IV SA/PO 726/22

IV SA/Po 726/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący/
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 354/23 - Wyrok NSA z 2024-03-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako SKO, Kolegium) decyzją z 19 września 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu sprawy z urzędu, stwierdziło nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 r. [...] w sprawie uchylenia decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta N. przez Kierownika Referatu Spraw Społecznych i Rodziny Urzędu Gminy i Miasta N. z 1 czerwca 2022 r. nr [...] oraz przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. P..
Wskazana na wstępie decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta N. decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r. nr [...], Kierownik Referatu Spraw Społecznych i Rodziny Urzędu Gminy i Miasta N. odmówił przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. P.. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że A. P. nie spełnia przesłanek ustawowych do otrzymania świadczenia z uwagi na datę powstania niepełnosprawności męża oraz fakt, że pobiera ona z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Po rozpoznaniu wniesionego w sprawie odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 12 lipca 2022 r. [...] [...]/22, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję oraz orzekło co do istoty sprawy przyznając A. P. świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2022 r. poprzez ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne przedłuża się do czasu upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii obowiązujących na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Motywując takie rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1143), dla wykładni i stosowania art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 615 ze zm. - dalej u.ś.r.). Ponadto, Kolegium podniosło, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku bowiem z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przestał obowiązywać z dniem 9 stycznia 2020 r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Kierownik Referatu Spraw Społecznych i Rodziny Urzędu Gminy i Miasta N. , działając z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta N. wniósł o weryfikację i zbadanie zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 r. nr [...], przyznającej A. P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad J. P. bez konieczności rezygnacji przez nią z otrzymywanego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W dniu 29 lipca 2022r. Kolegium działając na podstawie art. 61 § 1 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. wszczęło z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 r. nr [...], o czym zawiadomiło stronę z jednoczesnym pouczeniem o możliwości zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w aktach sprawy oraz wypowiedzenia się na piśmie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 61 § 4 i 10 § 1 k.p.a.).
W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania pełnomocnik A. P. pismem z 10 sierpnia 2022 r. wskazał, że popiera argumentację przedstawioną w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 r. [...]
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Kolegium stwierdziło, że wszechstronna i wnikliwa analiza akt sprawy oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 roku, [...], prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie zachodzi podstawa do stwierdzenia nieważności tejże decyzji, albowiem obarczona jest ona kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Kolegium zaznaczyło, że w stanie faktycznym sprawy bezspornym na dzień wydania badanej decyzji było, że A. P. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła, mając ustalone od prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i prawo to w dalszym ciągu realizuje. Kolegium wskazało, że skoro istnieje możliwość, że w konkretnym przypadku wysokość świadczenia pielęgnacyjnego może przewyższać świadczenie rentowe i jednocześnie wykluczać osobę spełniającą warunki do jego uzyskania w świetle przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., to uznać należy, że przepis ten ma charakter dyskryminujący i prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania osób dysponujących publicznym prawem podmiotowym do tego świadczenia. Problem ten dostrzegł Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazany przepis został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Kolegium wskazało, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 (dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako CBOSA) podkreślił, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie, narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP. Podkreślono, że celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Ustawodawca zróżnicował jednakże świadomie sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. Decyzja ustawodawcy pozostawała tym samym w pełnej zgodności z celem, któremu służyło wprowadzenie do systemu zabezpieczenia społecznego przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego i była racjonalna w sytuacji, gdy wysokość świadczenia pielęgnacyjnego była niższa od wysokości świadczeń wyłączających prawo do niego. NSA nie znalazł jednak przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt l lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie rozstrzygnął jednak ważkiej kwestii, tj. jak należy postępować w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się osoba mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jej rozstrzygnięcia musiały zatem podjąć się sąd administracyjne, z Naczelnym Sądem Administracyjnym na czele.
Jak zauważyło Kolegium w orzecznictwie sądów administracyjnych można zaobserwować zmianę w sposobie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Pierwotnie część sądów opowiadała się za wykładnią językową, przyjmując, że w sytuacji, gdy osoba sprawująca-opiekę ma ustalone prawo do świadczeń emerytalno-rentowych wykluczona jest prawna możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego wyżej przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych.
