IV SA/Po 715/25

IV SA/Po 715/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sąd. WSA Jacek Rejman Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi syndyka masy upadłości D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. uchyla poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 marca 2025 r., nr [...]; 3. stwierdza nieważność postanowienia Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 lipca 2025 r., nr [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 sierpnia 2025 r., nr [...]
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 11 czerwca 2025 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 marca 2025 r., [...], w przedmiocie ustalenia D. S. odpłatności za pobyt matki B. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] oraz odmowy zwolnienia z ponoszenia tej odpłatności.
Powyższe decyzje zostały wydane na następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 20 października 2020 roku matka strony - B. S. została przyjęta do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Decyzją z dnia 5 października 2020 roku, [...] ze zm., B. S. od dnia 1 kwietnia 2024 roku ustalono odpłatność w wysokości [...] złotych miesięcznie.
Natomiast decyzją z dnia 5 maja 2021 roku, [...] ze zm., Prezydenta Miasta [...] ustalił D. S. jako osobie zobowiązanej odpłatność za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] i zobowiązał do jej ponoszenia w sposób ustalony w tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 roku, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 maja 2021 roku, w przedmiocie ustalenia D. S. odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 stycznia 2022 roku, sygn. akt IV SA/Po 893/21, oddalił w całości skargę D. S. na decyzję SKO w [...] z 9 sierpnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 02 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1094/22, uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z 05 maja 2021 r., [...] W wyroku NSA wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające przyjęły, że D. S. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a ponadto strona jest jedną z osób obowiązanych do uiszczania opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej bowiem drugą osobą jest jej siostra – R. B., która co prawda zwolniona jest z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt B. S. w domu pomocy społecznej, ale ciąży na niej także ogólny, ustawowy obowiązek ponoszenia opłat wynikający z art. 61 u.p.s. W takim przypadku wysokość opłaty powinna zostać ustalona na podstawie art. 61 ust. 2e w zw. z art. 61 ust. 2f u.p.s., tj. proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Pomimo przedstawionych okoliczności organy przy ustalaniu opłaty nie uwzględniły treści ww. przepisu, ani też nie wyjaśniły w uzasadnieniu decyzji na jakiej podstawie całością opłaty obciążyły skarżącą. Skoro pojęcie osoby obowiązanej oznacza istnienie ogólnego obowiązku ustawowego ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, to w świetle art. 61 ust. 2f u.p.s. w przypadku ustalenia, że istnieje więcej niż jedna osoba objęta wskazanym obowiązkiem, nie jest możliwe, nawet w przypadku zwolnienia jednej z nich z obowiązku ponoszenia opłat, obciążenie drugiej osoby pełną opłatą za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Akta administracyjne sprawy wraz z wyrokiem NSA zostały zwrócone organowi I instancji 11 lipca 2025 r.
W międzyczasie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 marca 2023 roku, po rozpoznaniu odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 stycznia 2023 roku, [...], w przedmiocie ustalenia kwoty [...]złotych jako wydatków poniesionych zastępczo przez Miasto [...] w okresie od dnia 20 października 2020 roku do dnia 30 kwietnia 2022 roku za pobyt B. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...], odmowy odstąpienia od żądania zwrotu tej kwoty od D. S. oraz rozłożenia jej na raty - uchyliło zaskarżoną decyzję jedynie w części i orzekło co do istoty sprawy zmieniając datę wymagalności pierwszej z ustalonych przez organ I instancji rat. Na decyzję tę nie wniesiono skargi do WSA.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 maja 2023 roku, [...], utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 kwietnia 2023 roku, odmawiającą D. S. zwolnienia jej z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2023 roku, sygn. akt IV SA/Po 445/23, oddalił w całości skargę D. S. na decyzję Kolegium.
