IV SA/PO 696/23

IV SA/Po 696/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący/
Izabela Bąk-Marciniak
Maciej Busz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Skarżony organ
Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie i Ochrony Zdrow
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi N. N. i J. N. na czynność Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie negatywnej wstępnej kwalifikacji kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Uzasadnienie
Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P (dalej jako Dyrektor PCPR lub organ) pismem z dnia 31.08.2023 r., zgodnie z decyzją zespołu organizatora rodzinnej pieczy zastępczej dotyczącą wstępnej kwalifikacji kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej nr [...] z dnia 29.08.2023 r., dokonał negatywnej kwalifikacji N. i J. N. (dalej: skarżący) jako kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej pod względem spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 z późn. zm., dalej jako u.w.r.).
Uzasadniając podjętą czynność organ wskazał, że na podstawie złożonych dokumentów oraz wyników badań psychologicznych ustalono, że skarżący nie spełniają warunków z art. 42 ust. 1 pkt 5 lit b u.w.r. ze względu na to, iż posiadają częściowo dostateczne - obecnie niewystarczające (w szczególności u kandydata) predyspozycje rozumiane jako zasoby w funkcjonowaniu psychospołecznym do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Ponadto, w ocenie organu skarżący posiadają w przeważającej części niewłaściwą motywację (kompensacyjną) do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Motywacja ta jest w przewadze adopcyjna, co wynika z braku możliwości posiadania własnych dzieci biologicznych. Organ wyjaśnił, że spełnienie tego wymogu nastąpi wówczas, gdy skarżący będą posiadać pozytywną opinię o predyspozycjach i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym, z uwzględnieniem tego, iż ponowne badanie psychologiczne można przeprowadzić najwcześniej po dwóch latach od pierwszego (tj. 12.08.2025 r.), ale optymalnie po dwóch latach.
Końcowo organ wskazał na zalecenia psychologiczne, które skierował zarówno do J. N., jak i do obu skarżących łącznie.
Wskazano przy tym, że mając na uwadze znaczącą motywację adopcyjną u obojga skarżących zaleca się im udanie się do W. O. A. w P. w celu kontynuacji rozpoczętych działań.
Skarżący, kwestionując powyższą czynność organu (mylnie nazywając ją aktem), wywiedli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu w całości i orzeczenie o pozytywnej kwalifikacji kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie:
1. art. 7, w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako k.p.a.), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego i uniemożliwienie zapoznania się z zebranymi dowodami i wnioskami, gdyż – jak wskazali skarżący - nie mieli oni możliwości odniesienia się do treści wydanej opinii psychologicznej z dnia 21.08.2023 r. po jej sporządzeniu a przed dokonaniem negatywnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej w sytuacji, gdy okoliczności te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, ponieważ opinia stanowiła podstawę do wydania zaskarżonego aktu;
2. art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że skarżący nie spełniają wymogów do pozytywnej kwalifikacji jako kandydatów do pełnienia funkcji niezawodowej rodziny zastępczej z uwagi na częściowo dostateczne - obecnie niewystarczające (w szczególności u kandydata) predyspozycje rozumiane jako zasoby w funkcjonowaniu psychospołecznym do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, a także przyjęcie, że posiadają oni w przeważającej części niewłaściwą motywację (kompensacyjną) do pełnienia funkcji rodziny zastępczej (w przewadze adopcyjną), podczas gdy opinia, z dnia 21.08.2023 r. wskazuje, iż posiadają oni co najmniej częściowo dostateczne predyspozycje do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, jak również posiadają dostateczną motywację do realizowana zadania opieki zastępczej nad 1-2 dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat, a zatem wniosek organu jest nieprawidłowy i sprzeczny z treścią opinii, na podstawie której dokonywano kwalifikacji, i przy pominięciu faktu, że skarżący kierują się dobrem małoletnich dla których gotowi są stworzyć rodzinę zastępczą;
3. art. 43 u.w.r. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji wydanie negatywnej opinii kwalifikacyjnej uniemożliwiającej skierowanie do odbycia szkolenia dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, co jest co najmniej przedwczesne.
Uzasadniając skargę skarżący wskazali, że nie mieli możliwości odniesienia się do treści opinii psychologicznej z dnia 21.08.2023 r. po jej sporządzeniu, a przed dokonaniem negatywnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Opinia ta stanowiła podstawę do wydania zaskarżonej czynności, a wnioski organu dyskwalifikujące skarżących jako kandydatów na rodzinę zastępczą stanowią – ich zdaniem - nadinterpretację owej opinii i wniosków sporządzonych przez psychologów.
