IV SA/Po 7/25

IV SA/Po 7/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący/
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia 4 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia 13 września 2024 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 4 listopada 2024 r. nr [...], po rozpatrzeniu sprawy z odwołania A. S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. oraz art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2024 r., poz. 475), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty P. z dnia 13 września 2024 r. nr [...], wydaną w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia.
Rozstrzygnięcia te zostały wydane w następującym stanie sprawy, przedstawionym przez Wojewodę (dalej: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy).
A. S. (dalej również: zainteresowana; skarżąca; strona) zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. (dalej: PUP w P.; Urząd Pracy) w dniu 1 sierpnia 2023 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych.
Jednocześnie, decyzją Starosty P. (dalej również: Starosta; organ I instancji) z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr [...] strona została uznana za osobę bezrobotną z dniem 1 sierpnia 2023 r. i odmówiono przyznania jej prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych.
W dniu 6 lutego 2024 r. A. S. złożyła wniosek o przyznanie bonu szkoleniowego osobie do 30 roku życia. Do wniosku zainteresowana załączyła oświadczenie o uprawdopodobnieniu powierzenia wykonywania innej pracy zarobkowej na stanowisku: stylistka paznokci, oprawy oka, wizażystka - na okres 12 miesięcy w "Firmie V. ". Jako instytucję szkoleniową do przeprowadzenia szkolenia zainteresowana wskazała także powyższy podmiot.
Wniosek zainteresowanej został rozpatrzony pozytywnie i w dniu 13 marca 2024 r. strona odebrała bon szkoleniowy.
W dniu 28 marca 2024 r. została podpisana umowa nr [...] w sprawie organizacji szkolenia na podstawie przyznanego bonu szkoleniowego pomiędzy Starostą P. a M. T. – "właścicielką Firmy V. " (NIP: [...]).
W dniu 29 marca 2024 r. wydano zainteresowanej skierowanie do odbycia szkolenia pn. "Szkolenie kompleksowe - stylizacja brwi, henna rzęs. Ekspert stylizacji paznokci - Manicure hybrydowy, przedłużanie na formie żel i akrylożel".
W tym samym dniu zweryfikowano Raport ZUS-U1Prawo, Raport ZUS-U1 Status i Raport ZUS-U2. Z raportów tych nie wynikało, że A. S. winna utracić status osoby bezrobotnej. Sama zainteresowana również nie zgłosiła organowi zaistnienia okoliczności, których konsekwencją byłaby utrata statusu osoby bezrobotnej.
Przedmiotowe szkolenie odbyło się w okresie od 2 kwietnia 2024 r. do 9 kwietnia 2024 r. Następnie, po odbyciu szkolenia przez zainteresowaną, w dniu 10 kwietnia 2024 r. dokonano ponownie weryfikacji Raportu ZUS-U2, z którego wynikło, że strona od dnia 15 marca 2024 r. podjęła zatrudnienie w podmiocie "V. ". Powyższa okoliczność została potwierdzona oświadczeniem strony z dnia 11 kwietnia 2024 r. W konsekwencji, organ I instancji w dniu 9 maja 2024 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie pozbawienia A. S. statusu osoby bezrobotnej "w związku z podjęciem pracy (...) od 15.03.2024 r. w firmie V. prowadzonej przez M. T.".
Starosta P. decyzją z dnia 7 czerwca 2024 r. nr [...], orzekł o utracie przez A. S. statusu osoby bezrobotnej z dniem 15 marca 2024 r., z tytułu zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z powodu świadczenia pracy w okresie od 15 marca 2024 r. do 17 marca 2024 r. Od powyższej decyzji strona nie złożyła odwołania.
Wobec tego Starosta w drodze zawiadomienia z dnia 26 sierpnia 2024 r. wszczął względem A. S. postępowanie w sprawie zwrotu kosztów szkolenia pn. "Szkolenie kompleksowe - stylizacja brwi, henna rzęs. Ekspert stylizacji paznokci – Manicure hybrydowy, przedłużanie na formie żel i akrylożel" w kwocie [...]zł.
Zainteresowana złożyła wyjaśnienia w sprawie i zaznaczyła, że nie jest w stanie spłacić kosztów szkolenia w kwocie [...]zł. Nadto strona podniosła, że nie miała wiedzy, iż świadczenie pracy przez tak krótki okres należy zgłosić do Urzędu Pracy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Starosta P. decyzją z dnia 13 września 2024 r. nr [...] orzekł w stosunku do A. S. o zwrocie kosztów szkolenia w kwocie [...]zł, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia 13 września 2024 r. skarżąca opisała swoją sytuację, podtrzymując stanowisko zawarte we wcześniejszych wyjaśnieniach. Nadto strona wniosła o "umorzenie (...) całości należności wobec Starosty P. w kwocie [...]zł".