Prezydent Miasta [...] decyzją z 03 lipca 2023 r., [...], zmienił decyzję z dnia 5 maja 2021 r. w następujący sposób, że za okres od 1 lutego 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r. ustalił D. S. odpłatność na pobyt matki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie; od 01 kwietnia 2023 r. ustalił D. S. odpłatność na pobyt matki w DPS w wysokości [...] miesięcznie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 września 2023 roku, [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 10 lipca 2023 roku, [...], ponownie odmawiającą D. S. wnioskowanego zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w DPS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 roku, sygn. akt IV SA/Po 735/23, odrzucił skargę D. S. na decyzję Kolegium.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 grudnia 2023 roku, [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 listopada 2023 roku, [...], w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu kwoty poniesionej zastępczo przez Miasto [...] za okres od dnia 20 października 2020 roku do dnia 30 kwietnia 2022 roku za pobyt B. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2024 roku, sygn. akt IV SA/Po 169/24, oddalił w całości skargę D. S. na decyzję Kolegium.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 stycznia 2024 roku, [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2023 roku, [...], w przedmiocie ustalenia, zażądania zwrotu oraz rozłożenia na raty kwoty poniesionej zastępczo za okres od maja 2022 roku do października 2023 roku przez Miasto [...] za pobyt B. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Na decyzję tę nie wniesiono skargi.
Prezydent Miasta [...] decyzją z 20 września 2024 r., [...], zmienił decyzję z dnia 5 maja 2021 r. w następujący sposób, że 1. za okres od 1 lutego 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. ustalił D. S. odpłatność na pobyt matki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie; od 01 kwietnia 2024 r. ustalił D. S. odpłatność na pobyt matki w DPS w wysokości [...] miesięcznie; 2. zwolnił częściowo D. S. z odpłatności na pobyt matki w DPS w wysokości 50 % w okresie od 01 sierpnia 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. i ustalił kwotę oraz zobowiązał do jej ponoszenia w wysokości [...] zł miesięcznie.
Prezydenta Miasta [...] przywołaną we wstępie decyzją z 26 marca 2025 r. na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 60 ust. 1. art. 61 ust. 1, ust. 2, pkt 2 lit. b, art. 64 ust. 2, art. 106 ust. 5, art. 110 ust. 7, ust 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej (Dz.U z 2024r. poz. 1283 z póżn. zm.), zmienił swoją decyzję z dnia 5 maja 2021 r., w ten sposób, że:
1. ustalił D. S. odpłatność za pobyt matki B. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia 1 lutego 2025 roku na kwotę [...]złotych miesięcznie,
2. odmówił zwolnienia D. S. z ponoszenia ustalonej w pkt 1 odpłatności za pobyt matki - B. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...].
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że od dnia 1 lutego 2025 roku zmienił się średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] i wynosi [...] złotych (zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 22 stycznia 2025 roku). Mieszkanka Domu - B. S. od dnia 1 kwietnia 2024 roku ponosi odpłatność na kwotę [...]złotych miesięcznie. Różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez B. S. od dnia 1 lutego 2025 roku wynosi [...] złotych miesięcznie. Na D. S. przypada [...] tej kwoty, tj. [...] złotych, natomiast druga połowa przypada na zstępnych po jej zmarłej siostrze. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 lutego 2025 roku oraz w oparciu o zgromadzoną dokumentację organ ustalił, że D. S. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. W styczniu 2025 roku na dochód rodziny strony składało się jej wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] złotych, emerytura męża w wysokości [...] złotych oraz wynagrodzenie męża z tytułu umowy zlecenie zgodnie z oświadczeniem w wysokości [...] złotych. Łączny dochód rodziny wyniósł [...] złotych, a na osobę [...] złotych. Organ zważył, że dochód rodziny przekracza kwotę [...]% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co obliguje stronę do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości [...] różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a opłatą wnoszoną przez B. S.. W trakcie przeprowadzania wywiadu strona oświadczyła, że mimo znacznych dochodów nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu matki w DPS z uwagi na wysokie koszty utrzymania oraz wydatki związane z leczeniem. Strona przedstawiła, że w styczniu 2025 roku miesięczne wydatki strony wyniosły [...] zł. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że strona choruje przewlekle, do dnia 31 sierpnia 2024 r. miała ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W świetle art. 64 ustawy o pomocy społecznej organ ustalił, że jakkolwiek w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające częściowe zwolnienie strony z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, to po dokonaniu analizy dochodu rodziny, wydatków i możliwości - postanowił odmówić takiego zwolnienia. W związku z powyższym, zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5, organ I instancji orzekł, jak w swojej decyzji z 26 marca 2025 r.
