie (i wykazanie) daty, w jakiej dowiedziała się ona o fakcie uchybienia terminu (por. wyrok NSA z 30.06.2022 r., III OSK 4918/21, CBOSA).
W ocenie Sądu, przyjmując nawet wariant najkorzystniejszy dla Wnioskodawcy, należy uznać, że o przyczynie i fakcie upływu (uchybienia) terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu uiszczenia opłaty, określonego w art. 318 ust. 1 p.o.ś., Wnioskodawca dowiedział się najpóźniej z chwilą doręczenia mu pierwszej decyzji Marszałka Województwa w przedmiocie wymierzenia opłaty za korzystanie ze środowiska za rok 2015 – czyli decyzji z 15 listopada 2017 r. ([...]) – co miało miejsce w listopadzie 2017 r. Fakt kwestionowania przez Skarżącego tej decyzji nie ma wpływu na regulację i zastosowanie art. 58 k.p.a. Skoro bowiem wówczas organ I instancji wydał decyzję o wymierzeniu opłaty podwyższonej, to najpóźniej w tym momencie Skarżący powziął wiedzę o tym – a przynajmniej powinien był się liczyć z tym – że nie wniósł o odroczenie płatności w przepisanym terminie. W konsekwencji najpóźniej od tego momentu należało liczyć 7-dniowy termin na złożenie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o odroczenie płatności.
Tak też przyjęto w, zapadłym w analogicznej sprawie Z. , ww. wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 154/23 (dot. roku 2016).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela i tę ocenę wyrażoną w ww. wyroku, w myśl której żadne okoliczności nie wskazują na to, że ów 7-dniowy termin rozpoczął bieg dopiero w dniu 22 marca 2022 r. (czyli 7 dni przed 29 marca 2022 r., kiedy to Z. nadał wniosek) albo później.
Tym samym zasadne jest stwierdzenie organów, że doszło do przekroczenia siedmiodniowego terminu na wystąpienie przez Wnioskodawcę o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o odroczenie płatności opłaty podwyższonej.
Odmienne stanowisko autora skargi – jakoby (s. 8): "Dopiero bezpośrednio przed złożeniem wniosku w niniejszej sprawie (zgodnie z informacjami od Skarżącej, już po 22 marca 2022 r.), Skarżąca zorientowała się, w jaki sposób Organ I instancji może interpretować kwestię zachowania terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej, w związku z czym w treści składanego wniosku zawarła ewentualny wniosek o przywrócenie terminu" – nie zasługuje na uwzględnienie, jawiąc się jako gołosłowne i podyktowane li tylko względami taktyki procesowej, a przez to zupełnie niewiarygodne. Dość powiedzieć, że autor skargi nie wyjaśnił nawet, co takiego wydarzyło się "już po 22 marca 2022 r.", co sprawiło, że Skarżący dopiero wówczas "zorientował się" w kwestii (nie)zachowania terminu do złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, że – jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy – stanowisko organu I instancji w tej kwestii pozostawało niezmienione co najmniej od listopada 2017 r.
Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym jeżeli wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z przekroczeniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 zd. pierwsze k.p.a., to organy administracji – a za nimi, dodajmy, sąd administracyjny – nie są już uprawnione do badania, czy samo uchybienie terminu, o przywrócenie którego skarżący się ubiegał, nastąpiło z przyczyn przez niego niezawinionych (por. wyrok NSA z 29.12.2022 r., I OSK 2440/19, CBOSA).
Już z tych względów zarzut naruszenia art. 58 § 1 i 2 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.
Niezasadny okazał się również drugi z zarzutów skargi – dotyczący naruszenia art. 15 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. i w zw. z art. 126 k.p.a. – już z tego powodu, że Skarżący nie wykazał, aby zarzucane naruszenie procedury administracyjnej, mające wyrażać się w "braku rozpoznania i braku odniesienia się do istotnych zarzutów odwołania", mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, jakkolwiek zaskarżone postanowienie SKO jest rzeczywiście bardzo lakoniczne i nawet nie referuje zarzutów zażalenia – a przy tym, dodajmy, zawiera stosunkowo liczne, jak na tak lapidarną formę, omyłki pisarskie – to te uchybienia proceduralne, jakkolwiek nie powinny mieć miejsca, pozostają jednak bez wpływu na wynik sprawy. Tym bardziej, że SKO, choć nader zwięźle, to w sposób dostatecznie jasny i kategoryczny odniosło się w uzasadnieniu swego orzeczenia do węzłowych kwestii spornych i wyraziło w tej mierze swe stanowisko. Sąd stanowisko organu, co do zasady, podziela, wszakże z istotną korektą w zakresie początkowego momentu biegu siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (który to 7-dniowy termin, zdaniem Sądu, należało liczyć najpóźniej od dnia doręczenia Z. decyzji Marszałka Województwa z 15 listopada 2017 r.).
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.