IV SA/Po 663/24

IV SA/Po 663/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Osoby niepełnosprawne
Pomoc społeczna
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1-16
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 21 lit. e), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a), art. 24 ust. 2, ust. 2a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 504
art. 14, art. 75 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1550
477(9) § 1, 477(14) § 2
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 50 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 §1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 04 grudnia 2023 r. nr [...]
Uzasadnienie
Wójt Gminy C., po rozpoznaniu sprawy z wniosku K. N., decyzją z dnia 4 grudnia 2023 roku (nr [...]), odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką W. S..
Organ ustalił, że wnioskodawczyni sprawuje stałą, codzienną opiekę nad matką. Wnioskodawczyni pomaga podopiecznej w zakresie przygotowania i podawania posiłków, utrzymania higieny osobistej, korzystania z toalety, podawania leków oraz podczas wizyt lekarskich. Wnioskodawczyni po urlopie wychowawczym nie powróciła do pracy. Zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad matką.
Organ ustalił ponadto, że podopieczna odwoływała się od decyzji ZUS z dnia 27.09.2022r. o odmowie przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Do wniosku załączone zostały: orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 6.09.2022r. nr [...] stwierdzające, że podopieczna nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, opinia biegłych sądowych oraz prawomocny wyrok sądu przyznający prawo do dodatku pielęgnacyjnego na stałe od dnia 01.08.2022r.
W uzasadnieniu decyzji odmownej organ wyjaśnił, że podopieczna nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 ust. 21 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Wójt stwierdził popnadto, że nie może odmówić zastosowania przepisów ustawy wyłącznie w oparciu o zarzut niekonstytucyjności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 19.06.2024r. (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji winna zostać utrzymana w mocy mimo błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obowiązującej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13.
Od 1 stycznia 2024 roku obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym.
Kolegium nie stwierdziło, aby przepis przejściowych - art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym - dopuszczał stosowanie w rozstrzyganej sprawie przepisów dotychczasowych. Wnioskodawczyni nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 roku. Zdaniem organu odwoławczego do oceny zasadności wniosku winny znaleźć zastosowanie przepisy nowe.
Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonką,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Obecnie o świadczenie pielęgnacyjne można ubiegać się tylko z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18. roku życia. Z racji wieku podopiecznego świadczenie nie może zostać przyznane.
Kolegium wskazało ponadto, że w okolicznościach sprawy nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 roku, bo nie została wykazana dotychczasowa przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym zakresie Kolegium wskazało, że zaprzestanie aktywności zawodowej musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samo sprawowanie opieki nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Kolegium wyjaśniło przy tym, że pomoc Państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest ona możliwa jedynie wówczas gdy wnioskujący wykaże w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej niezdolnej do samodzielnej egzystencji w postaci skorzystania z usług opiekuńczych, czy opiekuna, a pomimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (posiadanych przez nią schorzeń) istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia.
Organ podkreślił, że strona nie załączyła orzeczenia o niezdolności podopiecznej do samodzielnej egzystencji i tym samym decyzji, z której wynikałby fakt i data zaliczenia matki do znacznego stopnia niepełnosprawności.
K. N. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego i procesowego oraz zażądała zamiany decyzji poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzje organów są błędne. Zmiana przepisów z dniem 1 stycznia 2024 roku nie może wpływać na sytuację prawną wnioskodawczyni, gdyż złożyła ona wniosek przed 1 stycznia 2024 roku. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno zostać ustalone na postawie przepisów dotychczasowych, obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz zażądało oddalenia skargi.
Pismem z dnia 6 października 2024 roku do postępowania przystąpił pełnomocnik skarżącej w osobie adwokata, który na rozprawie w dniu 9 października 2024 roku, oświadczył, iż popiera skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), a przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Skarga okazała się uzasadniona.
Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjmuje, że do rozstrzygania o zasadności wniosku skarżącego należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 roku.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Dostrzegać zatem należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 roku.
Stanowisko o tym, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego wiązać należy z datą złożenia wniosku potwierdza także treści uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 roku i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.
Reguły ustalone w art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych.
Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania.
Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne, w kontekście regulacji prawnej przesądzającej od kiedy świadczenie pielęgnacyjne należy przyznawać, nie mogło pozbawić możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych.
Podanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki roztoczonej nad matką wpłynęło do organu w dniu 06 listopada 2023 roku.
Z uwagi na powyższe materialnoprawną podstawę oceny zasadności wniosku skarżącej powinny stanowić przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.).
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem pominęło nieprawidłowe stanowisko Wójta Gminy C. i uwzględniło przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13, jak i stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków tego wyroku dla rozstrzygania spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium trafnie przeprowadziło ocenę zasadności żądania wniosku z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium w postaci momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, czyli przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zaskarżona decyzja została jednak wydana z istotnym naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie.
