IV SA/Po 657/24

IV SA/Po 657/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi M. T. i T. T. na decyzję Wojewody z dnia 16 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 lipca 2024 r. nr [...] Wojewoda (dalej również: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy), wydaną na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną przez M. T. i T. T. (dalej również: skarżący; zainteresowani; strony) decyzję Starosty P. (dalej również: Starosta; organ I instancji) z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...], wydaną w sprawie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości.
Decyzje te zostały wydane w poniżej przedstawionym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2023 r. (k. 29 akt I inst.) V. S.A. z siedzibą w P. (dalej: również: V. ; spółka; wnioskodawczyni) zwróciła się do Starosty P. o wszczęcie na podstawie art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344) postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], w związku z koniecznością wykonania czynności związanych z remontem komory ciepłowniczej posadowionej na tej nieruchomości.
We wniosku został wyszczególniony zakres prac remontowych przedmiotowej komory ciepłowniczej "(E1/2)(X)" w S., w tym m.in. "budowa układu przepompowania + pompowania" oraz "obetonowanie punktu stałego". V. wyjaśniła również, że remont komory ciepłowniczej jest konieczny z uwagi na jej pogarszający się stan techniczny, który stwarza realne niebezpieczeństwo rozszczelnienia sieci cieplnej i wypływu czynnika grzewczego, jakim jest woda sieciowa o temperaturze ok. 130°C i ciśnieniu 1,6 MPa. V. wskazała też na to, że dla potrzeb robót objętych wnioskiem niezbędne jest zajęcie w okresie 30 dni części działki nr [...] na obszarze wynoszącym 372 m˛ (co wynika z załączonej do wniosku mapy poglądowej), miejsce prowadzenia prac to obszar 198 m˛, a droga dojazdowa to 174 m˛. Do wniosku została dołączona również notatka służbowa spółki V. z wizji lokalnej dotyczącej przeglądu obiektów ciepłowniczych na terenie P. i S. z dnia 14 lutego 2022 r., m.in. komory "(E1/2)(X)" w S. (k. 21), wskazująca na stan techniczny i konieczność podjęcia prac przy obiektach ciepłowniczych na terenie P. i S. (poza przedmiotową komorą wskazano również na prace dotyczące studzienki w P. przy ul. [...] i przepompowni w P. przy ul. [...] - k. 20, 21v).
W aktach organu I instancji zgromadzono dokumenty poprzedzające wystąpienie z przedmiotowym wnioskiem, w tym: pisma z dnia 8 maja 2023 r. skierowane przez V. do T. T. oraz M. T., wzywające do udostępnienia działki nr [...] w celu wykonania remontu komory ciepłowniczej wraz z przygotowanym wzorem oświadczenia w sprawie wyrażenia zgody na zajęcie terenu (k. 6-19); pismo M. T. z dnia 29 maja 2023 r. skierowane do V. z prośbą o przesłanie mapy poglądowej prac oraz dokumentacji, z której będzie wynikało, że V. jest właścicielem komory ciepłowniczej i ma prawo ją remontować, jak również o ustalenie zabezpieczenia finansowego na pokrycie ewentualnych szkód (k. 5); skierowane przez V. do M. T. pismo z dnia 14 czerwca 2023 r. (k. 4) wraz z którym została przesłana mapa poglądowa prac – w piśmie tym spółka wyjaśniła, że decyzją z dnia 14 maja 1982 r., wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm.) - dalej również: u.z.t.w.n., Naczelnik Miasta i Gminy S. zezwolił inwestorowi - Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miasta i Osiedli Wiejskich w P. (dalej: ODRMiOW w P.) na zajęcie nieruchomości związane z budową magistrali ciepłowniczej od ul. [...] do osiedla mieszkaniowego w S., a decyzja ta stanowi stały tytuł prawny dla przedsiębiorcy przesyłowego do stałego korzystania z wymienionej nieruchomości.
Decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia 14 maja 1982 r. (kopia) znajduje się w aktach II instancji wraz z protokołami przekazania z dnia 28 lutego 1984 r. przez ODRMiOW w P. magistrali cieplnej Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej w P. (karty bez numeracji).
Do dnia złożenia wniosku współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości nie wyrazili zgody na udostępnienie przedmiotowej nieruchomości.
Po zawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania w sprawie udostępnienia tej nieruchomości oraz o planowanych jej oględzinach (pismo z dnia 6 września 2023 r. - k. 31, 52) Starosta w dniu 6 października 2023 r. przeprowadził oględziny przedmiotowej nieruchomości, z których wynika, że działka jest nieogrodzona i porośnięta roślinnością, a na jej terenie znajduje się komora ciepłownicza. W trakcie oględzin M. T. nie zezwolił na wstęp na nieruchomość, przez co oględziny zostały przeprowadzone na granicy działki. Współwłaściciel ten oznajmił, że oczekuje zapłaty za udostępnienie terenu i ustanowienia czynszu najmu za użytkowanie gruntu pod urządzeniami infrastrukturalnymi. Podczas oględzin pełnomocnik V. wskazał na to, że zajęcie nieruchomości nastąpi na 30 dni, a powierzchnia niezbędna do zajęcia to 372 m˛.
W piśmie z dnia 4 października 2023 r. (k. 58) M. T. oraz T. T., reprezentowani przez pełnomocnika procesowego, wnieśli o oddalenie wniosku V. , ponieważ ich zdaniem rokowania były pozorne, a zakres planowanych prac w postaci budowy układu przepompowania i pompowania oraz obetonowania punktu stałego nie stanowi remontu.