Od decyzji Prezydenta [...]. z 26 marca 2025 r. odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu wniosła D. S. zaskarżając ją w całości. Odwołująca się zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że nie spełnia ona żadnej z przestanek umożliwiających zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, podczas gdy:
- katalog przestanek wymienionych w ww. przepisie jest otwarty,
- podniesione przez nią okoliczności wskazują na naruszanie przez jej matkę obowiązków rodzinnych,
- załączona dokumentacja w postaci rachunków za leki i leczenie jest dowodem na to, że zmaga się od wielu miesięcy z chorobami przewlekłymi;
2. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz:
- bezpodstawne odmówienie uwzględnienia poniesionych wydatków na zakup niezbędnego sprzętu AGD,
- nieuwzględnienie wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej,
- wskazanie w decyzji, że udzielona jej ulga za rok miniony nie została wykorzystana, mija się z logiką, gdyż organ był w posiadaniu jej oświadczenia, a ponadto kwoty zostały częściowo uzyskane na drodze egzekucji administracyjnej.
Wskazując na powyższe, Odwołująca się wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie co do istoty i zwolnienie jej z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w okresach objętych decyzją z dnia
26 marca 2025 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Do powyższego odwołania Odwołująca się załączyła kopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 08 kwietnia 2025 r., sygn. akt [...], o ogłoszeniu upadłości dłużnika, którym jest D. S., jako osoba fizyczna nieprowadząca działalność gospodarczą (pkt 1), wyznaczeniu syndyka, którego funkcję pełnić będzie: M. M. (nr [...]) (pkt 4 postanowienia).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 11 czerwca 2025 r. na podstawie art. 14 ustawy z dnia 12 mara 2004 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...]. z 26 marca 2025 r.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium w pierwszej kolejności przywołało dotychczasowy stan faktyczny sprawy, a następnie odwołując się do przepisów ustawy o pomocy społecznej: art. 2 ust. 1 art. 60 ust. 1, art. 61, art. 64, art. 101 ust. 5, art. 103 ust. 2 oraz przepisów postępowania administracyjnego uznało, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...] od 1 lutego 2025 r. wynosi [...] zł. D. S. jest osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt matki w tym DPS. Połowa kwoty pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a tym co ponosi sama mieszkanka DPS w [...]. przypada na odwołującą się. Druga połowa przypada na zstępnych po zmarłej siostrze Odwołującej się, tj. drugiej córce B. S.. Organ ustalił dochód na członka rodziny Odwołującej się na kwotę [...]zł, co przekracza 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (300 % x [...] zł = [...] zł). Następnie, organ odwoławczy uwzględniając miesięczne dochody Odwołującej się oraz środki pozostałe po poniesieniu miesięcznych wydatków utrzymania, uznał za zasadne odmówić zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki Odwołującej się w DPS.
