IV SA/Po 70/20

IV SA/Po 70/20 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Maria Grzymisławska-Cybulska
Monika Świerczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II OSK 3105/20 - Wyrok NSA z 2023-09-14
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 5 ust. 1. par. 6, par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska- Cybulska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska-Matela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., znak: [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. (zwany dalej "PPIS") nie stwierdził u M. N. (zwanej dalej również "skarżącą") choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115). Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. (zwanego dalej: "PWIS") z dnia [...] maja 2007 r., znak: [...]
Wyrokiem z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 381/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na ww. decyzję z dnia [...] maja 2007 r. Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 179/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Następnie, wyrokiem z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 453/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję PWIS z dnia [...] maja 2007 r., znak: [...] i poprzedzającą ją decyzję PPIS z dnia [...] stycznia 2007 r., znak: [...]
Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...], nie stwierdził u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869). Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., znak: [...], PWIS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wyrokiem z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 666/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję PWIS z dnia [...] maja 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję PPIS, wskazując na konieczność przeprowadzenia dodatkowego, uzupełniającego postępowania dowodowego, w celu usunięcia rozbieżności pomiędzy orzeczeniem lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w P. z dnia [...] grudnia 2006 r., orzeczeniem lekarskim W. Centrum Medycyny Pracy w P. z dnia [...] września 2006 r., a innymi dowodami, w szczególności dokumentacją medyczną z Poradni Foniatrycznej Szpitala Klinicznego nr [...], z Poradni Foniatrycznej Szpitala Klinicznego UAM, czy też z Oddziału Klinicznego Foniatrii i Audiologii Szpitala Klinicznego nr [...].
Decyzją z dnia [...] września 2012 r., znak: [...], PPIS orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu. Decyzją z dnia [...] października 2012 r., znak: [...], PWIS uchylił decyzję PPIS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Kolejną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...], PPIS orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., znak: [...], PWIS po raz kolejny uchylił decyzję PPIS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...], PPIS nie stwierdził u skarżącej choroby zawodowej: przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], PWIS uchylił powyższą decyzję i nie stwierdził u skarżącej choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat pod postacią guzków głosowych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w przepisach rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.
PWIS wyjaśnił, że w toku postępowania wystąpił do W. Centrum Medycyny Pracy w P. z wnioskiem o dodatkową konsultację oraz zajęcie stanowiska w sprawie, w oparciu o przesłane akta sprawy. W. Centrum Medycyny Pracy w P. podtrzymało stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu.
Jak wskazał PWIS, podstawą rozstrzygnięcia było orzeczenie lekarskie W. Centrum Medycyny Pracy w P. nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opiniami uzupełniającymi z dnia: [...] kwietnia 2013 r., [...] maja 2013 r., [...] marca 2017 r., orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nr [...] z dnia [...] września 2014 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opinią uzupełniającą z dnia [...] sierpnia 2015 r. Opinie wydane przez W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. są w ocenie PWIS rzeczowe, spójne i logiczne. Organ nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, ponieważ orzeczenia wydane zostały po przeprowadzeniu wszechstronnych i miarodajnych badań. W sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości, wykazano brak przesłanek do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych, dotyczą wiedzy specjalnej i mają charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nimi związany. Rozpoznany przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani z cechami przerostu lewego fałdu głosowego nie jest objęty wykazem chorób zawodowych.
PWIS jako niezasadny ocenił zarzut skarżącej, iż w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym pominięta została dokumentacja lekarska z badaniami lekarzy specjalistów - foniatrów, albowiem kompletna dokumentacja, w tym wydana przez jednostki służby zdrowia i lekarzy nieuprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych, była poddawana szczegółowej i rzetelnej ocenie dokonanej przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. . Jednostka orzecznicza II stopnia dokonała oceny dokumentacji medycznej z Poradni Foniatrycznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009, konsultacji profesora doktora hab. med. O. z lat 2010-2014, z których w ocenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wynika, iż obraz krtani ma charakter zmienny, nieutrwalony. Zmiany stwierdzone w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w P. z dnia [...] grudnia 2010 r., tj.: przewlekły nieżyt krtani, podejrzenie zmian przerostowych o charakterze leukoplakii w połowie długości lewego fałdu - schorzenie nie ujęte w wykazie chorób zawodowych, są w ocenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego podobnymi zmianami stwierdzonymi i opisanymi w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2010 r. przez W. Centrum Medycyny Pracy w P., tj.: przewlekły nieżyt krtani z przerostem błony śluzowej i zmianą o charakterze leukoplakii w połowie lewego fałdu głosowego - schorzenie nie ujęte w wykazie chorób zawodowych. W ocenie PWIS, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dokonał koniecznych ustaleń w zakresie stanu zdrowia skarżącej, jak i w zakresie wyników badań wykonanych w Poradni Foniatrycznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009 oraz konsultacji profesora doktora hab. med. O. z lat 2010-2014.
PWIS ustalił, że skarżąca świadczyła pracę jako nauczyciel w okresie od dnia [...] września 1975 r. do dnia [...] sierpnia 1976 r. w Państwowym Przedszkolu nr [...] w B., w okresie od dnia [...] kwietnia 1981 do dnia [...] czerwca 1981 r. w Przedszkolu nr [...] w B., w okresie od dnia [...] września 1981 r. do dnia [...] sierpnia 1983 r. w Przedszkolu nr [...] w B., w okresie od dnia [...] sierpnia 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1987 r. w Przedszkolu nr [...] w P., w okresie od dnia [...] września 1987 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. w Przedszkolu nr [...] w P., w okresie od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] maja 2007 r. w Przedszkolu nr [...] "[...]" w P. w pełnym wymiarze czasu pracy oraz w okresie od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. (w okresie od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. w niepełnym wymiarze czasu pracy - 0,45 etatu) w Przedszkolu nr [...] w P. jako nauczyciel-dyrektor. Tym samym, w ocenie PWIS, skarżąca w okresie od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] maja 2007 r. oraz w okresie od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] czerwca 2008 r., była narażona w środowisku pracy na wysiłek głosowy, w stopniu stwarzającym ryzyko powstania choroby zawodowej, a nie jak podały lekarskie jednostki orzecznicze, tj.: W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. ., była narażona na wysiłek głosowy do 2006 roku.