Jak zauważyło Kolegium w ostatnim czasie poglądy orzecznicze uległy zmianie. Aktualnie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegają potrzebę uzupełnienia wykładni językowej. W orzecznictwie wskazuje się, że powinnością, organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudniej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.
Aktualnie w orzecznictwie nie ma już wątpliwości, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie o charakterze emerytalno- rentowym, powinna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (np. rezygnacji z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego). Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do otrzymywanego świadczenia. Zawieszenie prawa do emerytury lub renty skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. W orzecznictwie sądów administracyjnych z Naczelnym Sądem Administracyjnym na czele uznaje się, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury lub renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta lub rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury/renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd o konieczności zawieszenia wypłaty świadczeń o charakterze emerytalno-rentowych w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest już trwale ugruntowany i powszechnie stosowany w najświeższym orzecznictwie.
W ocenie Kolegium naruszenie prawa, którym dotknięta jest decyzja z 12 lipca 2022 r. nr [...], ma charakter rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jej rozstrzygnięcie pozostaje bowiem w jawnej i oczywistej sprzeczności tak z literalnym brzmieniem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jak i ugruntowanym już i powszechnie aprobowanym, a opisanym wcześniej, orzecznictwem sądów administracyjnych, z Naczelnym Sądem Administracyjnym na czele. Badane rozstrzygnięcie o przyznaniu A. P. świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy pobiera ona rentę i nie dokonała wstrzymania jej wypłaty, nie może być zaakceptowane przez organy praworządnego państwa, albowiem prowadziłoby do nadzwyczajnego i nieusprawiedliwionego uprzywilejowania względem innych podmiotów znajdujących się w analogicznej sytuacji i rezygnujących ze świadczeń emerytalno-rentowych.
Na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17. Skarżąca zarzuciła również naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż uznana za nieważną decyzja Kolegium wydana została z istotnym naruszeniem prawa, podczas gdy odpowiada ona prawu. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z wnioskiem strony skarżącej na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosowanie do art. 120 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przechodząc do oceny zasadności samej skargi, wskazać należy, że przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 19 września 2022 r. nr [...], w której organ działając z urzędu, stwierdził nieważność własnej decyzji z 12 lipca 2022 r. nr [...] w sprawie uchylenia decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta N. przez Kierownika Referatu Spraw Społecznych i Rodziny Urzędu Gminy i Miasta N. z 1 czerwca 2022 r. nr [...] oraz przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. P..
Podlegająca kontroli w przedmiotowej sprawie decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym, który jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych. Oznacza to, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalone, że decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Dodać należy, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji winny być interpretowane ściśle, a ustalenie, że decyzja nie jest dotknięta jedną z nich, wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności kwestionowanego aktu. Skuteczność zarzutów wywodzonych z art. 156 § 1 k.p.a. zależy od wykazania szczególnej wadliwości decyzji podjętej w postępowaniu zwykłym, co wiąże się z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, uregulowaną w art. 16 k.p.a. Z zasady tej wynika, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub w ustawach szczególnych. Stwierdzenie nieważności decyzji jest zaś jednym z trybów nadzwyczajnych weryfikacji decyzji ostatecznych. Celem tego postępowania jest ustalenie, czy decyzja ostateczna dotknięta jest jedną w wad kwalifikowanych, enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Jedną z tych przesłanek jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że ta decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu zatem o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 12 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1107/11, LEX 1228463; 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2565/10, LEX 1219119; 27 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2449/10, LEX 1219108; 8 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 363/11, LEX nr 1145109; 14 marca 2012 r., sygn. .akt II OSK 2525/10, LEX 1145613; 19 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1192/10, LEX 1151823). W judykaturze podkreśla się, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa". Nie należy zatem utożsamiać tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa". Samo naruszenie prawa materialnego lub przepisów procedury, mające nawet istotny wpływ na wynik sprawy, nie stanowi bowiem podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa.