Skargę na decyzję SKO z 11 czerwca 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła D. S. zaskarżając ją w całości i zarzucając:
1) naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe przez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania bez udziału syndyka masy upadłości pomimo wydania w dniu 8 kwietnia 2025 roku przez Sąd Rejonowy w K. postanowienia o ogłoszeniu upadłości D. S. i wyznaczeniu syndyka masy upadłości,
2) naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji zmieniającej decyzję z dnia 5 maja 2021 roku o numerze [...] w sytuacji, w której decyzja ta została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2024 roku w sprawie I OSK 1094/22, a w konsekwencji wyeliminowana z obrotu prawnego, co wyklucza możliwość jej zmiany w jakimkolwiek zakresie,
3) naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji zmieniającej decyzję z dnia 5 maja 2021 roku o numerze [...] poprzez ustalenie nowej wysokości odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] i odmowę zwolnienia z tej odpłatności w sytuacji, w której nie zaszły przesłanki takiej zmiany wskazane w tym przepisie ustawy,
4) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy pomocy społecznej przez ich błędne zastosowanie i ustalenie odpłatności D. S. za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] od 1 lutego 2025 roku w wysokości [...] zł miesięcznie w sytuacji, w której skarżąca choruje przewlekle, ponosi bardzo duże koszty leczenia i rehabilitacji, ma bardzo wysokie zadłużenie, jest niewypłacalna, ogłoszono jej upadłość, ma miesięcznie do dyspozycji jedynie kwotę równą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, która nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb,
5) naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie i odmowę zwolnienia D. S. z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w sytuacji, w której skarżąca choruje przewlekle, ponosi bardzo duże koszty leczenia i rehabilitacji, ma bardzo wysokie zadłużenie, jest niewypłacalna, ogłoszono jej upadłość, ma miesięcznie do dyspozycji jedynie kwotę równą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, która nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb, a ponadto matka skarżącej rażąco naruszała obowiązki rodzinne względem skarżącej,
6) naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 105 kpa przez brak umorzenia postępowania w sytuacji, w której postępowanie było bezprzedmiotowe w całości z powodu uchylenia decyzji z dnia 5 maja 2021 roku o numerze [...] wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2024 roku w sprawie I OSK 1094/22, co skutkowało jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego, a w konsekwencji wykluczeniem możliwości jej zmiany w jakimkolwiek zakresie,
7) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik - sprawy, to jest art. 7 kpa, art. 8 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, całkowite pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych (ogłoszenie upadłości D. S. w związku z jej niewypłacalnością, konsekwencje prowadzenia wobec D. S. postępowania upadłościowego, dysponowanie przez D. S. jedynie kwotą równą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 2 lutego 2024 roku wyroku w sprawie I OSK 1094/22 uchylającego zmienianą w niniejszym postępowaniu decyzję, częściowe pokrycie ustalonej dotychczas odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w drodze egzekucji administracyjnej) oraz dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna D. S. uzasadnia ustalenie odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia 1 lutego 2025 roku w wysokości [...] złotych miesięcznie oraz odmowę zwolnienia z tej odpłatności.
Mając powyższe na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z poprzedzającą ją decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz umorzenie postępowania w całości oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Ponadto, skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów:
a) postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 kwietnia 2025 roku w sprawie [...] - na wykazanie faktów ogłoszenia upadłości D. S. w toku niniejszego postępowania, wyznaczenia syndyka masy upadłości, prowadzenia postępowania administracyjnego bez udziału syndyka, niewypłacalności D. S.,
b) obwieszczenie zarządzenia o wpisaniu do repertorium wniosku o ogłoszenie upadłości, obwieszczenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, obwieszczenie informacji o prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości - na wykazanie faktów ogłoszenia upadłości D. S. w toku niniejszego postępowania, chwili złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości, wyznaczenia syndyka masy upadłości, prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału syndyka, niewypłacalności D. S.,
c) wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2024 roku w sprawie I OSK 1094/22 - na wykazanie faktów wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku uchylającego decyzję, którą zmienia decyzja organu I instancji, prowadzenia przez organy I i II instancji postępowania z całkowitym pominięciem faktu wydania tego wyroku, bezprzedmiotowości niniejszego postępowania,
d) dyspozycji syndyka, odpowiedzi banku z dnia 25 kwietnia 2025 roku - na wykazanie faktów aktualnej sytuacji materialnej D. S., dysponowania przez skarżącą jedynie kwotą równą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, braku możliwości ponoszenia przez skarżącą odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty i przedstawiła szczegółową argumentację na ich poparcie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie wskazując, że całkowicie podtrzymuje swoje wywody przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Skarżąca pismem procesowym z 04 września 2025 r. poinformowała Sąd o wszczęciu ponownego postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS oraz przedłożyła kserokopię postanowienia Prezydenta Miasta [...] z 25 lipca 2025 r. o wznowieniu postępowania w sprawie decyzji z 26 marca 2025 r., nr [...] zmieniającej decyzję Prezydenta Miasta [...]. z 05 maja 2021 r.
