IV SA/Po 768/24

IV SA/Po 768/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Rejman
Monika Świerczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2024 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 lipca 2024 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r. poz. 390 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr [...], odmawiającą T. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że T. R. wnioskiem z dnia 1 czerwca 2023 r. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem D. R..
Decyzją z dnia 15.04.2024r. nr [...] Burmistrz Z. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego T. R.. Stwierdzono, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki pozytywne i negatywne z ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. oraz przesłanki wynikające z ustawy o świadczeniu wspierającym poza warunkiem z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym w zakresie w jakim uzależnia on prawo do wnioskowanego świadczenia od zawieszenia przez osobę sprawującą opiekę ustalonego prawa do renty. Wnioskodawca został poinformowany o konieczności dokonania wyboru świadczenia w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019r. sygn. akt SK 2/17. Jednocześnie w dniu 18.03.2024r. T. R. wyraźnie oświadczył, że nie zawiesi prawa do pobieranej renty.
Pismem z dnia 19.04.2023 r. T. R. wniósł odwołanie od decyzji Burmistrza Z. z dnia 15.04.2024. Powołanej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019r. sygn. akt SK 2/17.
Kolegium dokonując rozważań na gruncie przedmiotowej sprawy wyjaśniło, że z dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym, tj. z dniem 1 stycznia 2024r., został zmieniony art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który reguluje przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, na podstawie przepisów przejściowych, świadczenie pielęgnacyjne może być nadal przyznawane na dotychczasowych zasadach także po dniu 31 grudnia 2023r., w przypadkach określonych w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
W ocenie SKO materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., bowiem skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 1 czerwca 2023r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
W/w przepis utracił moc z dniem 9 stycznia 2020 r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz.U. poz. 1257).
Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, prawidłowa interpretacja 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty, jedynie gdy uprawiony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży wniosku o zawieszenie prawa do renty i nie uzyska decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09.05.2024r., sygn. akt I OSK 1367/23).
Jak uzasadnił NSA w wyroku z dnia 09.05.2024r., sygn. akt I OSK 1415/23: interpretacja art. 17 ust. 5 pkt la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, nie pozwala na równoczesne pobieranie świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt la ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno- rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ostatniej ustawy skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt la ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z tego przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze SKO uznało, że skoro T. R. oświadczył, że nie zawiesi prawa do pobieranej renty, to na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023r.) stanowi to negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium podkreśliło, że w aktualnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie opiekunom osób w wieku do ukończenia 18 roku życia - co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Sądu T. R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie uwzględniając w procesie wykładni derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, iż stronie skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po wejściu w życie w/w wyroku TK nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W ocenie skarżącego, w związku ze wskazanym poniżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, iż fakt pobierania świadczenia rentowego nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury skarżący stwierdził, że pogląd ten (mianowicie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a w zakresie wskazanym powyżej, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Ponadto zdaniem skarżącego, zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie jego uprawnień w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach mogłaby ona, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie [...] zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej jej renty lub [...] zł zanim renta zostałaby jej zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2023 wynosi [...] zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunat Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości [...] zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty [...]zł.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została bez naruszenia przepisów prawa.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Z. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Skoro skarżący złożył wniosek dnia 1 czerwca 2023 r. to bez wątpienia zastosowanie w sprawie będą miały przepisy sprzed nowelizacji.
Organy odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia uznały, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. pobiera on rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Powołany przepis, (obowiązującym do dnia 1 stycznia 2024 r.), stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Na gruncie niniejszej sprawy spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17. Zdaniem skarżącego, wyrok ten otworzył drogę do możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom z ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Natomiast orzekające w sprawie organy stanęły na stanowisku, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przeszkodę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Wskazać przyjdzie, że w powołanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł w części I, że art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.
W wyroku TK i w zapadłych na jego kanwie szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Zauważyć należy, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd, w myśl którego wyżej wskazana zasada nie znajduje wyłączenia w przypadku osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2024 r. o sygn. I OSK 2354/23, https://orzecznia.nsa.gov.pl). Podkreślić bowiem należy, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, nie pozwala - wbrew stanowisku skarżącego - na równoczesne pobieranie przez niego renty i świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20, podobnie m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 563/21, z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 349/21, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20).
W ocenie Sądu, powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego.
Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów.
Wydanie powołanego wyroku zakresowego nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Wyraźnie Trybunał Konstytucyjny zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Następnie wskazać należy, że w piśmiennictwie dostrzega się, że wyroki zakresowe pociągają za sobą pewne komplikacje w procesie stosowania prawa, rozszczepianie regulacji prawnej w drodze orzeczenia niekonstytucyjności na część zgodną i niezgodną z Konstytucją narusza jej konstrukcję całościową i może jej nadać taki kształt, który jest całkowicie nieadekwatny do intencji prawodawcy. Taka sytuacja ma także miejsce w niniejszym przypadku, gdyż na mocy powołanego wyroku usunięto z systemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku, gdyż stwierdzono w nim, że: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego,(...). W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki, np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia".
Niewątpliwie pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego, wywołaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje bowiem, że stan prawny wywołany powołanym wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego. I tak zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w powołanym wyroku, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu powołanego wyroku, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku).
Ponadto należy zauważyć, że dopuszczenie do sytuacji, by tylko jedna z kategorii osób uprawnionych do świadczeń z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., opiekun niepełnosprawnego członka rodziny, legitymujący się prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - miała dodatkową możliwość równoległego pobierania obu świadczeń (renty i świadczenia pielęgnacyjnego), godziłoby w wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej, niwecząc tym samym skutek powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w postaci jej konkretyzacji wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości - w odniesieniu do innych opiekunów, pozbawionych korzystania równolegle z systemu zabezpieczenia społecznego (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r. o sygn. I OSK 2501/23, https://orzecznia.nsa.gov.pl).
W przedmiotowej sprawie organ umożliwił skarżącemu dokonanie wyboru świadczenia. Skarżący w piśmie z dnia 18 marca 2024 r. wyraźnie oświadczył, że nie zawiesi prawa do pobierania renty (k. 90-94 akt. adm.). Skarżący stanął na stanowisku, że nie ma normy prawnej zakazującej pobierania obu świadczeń.
Zawieszenie prawa do emerytury (renty) na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Art. 103. W: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.).
Decyzja o zawieszeniu renty, która będzie skutkować wstrzymaniem wypłaty związanych z tym środków, skutecznie eliminuje zagrożenie kumulowania świadczeń i tym samym nadużywania prawa do zabezpieczenia społecznego.
W konsekwencji należało ocenić, że kontrolowane decyzje wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, bowiem nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania ustalonego prawa do renty.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze i wobec braku żądania przez Kolegium przeprowadzenia rozprawy.