W piśmie z dnia 31 października 2023 r. (k. 75) V. wyjaśniła, że budowa układu przepompowania i pompowania to czynności związane z remontem. Układ przepompowania będzie składać się z rur, rurociągów stalowych i armatury odcinającej, który stanowić będzie element technologii komory i będzie to instalacja znajdująca się wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej. Nie będzie wiązało się to z wykonaniem żadnego obiektu budowlanego, ani odbudową, rozbudową czy też nadbudową komory ciepłowniczej. Zmianie ulegnie tylko technologia wewnątrz istniejącego obiektu - komory ciepłowniczej. Układ przepompowania będzie służyć do odwodnienia sieci ciepłowniczej w celu wymiany istniejącej armatury, która znajduje się w komorze. Z kolei pompowanie wody służyć będzie do odwodnienia rurociągu w celu przeprowadzenia prac związanych z remontem, a także zapewni ich bezpieczne przeprowadzenie.
Starosta P. decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 124b ust. 1 i 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2023 r., poz. 344 ze zm.) - dalej: u.g.n.: (pkt 1) zobowiązał M. T. oraz T. T. do udostępnienia części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb S., arkusz mapy 19, działka nr [...] o pow. 1,1025 ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], do udostępnienia V. S.A. z siedzibą w P., tj. powierzchni 372 m˛ niezbędnej celem wykonania prac wraz z powierzchnią drogi dojazdowej, zgodnie załącznikiem graficznym nr 1, w celu remontu komory ciepłowniczej posadowionej na tej nieruchomości, w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym nastąpi zajęcie nieruchomości, oraz (pkt 2) nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu Starosta m.in. wyjaśnił, że wskazane przez wnioskodawcę prace będą prowadzone w celu wykonania remontu komory ciepłowniczej, a polegać będą na: wymianie klapy Z1 dn 600 z napędem ręcznym; wymianie obiegówek dn 50 wraz z orurowaniem i izolacją w blasze - ZB1, PB1, ZB2, PN2; wymianie manometrów; wymianie zaworów odcinających dn 15 pod manometrami; likwidacji nieczynnych termometrów i gilz; budowie układu przepompowania + pompowania; wymianie izolacji rurociągów w blasze dn 600 wraz z czyszczeniem i malowaniem - 2 x 10 mb oraz montażu kaptura na klapie Z1 i Z2; czyszczeniu, malowaniu i obetonowaniu punktu stałego; demontażu i ponownego montażu podestu w celu wymiany klapy; wymianie kratki na studzience schładzającej w komorze; oczyszczeniu studzienki odwadniającej dno komory z gruzu betonowego (w narożniku komory); oczyszczeniu, uszczelnieniu przejścia w ścianie oraz wykonaniu podbetonu na dnie studzienki znajdującej się na zewnątrz komory oraz demontażu nieczynnych lamp; demontażu nieczynnej rozdzielni elektrycznej poprzez odcięcie w gruncie na zewnątrz budynku; demontażu oraz odtworzeniu dachu z blachy i papy oraz naprawy drzwi i odtworzeniu terenu.
Organ I instancji wskazał na to, że według wnioskodawcy budowa układu przepompowania i pompowania będzie stanowić element technologii komory ciepłowniczej i składać się z rur, rurociągów stalowych i armatury odcinającej wewnątrz komory. Nie nastąpi wykonanie żadnego obiektu budowlanego, jak również nie nastąpi odbudowa, rozbudowa czy nadbudowa komory ciepłowniczej, gdyż będzie miała miejsce jedynie zmiana wykorzystanej technologii wewnątrz obiektu.
Organ podkreślił, że V. S.A. z siedzibą w P. jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu art. 3 pkt 12 lit. a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. 2022 r., poz. 1385 ze zm.), do którego obowiązków zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy należy utrzymywanie zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Dodał, że w myśl przepisu art. 6 pkt 2 u.g.n. celem publicznym w rozumieniu tej ustawy jest m.in. budowa i utrzymywanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń.
W odwołaniu od tej decyzji M. T. oraz T. T. podnieśli, że organ I instancji niewłaściwie ocenił planowane prace jako remont, podczas gdy zdaniem zainteresowanych V. planuje przebudowę istniejącej infrastruktury, o czym świadczy zamiar wybudowania układu przepompowania i pompowania oraz obetonowania punktu stałego. Skarżący zarzucili również pozorność przeprowadzonych przez spółkę rokowań. Zainteresowani wnieśli o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, ewentualnie zaś uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Ponadto skarżący wystąpili o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na odwołanie zainteresowanych, V. w piśmie z dnia 5 marca 2024 r. wyjaśniła, że to współwłaściciele zaniechali odpowiedzi na pisma spółki, w których dążyła do uzyskania zgody na udostępnienie przedmiotowej nieruchomości. Ponadto spółka powołała się na własne pismo z dnia 31 października 2023 r., w którym wyjaśniła, że budowa układu przepompowania i pompowania to czynności związane z remontem.