Zdaniem PWIS, w świetle zgromadzonej w sprawie dokumentacji, bezsporny jest fakt, iż skarżąca pracowała w narażeniu na wysiłek głosowy, w stopniu stwarzającym ryzyko powstania choroby zawodowej. Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze. W rozpoznawanej sprawie nie została spełniona druga niezbędna przesłanka dla stwierdzenia choroby zawodowej. Wykonane u skarżącej badania diagnostyczne przez uprawnione do orzekania w zakresie chorób zawodowych jednostki lekarskie wykazały, iż w jej narządzie głosu nie występują zmiany organiczne w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani, z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwała dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej.
W ocenie PWIS, organ I instancji błędnie ustalił przebieg pracy zawodowej oraz okres narażenia zawodowego, jednak z uwagi na fakt, iż sprawa była dwukrotnie przekazywana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, PWIS postanowił uchylić decyzję PPIS i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.
Decyzja z dnia [...] maja 2017 r. została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 09 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 767/17. W ocenie Sądu, w toku postępowania odwoławczego, PWIS dokonując oceny narażenia zawodowego skarżącej ustalił, że skarżąca świadczyła pracę jako nauczyciel w okresie od dnia [...] września 1975 r. do dnia [...] sierpnia 1976 r. w Państwowym Przedszkolu nr [...] w B., w okresie od dnia [...] kwietnia 1981 do dnia [...] czerwca 1981 r. w Przedszkolu nr [...] w B., w okresie od dnia [...] września 1981 r. do dnia [...] sierpnia 1983 r. w Przedszkolu nr [...] w B., w okresie od dnia [...] sierpnia 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1987 r. w Przedszkolu nr [...] w P., w okresie od dnia [...] września 1987 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. w Przedszkolu nr [...] w P., w okresie od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] maja 2007 r. w Przedszkolu nr [...] "[...]" w P. w pełnym wymiarze czasu pracy oraz w okresie od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. (w okresie od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. w niepełnym wymiarze czasu pracy - 0,45 etatu) w P. P. jako nauczyciel-dyrektor. Tym samym, w ocenie PWIS skarżąca również w okresie od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] maja 2007 r. oraz w okresie od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. była narażona w środowisku pracy na wysiłek głosowy, w stopniu stwarzającym ryzyko powstania choroby zawodowej. Tymczasem lekarskie jednostki orzecznicze, tj.: W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdziły, że skarżąca była narażona na wysiłek głosowy do 2006 r. Oznacza to, że lekarskie jednostki orzecznicze nie badały możliwości wystąpienia u skarżącej choroby zawodowej w całym okresie narażenia zawodowego. Powyższe zostało dostrzeżone przez PWIS, jednak pomimo tego organ stwierdził, że powyższa kwestia nie wymaga uzupełnienia.
Zdaniem Sądu, orzeczenie lekarskiej jednostki orzeczniczej nieobejmujące całego okresu narażenia zawodowego, nie mogło w ocenie Sądu stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie. Tym samym, błędna była ocena PWIS, iż orzeczenia takie mogą stanowić podstawę do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. W sytuacji ustalenia okresu narażenia zawodowego w sposób odmienny, niż miało to miejsce w dacie wydawania orzeczeń lekarskich, niezbędnym było zwrócenie się do właściwej jednostki orzeczniczej o uzupełnienie poprzedniego orzeczenia lub też wydanie nowego. Orzeczenie lekarskie nie może pominąć ustaleń poczynionych w toku postępowania mającego na celu ocenę narażenia zawodowego, czy też dokonać odmiennych ustaleń w tym zakresie. Jeżeli jednak do takiej sytuacji dochodzi, jest to okoliczność bezwzględnie wymagająca wyjaśnienia, bez którego nie będzie możliwe podjęcie odpowiadającej prawu decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia. Wydanie decyzji na podstawie orzeczenia nieuwzględniającego całego okresu narażenia zawodowego stanowi naruszenie § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., który stanowi wprost, że orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o jej braku, wydaje się m.in. na podstawie oceny narażenia zawodowego.
W ocenie Sądu, ponownie prowadząc postępowanie, organ powinien zwrócić się do uprawnionej jednostki orzeczniczej o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego, uwzględniające dokonaną przez PWIS zmianę okresu narażenia zawodowego lub też o wydanie nowego orzeczenia.
Ponownie rozpoznając sprawę, PWIS decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję PPIS z dnia [...] grudnia 2016 r. o braku podstawi do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat.
Organ odwoławczy wskazał, że realizując zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zawarte w wyroku z dnia 09 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 767/17, organ zwrócił się do lekarskich jednostek orzeczniczych biorących udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym, tj.: W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. , z wnioskiem o uzupełnienie orzeczeń lekarskich uwzględniających dokonaną przez Inspektor Sanitarny zmianę okresu narażenia zawodowego lub też o wydanie nowego orzeczenia.