W ocenie skarżących negatywna wstępna kwalifikacja kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej jest niespójna z oceną psychologiczną z dnia 21.08.2023 r. Uzasadnili, że nie jest im wiadome, dlaczego ich motywacja została oceniona negatywnie, skoro taki wniosek nie płynie z wydanej o opinii psychologicznej. Zdaniem skarżących analiza treści opinii psychologicznej i zaskarżonego aktu wskazuje, iż wnioski w nich zawarte są rozbieżne, a interpretacja dokonana przez organ jest skrajnie niekorzystna i nie odpowiada rzeczywistej intencji opiniujących skarżących psychologów.
Skarżący podkreślili, że mając na uwadze dobro małoletniego dziecka podjęli już stosowne działania polegające na zapewnieniu mu odpowiednich warunków rozwoju. W przekonaniu skarżących sprzeczne z dobrem dziecka byłoby przeniesienie go do innej rodziny zastępczej, a tym samym pozbawienie skarżących możliwości stworzenia dziecku rodziny zastępczej i niedopuszczenie nas do odbycia szkolenia.
Skarżący uważają, że organ nie przeprowadził merytorycznej analizy sprawy w sposób wszechstronny. Nie wykazał on bowiem niespełnienia przez nich przesłanek z art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r., w sytuacji, gdy odmowa oparta być musi na niebudzącym żadnych wątpliwości stwierdzeniu braku spełnienia opisanych przesłanek, co ich sprawie nie miało miejsca, a treść opinii psychologicznej w sposób oczywisty przeczy wnioskom organu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor PCPR w P. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Organ nie zgodził się postawionymi w skardze zarzutami. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że skarżący wnioskiem z dnia 30.06.2023 r. wystąpili do PCPR w P. o wstępną kwalifikację kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową. Po przeprowadzeniu ww. kwalifikacji organ sporządził dokument z dnia 31.08.2023 r. potwierdzający przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji i zawierający wskazanie, że wstępna kwalifikacja jest negatywna. Wyjaśniono, że informacja o wynikach wstępnej kwalifikacji została odebrana przez skarżących w dniu 06.09.2023 r.
W dniu 20.07.2023 r. skarżący stawili się u psychologów PCPR w P. na badania psychologiczne. Wizyta starszego specjalisty pracy z rodziną w domu skarżących odbyła się w dniu 03.08.2023 r. W związku z otrzymanym pismem skarżących z dnia 28.07.2023 r. pracownik podczas spotkania rozmawiał na temat małoletniego dziecka, które po narodzinach pozostało w szpitalu im. [...]. Skarżący poinformowali wówczas, że o dziecku dowiedzieli się od koleżanki skarżącej, która pracuje jako pielęgniarka w ww. szpitalu, natomiast nie widzieli dziecka, wiedzą jedynie, że jego matka nie jest narodowości polskiej oraz że zostawiła dziecko w szpitalu praktycznie zaraz po urodzeniu. Kandydaci zaprzeczali jakoby chcieli zaopiekować się tym konkretnym dzieckiem oraz informowali, że chcą przejść proces kwalifikacji ponieważ nie mogą mieć własnych dzieci i mają gotowość do zaopiekowania się dwójką dzieci w wieku do 10 roku życia. Następnie w dniu 11.08.2023 r. skarżący zostali zaproszeni na dodatkowy termin do Psychologów PCPR w P. w celu konsultacji i diagnostyki uzupełniającej.
Dalej organ wyjaśnił, że spotkanie zespołu dotyczące wstępnej kwalifikacji kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej odbyło się w dniu 29.08.2023 r., natomiast spotkanie Psychologów PCPR ze skarżącymi odbyło się w dniu 19.09.2023 r. Spotkanie to miało na celu przedstawienie wyników badania psychologicznego oraz omówienie i przekazanie badanym opinii psychologicznej wraz z zaleceniami oraz udzielenie odpowiedzi na ich ewentualne pytania. Jak wyjaśniono, skarżący nie mieli żadnych zastrzeżeń do opinii.
Organ podniósł, że podczas spotkania zespołu dotyczącego wstępnej kwalifikacji kandydata z dnia 29.08.2023 r. i wydania negatywnej wstępnej kwalifikacji nie miał wiedzy o tym, że skarżący zostali ustanowieni przez sąd rodziną zastępczą dla małoletniego dziecka. Zdaniem PCPR w P. skarżący podejmowali czynności związane z przejęciem opieki nad dzieckiem poza wiedzą i pośrednictwem organu, pomimo tego, że byli świadomi że są w trakcie wstępnej kwalifikacji, i posiadali wiedzę o tym, że wstępna kwalifikacja może zakończyć się dwojako (pozytywna lub negatywna).
