IV SA/Po 698/23

IV SA/Po 698/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący/
Józef Maleszewski /sprawozdawca/
Monika Świerczak
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Sygn. powiązane
I OSK 1248/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 6.06.2023 r., znak: [...], uchylił w całości swoją decyzję z dnia 20.01.2021 r., znak: [...] o umieszczeniu B. W. (dalej jako skarżący) w Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej jako DPS w K.) oraz zobowiązał skarżącego do opuszczenia ww. placówki po upływie 14 dni od dnia doręczenia tejże decyzji.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 8.02.2021 r. zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 20.01.2021 r. skarżący został przyjęty w DPS w K.. Z wnioskiem o uchylenie decyzji z dnia 20.01.2021 r. wystąpił pismem z dnia 11.04.2023 r. Dyrektor DPS w K.. Ponadto w dniu 9.05.2023 r. do organu I instancji wypłynęła opinia Zespołu Terapeutyczno-Opiekuńczego dotycząca zachowania i funkcjonowania skarżącego w ww. placówce.
Organ I instancji wyjaśnił, że sytuacja związana z funkcjonowaniem skarżącego uległa zmianie, a w konsekwencji zaszła konieczność uchylenia decyzji z dnia 20.01.2021 r. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonych w sprawie dokumentów tj. opinii Zespołu Terapeutyczno-Opiekuńczego, opinii psychologa, licznych notatek służbowych, zapisów w raportach personelu oddziału, karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz sprawozdań dotyczących zachowania skarżącego, organ I instancji doszedł do wniosku, że skarżący spożywał alkohol od pierwszych tygodni swojego pobytu w DPS w K.. Pomimo rozmów dyscyplinujących i zobowiązań ze strony skarżącego do przestrzegania zasad współżycia społecznego obowiązujących w przedmiotowej placówce, skarżący nadal nadużywał alkoholu, do czego zachęcał również innych mieszkańców. Uzasadniono, że w dniu 29.04.2021 r. został opracowany Plan Indywidualnego Wspierania mieszkańca, który miał na celu planowanie form aktywizacji, terapii i oceny skarżącego. Z uwagi na stan zdrowia zaproponowano skarżącemu ćwiczenia ogólnousprawniające i terapię zajęciową, spotkania z psychologiem mające na celu walkę z nałogiem. W 2021 r. skarżący w rehabilitacji uczestniczył 15 razy, w 2022 r. 9 razy, a w 2023 r. tylko raz. W terapii zajęciowej od 2021 r. uczestniczył 11 razy, co wskazuje, że skarżący nie współpracował przy realizacji Planu Indywidualnego Wspierania - co z kolei jest marnotrawieniem przyznanej pomocy. Skarżący przerwał również terapię w Poradni Terapii Uzależnień i Współuzależnień w K.. Pomimo podpisania kontraktu socjalnego w dniu 3.11.2022 r., którego celem było podnoszenie kompetencji personalnych i społecznych oraz aktywizacja do akceptowalnego zachowania w życiu społeczności DPS w K., skarżący nie wywiązywał się z jego postanowień, nadal spożywał alkohol, wskutek czego w dniu 3.01.2023 r. kontrakt zakończył się niepowodzeniem. Organ I instancji wskazał, że zdaniem Zespołu Terapeutyczno-Opiekuńczego skarżący nie korzystał z proponowanych form pomocy, aktywizacji i wsparcia. Ponadto, nie podejmował walki z nałogiem, swoim zachowaniem demoralizował współmieszkańców, namawiał ich do spożywania alkoholu, a pod wpływem alkoholu stawał się wulgarny i agresywny.
W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że skarżący nie stosuje się do postanowień Karty praw i obowiązków mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w K., a w szczególności do art. 29 pkt 2 tego dokumentu, tj. "Niedopuszczalne jest spożywanie alkoholu w większych ilościach (doprowadzenie się do stanu wyraźnie wskazującego na nadużycie alkoholu). Spożywanie alkoholu w żadnym wypadku nie może zakłócać spokoju innych mieszkańców i personelu ani też powodować zanieczyszczenia siebie i otoczenia." Pomimo rozmów dyscyplinujących, podejmowania różnorodnych działań terapeutycznych oraz zobowiązań ze strony skarżącego do przestrzegania zasad współżycia społecznego obowiązujących w placówce, skarżący nadal nadużywał alkoholu. Nadto stan upojenia alkoholowego jakiego dopuścił się w dniu 24.06.2022 r. spowodował, że konieczna była interwencja pogotowia ratunkowego, kolejna taka sytuacja miała miejsce w dniu 19.07.2022 r. - wówczas oprócz alkoholu skarżący użył również nieznanych środków odurzających, stąd wymagana była interwencja służb medycznych dla ratowania życia. W dniu 2.04.2023 r. skarżący urządził w DPS libację alkoholową, w wyniku której doprowadził do zagrożenia zdrowia innego mieszkańca wymagającego interwencji pogotowia ratunkowego. Zdaniem organu I instancji zachowanie skarżącego ma charakter systematyczny i powtarzalny, co świadczy o jego demoralizacji i marnotrawieniu przyznanych świadczeń i korzystaniu z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem.