Wojewoda, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 16 lipca 2024 r. wskazał na to, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którym uzyskał: kopię decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia 14 maja 1982 r., wydanej na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., którą zezwolił inwestorowi - ODRMiOW w P. na zajęcie nieruchomości związane z budową magistrali ciepłowniczej od ul. [...] do osiedla mieszkaniowego w S. oraz protokoły z dnia 28 lutego 1984 r. przekazania przez ODRMiOW w P. magistrali cieplnej Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej w P. (dalej: WPEC w P.). Wojewoda wyjaśnił, że jako organ odwoławczy ustalił, że sukcesorem Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej (dalej: WPEC) jest obecnie V. S.A. Wyjaśnił, że w wyniku reformy terytorialnej kraju powstało WPEC, obejmując zasięgiem systemy ciepłownicze w województwie p. ; w 1991 r. podzielono WPEC, powołując jednocześnie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej obejmujące terytorialnie aglomerację p. . Następnie przekształcono przedsiębiorstwo komunalne w spółkę akcyjną pod nazwą P. S.A. (dalej: P. S.A.), której właścicielem w 1997 r. zostało Miasto P.. W maju 2002 r. Miasto P. sprzedało większość akcji spółce D. S.A. W ten sposób P. S.A. weszła w skład grupy D. , zmieniając nazwę na D. S.A. we wrześniu 2004 r. organ II instancji wskazał też na to, że początek lat 90. to także okres działań prywatyzacyjnych, podjętych przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu w odniesieniu do p. elektrociepłowni. W efekcie w 1993 r. zarejestrowano "jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Z. SA". W wyniku głębokich przemian restrukturyzacyjnych wyodrębniono spółki-córki: E. (transport i zagospodarowanie odpadów), G. (utrzymanie czystości, gospodarowanie terenami zielonymi) a wreszcie P. (montaż, konserwacja, remonty, utrzymanie dyspozycyjności urządzeń i maszyn energetycznych). W roku 2002 Ministerstwo Skarbu Państwa zaprosiło zainteresowanych do rokowań w sprawie zakupu akcji Z. SA. Ostateczne sfinalizowanie tych działań nastąpiło w czerwcu 2004 r. - p. elektrociepłownie stały się częścią grupy D. . W wyniku działań rebrandingowych od stycznia 2015 r. spółki należące do Grupy D. zmieniły nazwę na V. . W konsekwencji, w P. działały V. (zarządzająca miejską siecią ciepłowniczą) i V. (producent energii cieplnej i elektrycznej). Spółki te połączyły się w grudniu 2018 r. i "odtąd prowadzą działalność jako jedna firma: V. S.A. [...]
Wojewoda podniósł również, że poprosił V. o wyjaśnienie ostatniej ze spornych kwestii, czyli omówienia, na czym polegać będzie "obetonowanie punktu stałego". W tym zakresie wskazał na to, że V. w piśmie z dnia 21 czerwca 2024 r. wyjaśniła, że "punkt stały znajduje się wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej. Jest to konstrukcja, która zabezpiecza przed przesunięciem sieci na skutek zmian temperatury czynnika wewnątrz rurociągu. Remont punktu stałego polega na oczyszczeniu i malowaniu istniejącej konstrukcji stalowej, będącej podparciem rurociągu. Obetonowanie punktu stałego (wylewka betonowa o wysokości ok. 15 cm) zabezpiecza podstawę punktu stałego przed korozją spowodowaną wilgocią w komorze. Prace te są niezbędne do utrzymania komory ciepłowniczej w odpowiednim stanie technicznym. Raz jeszcze należy podkreślić, że punkt stały znajduje się wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej, a prace, które mają być przeprowadzone, nie będą wiązały się z wykonaniem żadnego obiektu budowlanego ani rozbudową komory ciepłowniczej (komora ciepłownicza nie zostanie powiększona ani nie zostanie rozszerzony jej dotychczasowy zasięg) czy też jej nadbudową (nie zwiększy się jej wysokość ani powierzchnia użytkowa) bądź odbudową".
Przy takich ustaleniach faktycznych, Wojewoda wskazał na treść art. 124b ust. 1-5 u.g.n. i wyjaśnił, że przepis ten wprowadza specyficzną formę wywłaszczenia, co z kolei w myśl art. 112 ust. 1 i 2 u.g.n. łączyć należy z realizacją celów publicznych. Cele publiczne wymienione zostały w art. 6 u.g.n., a celem, który odpowiada art. 124b u.g.n., jest zawarte w art. 6 pkt 2 u.g.n. "utrzymywanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń". Stąd też wniosek pochodzący od podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n., dotyczący konserwacji, remontu czy usuwania awarii, może dotyczyć tylko takich ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, które nie należą do części składowych nieruchomości. V. jest następcą prawnym W. w P., które protokołami z dnia 28 lutego 1984 r. nabyło od ODRMiOW w P. przedmiotową magistralę cieplną, zaś ODRMiOW w P. na mocy decyzji z dnia 14 maja 1982 r. wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez Naczelnika Miasta i Gminy S. otrzymała zezwolenie na zajęcie nieruchomości związane z budową magistrali ciepłowniczej od ul. [...] do osiedla mieszkaniowego w S., zatem V. jest właścicielem magistrali.
Organ odwoławczy zauważył, że art. 124b u.g.n. umożliwia zobowiązanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania określonych czynności (związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów), gdy ten nie wyraża na to zgody. Muszą być zatem spełnione łącznie obie te przesłanki - brak zgody i właściwy cel.
Oceniając występowanie pierwszej z tych przesłanek, czyli braku zgody współwłaścicieli na wykonanie prac, organ II instancji stwierdził, że M. T. oraz T. T. nie wyrazili zgody na zajęcie działki nr [...] w S. celem wykonania remontu komory ciepłowniczej. Odwołując się do stanowiska orzecznictwa, organ odwoławczy stwierdził, że dla potrzeb zastosowania art. 124b ust. 1 u.g.n. wymóg braku zgody należy odczytywać w ten sposób, że inwestor ma obowiązek wystąpić na piśmie o zgodę do właściciela nieruchomości na wykonanie zakreślonych prac służących prawidłowemu funkcjonowaniu wskazanych w tym przepisie urządzeń infrastruktury technicznej, w celu udowodnienia, że występował o zgodę, gdyż tylko brak zgody uzasadnia ingerencję władczą organów administracji publicznej i wydanie decyzji z art. 124b ust. 1 u.g.n. Omawiany przepis nie zawiera żadnych postanowień dotyczących trybu lub sposobu bądź formy uzyskiwania takiej zgody. Wydanie decyzji nie musi być poprzedzone rokowaniami, które miałyby być prowadzone przez wnioskodawcę wywłaszczenia z właścicielem nieruchomości. Do uruchomienia tego trybu wystarczy bowiem, że właściciel nieruchomości nie wyraził zgody na jej udostępnienie inwestorowi. Za wyrażenie zgody na czasowe zajęcie nieruchomości nie może być zaś uznawane wyrażenie jej, ale tylko pod pewnymi, określonymi warunkami. Nie jest to bowiem zgoda bezwarunkowa, a jedynie przedstawienie propozycji, na jakich zgoda taka może być w przyszłości udzielona. Zawarty w art. 124b ust. 1 u.g.n. wymóg braku zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości powoduje po stronie podmiotu zainteresowanego udostępnieniem nieruchomości, obowiązek wystąpienia do właściciela nieruchomości o jej udzielenie, a w przypadku braku takiej zgody, w razie skorzystania z określonej ww. przepisem drogi administracyjnej, dowiedzenia tej okoliczności w tym postępowaniu. Oznacza to w istocie wymóg skontaktowania się z właścicielem nieruchomości, przedstawienia mu propozycji i wymiany stanowisk. Za spełnienie omawianego warunku można uznać sytuację, gdy właściciel nieruchomości nie odpowiedział na propozycję wyrażenia zgody, wprost sprzeciwił się wyrażeniu takiej zgody, czy sytuację, gdy strony postawiły sobie wzajemnie takie warunki, które okazały się niemożliwe do przyjęcia dla każdej z nich.