Motywując swoje rozstrzygnięcie, Wojewoda w uzasadnieniu decyzji z dnia 4 listopada 2024 r. przywołał brzmienie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.p.z. i wyjaśnił, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: (...) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 40b ust. 9, art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie.
Według organu II instancji, zgodnie z powyższym przepisem, strona jest zobowiązana do zwrotu kosztów szkolenia - a to z tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z powodu podjęcia zatrudnienia.
Wojewoda podniósł, że strona w swoich wyjaśnieniach i odwołaniu od zaskarżonej decyzji utrzymuje, iż nie miała wiedzy, że tak krótki czas zatrudnienia winna zgłosić organowi oraz że jej sytuacja osobista i materialna nie pozwala na spłatę zobowiązania.
W odniesieniu do tych argumentów organ odwoławczy zauważył, że zainteresowana przy okazji rejestracji w PUP w P. została pouczona o wszystkich prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, jak i o obowiązku zgłoszenia podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego.
Z tego też względu Wojewoda stwierdził, że nie podważa trudnej sytuacji skarżącej. Niemniej jednak podkreślił, że "przy okazji rejestracji w Urzędzie Pracy, jak i w oświadczeniu strony sygnowanym w dniu 29.03.2024 r. i informacją z dnia 2.05. 2024 r." zainteresowana była prawidłowo pouczona o konsekwencjach podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w trakcie posiadania statusu osoby bezrobotnej oraz o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Organ II instancji wskazał również na treść art. 76 ust. 7 u.p.z., przedstawiając przesłanki, ze względu na które starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości. Organ odwoławczy stwierdził na koniec, że skarżąca ma możliwość skorzystania z prawa do złożenia wniosku o umorzenie należności w całości albo w części, lub rozłożenia płatności należności na raty
W skardze na decyzję odwoławczą Wojewody zainteresowana zarzuciła: a) naruszenie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.p.z. poprzez "nietrafne oddalenie odwołania (...), pomimo że skarżąca nie miała świadomości, że pobiera przedmiotowe świadczenie nienależnie i że będąc przez tak bardzo krótki czas na umowie zlecenie jest zobowiązana do poinformowania Urzędu Pracy w P. o wykonywaniu tych czynności"; b) naruszenie art 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.p.z. poprzez "nietrafne oddalenie odwołania (...), pomimo że skarżąca nie miała zamiaru wprowadzić organu w błąd"; c) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności tego, że skarżąca nie złożyła fałszywego oświadczenia bądź też fałszywych dokumentów, jak również w inny sposób nie wprowadziła świadomie w błąd PUP w P.; d) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności tego, że skarżącej nie można było przypisać złej wiary, bowiem nie miała świadomości, iż pobiera przedmiotowe świadczenie nienależnie i że będąc przez tak bardzo krótki czas na umowie zlecenie jest zobowiązana do poinformowania Urzędu Pracy o wykonywaniu tych czynności; e) ewentualnie, w przypadku nie uwzględnienia powyższych zarzutów – naruszenie art. 76 ust. 7 u.p.z. poprzez brak rozpoznania wniosku o umorzenie należności w całości lub w części lub rozłożenia płatności na raty, choć dochodzenie należności pozbawi skarżącą niezbędnych kosztów utrzymania.
Przy tak sformułowanych zrzutach, rozwiniętych i umotywowanych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania; 2) wstrzymanie wykonania decyzji Starosty P. z dnia 13 września 2024 r. ze względu na jej trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową.