Końcowo organ I instancji podkreślił, że całokształt okoliczności w sprawie wskazuje, iż liczne próby niesienia pomocy skarżącemu poprzez rozmowy wspierające, dyscyplinujące, podpisanie kontraktu socjalnego, realizowana terapia nie przyniosły rezultatów. Skarżący świadomie nie przestrzega zasad współżycia społecznego, nie stosuje się do karty praw i obowiązków mieszkańców, swoim zachowaniem powoduje lęk wśród współmieszkańców, a jego zachowania mają charakter demoralizujący (namawianie do spożywania alkoholu). Na skutek poczynionych ustaleń organ I instancji uznał, że zachowanie skarżącego świadczy o marnotrawieniu przyznanego świadczenia w formie zinstytucjonalizowanych całodobowych usług opiekuńczych. Wyjaśniono również, że Miasto K. finansuje pobył skarżącego w DPS w K. w wysokości [...] zł miesięcznie ze środków publicznych.
Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) - poprzez niezapewnienie mu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, jak również brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. W ocenie skarżącego zachowanie wyżej wymienionych praw mogło mieć wpływ na wynik postępowania, ponieważ skarżący – jak twierdzi - ma wiele do powiedzenia na temat przedmiotowych zdarzeń oraz mógłby powołać dowody;
2. art. 107 § 3 k.p.a. w ten sposób, że uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ I instancji uznał za udowodnione (brak dat popełnienia przypisywanych skarżącemu czynów), dowodów, na których organ się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa, przez co skarżący nie znał swojej sytuacji prawnej;
3. art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań strony, pomimo, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Naruszenie tego obowiązku miało – zdaniem skarżącego -wpływ na wynik postępowania, ponieważ nie jest on adekwatny do stopnia jego zawinienia – przy założeniu, że taka wina istniała.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 18.09.2023 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO podzieliło stanowisko Prezydenta Miasta K., co do tego, że zachowanie skarżącego wskazuje na marnotrawienie przyznanego świadczenia w postaci pobytu w DPS, a więc jest naruszeniem art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej jako u.p.s.). Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż skarżący nadużywał alkoholu podczas pobytu w DPS w K., czym łamał regulamin ww. placówki. Stawał się wówczas agresywny i wulgarny wobec innych mieszkańców (których również demoralizował) oraz personelu. W ocenie SKO decyzja organu I instancji jest słuszna i została wydana w oparciu o wyczerpujący materiał dowodowy.
Skarżący, kwestionując powyższą decyzję Kolegium, wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę (mylnie zatytułowaną odwołaniem), domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący powielił zarzuty (i ich uzasadnienie) podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 15.04.2023 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18.09.2023 r., znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 6.06.2023 r., znak: [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji własnej z dnia 20.01.2021 r., znak: [...] o umieszczeniu B. W. w Domu Pomocy Społecznej w K. oraz zobowiązania go do opuszczenia ww. placówki po upływie 14 dni od dnia doręczenia tejże decyzji.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.). W myśl art. 106 ust. 1 tej ustawy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Przytoczenia wymaga również treść przepisu art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s.: w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Ustęp 2. tego przepisu wskazuje zaś, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Na tle cytowanych przepisów w orzecznictwie sądowym zasadnie wskazuje się, że spożywanie alkoholu, niewłaściwe zachowanie w stosunku do pracowników Domu Pomocy Społecznej oraz innych współmieszkańców świadczy o marnotrawieniu przyznanych świadczeń i korzystaniu z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13.12.2017 r., sygn. akt: I OSK 1167/17, CBOSA).