Przy tak przestawionych poglądach, Wojewoda stwierdził, że z przywołanych dokumentów wynika, że V. zwracała się do współwłaścicieli powyższej nieruchomości z prośbą o wyrażenie zgody na udostępnienie nieruchomości w celu wykonania prac remontowych, jednakże finalnie nie doszło do jej wyrażenia.
Wojewoda wyjaśnił również, że organy administracji oceniły występowanie drugiej z przywołanych przesłanek, tj. zbadały cel udostępnienia nieruchomości. Podniósł w tym względzie, że organy administracji ustaliły, iż planowane prace stanowią remont. Wskazał na to, że V. wyjaśniła w toku postępowania przed organami administracji, że budowa układu przepompowania i pompowania oraz obetonowanie punktu stałego to prace remontowe, które zostaną wykonane wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej. Prace te nie będą wiązały się z wykonaniem obiektu budowlanego ani rozbudową komory ciepłowniczej (komora ciepłownicza nie zostanie powiększona, ani nie zostanie rozszerzony jej dotychczasowy zasięg), czy też jej nadbudową (nie zwiększy się jej wysokość ani powierzchnia użytkowa) bądź odbudową.
Wojewoda, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że nie można zamieszczonych w Prawie budowlanym definicji przenosić wprost na grunt art. 124b u.g.n., bez uwzględnienia specyfiki regulacji i sytuacji faktycznej, jak również nie można poprzestawać na definicjach Prawa budowlanego z pominięciem obowiązków operatora systemu przesyłowego, o których mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2018 r., poz. 755). Analizując art. 124b u.g.n., należy sięgać do uregulowań Prawa energetycznego w zakresie obowiązków operatorów i sposobu ich realizacji. Możliwość przewidziana w art. 124b u.g.n. stanowi jedynie narzędzie do ich wypełniania, zgodnie z wymogami art. 4 ust. 1 Prawa energetycznego. Tym samym są to dodatkowe wymagania, pozbawione oparcia w zapisach Prawa energetycznego. Zgodnie z art. 9c ust. 2 pkt 1 i 3 p.e., należy zagwarantować bezpieczeństwo oraz niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. W konsekwencji powyższego, prowadzenie działań ukierunkowanych na remont sieci, w sposób gwarantujący niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego, może być uznane za remont w rozumieniu art. 124b u.g.n.
Ponadto organ odwoławczy wskazał na to, użycie nowych materiałów nie pozostaje w sprzeczności z definicją remontu, w której to wprost dopuszczono zastosowanie innych materiałów niż wykorzystane w stanie pierwotnym, gdyż wydaje się racjonalne, że zamiast przestarzałych technologii przy remoncie stosuje się nowsze technologie. Organ odwoławczy zauważył, że kwestie obszaru udostępnienia nieruchomości zostały szczegółowo doprecyzowane przez organ I instancji. Ponadto organ II instancji zauważył, że decyzja zawiera załącznik, który stanowi mapę przedstawiającą obszar zajęcia konieczny do przeprowadzenia wyżej wskazanych prac, zatem konkretyzuje obszar planowanego udostępnienia przedmiotowej nieruchomości.
Przy takiej argumentacji, Wojewoda stwierdził, że zaskarżona decyzja Starosty jest prawidłowa. Poza tym wyjaśnił, że organ odwoławczy nie uznał za celowe wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji organu I instancji.
Na koniec Wojewoda wyjaśnił, że uznał za zasadne pouczyć strony niniejszego postępowania, iż stosownie do treści art. 128 ust. 4 u.g.n. osobie, której prawo własności zostało naruszone wskutek zdarzeń, o jakich mowa w art. 124b u.g.n. przysługuje odszkodowanie, które powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, zaś jeśli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Zgodnie z art. 129 ust. 1 u.g.n. odszkodowanie ustala starosta (prezydent miasta na prawach powiatu), wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.
W skardze na decyzję odwoławczą M. T. i T. T., reprezentowani przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), wnieśli o uchylenie powyższej decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto pełnomocnik skarżących wniósł o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie.
Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zainteresowanych zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego oraz materialnego "w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy":
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez: brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wystarczającego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ II instancji do poczynienia w zaskarżonej decyzji dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych poprzez uznanie, że czynności mające być podjęte przez wnioskodawczynię - V. S.A. z siedzibą w P. (nr [...]) stanowiły roboty budowlane w postaci remontu, podczas gdy w rzeczywistości prace te zmierzają bezpośrednio do przebudowy infrastruktury;
b) art. 124b u.g.n. (Dz.U. z 2024 r., poz. 1145) poprzez uznanie, że zakres prac, jaki zamierza przeprowadzić wnioskodawczyni, wypełnia przesłanki uzasadniające wydanie decyzji zobowiązującej skarżących do udostępnienia nieruchomości, podczas gdy wnioskodawczyni planuje de facto przebudowę istniejącej infrastruktury, na co wskazuje fakt zamiaru wybudowania układu przepompowania i pompowania oraz obetonowanie punktu stałego, nie zaś remont, konserwację czy usunięcie istniejącej awarii oraz brak wcześniejszego przeprowadzenia rokowań przez wnioskodawcę.