Dalej organ uzasadnił, że merytoryczna zawartość opinii, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r. została w nim określona w sposób pełny. Za poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że musi ona zawierać wskazania odnośnie do posiadania predyspozycji i motywacji do sprawowania funkcji w ramach pieczy zastępczej. Ten zakres opinii nie został unormowany, a tym samym ustawodawca przerzucił na wystawiającego opinię psychologa odpowiedzialność za jej treść. Zgodnie z treścią analizowanego przepisu opinia ta musi być pozytywna, bowiem za takim stanowiskiem przemawia to, że ma ona potwierdzać posiadanie predyspozycji, a zatem z jej treści musi wynikać zdolność danej osoby do sprawowania tej funkcji, jak również opinia musi wypowiadać się w sposób pozytywny co do motywacji, którą kieruje się dana osoba.
W ocenie PCPR w P. opinia biegłego (psychologa) sporządzona w niniejszej sprawie, jest opinią sporządzoną w sposób należyty. W sposób przekonujący uzasadnia zajęte stanowisko, jest logiczna i rzeczowa. PCPR w P. nie miał – w swoim przekonaniu - podstaw do kwestionowania jej wniosków czy też konieczności zasięgania opinii uzupełniającej. Uzasadnienie opinii zawiera wyczerpujące uzasadnienie, które pozwala dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Z opinii wynika nadto czym kierował się zespół specjalistów wskazując określone tezy i na jakich ustaleniach się oparł. Zdaniem organu zarzuty skargi nie deprecjonują samej treści opinii lecz stanowią jedynie polemikę z jej ustaleniami.
W piśmie z dnia 15.11.2023 r. skarżący wskazali, że zaskarżona czynność została oparta na wybiórczej interpretacji treści opinii psychologicznej sporządzonej na potrzeby postępowania w przedmiocie ustanowienia ich rodziną zastępczą. Podkreślili też, że organ wybiórczo zinterpretował fragmenty opinii psychologicznej i na ich podstawie dokonał odmiennych ustaleń.
Ponadto skarżący wyjaśnili, odnosząc się do argumentacji organu dotyczącej braku ustosunkowania się przez skarżących do treści opinii psychologicznej, że zgłaszali swoje wątpliwości, omawiali wyniki. Jednocześnie skarżący poddali pod rozwagę, w jaki inny sposób mogliby zamanifestować swoje niezadowolenie. Na marginesie wskazali także, że opinia psychologiczna będąca podstawą orzeczenia o kwalifikacji została im doręczona dopiero po doręczeniu kwalifikacji wstępnej. Skarżący wyjaśnili, że rozmawiali o opinii, ale już po otrzymaniu kwalifikacji, a więc po rozstrzygnięciu sprawy. Faktycznie więc nie mieli już żadnego realnego wpływu zarówno na treść opinii jak i rozstrzygnięcia w przedmiocie kwalifikacji.
Dodatkowo skarżący wskazali, że nie mieli wiedzy co do daty zebrania się zespołu w sprawie dokonania wstępnej kwalifikacji. Ponadto w dacie podjęcia wstępnej kwalifikacji i posiedzenia zespołu nie mieli wiedzy o tym, że dziecko zostało w trybie zabezpieczenia umieszczone w ich rodzinie. Wyjaśnili, że odebrali dziecko ze szpitala dopiero 02.09.2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs (4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 15.04.2023 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest czynność Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P z 31.08.2023 r. w przedmiocie negatywnej wstępnej kwalifikacji kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Zaskarżona czynność Dyrektora PCPR stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 marca 2020 r. o sygn. III SA/Gd 807/19 oraz z 01 marca 2023 r. o sygn. II SA/Gd 589/22, WSA w Poznaniu z dnia 13 maja 2021 r. o sygn. IV SA/Po 1875/20, publ. CBOSA). Czynność ta podlega kontroli sądu administracyjnego, bowiem zgodnie z treścią art. 43 ust. 3 u.w.r., w przypadku gdy wstępna kwalifikacja, o której mowa w ust. 1, jest negatywna, w dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji organizator rodzinnej pieczy zastępczej szczegółowo uzasadnia przyczyny negatywnej wstępnej kwalifikacji i wskazuje obszary wymagające poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl art. 146 § 1 p.p.s.a sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 z późn. zm.) a zwłaszcza jej art. 42 ust. 1 i 2 oraz art. 43 ust. 1 i 2.