Następnie pismem z 09 września 2025 r. skarżąca przedłożyła kserokopię decyzji Prezydenta Miasta [...]. z 21 sierpnia 2025 r. o uchyleniu decyzji z 26 marca 2025 r., nr [...], ustalającej D. S. odpłatność za pobyt matki w DPS i odmawiającej zwolnienia w tej odpłatności (pkt 1 decyzji) i umarzającej postępowanie wszczęte w sprawie zmiany odpłatności na pobyt B. S. w DPS w [...]. ustalonej decyzją z 05 maja 2021 r. z uwagi na jej bezprzedmiotowość.
Na rozprawie przed WSA w Poznaniu w dniu 11 września 2025 r. Sąd stwierdził, że wobec sędziego sprawozdawcy asesora WSA Sebastiana Michalskiego zaistniała przesłanka wyłączenia wskazana w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., bowiem sędzia ten orzekał w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 893/21, w której wyrok został uchylony przez NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 1094/22.
Następnie Sąd wezwał organ odwoławczy do przedstawienia oryginałów akt administracyjnych pierwszej i drugiej instancji spraw, w których wydane zostały:
- decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 września 2024 roku znak: [...] w sprawie zmiany decyzji z 05 maja 2021 r. i ustaleniu odpłatności za pobyt w DPS;
- postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 lipca 2025 roku znak: [...] w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Miasta [...] z 26 marca 2025 r. w oraz
- decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 sierpnia 2025 roku znak: [...] o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z 26 marca 2025 r. i umorzeniu postępowania w sprawie zmiany decyzji o odpłatności za pobyt w DPS.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie organ przedłożył Sądowi dwa pliki dokumentów, w skład którego wchodziły: decyzja Prezydenta Miasta [...] z 21 sierpnia 2025 r. wraz z dowodem jej doręczenia D. S., część D - Plan pomocy i działań na rzecz osoby i rodziny z 20 sierpnia 2025 r., postanowienie Prezydenta Miasta [...] z 25 lipca 2025 r., decyzja Prezydenta Miasta [...] z 26 marca 2025 r. wraz dowodem jej doręczenia skarżącej oraz akta administracyjne skompletowane po wydaniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z 5 października 2020 r. w sprawie ustalenia odpłatności B. S. i następnie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 05 maja 2021 r.
Na rozprawie przed WSA w Poznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. Przewodnicząca stwierdziła, że z ogólnodostępnej strony internetowej Krajowego Rejestru Zadłużonych prowadzonej przez Ministerstwo Sprawiedliwości wynika, że Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2025 r., prawomocnym z dniem 9 maja 2025 r. ogłosił upadłość dłużnika, którym jest D. S. jako osoba fizyczna nieprowadząca działalność gospodarczą (pkt 1 postanowienia) i wyznaczył syndyka, którego funkcję będzie pełnić: M.M. (pkt 4 postanowienia). Z tego względu za stronę skarżąca Sąd uznał syndyka masy upadłości dłużnika D. S., którego należało zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym. Nadto, Sąd uznał za zasadne ustalić, czy decyzja Prezydenta Miasta [...]. z 21 sierpnia 2025 r. o uchyleniu decyzji z 26 marca 2025 r. i umorzeniu postępowania w sprawie zmiany odpłatności na pobyt w DPS została zaskarżona w trybie instancji do SKO w [...].