W odpowiedzi z dnia [...] maja 2018 r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. wskazał, iż w toku postępowania diagnostyczno-orzeczniczego uwzględniono i przeanalizowano cały okres narażenia zawodowego opiniowanej, tj.: lata 1975-2008, co zostało ujęte w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Lekarska jednostka orzecznicza II stopnia za okres związany z narażeniem zawodowym na nadmierny wysiłek głosowy w toku prowadzonego postępowania uznała lata 1975-2006, po tym okresie praca opiniowanej, zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia, nie wiązała się z nadmiernym obciążeniem narządu głosu. Z przesłanej dokumentacji (w tym akt Inspektor Sanitarny) wynika, iż po 2006 roku opiniowana zatrudniona była od [...] kwietnia 2007 r. do [...] maja 2007 r. w Przedszkolu nr [...] w P. na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych, w tym od [...] maja 2007 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, nie świadcząc pracy. W okresie od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. pełniła funkcję administracyjną w przedszkolu - dyrektora przedszkola. Z wywiadu zebranego od pacjentki w trakcie pobytu w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. wynikało, że w tym okresie nie prowadziła zajęć dydaktycznych, natomiast Dyrektor Przedszkola nr [...] w P. pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. przekazał informację, iż w oparciu o dostępne akta zatrudnienia należy stwierdzić, iż opiniowana realizowała godziny dydaktyczne w wymiarze 8 godzin tygodniowo. Biorąc pod uwagę powyższe informacje, Instytut Medycyny Pracy w Ł. , uznał, iż praca na stanowisku dyrektora przedszkola wiązała się z używaniem głosu, jednak realizowany wymiar pensum dydaktycznego nie powodował nadmiernego obciążenia narządu głosu, również praca przez 17 dni na stanowisku nauczyciela przedszkola w okresie kwiecień - maj 2007 r. nie może być, w ocenie lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia, uznana za nadmierne obciążenie narządu głosu ze względu na czasookres trwania. Reasumując, lekarska jednostka orzecznicza II stopnia uznała, iż praca opiniowanej w narażeniu na nadmierne obciążenie narządu głosu obejmowała lata 1975-2006, po tym okresie praca Pani M. N. wiązała się z używaniem głosu, nie powodowała jednak nadmiernego jego obciążenia.
W opinii uzupełniającej z dnia [...] października 2019 r. W. Centrum Medycyny Pracy w P., przedstawiło stanowisko do wydanego orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. w sprawie narażenia zawodowego zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu zawartymi w wyroku z dnia 09 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 767/17. Lekarska jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, iż orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpozna choroby zawodowej wydane zostało na podstawie wyników badań, w których nie stwierdzono zmian charakterystycznych dla choroby zawodowej wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W trakcie postępowania, W. Centrum Medycyny Pracy w P. na podstawie przedstawionej dokumentacji ustaliło, iż okres narażenia zawodowego, w którym występował nadmierny wysiłek głosowy, trwał od 1975 r. do 2006 r. Jak wskazała lekarska jednostka orzecznicza I stopnia, okres ten trwał powyżej 15 lat i upoważniał do postępowania o rozpoznanie choroby zawodowej. Po 2006 r. M. N. była zatrudniona od [...] kwietnia 2007 r. do [...] maja 2007 r. w Przedszkolu nr [...] w P. na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych, jednak od [...] maja 2007 r. korzystała ze zwolnienia lekarskiego i nie świadczyła pracy. Od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. opiniowana pełniła funkcję dyrektora i według informacji z dnia grudnia 2016 r. podanych przez Detektora Przedszkola nr [...] w P. , prowadziła zajęcia dydaktyczne w wymiarze 8 godzin tygodniowo. Zdaniem W. Centrum Medycyny Pracy w P., praca przez 17 dni w 2007 r. na stanowisku nauczyciela oraz od [...] września 2017 r. do [...] sierpnia 2008 r. na stanowisku dyrektora przedszkola z niewielkim wymiarem godzin dydaktycznych, nie stanowiła znaczonego obciążenia narządu głosu i nie wymagała potrzeby używania głosu z nadmiernym wysiłkiem. W ocenie lekarskiej jednostki orzeczniczej I stopnia, po 2006 r. opiniowana używała głosu jak każda osoba, która komunikuje się zarówno w pracy jak i poza pracą z innymi osobami, bez jakiejkolwiek potrzeby nadmiernego wysiłku głosowego. Jednocześnie podkreślono, iż Instytut Medycyny Pracy w Ł. przedstawił takie samo stanowisko w opinii uzupełniającej z dnia [...] maja 2019 r.
Organ wskazał następnie, że w toku postępowania Inspektor Sanitarny wielokrotnie występował do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. jako lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia biorącej udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym, celem uzyskania uzupełnienia do wydanego orzeczenia lekarskiego uwzględniającego dokonana przez tutejszy organ zmianę okresu narażenia zawodowego lub też o wydanie nowego orzeczenia. Nie uzyskano stanowiska Instytutu Medycyny Prac i Zdrowia Środowiskowego w S. w zakresie, o który wnioskował organ. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. poinformował jedynie, iż lekarska jednostka orzecznicza II stopnia ze względu na brak niezbędnego zaplecza merytorycznego nie ma możliwości udzielenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie wydanego orzeczenia z dnia [...] września 2014 r.