Artykuł 42 u.w.r. określa wymagania, jakie stawiane są w stosunku do osób tworzących rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka. Zgodnie z ustępem 1. tego przepisu pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które:
1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;
2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona;
3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;
4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych;
5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone:
a) zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej ((Dz. U. z 2022 r. poz. 2527), oraz;
b) opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym;
6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny;
7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym:
a) rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego,
b) właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań,
c) wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
8) nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym.
Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo (art. 42 ust. 2 u.w.r.).
Przytoczenia wymaga również treść art. 43 ust. 1 u.w.r., w myśl którego organizator rodzinnej pieczy zastępczej, na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, przeprowadza na podstawie oceny spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2, wstępną kwalifikację kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Pozytywna wstępna kwalifikacja jest ważna przez okres 2 lat od dnia jej przeprowadzenia. Zgodnie zaś z art. 43 ust. 2 u.w.r. po przeprowadzeniu wstępnej kwalifikacji, o której mowa w ust. 1, organizator rodzinnej pieczy zastępczej sporządza dokument potwierdzający przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji, który zawiera w szczególności datę przeprowadzenia wstępnej kwalifikacji oraz wskazanie, czy wstępna kwalifikacja jest pozytywna czy negatywna. Dokument potwierdzający przeprowadzenie wstępnej kwalifikacji jest wydawany pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej.
Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że w stosunku do skarżących organ wydał negatywną wstępną kwalifikację kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, ponieważ posiadają oni częściowo dostateczne – obecnie niewystarczające ( w szczególności u kandydata) predyspozycje rozumiane jako zasoby w funkcjonowaniu psychospołecznym, a ponadto posiadają w przeważającej części niewłaściwą motywację (kompensacyjną).
Wśród wszystkich wymogów, jakie ustawodawca postawił przed kandydatami do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, w okolicznościach niniejszej sprawy na szczególną uwagę zasługuje warunek, o którym mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r. Kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej powinni legitymować się opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, zaś opinia ta musi być sporządzona na piśmie przez psychologa spełniającego wymogi określone w analizowanym unormowaniu, a zatem musi to być psycholog, który ma co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym (S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2021, art. 42).
W aktach sprawy znajduje się opinia psychologa z dnia 21.08.2023 r. o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej sporządzona na podstawie badań psychologicznych (konsultacja i testy). Opinię te sporządziła psycholog M. N. przy współpracy z psychologiem K. S.. Te same osoby złożyły podpisy pod opinią.
W doktrynie prawa przyjmuje się, że merytoryczna zawartość opinii, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r. została w nim określona w sposób pełny. Ustawodawca uznał bowiem, że musi ona zawierać wskazania odnośnie do posiadania predyspozycji i motywacji do sprawowania funkcji w ramach pieczy zastępczej. Ten zakres opinii nie został unormowany, a tym samym ustawodawca przerzucił na wystawiającego opinię psychologa odpowiedzialność za jej treść. Można jedynie zauważyć, że zgodnie z treścią analizowanego przepisu opinia ta musi być pozytywna, bowiem za takim stanowiskiem przemawia to, że ma ona potwierdzać posiadanie predyspozycji, a zatem z jej treści musi wynikać zdolność danej osoby do sprawowania tej funkcji, jak również opinia musi wypowiadać się w sposób pozytywny co do motywacji, którą kieruje się dana osoba (tak: S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, Wolters Kluwer 2016; wyrok WSA w Gdańsku z 01.03.2023 r., II SA/Gd 589/22, CBOSA).