W uzasadnieniu skargi, poza przedstawieniem stanu faktycznego sprawy, pełnomocnik zainteresowanych umotywował naruszenie art. 124b u.g.n., podkreślając, że w trakcie działań wnioskodawczyni poprzedzających postępowanie przed organem I instancji spółka zaniechała prowadzenia w tym zakresie dalszych rozmów. Zdaniem pełnomocnika "nie można zatem powiedzieć, że skarżący nie wyrazili zgody, albowiem prowadzili oni w dobrym tonie", zmierzając do wypracowania wspólnego stanowiska, w zakresie prac planowanych przez wnioskodawczynię. Stwierdził też, że skarżący podkreślali, że w ich odczuciu rokowania zostały przeprowadzone wyłącznie dla pozoru, tylko dla wypełnienia przesłanek wyrażonych w art. 124b u.g.n.
Pełnomocnik argumentował, że drugą ważną przesłanką dla uzyskania przedmiotowej decyzji jest cel wniosku oraz zakres prac, który wnioskodawczyni zamierza wykonać. Odwołując się do definicji remontu zawartej w art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r., poz. 725), stwierdził, że ze zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów wynika, że zakres planowanych przez wnioskodawczynię prac – "polegających na wymianie zużytych elementów (wymianie klapy Z1 dn 600 z napędem ręcznym, wymianie obiegówek dn 50 wraz z orurowaniem i izolacją w blasze
ZB1, PB1, ZB2, PN2), wymianie nanometrów, wymianie zaworów odcinających dn 15 pod nanometrami, wymianie nanometrów odcinających dn 15 pod nanometrami, likwidacji nieczynnych termometrów i gilz oraz budowie układu przepompowania, pompowania oraz obetonowania punktu stałego)" – "wypełnia przesłankę wykonywania w istniejącym obiekcie budowlanym robót polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego z zastosowaniem wyrobów innych niż użyto w stanie pierwotnym".Wobec tego pełnomocnik zarzucił, że organ błędnie przyjął, że budowa układu przepompowania i pompowania oraz obetonowanie punktu stałego, to prace remontowe, które zostaną wykonane wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej. W konsekwencji stwierdził, że zaplanowane przez wnioskodawczynię prace "z całą pewnością nie wypełniają swym zakresem pojęcia remontu, lecz tylko pojęcie rozbudowy obiektu budowlanego".
Ponadto pełnomocnik podniósł, że "w świetle powyższego (...) wnioskodawczyni nie podjęła wyczerpujących działań, które uprawniałyby (...) do wszczęcia niniejszego postępowania".
W zakresie naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) pełnomocnik stwierdził, że doszło do tego poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, za sprawą niedostatecznie i niewyczerpująco przeprowadzonego postępowania dowodowego, w związku z którym organ w sposób błędny przyjął, że czynności mające być podjęte przez wnioskodawczynię stanowiły roboty budowlane w postaci remontu, podczas gdy w rzeczywistości prace te zmierzają bezpośrednio do przebudowy infrastruktury, a także wskutek powyższego dokonał błędnej wykładni art. 124b u.g.n., przyjmując, że skarżący postąpili w sposób wyrażony w dyspozycji przepisu, tj. w sposób wyraźny odmówili wyrażenia zgody na udostępnienie nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z przebudową urządzeń przesyłowych. Podniósł, że "zdaniem skarżących [organ] nie wykazał własnej inicjatywy dowodowej, do której był zobligowany, poprzestając na zaaprobowaniu poglądów wnioskodawczyni i powielając jej argumentację".
Pełnomocnik wskazał również na to, że Wojewoda w toku postępowania odwoławczego przeprowadził wprawdzie postępowanie wyjaśniające, w którym ustalił, że następcą prawnym W. jest wnioskodawczyni - V. S.A., jednak podjęte wyjaśnienia są irrelewantne z perspektywy całokształtu postępowania, biorąc pod uwagę, że kwestia prawa własności urządzeń przesyłowych, które w istocie nie są częścią składową spornej nieruchomości oraz kwestie przekształceń korporacyjnych w obrębie spółki ciepłowniczej, pozostają bez znaczenia dla wydania pozytywnej decyzji na rzecz podmiotu, który się tego domaga. Wskazał na to, że wnioskodawczyni nigdy w sposób dostateczny nie wykazała, że jest właścicielem urządzeń przesyłowych, znajdujących się na spornej nieruchomości. Stwierdził, że co istotne - w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej działki, nie został ujawniony dotąd wpis wskazujący na jakiekolwiek ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości, w szczególności nie została nigdy ustanowiona służebność przesyłu.
W podsumowaniu pełnomocnik skarżących stwierdził, że organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego i wydał decyzję, naruszając również art. 80 k.p.a. poprzez wyprowadzenie wniosków sprzecznych z logicznym rozumowaniem.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
V. S.A. z siedzibą w P., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi w całości. Uczestnik postępowania podniósł, że spełnił wszystkie wymogi warunkujące wystąpienie do właściwego organu o zobowiązanie w trybie art. 124b ust. 1 u.g.n. właścicieli nieruchomości do jej udostępnienia spółce na cele związane z wykonaniem robót określonych we wniosku.