W związku z pismem M. N. z dnia [...] września 2019 r., PWIS wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z wnioskiem o ustosunkowanie się do zgłaszanych przez zainteresowaną uwag i zarzutów skierowanych pod adresem Instytutu. W odpowiedzi z dnia [...] października 2019 r., Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. podtrzymał informację zawartą w piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. (zapewne omyłka pisarska, chodziło o pismo z dnia [...] lipca 2019 r.), iż ze względu na brak niezbędnego zaplecza merytorycznego, Instytut nie może udzielić opinii w przedmiotowej sprawie. Wskazano, iż z dniem [...] lipca 2019 r. jedynymi pracownikami, którzy pozostali na stanowiskach pracy był personel administracyjny. W czerwcu 2019 r. personel medyczny, tj.: lekarze, pielęgniarki oraz obsługa medyczna otrzymała rozwiązania umów o pracę za wypowiedzeniem, co spowodowało zawieszenie działalności leczniczej, w tym między innymi Przychodni i Poradni Chorób Zawodowych. W zaistniałej sytuacji nie jest możliwe ponowne uzupełnienie oraz wyjaśnienie sprawy M. N.. Mając na uwadze powyższe, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zaproponował zwrócenie się w przedmiotowej sprawie do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. ..
Z uwagi na fakt, iż w toku prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, uzyskano dodatkową opinie wydaną przez W. Centrum Medycyny Pracy w P. i Instytut Medycyny Pracy w Ł. uwzględniające dokonaną przez tutejszy organ zmianę okresu narażenia zawodowego, Inspektor Sanitarny uznał, iż zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca pracując w okresie od 2007 r. do 2008 r., pozostawała w warunkach narażenia na wysiłek głosowy, gdyż praca ta wiązała się z operowaniem głosem, jednakże nie kwalifikuje się do uznania, że było to nadmierne obciążenie narządu głosu. Skarżąca była przez ponad 15 lat narażona na nadmierny wysiłek głosowy, a więc pracowała w tzw. narażeniu zawodowym. Powodem odmowy stwierdzenia u niej choroby zawodowej jest jednak to, że żadna z trzech jednostek orzeczniczych nie stwierdziła u M. N. zmian w obrębie narządu głosu, charakterystycznych dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.
PWIS zwrócił uwagę, że w toku postępowania uzyskał dodatkową opinię W. Centrum Medycyny Pracy w P. z dnia [...] października 2019 r. i Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] maja 2019 r. (Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nie wypowiedział się w sprawie z uwagi na zawieszenie działalności leczniczej, w tym miedzy innymi Przychodni i Poradni Chorób Zawodowych), które odniosły się do zmiany okresu narażenia. W. Centrum Medycyny Pracy w P. i Instytut Medycyny Pracy w Ł., nie znalazły podstaw do zmiany swojego stanowiska i przeprowadzenia kolejnych badań po ustaleniu okresu narażenia w sposób odmienny, niż miało to miejsce w dacie wydania orzeczeń lekarskich. Oznacza to, że lekarskie jednostki orzecznicze badały możliwość wystąpienia u odwołującej choroby zawodowej w całym okresie narażenia zawodowego.
Następnie organ zwrócił uwagę, że rozpoznane przez W. Centrum Medycyny Pracy w P. - przewlekły nieżyt krtani z przerostem błony śluzowej i zmiany o charakterze leukoplakii w połowie lewego fałdu głosowego, Instytut Medycyny Pracy w Ł. - przewlekły nieżyt krtani, podejrzenie zmian przerostowych o charakterze leukoplakii w połowie długości lewego fałdu głosowego i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani z cechami przerostu lewego fałdu głosowego, nie są objęte wykazem chorób zawodowych. W postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym szczegółowo i rzetelnie została poddana ocenie kompletna dokumentacja medyczna, w tym wydana przez jednostki służby zdrowia i lekarzy nieuprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych. W ocenie organu, lekarskie jednostki orzecznicze dokonały koniecznych ustaleń w zakresie stanu zdrowia M. N.. Ponadto, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dokonał ustaleń w zakresie wyników badań wykonanych w Poradni Foniatrycznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009 oraz konsultacji profesora doktora hab. med. A. O. z lat 2010-2014. Wynika z nich, iż obraz krtani ma charakter zmienny, nieutrwalony. W kolejnych latach stwierdzano: przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani ( lata 2006 – 2007), następnie dysfonię z niewydolnością głośni oraz przewlekłymi wtórnymi przerostami fałdów głosowych (marzec 2010 r.), a w kwietniu 2010 r. obserwowano zmianę o charakterze leukoplakii na lewym fałdzie głosowym. Orzekająca w sprawie placówka medyczna I stopnia (Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P.), jak i placówki medyczne II stopnia (Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. ), zgodnie wykluczyły u strony odwołującej chorobę zawodową narządu głosu pod postacią guzków głosowych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Tym samym, już powyższe ustalenie uzasadniało odmowę stwierdzenia u skarżącej strony choroby zawodowej. Organ wskazał, iż katalog chorób zawodowych jest katalogiem zamkniętym. Oznacza to, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie, na które cierpi, musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych i musi być ono spowodowane występowaniem w pracy czynników szkodliwych dla zdrowia, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe), przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym winien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Zachorowanie na chorobę, nawet w wyniku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, która nie została ujęta w obowiązującym wykazie albo warunki pracy nie są jej przyczyną, nie daje podstaw do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.
Następnie PWIS wskazał, że w opiniach W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. , w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sformułowano jednoznaczne wnioski o braku podstaw do rozpoznania u M. N. choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat pod postacią guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Fakt pracy w narażeniu na wysiłek głosowy przy braku objawów klinicznych choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Podkreślić należy fakt, iż postępowanie diagnostyczno-orzecznicze prowadzone było w niezależnych ośrodkach służby zdrowia, ustawowo w tym celu zobligowanych.