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, SKO w [...] przekazało informację udzieloną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]., z której wynika, że decyzję z 21 sierpnia 2025 r. D. S. odebrała w dniu 03 września 2025 r. i nie wniosła na tą decyzje odwołania za pośrednictwem Ośrodka.
Na rozprawie przed WSA w Poznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. nie stawił się nikt. Przewodnicząca stwierdziła prawidłowe zawiadomienia: syndyka masy upadłości dłużnika D. S. (k. 93 akt sąd.) oraz organu – SKO w [...] (k. 91 i 92 akt sąd.) o terminie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej także jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Nadto, w tym miejscu Sąd wskazuje, że nie jest związany zasadą zakazu orzekania na niekorzyść skarżącego w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Nadto, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne oraz akta sądowe.
Sąd rozpoznający sprawę nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi. W myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie chodzi zatem o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, z których wynikają informacje znane Sądowi z urzędu, jak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w toku niniejszej sprawy, czy dane wynikające z ogólnodostępnych rejestrów. Należy podkreślić, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Celem postępowania, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń.
Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 czerwca 2025 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 26 marca 2025 r. w sprawie ustalenia D. S. odpłatności za pobyt matki w DPS i odmawiającej zwolnienia z obowiązku poniesienia tej odpłatności.
W świetle zgromadzonych akt sprawy niewątpliwie skarżąca już na etapie odwołania z 14 kwietnia 2025 r. (wpłynęło do organu I instancji w dniu 15 kwietnia 2025 r.) od decyzji Prezydenta Miasta [...] z 26 marca 2025 r. przedłożyła kopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 kwietnia 2025 r. o ogłoszeniu upadłości dłużnika, którym jest D. S. jako osoba fizyczna nieprowadząca działalność gospodarczą (pkt 1 postanowienia) i wyznaczeniu syndyka, którego funkcję będzie pełnić: M. M (pkt 4 postanowienia). Okoliczności tej nie uwzględnił organ odwoławczy rozpatrujący odwołanie od decyzji organu I instancji z 26 marca 2025 r., co stanowi o istotnym naruszeniu prawa. Ustanowienia syndyka masy upadłości skarżącej nie uwzględnił także organ I instancji wszczynający 25 lipca 2025 r. wznowieniowe postępowanie administracyjne w sprawie decyzji o zmianie wysokości odpłatności za pobyt matki skarżącej w DPS w [...]. W tym miejscu tylko ubocznie Sąd zauważa, że organ I instancji wszczynając postępowanie wznowieniowe i uchylając decyzję z 26 marca 2025 r. i umarzając postępowanie w sprawie zmiany decyzji w przedmiocie odpłatności za pobyt w DPS (decyzja z 21 sierpnia 2025 r.) zupełnie pominął, że decyzja z 26 marca 2025 r., utrzymana w mocy decyzją SKO w [...] z 11 czerwca 2025 r., podlegała już w dacie wszczęcia postępowania wznowieniowego kontroli sądowoadministacyjnej w ramach art. 134 § 1 p.p.s.a.
Sąd podkreśla, że ogłoszenie upadłości wywiera skutki w sferze procesowej upadłego. Prawo upadłościowe w tytule V reguluje postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (upadłość konsumencka). Zgodnie z art. 491(2) ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 794 ze zm., dalej "p.u.") w postępowaniu tym odpowiednie zastosowanie znajduje w szczególności art. 144 ust. 1 i 2 p.u., zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Przepis art. 144 ust. 2 p.u. zakłada bezwzględne podstawienie syndyka w miejsce upadłego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje stroną tych postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) jest zaś syndyk. Ogłoszenie upadłości nie wpływa natomiast na zdolność procesową upadłego, zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe, jej wyznacznikiem w odniesieniu do osób fizycznych jest posiadanie zdolności do czynności prawnych (zob. wyrok NSA z 7 października 2022 r., sygn. akt I OSK 984/19, CBOSA, oraz przywołane tam orzecznictwo i doktryna).
