IV SA/PO 702/23

IV SA/Po 702/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Józef Maleszewski
Monika Świerczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 27 marca 2023 r. , nr [...] 2. nakazuje zwrócić na rzecz skarżącej E. S. nienależnie uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł (dwieście złotych).
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 sierpnia 2023 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 27 marca 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium podniosło, że Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 27.03.2023 r. odmówił E. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - S. K.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 7.03.2023 r. E. S. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz matki. Organ ustalił, że S. K. ma obecnie [...] lat, a do wniosku załączono orzeczenie z dnia [...] r., z którego wynika, że nie da się ustalić, kiedy powstała u niej niepełnosprawność. Organ I instancji podkreślił, że zgodnie z zasadą legalności, wyrażoną w art. 6 k.p.a. działa na podstawie przepisów prawa w aktualnym brzmieniu, a zatem uwzględnia obecną treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Prezydent Miasta P. zaznaczył, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt: K 38/13 nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego.
Od decyzji odwołanie złożyła E. S., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
SKO w P. wskazało, że stosownie do treści przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2023.390 t.j. dalej: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Kolegium zaznaczyło, że w dniu 7.02.2023 r. zostało wydane przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym S. K., ur. [...] r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 25.10.2022 r.
W ocenie SKO art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (np. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19; z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16).
Pomimo powyższego, rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest zdaniem Kolegium prawidłowe. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".
W orzecznictwie podkreśla się, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale "z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała łub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (vide: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, pub. CBOSA). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (vide: wyrok NSA z 13 maja 2015 r" I OSK 2820/13, pub. CBOSA)" - cyt. za WSA w Białymstoku z dnia 19.02.2019 r., sygn. akt: II SA/Bk 820/18.
W dniu 16.03.2023 r. z E. S. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, w czasie którego ustalono, że sprawuje ona całodobową opiekę nad matką S. K. - świadczy opiekę higieniczną, podaje leki, przygotowuje posiłki, robi pranie, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe i w związku z wykonywaniem tych czynności nie może podjąć pracy zarobkowej.
Organ odwoławczy podkreślił, że samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez stronę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który - w ocenie Kolegium - nie występuje.
Wnioskodawczyni ma [...] lat, a ostatni raz pracowała zarobkowo w 1995 r., czyli niespełna 30 lat temu. Nadto S. K. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskała w dniu [...] r. i wynika z niego, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25.10.2022 r. Mając na uwadze ww. okoliczności nie sposób uznać, że wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność podejmowania opieki nad matka, lecz nie podejmowała jej z innych przyczyn.
Zdaniem SKO świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu "w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5.03.2021 r. sygn. akt: II SA/Po 634/20).
Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu E. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P., a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że zasadna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mamą skarżącej z uwagi na brak związku przyczynowego, między niepodejmowaniem przeze nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mamą.
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywatela,
b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w decyzji wszelkich okoliczności, którymi kierował się organ wydając decyzję, w szczególności na brak uwzględnienia wyjaśnień złożonych przez stronę, jak też przez brak przesłuchania skarżącej oraz nie uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie skutkowały brakiem podejmowania przeze nią zatrudnienia na przestrzeni ostatnich lat,
c ) art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art 10 § 1 k.p.a. w zw. art. 15 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania dowodowego i tym samym pozbawienie skarżącej prawa do wyjaśnienia w sposób swobodny swojego stanowiska oraz do wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego w toku instancji administracyjnej, a w konsekwencji naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.
Skarga została uwzględniona, ponieważ organ dokonał dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego na okoliczność ustalenia, że nie istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Organ pierwszej instancji uznał, że z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., wnioskowane świadczenie nie może być przyznane.
Poglądu tego nie podzielił organ odwoławczy wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Skutkiem tego orzeczenia jest, zdaniem organu odwoławczego, stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Organ odwoławczy wskazał też, że omawiany przepis - art. 17 ust. 1b ustawy, jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.
Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, zawarte w zaskarżonej decyzji, dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za niecelowe jego powielanie. Sąd podziela też pogląd organu odwoławczego, że wadliwe w tym zakresie było stanowisko organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy uznał jednak, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane z uwagi na fakt, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Odnosząc się do zaprezentowanego przez Kolegium argumentu przemawiającego za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. braku związku przyczynowo-skutkowego dot. niepodejmowania pracy przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad jej matką należy wskazać, że sformułowanie "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" zawarte w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Łd 1008/17).
Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. in fine w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.
Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy uznanie przez Kolegium, że nie istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką miało charakter uznania dowolnego, nie mającego odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Faktem jest bowiem, że skarżąca nie pracuje, opiekuje się swoją matką w sposób należyty, a opieka ta ma charakter stały oraz jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie pracy nawet na niewielką część etatu. Co więcej, z akt wynika, że skarżąca jest zdolna do pracy tyle, że ze względu na wcześniejsze opiekowanie się innymi członkami rodziny nie miała możliwości podjęcia zatrudnienia.
Dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a rezygnacją z zatrudnienia Sąd nie podzielił zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądu, iż z racji tego, że aktywność zawodowa skarżącej ustała w 1995 r., brak jest możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy bowiem podkreślić, że przepis zawarty w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w odniesieniu do aktywności zawodowej opiekuna osoby niepełnosprawnej przewiduje dwie sytuacje - rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie. Są to dwa różne stany - rezygnacja oznacza, że opiekun bezpośrednio przed podjęciem się sprawowania opieki wykonywał pracę zarobkową, ale w związku z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych zmuszony był do jej zaprzestania. Niepodejmowanie zatrudnienia oznacza, że opiekun, pomimo tego, że jest zdolny do pracy i ma obiektywne możliwości jej podjęcia, nie czyni tego ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny. Przy czym w obu wypadkach chodzi o taki zakres opieki, który uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej nawet w najmniejszym wymiarze.
Osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej (tak wyrok WSA w Gdańsku z 18.10.2023 r., II SA/Gd 408/23, LEX nr 3618632).
W ocenie Sądu, w świetle danych z wywiadu środowiskowego wynika, iż nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej, posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej i angażującej opieki. Jest osobą leżącą, , wymaga regularnej wymiany środków higienicznych, wymiany pościeli, podawania leków, pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, takich jak mycie, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich. Nie są to zatem czynności, które zazwyczaj wykonują dorosłe dzieci niepełnosprawnych rodziców, jak zdaje się uważać organ odwoławczy. Zdaniem Sądu są to czynności daleko wykraczające poza zwykłą troskę i pomoc rodzicom, bowiem angażują skarżącą zarówno w ciągu całego dnia, jak i w porze nocy.
Z kolei z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, to jest od dnia 25.10.2022 r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że matka skarżącej, ze względu na wiek i stwierdzone schorzenia nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że stan matki skarżącej sukcesywnie się pogarszał, a konieczność opieki nad nią istniała znacznie wcześniej aniżeli wynika to ze złożonego wniosku o przyznanie świadczenia. Wynika to również z wywiadu środowiskowego i opisanego w nim stanu podopiecznej. Z doświadczenia życiowego wynika, że takie schorzenia, jakie stwierdzono u matki skarżącej nie powstają z dnia na dzień, ale są wynikiem dłuższego procesu. Dopiero jednak uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym otworzyło skarżącej możliwość domagania się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym ubiegający się o świadczenie wystąpił o przyznanie świadczenia. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W świetle powyższych rozważań, nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłanki do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O zwrocie nienależnie uiszczonego wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a.
Organ, ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany będzie do uwzględnienia przedstawionych wyżej rozważań Sądu i ich zastosowania przy wydaniu decyzji.