Zdaniem organu odwoławczego, opinie lekarskich jednostek orzeczniczych biorących udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym, są rzeczowe, spójne i logiczne. Organ nie znalazł podstaw do ich kwestionowania, ponieważ orzeczenia i opinie uzupełniające wydane zostały po przeprowadzeniu miarodajnych specjalistycznych badań i analizie dokumentacji lekarsko – orzeczniczej. Opinie W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. , są zgodne i w swej treści jednoznaczne - zmiany morfologiczno-czynnościowe w zakresie krtani stwierdzone przez lekarską jednostki orzeczniczą I stopnia i lekarskie jednostki orzecznicze Ii stopnia nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Opinie lekarskie zostały wydane przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę w zakresie medycyny pracy. Wydane orzeczenia lekarskie i ich uzupełnienia zostały poprzedzone nie tylko analizą zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej, ale także dokonane w oparciu o przeprowadzoną kompleksową diagnostykę w następstwie chorób zawodowych wymienionych pod pozycją 15 wykazu.
PWIS podkreślił, że fakt, iż odwołująca inaczej aniżeli lekarze jednostek orzeczniczych postrzega swoje schorzenia, nie może skutecznie podważyć orzeczenia wydanego przez uprawnione do orzekania w tym zakresie jednostki medyczne, jeżeli w sposób przekonujący, a więc spójny i logiczny, uzasadniły swoje stanowisko w przedmiocie nierozpoznania choroby zawodowej. Tym samym, skoro uprawnione do orzekania w przedmiocie choroby zawodowej jednostki medyczne jednoznacznie wypowiadają się o braku podstaw do stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej i odnoszą w sposób wyczerpujący do przeprowadzonego badania, to tym ustaleniem organy są związane.
Organ podkreśla, że w każdym przypadku orzekania o stanie zdrowia osoby badanej, decydujące i rozstrzygające znaczenie ma badanie lekarskie oraz badanie specjalistyczne, przeprowadzane w jednostce wydającej stosowne orzeczenie. Na podstawie tych badań weryfikowane są inne badania lekarskie i rozpoznania związane z podejrzeniem choroby zawodowej. Nie może natomiast zachodzić sytuacja odwrotna, tj.: przyjmująca, że badanie wykonane przez jednostki służby zdrowia i lekarzy nieuprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych, stanowiłyby podstawę do weryfikacji badań przeprowadzonych w uprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych lekarskich jednostkach orzeczniczych. Takie założenie podważałoby nie tylko kompetencje, ale również zasadność istnienia z mocy prawa jednostek uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych.
Zarzut M. N., iż w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym pominięta została dokumentacja lekarska z badaniami lekarzy specjalistów – foniatrów, jest bezzasadny, albowiem kompletna dokumentacja, w tym wydana przez jednostki służby zdrowia i lekarzy nieuprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych, była poddawana szczegółowej i rzetelnej ocenie dokonanej przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. .. W rozpatrywanej sprawie lekarska jednostka orzecznicza II stopnia dokonała oceny dokumentacji medycznej z Poradni Foniatrycznej Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009, konsultacji profesora doktora hab. med. A. O. z lat 2010-2014, z których w ocenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wynika, iż obraz krtani ma charakter zmienny, nieutrwalony. Potwierdzono, iż rozpoznanie medyczne w orzeczeniu lekarskim W. Centrum Medycyny Pracy w P. z 2006 r. jest tożsame z rozpoznaniem dokonanym w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i w 2006 r., tj.: w obydwu jednostkach upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych stwierdzono cechy dysfonii hyper-funkcjonalnej - schorzenie, które nie figuruje wykazie chorób zawodowych. Również zmiany stwierdzone w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w P. z dnia [...] grudnia 2010 r., tj.: przewlekły nieżyt krtani, podejrzenie zmian przerostowych o charakterze leukoplakii w połowie długości lewego fałdu - schorzenie nie ujęte w wykazie chorób zawodowych, są w ocenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego podobnymi zmianami stwierdzonymi i opisanymi w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2010 r. przez W. Centrum Medycyny Pracy w P., tj.: przewlekły nieżyt krtani z przerostem błony śluzowej i zmianą o charakterze leukoplakii w połowie lewego fałdu głosowego - schorzenie nie ujęte w wykazie chorób zawodowych. Tym samym, w ocenie organu, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dokonał koniecznych ustaleń w zakresie stanu zdrowia odwołującej, jak i w zakresie wyników badań wykonanych w Poradni Foniatrycznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009 oraz konsultacji profesora doktora hab. med. A. O. z lat 2010-2014.
W ocenie organu, dla wyniku sprawy nie ma również znaczenia kwestia podnoszona przez odwołującą, iż wiele lat pracowała w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego, czyli obciążenia aparatu mowy nadmiernym wysiłkiem głosowym, oraz że pozostaje pod stałą opieką lekarzy. Dokumentacja medyczna z lat wcześniejszych, w tym dokumentacja z badań, na którą powołuje się odwołująca, była analizowana przez lekarzy orzeczników trzech upoważnionych jednostek.
Podsumowując, organ odwoławczy wskazał, że wykonane u M. N. badania diagnostyczne wykazały, iż w jej narządzie głosu nie występują zmiany organiczne w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwała dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzone przez W. Centrum Medycyny Pracy w P. przewlekły nieżyt krtani z przerostem błony śluzowej i zmiany o charakterze leukoplakii w połowie lewego fałdu głosowego, Instytut Medycyny Pracy w Ł. - przewlekły nieżyt krtani, podejrzenie zmian przerostowych o charakterze leukoplakii w połowie długości lewego fałdu głosowego i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani z cechami przerostu lewego fałdu głosowego - nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Opisane powyżej orzeczenia wskazują, że u M. N. nie występują zmiany kliniczne charakterystyczne dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmiany przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. N. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji PWIS oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła decyzji PWIS błędne przyjęcie, że w przypadku nauczyciela narażenie zawodowe występuje tylko w przypadku pracy w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych; błędne ustalenie okresu narażenia zawodowego do 2006 r.; braku samodzielnego ustalenia okresu narażenia; błędną ocenę uzyskanych orzeczeń lekarskich.