Masa upadłości powstaje z dniem ogłoszenia upadłości i służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W skład masy upadłości wchodzi zatem wszystko, co może być spieniężone, a tym samym ma szansę zostać użyte na zaspokojenie wierzytelności; nie wchodzą w skład masy jedynie te składniki, które z mocy ustawy są z niej wyłączone (J. Jacyszyn, Nowe prawo upadłościowe i naprawcze (ogólna charakterystyka), "Przegląd Prawa i Administracji" 2004/64, s. 73). Sąd Najwyższy, podzielając stanowiska wyrażone w doktrynie, wielokrotnie stwierdził, że postępowanie dotyczy masy upadłości lub przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego, bez różnicy, czy chodzi w nich o pozycje czynne lub bierne masy upadłości, jak też bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie lub ustalenie, jeżeli tylko wynik postępowania mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego (wyrok SN z 14.02.2003 r., IV CKN 1750/00, PB 2003/7–8, s. 25; uchwała SN z 24.05.2002 r., III CZP 25/02, OSNC 2003/7–8, poz. 94; uchwała SN z 10.02.2006 r., III CZP 2/06, OSP 2008/6, poz. 71).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Poznaniu z 21 stycznia 2021 r. (sygn. akt IV SA/Po 275/20, CBOSA i przywołane tam orzecznictwo i doktryna), że syndyk jest zastępcą pośrednim upadłego, którego legitymacja w postępowaniu dotyczącym masy upadłości została przez ustawodawcę wyłączona. Oznacza to, że uprawnionym do odbioru świadczenia zasądzonego orzeczeniem jest wyłączenie syndyk, tylko on jest uprawniony do żądania nadania na swoją rzecz klauzuli wykonalności i wyegzekwowania świadczenia od dłużnika. Przyjęcie koncepcji, że świadczenie ulega zasądzeniu na rzecz upadłego, mogłoby mieć miejsce wtedy, gdyby syndyk był zastępcą bezpośrednim upadłego lub jego przedstawicielem ustawowym i występowałby w procesie w imieniu i na rzecz upadłego. Tak wszakże nie jest na gruncie art. 144 (zob. D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, pod red. A. J. Witosza, Warszawa 2017, teza 12 do art. 144; por. też S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Komentarz, Warszawa 2020, art. 144 Nb 1-2).
W ocenie Sądu rozważania dotyczące pozycji syndyka masy upadłości w postępowaniach sądowych (cywilnych) i wydawanych w nich wyroków, należy odpowiednio odnieść także do postępowań administracyjnych oraz zapadających w nich rozstrzygnięć (decyzji administracyjnych), i to nie tylko przyznających określone świadczenia (szerzej: uprawnienia), ale także – jak w kontrolowanym postępowaniu – nakładających określone obowiązki. W konsekwencji należy przyjąć, że adresatem takiej decyzji powinien być nie upadły, lecz syndyk masy upadłości, który nie działa "w imieniu upadłego", lecz "w imieniu własnym", a jedynie "na rzecz upadłego".
W konsekwencji Sąd w niniejszym składzie podziela ten nurt w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jako właściwego adresata rozstrzygnięć administracyjnych dotyczących masy upadłości wskazuje się syndyka, a nie upadłego (por. m.in. wyroki NSA: z 09.06.2016 ., II GSK 243/15; z 24.02.2015 r., II FSK 1910/14; z 22.06.2010 r., I GSK 989/09; z 14.09.2007 r., II FSK 996/06; a także wyroki WSA: z 31.01.2019 r., IV SA/Po 631/18; z 11.12.2018 r., II SA/Kr 1165/18, dostępne CBOSA). W szczególności Sąd podziela pogląd wyrażony w powyżej przywołanym orzecznictwie sądów adminsitracyjnych, w myśl którego adresatem zaskarżonej decyzji, także w przedmiocie określenia opłaty powinien być syndyk masy upadłości, jako strona postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących masy upadłości a nie sam upadły. Wszelkie należności publicznoprawne przypadające za okres po ogłoszeniu upadłości są, bowiem należnościami w stosunku do masy upadłości.