Nie można przy tym tracić z oczu, że spełnienie wymogu określonego przepisem art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r., odnoszącego się do kwalifikacji psychologa wystawiającego opinię w postępowaniu o pełnienie funkcji rodziny zastępczej, powinno być wykazane przez organ na etapie prowadzonego postępowania. Odpowiednie dokumenty potwierdzające kompetencje psychologa, bądź kopie tych dokumentów, powinny zostać złożone do akt, warunkowały bowiem prawidłowość prowadzonego postępowania, w tym odpowiednie zgromadzenie materiału służącego rozstrzygnięciu sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13.12.2017 r., sygn. akt I OSK 1306/17, CBOSA). W ocenie orzekającego Sądu w rozpoznawanej sprawie powyższy wymóg nie został spełniony. Z akt sprawy nie wynika bowiem, czy wystawiający opinię psychologiczną specjaliści osiągnęli wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia, ani też czy posiadają 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym. Z pieczęci oraz podpisów na przedmiotowej opinii można jedynie wywieść, że obie wystawiające ją osoby są psychologami (strona 5. opinii). Taka informacja nie jest jednak wystarczająca do prawidłowej oceny, czy opinia psychologiczna została sporządzona przez spełniających wymogi ustawowe specjalistów. Redakcja analizowanego przepisu jest natomiast jednoznaczna: prawodawca wymaga, aby opinię o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej wystawił psycholog, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym. Mając na uwadze, że sprawy z zakresu sprawowania pieczy zastępczej są sprawami wymagającymi wieloaspektowej analizy psychologicznej, stawiane przez ustawodawcę wymagania co do osób dokonujących takiej analizy, nie są nazbyt wygórowane do spełnienia, a jednocześnie ich spełnienie jest konieczne, aby do takiej analizy móc w ogóle przystąpić. W niniejszej sprawie jest to też o tyle istotne, że opinia psychologiczna stanowi zasadniczy dowód, na którym opierał się organ dokonując zaskarżonej czynności.
Zastrzeżenia przy tym wymaga, że jakkolwiek kontrola Sądu obejmuje ocenę legalności merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej i co do zasady sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji czynności organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego, to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie jest uprawniony do oceny zaskarżonej czynności z punktu widzenia jej celowości, słuszności czy innych kryteriów.
Wypada tylko wspomnieć, że wstępna kwalifikacja kandydatów dokonywana na podstawie oceny spełnienia warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2 u.w.r. powinna zostać szczegółowo uzasadniona, tym bardziej, że jak przewidział ustawodawca, na tym etapie kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, jest to wyłącznie akceptacja "wstępna" (wyrok WSA w Gliwicach z 27.07.2022 r., II SA/Gl 606/22, CBOSA).
Wobec okoliczności, że z akt sprawy nie wynika, czy opinia psychologiczna została sporządzona przez osobę uprawnioną (zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r.) Sąd postanowił nie odnosić się do podnoszonych przez skarżących zarzutów dotyczących niespójności pomiędzy wynikami opinii psychologicznej a zaskarżoną czynnością. W zastanym stanie faktycznym nie sposób oceniać, czy wnioski organu są sprzeczne z treścią przedmiotowej opinii - może się bowiem okazać, że znajdująca się w aktach opinia psychologiczna nie spełnia określonych prawem wymogów, skutkiem czego nie mogłaby w ogóle stanowić podstawy do podjęcia przez organ wstępnej kwalifikacji. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego - wobec jawiącego się braku formalnego, jakim jest nieudokumentowanie kwalifikacji i doświadczenia zawodowego psychologa wystawiającego opinię psychologiczną - dalsza analiza merytoryczna skargi jest niecelowa.
Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że chronologia podejmowanych w sprawie czynności wskazuje, że skarżący nie mieli realnej możliwości ustosunkowania się do treści opinii psychologicznej przed podjęciem przez organ negatywnej wstępnej kwalifikacji kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Opinia psychologiczna pochodzi z dnia 21.08.2023 r., następnie w dniu 29.08.2023 r. decyzją zespołu organizatora rodzinnej pieczy zastępczej dotyczącej wstępnej kwalifikacji kandydata na pełnienie funkcji rodziny zastępczej negatywnie oceniono skarżących jako kandydatów do pełnienia ww. funkcji. Natomiast zaskarżona czynność miała miejsce w dniu 31.08.2023 r. W odpowiedzi na skargę organ zaś wskazał, że spotkanie psychologów PCPR ze skarżącymi, którego celem było przedstawienie wyników badania psychologicznego oraz omówienie i przekazanie skarżącym opinii psychologicznej wraz z zaleceniami oraz udzielenie odpowiedzi na ich ewentualne pytania, odbyło się w dopiero w dniu 19.09.2023 r. W tym stanie rzeczy nie sposób więc przyjąć, że skarżący mieli faktyczną możliwość odniesienia się do treści opinii psychologicznej przed podjęciem przez organ zaskarżonej czynności.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji publicznej, zastosuje się do wskazań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia, a w szczególności uwzględni fakt, że opinia psychologiczna powinna zostać wystawiona przez psychologa spełniającego wymagania, o których mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b u.w.r. oraz - jeżeli zajdzie taka potrzeba - dokona ponownej oceny spełnienia przez skarżących wymogów przewidzianych dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Organ rozważy również pogłębienie materiału dowodowego w tym zakresie, a następnie dokona jego oceny w kontekście ustawowych przesłanek, uzasadniając swoje stanowisko.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.