Zdaniem skarżącej, jednostki orzecznicze nie wyjaśniły w sposób spójny logiczny i wiarygodny dlaczego, mimo występowania u niej objawów choroby zawodowej ostatecznie uznają, że takie objawy nie występują. W toku postępowania wielokrotnie przywoływała okoliczność, że po raz pierwszy schorzenia typowe dla choroby zawodowej rozpoznano u niej w 2007 roku, a już od 1997 r. pozostaje ona pod opieką specjalistów z dziedziny laryngologii i foniatrii.
Skarżąca dodała również, że w opinii lekarskiej doktora J. K. z dnia [...] września 2014 r. wyraźnie stwierdzono, że objawy choroby zawodowej wystąpiły już w 2006 i 2007 r. Skoro diagnozy te zostały ponowione i występowały kilka razy, to jednostki orzecznicze powinny wyjaśnić przede wszystkim, czy objawy te mogły ustąpić, bądź, czy mogły występować jedynie okresowo, skoro powtarzały się, a poza tym, czy skoro występowały w okresie narażenia (czego jednostki wcześniej nie uwzględniały), to ich ponowienie nie jest efektem postępowania schorzenia.
W odpowiedzi na skargę, PWIS wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty podniesione w skardze jako niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja PWIS, który utrzymał w mocy decyzje PPIS z dnia [...] grudnia 2016 r. o braku podstawi do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat.
Z uwagi na związanie wyrokami sądów administracyjnych wydanych w rozpoznawanej sprawie wynikające z art. 153 P.p.s.a., w tym w szczególności wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 767/17, obowiązkiem PWIS było zwrócenie się do uprawnionej jednostki orzeczniczej o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego, uwzględniające dokonaną przez PWIS zmianę okresu narażenia zawodowego lub też o wydanie nowego orzeczenia.
Wskazania powyższe zostały zrealizowane, gdyż PWIS zwrócił się do lekarskich jednostek orzeczniczych biorących udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym, tj.: W. Centrum Medycyny Pracy w P., Instytutu Medycyny Pracy w [...] i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...], z wnioskiem o uzupełnienie orzeczeń lekarskich uwzględniających dokonaną przez Inspektor Sanitarny zmianę okresu narażenia zawodowego lub też o wydanie nowego orzeczenia.
W odpowiedzi z dnia [...] maja 2018 r., Instytut Medycyny Pracy w Ł. wskazał, iż w toku postępowania diagnostyczno-orzeczniczego uwzględniono i przeanalizowano cały okres narażenia zawodowego opiniowanej, tj.: lata 1975-2008, co zostało ujęte w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Lekarska jednostka orzecznicza II stopnia za okres związany z narażeniem zawodowym na nadmierny wysiłek głosowy w toku prowadzonego postępowania uznała lata 1975-2006, po tym okresie praca opiniowanej, zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia nie wiązała się z nadmiernym obciążeniem narządu głosu. Po 2006 r. skarżąca była zatrudniona od [...] kwietnia 2007 r. do [...] maja 2007 r. w Przedszkolu nr [...] w P. na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych, w tym od [...] maja 2007 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim nie świadcząc pracy. W okresie od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. pełniła funkcję administracyjną w przedszkolu - dyrektora przedszkola. Z wywiadu od pacjentki zebranego w trakcie pobytu w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. wynikało, że w tym okresie nie prowadziła zajęć dydaktycznych, natomiast Dyrektor Przedszkola nr [...] w P. pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. przekazał informację, iż w oparciu o dostępne akta zatrudnienia należy stwierdzić, iż skarżąca realizowała godziny dydaktyczne w wymiarze 8 godzin tygodniowo. Biorąc pod uwagę powyższe informacje, Instytut Medycyny Pracy w Ł. , uznał, iż praca na stanowisku dyrektora przedszkola wiązała się z używaniem głosu, jednak realizowany wymiar pensum dydaktycznego nie powodował nadmiernego obciążenia narządu głosu, również praca przez 17 dni na stanowisku nauczyciela przedszkola w okresie kwiecień - maj 2007 r., nie może być w ocenie lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia uznana za nadmierne obciążenie narządu głosu ze względu na czasookres trwania.
Podobnie w opinii uzupełniającej z dnia [...] października 2019 r., W. Centrum Medycyny Pracy w P. przedstawiło stanowisko do wydanego orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] maja 2010 r., wskazując, że okres narażenia zawodowego, w którym występował nadmierny wysiłek głosowy, trwał od 1975 r. do 2006 r. Jak wskazała lekarska jednostka orzecznicza I stopnia, okres ten trwał powyżej 15 lat i upoważniał do postępowania o rozpoznanie choroby zawodowej. W ocenie lekarskiej jednostki orzeczniczej I stopnia, po 2006 r. opiniowana używała głosu jak każda osoba, która komunikuje się zarówno w pracy jak i poza pracą z innymi osobami, bez jakiejkolwiek potrzeby nadmiernego wysiłku głosowego. Jednocześnie podkreślono, iż Instytut Medycyny Pracy w Ł. przedstawił takie samo stanowisko w opinii uzupełniającej z dnia [...] maja 2019 r.