Jednocześnie strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej na okoliczność wykazania, że skarżąca nie miała świadomości, że pobiera przedmiotowe świadczenie nienależnie i że będąc przez tak bardzo krótki czas na umowie zlecenie jest zobowiązana do poinformowania PUP w P. o wykonywaniu tych czynności, jak również na fakt wykazania, że skarżąca nie miała zamiaru wprowadzenia organu błąd oraz na fakt wykazania, jaka jest jej obecna sytuacja materialna oraz na fakt wykazania, że skarżąca nie może podjąć pracy, bowiem obecnie jest w ciąży.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że co do zasady bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola legalności oparta jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt. Sąd wyrokuje zaś na podstawie akt sprawy, tj. materiału procesowego znajdującego się w aktach administracyjnych i sądowych (art. 133 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, wydaną we wznowionym postępowaniu w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej, którą Starosta P. orzekł w stosunku do zainteresowanej o zwrocie kosztów szkolenia w kwocie [...]zł.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Omówienie zasadniczych motywów rozstrzygnięcia Sąd poprzedza uwagą dotyczącą wniosku dowodowego formułowanych przez stronę w skardze. Otóż, co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ponieważ kontrola legalności oparta jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Wyjątek stanowi sytuacja uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a., który uprawnia sąd administracyjny do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego, ale jedynie z dokumentów i jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. Niezbędne jest przeprowadzenie tego rodzaju dowodu, jeżeli bez niego nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, a więc w przypadku, gdy taki dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Poza tym, po pierwsze, postępowanie sądowe nie służy ponownemu przeprowadzeniu postępowania dowodowego czy też jego uzupełnianiu, a jedynie, na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuszczalne jest dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania kontroli działania administracji (por. wyroki NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 262/17 i II OSK 660/17 oraz 22 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1474/17 - dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po drugie, nie zachodziła żadna przeszkoda do rozpoznania sprawy, której usunięcie wymagałoby uprzedniego przeprowadzenia dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie [ewentualnie pominiętych przez organ] w aktach tejże sprawy (por. np. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym jw.). Po trzecie wreszcie, przed sądem administracyjnym nie jest dopuszczalny dowód z przesłuchania strony postępowania. Dlatego taki dowód w ogóle nie mógłby zostać przeprowadzony przez sąd administracyjny.
W następnej kolejności należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi to zasadami wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest niezbędne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i należytego umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).
Z kolei zgodnie z art. 76 u.p.z., stanowiącym materialnoprawną podstawę wydania zakwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji, wynika, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1); według ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in.: świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (pkt 1); świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2); koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 40b ust. 9, art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie (pkt 4).
Na gruncie przepisu art. 76 u.p.z. należy podkreślić, że jak to już wielokrotnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie - "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania). W przypadku "świadczenia nienależnie pobranego" jego pobraniu towarzyszyć musi zawinione działanie beneficjenta, który działając w złej wierze, ma świadomość nienależności pobrania. Wymaga to zatem od organu wykazania w postępowaniu dowodowym negatywnego zachowania skarżącego, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. m.in. wyroki NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 626/19, 14 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2244/16 i 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1034/08 - dostępne jw.).
Do zgodnego z prawem zobowiązania beneficjenta do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest zatem ustalenie przesłanki obiektywnej oraz przesłanki subiektywnej. Konsekwencje i sankcje związane z naruszeniem obowiązków, które przyjmuje na siebie bezrobotny objęte przesłanką subiektywną wiążą się z prawidłowością pouczenia strony. W orzecznictwie wskazuje się, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wymaga wykazania tego, że bezrobotny został prawidłowo pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania. Nie oznacza to zatem dokonania jakiekolwiek pouczenia, lecz pouczenia zrozumiałego dla adresata. Informacje zbyt złożone, skomplikowane, obszerne, niezrozumiałe, niepełne, wymagające dokonywania swoistych interpretacji ich treści nie stanowią prawidłowego pouczenia. Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczenia musi być na tyle zrozumiałe, aby świadczeniobiorca mógł je odnieść do własnej sytuacji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że istotną cechą nienależnie pobranego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy. Organ musi zatem wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia. To samo odnosi się do przesłanek zwrotu należności z tytułu kosztów szkolenia, co też może nastąpić w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie. Istotną cechą "nienależnego świadczenia", o którym mowa m.in. w zastosowanym przez organy w niniejszej sprawie art. 76 ust. 2 pkt 4 u.p.z., jest bowiem nie tylko uprzednie pozbawienie statusu bezrobotnego [co miało miejsce w tej sprawie – patrz: decyzja Starosty z dnia 7 czerwca 2024 r.], ale również zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy. Co więcej, w niektórych, konkretnych przypadkach sądy administracyjne podkreślają, że jednak samo złożenie podpisu pod pouczeniem przez zobowiązanego nie oznacza, że zrozumiał on jego treść oraz że zrozumienie to polegało na zaistnieniu świadomości co do skutków prawnych sytuacji, w jakiej znalazł się zobowiązany (patrz: wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1699/20, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).
Z tego też względu, w pełni zgodzić trzeba się z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, że osoba kierowana do odbycia stażu lub szkolenia powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego (por. wyroki sądów administracyjnych przywołane w wyroku NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 626/19: WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 378/16, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt. II SA/Go 763/18 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Po 948/17 - orzeczenia dostępne jw.).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że Wojewoda, jakkolwiek poczynił w znacznej części prawidłowe ustalenia dotyczące faktu samej realizacji bonu szkoleniowego, to nie wyciągnął należytych wniosków z okoliczności, w jakich doszło do udzielenia zainteresowanej przedmiotowego bonu i odbycia szkolenia.