Na rozprawie pełnomocnik skarżących podtrzymał wnioski i argumentację skargi, wnosząc i wywodząc, jak w skardze. Ponadto podkreślił naruszenie art. 124 u.g.n., gdyż inwestycja polega na budowie nowego obiektu, a inwestor nie posiada tytułu do gruntu uprawniającego go do realizacji przedmiotowego obiektu. Skarżący M. T. stwierdził, że nie można wydać zezwolenia na zajęcie nieruchomości na okres 30 dni, skoro inwestycja nielegalnie istnieje na tym gruncie od lat 80. XX wieku i nie została uregulowana kwestia odpłatności za korzystanie z gruntu.
Pełnomocnik uczestnika postępowania (spółki V. ) podtrzymał dotychczasowe stanowisko i dodał, że wniosek został złożony po przeglądach komory ciepłowniczej oraz że jest to remont. Podniósł, że wszystkie prace zostaną wykonane wewnątrz komory, nie nastąpi żadna istotna zmiana przedmiotowego obiektu. Pełnomocnik zaakcentował również powstanie w przyszłości, jako skutek niewykonania przedmiotowych robót, poważnego ryzyka wystąpienia awarii sieci ciepłowniczej, w związku z czym połowa S. może zostać pozbawiona energii cieplnej.
Skarżący, w odpowiedzi na stanowisko pełnomocnika uczestnika, stwierdził, że oświadczenia pełnomocnika są twierdzeniami fałszywymi, gdyż przedmiotowy obiekt był remontowany w latach 90. XX wieku. Wspomniał również, że został pobity przez wykonawców tych robót. Podniósł, że przy tej inwestycji mają być wykonane inne elementy, jak opaska betonowa i studzienki. Dodał, że jego zdaniem, nie może tak być, żeby inwestor wszedł na jego grunt bez uregulowania spraw związanych z lokalizacją jego obiektu na przedmiotowym gruncie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy – wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu – nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Ponadto, według art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, w tym przede wszystkim na podstawie przedstawionych przez organ akt postępowania administracyjnego i pism procesowych stron wraz z załącznikami.
Sąd, w wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli – po zapoznaniu się z zakwestionowanymi decyzjami oraz stanowiskiem skarżących i organu odwoławczego oraz w wyniku odniesienia ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy do obwiązujących przepisów prawa – uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie w aktach tejże sprawy (por. np. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W toku przeprowadzonej sądowej kontroli względem zaskarżonej decyzji, na podstawie kryterium jej zgodności z prawem i w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd badał, czy organy zasadnie zobowiązały skarżących do udostępnienia spółce V. S.A. części nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr działka nr [...] o pow. 1,1025 ha, obręb S., arkusz mapy 19, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], do udostępnienia V. S.A. z siedzibą w P., tj. powierzchni 372 m˛ niezbędnej celem wykonania prac wraz z powierzchnią drogi dojazdowej - w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym nastąpi zajęcie nieruchomości. Prace, które miały być wykonane w ramach przedmiotowego zadania, zostały określone jako prace remontowe, a wyszczególnione we wniosku poprzez wskazanie zakresu prac remontowych przy komorze ciepłowniczej znajdującej się na tej nieruchomości.
Materialnoprawną podstawę zakwestionowanych decyzji stanowił przepis art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 1145). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Według ust. 2 decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1. Poza tym, decyzji, o której mowa w ust. 1, nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 2a). Obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy. Przepis art. 124 ust. 1a i 4 stosuje się odpowiednio (ust. 3). Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania (ust. 4). Obowiązek udostępnienia nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, podlega egzekucji administracyjnej (ust. 5).
Należy mieć na uwadze, że celem art. 124b u.g.n. jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do utrzymania przewodów i urządzeń przesyłowych niebędących częściami składowymi nieruchomości, za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe. Ponadto, istotą art. 124b u.g.n. jest przyznanie przedsiębiorstwom energetycznym instrumentu pozwalającego na realizację celów publicznych (art. 6 pkt 2 u.g.n.), które nałożone zostały na nie przepisami Prawa energetycznego i wiążą się z utrzymywaniem zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 874/19, dostępny jw.).
Poza tym Sąd podkreśla, że zgadza się z tym kierunkiem rozumienia przywołanego przepisu zaprezentowanym w orzecznictwie, według którego stosowanie art. 124b u.g.n. jest uwarunkowane zamierzeniem realizacji prac mieszczących się w pojęciach konserwacji, remontu czy usuwania awarii ciągów, przewodów i urządzeń, jednakże w istocie nie chodzi tu o ścisłe rozumienie tych pojęć na gruncie Prawa budowlanego (dalej: p.b.), w tym ścisłe rozumienie remontu w świetle art. 3 pkt 8 p.b. (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2739/17 i 9 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2368/17 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 905/22 - dostępne jw.). Dlatego też Sąd podziela pogląd zaprezentowany m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Po 966/19 (dostępny jw.), odwołującym się do wcześniejszego orzecznictwa (w tym wyroku NSA z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 983/17, dotyczącego remontu linii elektroenergetycznej), że przez konserwację i remonty ciągów, przewodów i urządzeń należy zatem rozumieć działania dotyczące ciągów, przewodów i urządzeń już istniejących i eksploatowanych, które nie zmieniają ich zasadniczych parametrów, a zarazem służą realizacji zadań określonych w Prawie energetycznym [aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 266] - dalej: p.e.
Chodzi tu zatem chociażby o zagwarantowanie realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych (art. 4 ust. 1 p.e.).