W ocenie Sądu, powyższe wyjaśnienia, wydane przez uprawnione do tego jednostki orzecznicze, pozwalają przyjąć, że po 2006 r. skarżąca nie narażała nadmiernie narządu głosu.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd wskazuje, że definicję choroby zawodowej ustawodawca zawarł w treści art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 ze. zm., dalej jako "K.p."), który stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej nie wystarczy samo rozpoznanie choroby, w sensie jednostki chorobowej, która wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych, ale należy również ustalić, czy osoba starająca się o stwierdzenie choroby zawodowej pracowała w warunkach narażających ją na tę, konkretną chorobę zawodową. Dopiero stwierdzenie obu tych przesłanek powoduje domniemanie istnienia choroby zawodowej, które może być wykluczone ustaleniem małego prawdopodobieństwa związku przyczynowego między tymi przesłankami, a inaczej mówiąc, domniemanie to może być obalone stwierdzeniem bezspornym lub z wysokim prawdopodobieństwem, iż choroba powstała w wyniku innej choroby, nie mającej żadnego związku ze środowiskiem pracy.
W myśl art. 2352 K.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Równocześnie, w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. Rada Ministrów określiła: wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (§ 1 ust. 1). Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 rozporządzenia). Stosownie do § 8 ust. 1 tego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Rozporządzenie to reguluje także sposób przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego.
Z powyższego wynika, że dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie znajdowało się w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę. Związek ten musi zostać ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Co ważne, przyczyną wywołującą chorobę zawodową jest sama praca. Na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania.
Możliwość stwierdzenia choroby zawodowej dopuszczalna jest nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, iż chorobę wymienioną w tym wykazie spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy. Możliwe jest to również wówczas, gdy związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu w wyroku z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12, Baza NSA, przesłanka stwierdzenia "z wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji publicznej z konieczności badania wszystkich możliwych pozaustawowych czynników, które mogą wywołać schorzenie, tym bardziej jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wydaje się na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Ten ostatni z poruszanych aspektów jest niezmiernie ważny w tej sprawie. Skarżąca stoi na stanowisku, że wystąpienie objawów przedmiotowej choroby zostało w jej ocenie "udokumentowane" bowiem w roku 2007 oraz 2010 została stwierdzona u skarżącej dysfonia z niedomykalnością głośni i przerostem fałdów. Ponadto, diagnoza z 2007 r., w której stwierdzone zostały objawy choroby zawodowej, została jeszcze postawiona w jej ocenie w okresie narażenia zawodowego i następnie została ponownie postawiona w 2011 i 2014 r.
W ocenie Sądu, przeprowadzona przez organy obydwu instancji ocena wydanych w sprawie opinii lekarskich jednostek orzeczniczych pierwszego jak i drugiego stopnia pod względem formalnym - w świetle postanowień art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. - jest prawidłowa. W sprawie uzyskano trzy orzeczenia lekarskie – W. Centrum Medycyny Pracy w P. nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opiniami uzupełniającymi; orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opiniami uzupełniającymi; orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nr [...] z dnia [...] września 2014 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wraz z opinią uzupełniającą.
Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a. Konsekwentnie organy inspekcji sanitarnej oraz sądy administracyjne, kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają specjalistycznej wiedzy, która pozwoliłaby na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych, pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. W związku z tym, organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani wykonywania własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Takie orzeczenie podlega ocenie pod kątem zachowania kryteriów określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 2013/13 i z dnia [...] lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 2986/13, Baza NSA). Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ani sąd, ani organy sanitarne, nie są uprawnione do weryfikacji i kwestionowania merytorycznej treści orzeczeń lekarskich, jeżeli stanowiska jednostek orzeczniczych są jednolite i zgodne w swej ocenie. Ponadto należy dodać, że do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie dalszych badań mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia. Jednostki te nie prowadzą diagnostyki w kierunku wskazania, co jest przyczyną choroby zdiagnozowanej u danego pacjenta, lecz badają, czy choroba może mieć etiologię zawodową.
Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy wskazać trzeba, iż skarżąca kwestionuje treść orzeczeń lekarskich, przyjmując, że nie mogą one stanowić dowodu w sprawie, z uwagi na wskazane przez nią nieścisłości, zwłaszcza w zakresie czasu narażenia zawodowego – co zostało już powyżej wyjaśnione – oraz niezgodności orzeczeń z dokumentacją medyczną.
Odnosząc się do powyższego, Sąd podziela ocenę organów, że uzyskane orzeczenia lekarskie są właściwie uzasadnione merytorycznie, logiczne i spójne.
W kontekście podniesionych przez skarżącą zarzutów Sąd wskazuje, że stwierdzenia w dokumentach lekarskich, na które powołuje się skarżąca, nie mogły spowodować powstania u organów sanitarnych oraz Sądu wątpliwości, co do wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagających wiedzy specjalnej i nie mogły podważać zasadności przeprowadzonych badań lekarskich, które zostały przeprowadzone we właściwych do tego jednostkach orzeczniczych oraz przez uprawnionych do orzekania lekarzy orzeczników. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania pod względem formalnym orzeczeń uprawnionych. Treść tych orzeczeń wskazuje na analizę dokumentacji medycznej przedstawionej przez stronę, jak i oparcie się na wynikach specjalistycznej diagnostyki, przeprowadzonej w trakcie obserwacji klinicznej. Brak jest zatem podstaw do postawienia organowi odwoławczemu zarzutu wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o nienależycie wyjaśniony stan faktyczny sprawy. Z ustaleń dowodowych wynika, że u skarżącej nie występuje schorzenie wymienione w treści rozporządzenia. Stanowcze wnioski, wskazujące, że w sprawie nie było podstaw do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej, nie są oparte jedynie na dokumentacji medycznej, lecz na przeprowadzonej szczegółowej diagnostyce w kierunku rozpoznania choroby.