Po pierwsze, poza pouczeniem zainteresowanej przy okazji rejestracji w PUP w P. [co miało mieć miejsce 1 sierpnia 2023 r.] o wszystkich prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej – co nastąpiło w dość dużej odległości czasowej od zdarzeń związanych z przyznaniem i realizacją bonu szkoleniowego – należało również poinformować zainteresowaną o konkretnych warunkach przyznania przedmiotowego bonu i związanych z tym obowiązków osoby bezrobotnej. Istotnie, w dniu wizyty w Urzędzie Pracy w dniu 5 lutego 2024 r. [organ II instancji omyłkowo wskazał na dzień 2 maja 2024 r.] strona została pouczona o obowiązku zgłoszenia wszelkich zmian dotyczących bezrobotnego mających wpływ na jego status, jak i faktu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (k. 1, 2v akt adm.). Było to jednakże pouczenie ogóle, niezindywidualizowane względem kwestii związanych ze złożonym w dniu 6 lutego 2024 r. wnioskiem skarżącej o przyznanie bonu szkoleniowego na podstawie at. 66k u.p.z. Przy tym, w druku, którego odbiór skarżąca pokwitowała w oświadczeniu z dnia 5 lutego 2024 r., zawarto cały szereg różnych informacji, co powodowało, że dla osoby niewprawionej w czytaniu tego typu pism mogło stanowić trudność wyłonienie spośród wielu informacji właśnie tych istotnych w konkretnych sytuacjach związanych z przyznaniem świadczenia w postaci skierowania na szkolenie.
Również w przywołanym przez Wojewodę skierowaniu z dnia 29 marca 2024 r. na szkolenie na podstawie przyznanego bonu szkoleniowego brak jest wyjaśnienia, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje osobie, które podjęła zatrudnienie, z powodu którego traci status bezrobotnego. Są to pouczenia dotyczące warunków odbycia szkolenia oraz zwrotu kosztów szkolenia w przypadku jego nieukończenia, jak też informowania Urzędu Pracy m.in. o podjęciu zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) po ukończeniu szkolenia (k. 12). Podobnie, w pouczeniu dla osoby bezrobotnej, umieszczonym na bonie szkoleniowym z dnia 12 marca 2024 r., odebranym przez skarżącą w dniu 13 marca 2024 r. (k. 7, 7v), brak jest informacji wskazującej na obowiązek poinformowania organu o podjęciu zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przed lub w czasie realizacji bonu szkoleniowego oraz o skutkach w postaci obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, czy też zwrotu kosztów szkolenia.
W niniejszej sprawie skarżąca, występując o przyznanie bonu szkoleniowego (6 lutego 2024 r.), jak też odbierając ten bon (13 lutego 2024 r.), nie naruszała warunków posiadania statusu bezrobotnego. Nie świadczyła wówczas pracy. Podjęła i wykonywała na podstawie umowy zlecenia pracę zarobkową w okresie 3 dni - od 15 marca 2024 r. do 17 marca 2024 r. Według oświadczenia podmiotu powierzającego pracę zarobkową wykonywane czynności nie były związane ze szkoleniem, obejmowały inny zakres (k. 22). Potwierdza to umowa zlecenia z dnia 14 marca 2024 r. (k. 25). Dodać należy, że z tytułu wykonywania tej umowy skarżąca została zgłoszona do wymaganych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Z kolei w dniu skierowania na szkolenie stanowiące realizację przyznanego bonu szkoleniowego (29 marca 2024 r.) zainteresowana już nie świadczyła pracy na podstawie przedmiotowego zlecenia. Przy tym, fakt zrealizowania szkolenia w dniach od 2 kwietnia do 9 kwietnia 2024 r. nie jest przez organy kwestionowany (k. 21). Urząd Pracy poniósł z tego tytułu koszty szkolenia w kwocie [...]zł (k. 30v).
W takiej sytuacji – przy jednoczesnym braku jednoznacznych, zindywidualizowanych pouczeń dotyczących okoliczności istotnych dla posiadania prawa do przyznania bonu szkoleniowego i ustania uprawnieninia do jego realizacji – organy nie wzięły pod uwagę, że strona w swoich wyjaśnieniach i odwołaniu od zaskarżonej decyzji wiarygodnie twierdziła, że nie miała świadomości, iż tak krótki czas zatrudnienia winna zgłosić organowi. W szczególności nie można jej zatem wprost przypisać zawinienia co do tego, że w dniu 29 marca 2024 r., tj. w dacie skierowania na szkolenie, nie poinformowała organu o wykonaniu umowy zlecania w dniach od 15 do 17 marca 2024 r.