W przywołanym wyroku Sąd wojewódzki zauważył, że przy wykładaniu pojęcia remontu należy mieć na uwadze, że w zakresie dotyczącym infrastruktury, o której mowa w art. 124b u.g.n., chodzi o szczególne inwestycje. W takim przypadku użycie nowych materiałów nie pozostaje w sprzeczności z definicją remontu zawartą w art. 3 pkt 8 p.b., w której to wprost dopuszczono zastosowanie innych materiałów niż wykorzystane w stanie pierwotnym. Sąd zwrócił też uwagę na stanowisko NSA, zgodnie z którym wydaje się racjonalne, że zamiast przestarzałych technologii przy remoncie stosuje się nowsze technologie, zatem działania planowane przez inwestora sieci mogą co do zasady stanowić remont w rozumieniu art. 3 pkt 8 p.b. Istotne jest także, że zaistniała obiektywna przesłanka potwierdzająca konieczność przeprowadzenia remontu. Poza tym, by zakwestionować zakres planowanych prac jako remont, należałoby wykazać, że ulegną zmianie istotne parametry danego elementu infrastruktury. Nie wystarczy polemika z definicjami ustawowymi remontu, przebudowy i budowy zawartymi w Prawie budowlanym. Dopiero bowiem zmiana tych parametrów oznaczać będzie, że dojdzie nie do remontu, a do przebudowy w rozumieniu art. 3 pkt 7a p.b.
Przechodząc do oceny przesłanek niezbędnych do wydania decyzji w trybie art. 124b ust. 1 u.g.n., należy zauważyć, że zdaniem skarżących organ nie mógł w tej sprawie zastosować art. 124b u.g.n. i wydać decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości, gdyż "wnioskodawczyni nie podjęła wyczerpujących działań, które uprawniałyby (...) do wszczęcia niniejszego postępowania". W zakresie naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) skarżący stwierdzili, że organ błędnie przyjął, iż czynności mające być podjęte przez wnioskodawczynię stanowiły roboty budowlane w postaci remontu, podczas gdy w rzeczywistości prace te zmierzają bezpośrednio do przebudowy infrastruktury.
Wobec zarzutów skargi (a wcześniej odwołania) i twierdzeń podnoszonych na rozprawie, Sąd wyjaśnia, że w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Zdaniem Sądu, ustalenia organów co do charakteru robót, które zamierzała wykonać wnioskodawczyni, są w przedmiotowej sprawie są prawidłowe. Organy odpowiednio scharakteryzowały i oceniły zakres i charakter przedmiotowych robót. Sąd przypomina, że prace te miały polegać na: wymianie klapy Z1 dn 600 z napędem ręcznym; wymianie obiegówek dn 50 wraz z orurowaniem i izolacją w blasze - ZB1, PB1, ZB2, PN2; wymianie manometrów; wymianie zaworów odcinających dn 15 pod manometrami; likwidacji nieczynnych termometrów i gilz; budowie układu przepompowania + pompowania; wymianie izolacji rurociągów w blasze dn 600 wraz z czyszczeniem i malowaniem - 2 x 10 mb oraz montażu kaptura na klapie Z1 i Z2; czyszczeniu, malowaniu i obetonowaniu punktu stałego; demontażu i ponownego montażu podestu w celu wymiany klapy; wymianie kratki na studzience schładzającej w komorze; oczyszczeniu studzienki odwadniającej dno komory z gruzu betonowego (w narożniku komory); oczyszczeniu, uszczelnieniu przejścia w ścianie oraz wykonaniu podbetonu na dnie studzienki znajdującej się na zewnątrz komory oraz demontażu nieczynnych lamp; demontażu nieczynnej rozdzielni elektrycznej poprzez odcięcie w gruncie na zewnątrz budynku; demontażu oraz odtworzeniu dachu z blachy i papy oraz naprawy drzwi i odtworzeniu terenu. Według wnioskodawcy budowa układu przepompowania i pompowania będzie stanowić element technologii komory ciepłowniczej i składać się z rur, rurociągów stalowych i armatury odcinającej wewnątrz komory. Nie nastąpi wykonanie żadnego obiektu budowlanego, jak również nie nastąpi odbudowa, rozbudowa czy nadbudowa komory ciepłowniczej, gdyż będzie miała miejsce jedynie zmiana wykorzystanej technologii wewnątrz obiektu. Ponadto w toku postępowania administracyjnego V. wyjaśniła, że prace przy układzie przepompowania i pompowania to czynności związane z remontem; układ przepompowania będzie składać się z rur, rurociągów stalowych i armatury odcinającej, który stanowić będzie element technologii komory i będzie to instalacja znajdująca się wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej; nie będzie wiązało się to z wykonaniem żadnego obiektu budowlanego, ani odbudową, rozbudową czy też nadbudową komory ciepłowniczej, a zmianie ulegnie tylko technologia wewnątrz istniejącego obiektu - komory ciepłowniczej. Układ przepompowania będzie służyć do odwodnienia sieci ciepłowniczej w celu wymiany istniejącej armatury, która znajduje się w komorze. Z kolei pompowanie wody służyć będzie do odwodnienia rurociągu w celu przeprowadzenia prac związanych z remontem, a także zapewni ich bezpieczne przeprowadzenie. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że remont komory ciepłowniczej jest konieczny z uwagi na jej pogarszający się stan techniczny, jak i że wszystkie prace będą wykonywane wewnątrz przedmiotowej komory. Na etapie postępowania odwoławczego V. na żądanie organu II instancji przedstawiła kwestię "obetonowania punktu stałego", wskazując że "punkt stały znajduje się wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej" i przybliżając charakter tej konstrukcja oraz prac, jakie mają być wykonane w komorze, tj. na czym polegać ma remont, w tym obetonowanie punktu stałego.
Warto również podkreślić, że w szczególności Wojewoda wyjaśnił, na czym polegać będzie "obetonowanie punktu stałego", odwołując się do stanowiska spółki z dnia 21 czerwca 2024 r. Trzeba również zaznaczyć, że w świetle tych ustaleń i wyjaśnień, punkt stały znajduje się wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej. Jest to konstrukcja, która zabezpiecza przed przesunięciem sieci na skutek zmian temperatury czynnika wewnątrz rurociągu. Remont punktu stałego polega na oczyszczeniu i malowaniu istniejącej konstrukcji stalowej, będącej podparciem rurociągu. Obetonowanie punktu stałego (wylewka betonowa o wysokości ok. 15 cm) zabezpiecza podstawę punktu stałego przed korozją spowodowaną wilgocią w komorze. Prace te są niezbędne do utrzymania komory ciepłowniczej w odpowiednim stanie technicznym i nie będą wiązały się z wykonaniem żadnego obiektu budowlanego ani rozbudową komory ciepłowniczej (komora ciepłownicza nie zostanie powiększona ani nie zostanie rozszerzony jej dotychczasowy zasięg) czy też jej nadbudową (nie zwiększy się jej wysokość ani powierzchnia użytkowa) bądź odbudową.