Podkreślić również należy, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie są oparte na uznaniu administracyjnym. Ustalenie zatem, że decyzja nie jest dotknięta jedną z nich, wyklucza stwierdzenie nieważności kwestionowanego aktu. Ponadto, trzeba podnieść, że kodeksowa konstrukcja nieważności oparta jest na założeniu istnienia przyczyny nieważności w momencie podejmowania decyzji administracyjnej. Rozstrzygające dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia jest stan prawny z dnia wydania decyzji. Na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani zmiana interpretacji przepisu prawa (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 396/14 - dostępny w CBOSA). Kontrola organu orzekającego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. zasadza się więc wyłącznie na ocenie stanu prawnego i faktycznego ustalonego na podstawie materiału dowodowego istniejącego w dacie wydania decyzji ostatecznej objętej tym postępowaniem (zob. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2832/12, CBOSA).
Ponadto wymaga podkreślenia, że rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, właściwy organ nie bada sprawy merytorycznie, lecz jedynie ustala, czy kwestionowana decyzja jest dotknięta wadą prawną. W konsekwencji powyższego, nie prowadzi już postępowania dowodowego, lecz orzeka w oparciu o stan sprawy istniejący w dacie wydania badanej decyzji. Wskazać również należy, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być zarzuty dotyczące nierzetelnego, czy niewyczerpującego zbadania przedmiotu sprawy.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności przyjęcie stanowiska opartego na interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikającej z orzecznictwa sądów administracyjnych, że zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury lub renty.
Odnosząc się do podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii posiadania przez skarżącą prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i niewstrzymania jej wypłaty, co w ocenie organu nie może być zaakceptowane przez organy praworządnego państwa, albowiem prowadziłoby do nadzwyczajnego i nieusprawiedliwionego uprzywilejowania względem innych podmiotów znajdujących się w analogicznej sytuacji i rezygnujących ze świadczeń emerytalno-rentowych, wskazać należy, że wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzeczono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w pkt II orzeczono, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 poz. 1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu.
Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucja regulacji.
Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.
Zauważyć nadto należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji, jak skarżący w niniejszej sprawie. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej.
Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Sąd rozpoznający niniejsza skargę wyraża stanowisko, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21 oraz wyroki WSA w Poznaniu z 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, z 16 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Po 730/21 – wszystkie dostępne w CBOSA). Marginalnie zauważyć tu należy, że nawet przyjęcie poglądu przeciwnego (o konieczności wyboru świadczenia) nie mogłoby skutecznie uzasadniać zaskarżonej decyzji – nie zmieniłoby to bowiem faktu, że w kwestii tej w orzecznictwie istnieje rozbieżność poglądów. Jak wyżej wskazano podzielenie jednego z konkurencyjnych poglądów nie może być uznane za rażące naruszenie prawa.
W ocenie Sądu w składzie orzekającym, z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru. Skarżąca, wbrew stanowisku Kolegium, nie musi, w opinii Sądu, występować do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jak wynika z powyższych rozważań Sądu, skarżąca mogła ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wypłata dwóch świadczeń naraz jawić się może jako pewne uprzywilejowanie. Zwrócić należy uwagę, że zdarzyć się może sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal uzyskuje dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.). Uprzywilejowanie to nie ma więc charakteru rażącego, a co więcej, do takiego uprzywilejowania pośrednio doprowadził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku o sygn. SK 2/17, stwierdzając że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic – co już podkreślono wyżej – aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17.
Uznając zatem, że w sprawie nie wystąpiła wymieniona w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. przesłanka uzasadniająca stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 lipca 2022 r. [...] w sprawie uchylenia decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta N. przez Kierownika Referatu Spraw Społecznych i Rodziny Urzędu Gminy i Miasta N. z 1 czerwca 2022 r. nr [...] oraz przyznania A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. P., w ocenie Sądu zasadnym jest uznanie przedmiotowej skargi za zasadną i uchylenie zaskarżonej decyzji.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).