Konsekwentnie nie można przyznać racji skarżącej, dotyczącej wadliwej oceny stanu faktycznego sprawy, do czego sprowadzają się zarzuty skargi. Badania lekarskie zostały przeprowadzone we właściwych do tego jednostkach orzeczniczych oraz przez uprawnionych do orzekania lekarzy orzeczników. W niniejszej sprawie lekarze trzech jednostek orzeczniczych wydali zgodne co do ustaleń orzeczenia, stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, które w ocenie Sądu, zawierają elementy merytorycznie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ich wnioski są spójne, wskazujące, że w sprawie nie było podstaw do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej. Z orzeczeń lekarskich trzech jednostek orzeczniczych jednoznacznie wynika, że w przeprowadzonych badaniach nie rozpoznano u skarżącej zmian patologicznych, które znajdują się w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Żadna z trzech jednostek orzeczniczych nie stwierdziła u skarżącej zmian w obrębie narządu głosu charakterystycznych dla skutków wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Za niezasadny Sąd uznał zarzut skarżącej, iż w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym pominięta została dokumentacja lekarska z badaniami lekarzy specjalistów - foniatrów, albowiem kompletna dokumentacja, w tym wydana przez jednostki służby zdrowia i lekarzy nieuprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych, była poddawana szczegółowej i rzetelnej ocenie dokonanej przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. .. Jednostka orzecznicza II stopnia dokonała oceny dokumentacji medycznej z Poradni Foniatrycznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009, konsultacji profesora doktora hab. med. O. z lat 2010-2014, z których w ocenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wynika, iż obraz krtani ma charakter zmienny, nieutrwalony. Zmiany stwierdzone w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w P. z dnia [...] grudnia 2010 r., tj.: przewlekły nieżyt krtani, podejrzenie zmian przerostowych o charakterze leukoplakii w połowie długości lewego fałdu - schorzenie nie ujęte w wykazie chorób zawodowych, są w ocenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego podobnymi zmianami stwierdzonymi i opisanymi w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2010 r. przez W. Centrum Medycyny Pracy w P., tj.: przewlekły nieżyt krtani z przerostem błony śluzowej i zmianą o charakterze leukoplakii w połowie lewego fałdu głosowego - schorzenie nie ujęte w wykazie chorób zawodowych. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dokonał koniecznych ustaleń w zakresie stanu zdrowia skarżącej, jak i w zakresie wyników badań wykonanych w Poradni Foniatrycznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w P. z okresu 2003-2009 oraz konsultacji profesora doktora hab. med. O. z lat 2010-2014. Wobec powyższego, kwestie te, w ocenie Sądu zostały w sposób wystarczający potwierdzone.
Z orzeczenia z dnia [...] września 2014 r. oraz pisma z dnia [...] sierpnia 2015 r. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wynika, że w Instytucie dwukrotnie przeprowadzono badania skarżącej w ramach obserwacji klinicznej. Na podstawie przeprowadzonych konsultacji medycznych, wyników badań wideostroboskopowych, dochodzenia epidemiologicznego dotyczącego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy oraz dostarczonej dokumentacji medycznej, nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. U skarżącej rozpoznano przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej krtani z cechami przerostu lewego fałdu głosowego. W okolicznościach tej sprawy dokumentacja przedstawiona przez skarżącą nie rzuca innego światła na stan głośni skarżącej, niż wynikający z diagnozy w jednostkach orzeczniczych obydwu stopni.
W takim stanie rzeczy, w świetle zebranego materiału dowodowego, ustalenia jednostek orzeczniczych nie mogły budzić wątpliwości. Organy administracji są związane ustaleniami diagnostycznymi. Nie miały podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącej jest inny, niż wskazują na to przedmiotowe orzeczenia lekarskie. Zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego jest możliwe w przypadku, gdy w materiale dowodowym sprawy znajdują się inne orzeczenia lekarskie o odmiennej treści, lecz nawet wówczas organy i sąd nie są uprawnione do zakwestionowania merytorycznej treści orzeczenia, a jedynie mogą domagać się wydania dalszych orzeczeń przez inne uprawnione podmioty (co w sprawie organy wielokrotnie czyniły) - w celu ujednolicenia stanowiska. Bez tej opinii (orzeczenia lekarskiego), bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalać, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Organ administracji jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Podobnie Sąd, nie mógł z formalnego punktu widzenia tych orzeczeń zakwestionować.
Zdaniem Sądu, kontrolowane decyzje odpowiadają prawu. Nie doszło w nich do naruszenia ani przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego w stopniu skutkującym ich uchyleniem.
Jak Sąd już wcześniej wskazał, dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek: rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych i powinno ono być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby ubiegającej się o stwierdzenie choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Skoro pierwsza z przesłanek nie została w sprawie spełniona, to mając powyższe na względzie, sporny w ocenie skarżącej okres narażenia zawodowego w przedmiotowej sprawie, pozostaje bez znaczenia.
Wobec wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy i dokonania ustaleń faktycznych na podstawie kompletnego dla podjęcia rozstrzygnięcia materiału dowodowego, należycie ocenionego, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej odnośnie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy sanitarne wskazać należy, że na tym etapie postępowania Sąd nie jest uprawniony do badania przewlekłości postępowania. Sąd zauważa jednak, że długotrwałość postępowania wynikała z faktu wydawania w sprawie wielu decyzji, orzeczeń lekarskich, wyroków sądu administracyjnego, a także z konieczności rozpatrywania uwag strony.
Tym samym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.