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy taka sytuacja niewątpliwie miała miejsce. Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że skarżący spożywał alkohol (notatki służbowe z 7.06.2021 r., 27.06.2022 r., 20.07.2022 r., 29.08.2022 r.,13.03.2023 r., 3.04.2023 r., opinia psychologiczna z 27.04.2023 r. i z 18.05.2023 r.) oraz swoim zachowaniem szerzył negatywną postawę społeczną wśród innych mieszkańców DPS w K.. Wskazać przy tym należy, że naganna postawa skarżącego nie jest wynikiem jednorazowego przewinienia, lecz nosi znamiona uporczywości i zakłóca prawidłowe funkcjonowanie przedmiotowej placówki. Wniosek taki płynie zarówno z ww. notatek służbowych, jak również z opinii Zespołu Terapeutyczno-Opiekuńczego. W opinii tej stwierdzono m.in., że skarżący od samego początku pobytu w placówce nadużywał alkoholu i zachęcał do tego innych mieszkańców, a nawet dopuszczał się wyłudzania pieniędzy na ten cel. Podkreślono również, że skarżący nie współpracował przy realizacji Planu Indywidualnego Wspierania, nie korzystał z żadnych form aktywizacji, z własnej inicjatywy nie podejmował walki z nałogiem, ani też nie stosował się do zaleceń lekarskich i pielęgniarskich. Wskazać również należy, że choć skarżący deklarował obietnice poprawy swojego zachowania, to jednak okazywały się one niespełnione.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi więc wątpliwości Sądu, że skarżący swoim dotychczasowym zachowaniem polegającym na nadużywaniu alkoholu, naruszaniu spokoju mieszkańców i demoralizowaniu ich oraz nieprzestrzeganiem zasad panujących w placówce i zaleceń personelu, marnotrawił przyznaną pomoc.
Prawidłowo więc orzekające w sprawie organy stwierdziły, że postawa skarżącego wskazuje na marnotrawienie przyznanych mu świadczeń w postaci pobytu w domu pomocy społecznej, co stanowi naruszenie art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., zaś decyzja organu I instancji o uchyleniu decyzji własnej z dnia 20.01.2021 r. w przedmiocie umieszczenia skarżącego w DPS w K., w sposób wszechstronny i wyczerpujący przedstawia zebrany w sprawie materiał dowodowy i uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Z tego powodu Samorządowe Kolegium Odwoławcze było uprawnione do przyjęcia, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu.
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z z art. 54 ust. 1 u.p.s., pomoc w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że świadczenie tego rodzaju pomocy wymaga od osoby ją pobierającej pewnego poziomu współpracy, niezbędnej dla zapewnienia efektywnej opieki oraz prawidłowego funkcjonowania domu pomocy społecznej jako całości. Stąd też konieczne jest przestrzeganie regulaminu placówki, zaś jego nagminne i uporczywe łamanie oraz zakłócanie pracy ośrodka czyni przyznaną pomoc jedynie iluzoryczną, jak również niejednokrotnie uniemożliwia świadczenie pomocy również innym mieszkańcom. Powyższe oznacza, że przedstawiony wyżej sposób zachowania skarżącego można określić jako marnotrawienie przyznanej pomocy i jej wykorzystywanie niezgodnie z przeznaczeniem, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy (wyrok WSA w Warszawie z 28.03.2023 r., sygn. akt: I SA/Wa 476/22, CBOSA).
Odnosząc się zaś do podniesionych przez skarżącego zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego Sąd wskazuje, że pomimo dostrzeżenia pewnych uchybień na etapie postępowania administracyjnego, całokształt okoliczności sprawy doprowadził Sąd do przekonania, że decyzja organu II instancji jest prawidłowa. Organy prowadzące postępowanie nie wywiązały się z obowiązku nałożonego na nie na mocy art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednakże w rozpatrywanej sprawie, podnosząc to uchybienie, skarżący nie powołał okoliczności wskazujących, że mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, ograniczając się do stwierdzenia, że ma "wiele do powiedzenia na temat przedmiotowych zdarzeń". W ocenie Sądu, uwzględniając cały zebrany w sprawie materiał dowodowy (w tym opinie psychologiczne wskazujące na brak samokrytycyzmu i negowanie problemu alkoholowego u skarżącego), uznać należało, że brak jest podstaw do przyjęcia, że mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. "Wpływ istotny" to taki, który pozwala przyjąć, że gdyby naruszenia tych nie było, mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie.
Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów takiego naruszenia przepisów postępowania, które w stopniu istotnym mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu chybione jest stanowisko skargi, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 77 § 1 k.p.a. Stwierdzić należy, że Kolegium działało z poszanowaniem zasad prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z poszanowaniem ciężaru procesowego dotyczącego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), gdy przyjmowało prezentowane w decyzji stanowisko, że postępowanie skarżącego nosi cechy marnotrawienia przyznanej mu pomocy.
Ponadto Sąd, działając na podstawie art. 134 p.p.s.a., nie stwierdził również naruszenia innych, niż zarzucane w skardze, przepisów postępowania i prawa materialnego, które mogłyby skutkować koniecznością wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.