Z akt sprawy wynika, że prawomocnym postanowieniem SR w K. z dnia 08 kwietnia 2025 r. ogłoszono upadłość skarżącej i wyznaczono syndyka masy upadłości. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne dotyczyło masy upadłości w rozumieniu art. 61 p.u., albowiem wydane decyzje zobowiązują upadłą do ponoszenia z jej majątku określonej kwoty tytułem odpłatności za pobyt matki w DPS. Z tego powodu zaskarżone decyzje oraz postępowanie wznowieniowe, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, powinno być prowadzone z syndykiem, który jest jego stroną. W niniejszej sprawie nie powinno, zatem budzić wątpliwości, że wynik kontrolowanego postępowania administracyjnego, ucieleśniony w zaskarżonej decyzji, może mieć wpływ na stan masy upadłości i, w konsekwencji, na możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłej – skoro skarżąca D. S., na mocy zaskarżonej decyzji, zobowiązana została do uiszczenia określonej kwoty odpłatności na pobyt matki w DPS oraz odmówiono jej zwolnienia od uiszczania tej odpłatności, co finalnie może skutkować uszczupleniem masy upadłości – a więc że jest to postępowanie administracyjne "dotyczące masy upadłości" w rozumieniu art. 144 ust. 1 p.u. W konsekwencji jako adresata zaskarżonej decyzji należało wskazać syndyka, a nie skarżącą D. S.. W tym stanie sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest obarczoną wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (wadą nieważności) z naruszeniem art. 144 ust. 1 i 2 p.u.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 i art. 144 ust. 1 i 2 p.u. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 czerwca 2025 r., [...] i orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Wydane następnie w postępowaniu wznowieniowym kolejne akty, jak postanowienie Prezydenta Miasta [...]. z 25 lipca 2025 r. i decyzja Prezydenta Miasta [...]. z 21 sierpnia 2025 r., jako wydane już po ogłoszeniu upadłości postanowieniem SR w K. z 08 kwietnia 2025 r., z tego samego powodu obarczone są wadą nieważności. Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, że powyższe akty Prezydenta Miasta [...] postanowienie z 25 lipca 2025 r. i decyzja z 21 sierpnia 2025 r., jako dotyczące wznowienia postępowania w sprawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 26 marca 2025 r. oraz jej uchylenia, są aktami wydanymi w granicach sprawy będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 i art. 144 ust. 1 i 2 p.u. stwierdził nieważność postanowienia Prezydenta Miasta [...]. z 25 lipca 2025 r., nr [...] i decyzji Prezydenta Miasta [...]. z 21 sierpnia 2025 r., nr [...], jak orzekł w pkt 3 sentencji wyroku.
Natomiast decyzja poprzedzająca zaskarżoną decyzję w niniejszej sprawie - Prezydenta Miasta [...]. z 26 marca 2025 r., nr [...] - jako wydana jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, ale odnosząca się do masy upadłości, w takim znaczeniu, że wydane w tym postępowaniu orzeczenie ma wpływ na stan aktywów upadłej, winna zostać uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit c p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 144 ust. 1 p.u., jak Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku.
W tym stanie sprawy, Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze, ponieważ sprawa winna być rozstrzygnięta przez organ I instancji z udziałem i przeciwko syndykowi masy upadłości dłużnika D. S..
Sąd nie orzekł o kosztach postępowania sądowego, albowiem strona skarżąca działanie w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a.) oraz skarżąca występowała przed Sądem samodzielnie, nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.