Jeszcze raz należy podkreślić, że uzależnienie w art. 76 ust. 2 u.p.z. obowiązku zwrotu świadczenia od wystąpienia świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie wymaga uprzedniego pouczenia bezrobotnego o okolicznościach powodujących obowiązek poinformowania organu o danych okolicznościach, jak i pouczenia o warunkach powstania obowiązku zwrotu świadczenia (kosztów). Samo tylko pozbawienie statusu osoby bezrobotnej nie stanowi po temu dostatecznej podstawy. Sąd przy tym miał na uwadze, że w orzecznictwie (zob. np. wyroki NSA z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1685/20 i 5 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 1952/22, dostępne jw. - i powołane tam stanowisko doktryny i judykatury) podnosi się, że prawie administracyjnym nie obowiązuje zasada ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). Tym bardziej należy odnieść do uprawnień i obowiązków zawartych w przepisach prawa publicznego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Go 1153/17, dostępny jw.). Dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd istotne jest zatem stwierdzenie, czy strona była świadoma tego, że fakty, o których nie poinformowała organu były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, jak również szczegółowe wykazanie na czym polegało świadome wprowadzenie organu w błąd przez stronę. O prawidłowym pouczeniu można zaś mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej, zindywidualizowanej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia. W postępowaniu nakazującym zwrot świadczenia nienależnie pobranego organ jest zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony, a zatem wykazania umyślnego zachowania skarżącego ukierunkowanego na wprowadzenie organu w błąd.
O świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu art. 76 ust. 1 i 2 [tu: pkt 4] u.p.z. można mówić w sytuacji, gdy zobowiązany zaniechał wykonania ciążących na nim obowiązków względem urzędu pracy, gdy w momencie zgłoszenia się do urzędu pracy był świadomy – w wyniku udzielonego przez organ pouczenia – prawnego znaczenia określonych faktów oraz okoliczności decydujących o uznaniu za osobę, której w związku z przyznaniem statusu bezrobotnego przysługują określone w ustawie świadczenia, jak też zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących takim osobom (por. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 453/17, dostępny jw.).
W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych sprawy Sąd uznał, że skarżącej nie można przypisać działania podjętego z premedytacją, które ukierunkowane byłoby na nienależne korzystanie z instrumentów aktywizacji zawodowej. W sprawie nie wystąpiła zatem przesłanka subiektywna, konieczna dla nakazania zwrotu kosztów szkolenia, co oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.p.z. (por. przywołany wcześniej wyrok NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 626/19).
Całkowicie nietrafny był natomiast zarzut dotyczący naruszenia art. 76 ust. 7 u.p.z. poprzez brak rozpoznania wniosku o umorzenie należności lub rozłożenie płatności na raty. Z analizy art. 76 ust. 7 u.p.z. jednoznacznie wynika, że zastosowanie instrumentów prawnych przewidzianych w tym przepisie (odroczenie, rozłożenie na raty, umorzenie) ma miejsce w sytuacji, gdy istnieje obowiązek zwrotu otrzymanych świadczeń. Powyższa regulacja oznacza, że organ może badać przesłanki określone enumeratywnie w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 u.p.z. jedynie wówczas, gdy strona nie kwestionuje obowiązku zwrotu przyznanego jej świadczenia (tak NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2408/19, dostępnym jw.).
Podsumowując, w przedstawionych okolicznościach sprawy koszty poniesione przez Urząd Pracy z tytułu skierowania skarżącej na szkolenie na podstawie przyznanego bonu szkoleniowego nie stanowią – wbrew stanowisku organów obydwu instancji – nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Wobec tego, sposób rozstrzygnięcia sprawy i argumentacja organów wskazywały na naruszenie przepisów art. 76 ust. 1 i ust. 2 u.p.z. Świadczyło to również o istotnym naruszeniu przepisów postępowania - art. 7, art. 8 § 1 i art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Stwierdzając, że organy dokonały błędnej wykładni art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.p.z. i naruszyły wyższej wskazane przepisy postępowania, Sąd uznał konieczność uchylenia obydwu zakwestionowanych decyzji w przedmiotowej sprawie. W sprawie tej nie została bowiem spełniona przesłanka nienależnego skorzystania z instrumentu aktywizacji zawodowej (skierowania na szkolenie), które nastąpiłoby w warunkach "świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie".
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.
Przedstawiona przez Sąd ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie przez organy w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, stało się bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie administracyjne wszczęte w sprawie zwrotu przez skarżącą kosztów szkolenia w kwocie [...]zł podlegało umorzeniu – jak też Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.