Ilekroć w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności to oznacza to, między innymi, niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 3 pkt 21 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.; dalej w skrócie "ustawy emerytalnej") dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.
W ramach postępowania przed organem rentowym o niezdolności do pracy, jej stopniu i ustaleniach wyszczególnionych art. 14 ust. 1 pkt 1-5 ustawy emerytalnej, w tym o niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeka lekarz orzecznik, a sprzeciw od jego orzeczenia i zarzut wadliwości orzeczenia rozpatruje w formie orzeczenia komisja lekarska (art. 14 ust. 1, ust. 2a i ust. 2d ustawy emerytalnej).
Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Jednakże od decyzji wydanych przez organ rentowy, zgodnie z art. 4779 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.; dalej w skrócie "K.p.c."), przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W razie uwzględnienia odwołania sąd ten zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy (art. 47714 § 2 K.p.c.). Orzekając co do istoty sprawy sąd musi zatem ustalić i rozstrzygnąć czy zachodzą przesłanki do przyznania określonego świadczenia, w tym wymagany stopień niezdolności do pracy, czy niezdolność do samodzielnej egzystencji. Sąd ubezpieczeń społecznych, rozstrzygając sprawę, orzeka na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższych względów wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od braku zdolności do samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok NSA z 9.10.2007 r., I OSK 15/07, LEX nr 376829; wyrok WSA w Bydgoszczy z 27.10.2021 r., II SA/Bd 920/21, LEX nr 3278898; wyrok WSA w Rzeszowie z 19.10.2023 r., II SA/Rz 3/23, LEX nr 3633881; wyrok WSA w Białymstoku z 8.08.2024 r., II SA/Bk 376/24, LEX nr 3756040).
Rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może przejawiać się w ten sposób, że opiekun zaprzestaje zarobkować, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i w ten sposób, że osoba w wieku produkcyjnym, obciążona obowiązkiem alimentacyjnym roztacza opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnych i z tego względu nie podejmuje zatrudnienia.
Zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.
Świadczenie pielęgnacyjne, a także pomoc w postaci usług opiekuńczych, przyznawane są na wniosek zainteresowanych podmiotów. Zatem to wola zainteresowanych podmiotów (podopiecznego i opiekuna) rozstrzyga o tym, czy i o które świadczenie będą się ubiegać.
Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest tworzenie warunków dla realizacji obowiązku alimentacyjnego poprzez osobiste dostarczanie usług opiekuńczych niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Rozważana pomoc finansowa przysługuje osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia, bo roztaczają osobistą opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, a przez tę decyzję/opiekę tracą możność uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej.
Dostarczanie usług opiekuńczych stanowi warunek pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem ogranicza możność ubiegania się o pomoc w postaci usług opiekuńczych. Jednak, wbrew błędnemu stanowisku Kolegium, brak jest podstaw do tego, aby niekorzystanie z usług opiekuńczych rozpoznawać, jako negatywną przesłankę zasadności żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wystarczające jest stwierdzenie, że zaistniały okoliczności faktyczne w postaci "rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki". W tym zakresie konieczne jest rozpoznanie kwestii związku przyczynowo-skutkowego, tj. ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C..
Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego, gdyż zgodnie z art. 210 § 1 zadanie pierwsze P.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Wniosek nie został zawarty w skardze. Z kolei pełnomocnik w osobie adwokata nie przedstawił takiego żądania ani w piśmie dotyczącym zgłoszenia własnego udziału w postępowaniu sądowym, ani na rozprawie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane są przyjmować, że:
- złożenie wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 6 listopada 2023 roku jest wystarczającą przesłanką kreującą obowiązek rozstrzygania kontrolowanej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku,
- wiek, w którym powstała znaczna niepełnosprawność podopiecznej W. S. jest okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czyli treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznana za niezgodną z Konstytucją RP, nie może przesądzać o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej,
- załączony do wniosku wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający w przedmiocie przyznania dodatku pielęgnacyjnego jest orzeczeniem potwierdzającym, że podopieczna jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a tym samym, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych,
- przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakresem usług opiekuńczych dostarczanych matce, a stanem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia.
Zarządzenie
1. Odnotować zwrot uzasadnienia.
2. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej doręczyć:
- pełnomocnikowi strony skarżącej (bez pouczeń),
- organowi.
3. Akta sprawy przedłożyć wraz z pismem strony (skargą kasacyjną) lub za 40 dni od wykonania pkt 2 (prawomocność).
Poznań, 22.10.2024r. asesor sądowy Sebastian Michalski