Kwestionowane przez skarżących prace zostaną wykonane wewnątrz istniejącej komory ciepłowniczej, a realizacja określonych urządzeń odwadniających czy wykonanie prac zabezpieczających przed korozją nie świadczy tym, że przedmiotowe roboty przekraczają dyspozycję przepisu art. 124b ust. 1 u.g.n. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do tego, by tak kształtujący się zakres i charakter robót związanych z przedmiotową komorą ciepłowniczą uznać za niemieszczący się w pojęciu remontu w rozumieniu art. 124b ust. 1 u.g.n.
W następnej kolejności Sąd wyjaśnia, że w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 124b u.g.n. wystąpił uprawniony podmiot, jak tego wymaga art. 124b ust. 2 u.g.n. Zarzuty skargi i w tym względzie okazały się chybione.
Wnioskodawca występujący o wydanie decyzji, o której mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n., nie musi wykazać prawa własności przedsiębiorstwa, którego częścią jest dane urządzenie infrastruktury technicznej. W świetle art. 124b ust. 2 u.g.n. konieczne jest nie tyle wykazanie przez wnioskodawcę prawa własności – w tym przypadku elementu sieci ciepłowniczej – lecz wykazanie, że jest on podmiotem zobowiązanym do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1. Warto zauważyć, że zgodnie z art. 49 Kodeksu cywilnego urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu (por. wyroki NSA z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1074/07 i 17 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 882/08, dostępne jw.).
Sąd stwierdza, że warunek ten został spełniony, gdyż z akt sprawy wynika, że przedmiotowe elementy infrastruktury, których dotyczy wniosek, należą do magistrali cieplnej, której właścicielem jest V. S.A., jako następca pierwotnego podmiotu uprawnionego do korzystania z przedmiotowej nieruchomości w związku z rozbudową sieci ciepłowniczej - magistrali ciepłowniczej od ul. [...] do osiedla mieszkaniowego w S.. Sąd nie będzie w tym miejscu powtarzał szczegółowych ustaleń faktycznych, jakie poczynił Wojewoda w tej kwestii, a które zostały wskazane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia.
Przechodząc do oceny pozostałych przesłanek niezbędnych do wydania decyzji w trybie art. 124b ust. 1 u.g.n., należy zauważyć, że zdaniem skarżących organ nie mógł w tej sprawie zastosować art. 124b u.g.n. i wydać decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości, gdyż skarżący nie odmówili spółce wyrażenia zgody na przeprowadzenie przez nią prac wskazanych we wniosku. Pełnomocnik skarżących zarzucił również, że organ dokonał błędnej wykładni art. 124b u.g.n., przyjmując, że skarżący postąpili w sposób wyrażony w dyspozycji przepisu, tj. w sposób wyraźny odmówili wyrażenia zgody na udostępnienie nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z przebudową urządzeń przesyłowych. Według zaś przeciwnego stanowiska organu, w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 124b u.g.n., w tym wymóg braku zgody właścicieli nieruchomości na udostępnienie nieruchomości. Organ argumentował z kolei, że art. 124b u.g.n. nie wymaga przeprowadzenia rokowań w celu uzyskania zgody właścicieli nieruchomości.
Odnosząc się do spornej kwestii podstaw zastosowania w sprawie art. 124b ust. 1 u.g.n., wyjaśnić należy, że stanowisko skarżących w tym względzie nie zasługuje na uwzględnienie. Wydanie na podstawie art. 124b u.g.n. decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości, odmiennie niż wydanie decyzji na podstawie art. 124 u.g.n., nie wymaga uprzedniego przeprowadzenia rokowań w celu uzyskania zgody właściciela nieruchomości na jej udostępnienie. Zdaniem Sądu, skarżący wadliwie utożsamiają brak wyrażenia zgody z koniecznością przeprowadzenia rokowań.
Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że zawarty w art. 124b ust. 1 u.g.n. wymóg braku zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości powoduje, po stronie podmiotu zainteresowanego udostępnieniem nieruchomości, obowiązek wystąpienia do właściciela nieruchomości o jej udzielenie, a w przypadku braku takiej zgody, w razie skorzystania z określonej w tym przepisie drogi administracyjnej, dowiedzenia tejże okoliczności w tym postępowaniu. Oznacza to w istocie wymóg skontaktowania się z właścicielem nieruchomości, przedstawienia mu propozycji i wymiany stanowisk. Niemniej jednak za spełnienie omawianego warunku można uznać sytuację, gdy właściciel nieruchomości nie odpowiedział na propozycję wyrażenia zgody, wprost sprzeciwił się wyrażeniu takiej zgody, czy też sytuację, gdy strony postawiły sobie wzajemnie takie warunki, które okazały się niemożliwe do przyjęcia dla każdej z nich (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt I SA/Po 627/20, dostępny jw.). Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że przepis art. 124b ust. 1 u.g.n. nie wymaga przeprowadzenia rokowań w jakiejkolwiek formie. Wystarczy jedynie brak zgody na udostępnienie przez właściciela nieruchomości. Co istotne, brak wyrażenia zgody może mieć postać bezpośredniego oświadczenia woli właścicieli nieruchomości, bądź też może on wynikać pośrednio (w sposób dorozumiany) z działań podejmowanych przez właścicieli nieruchomości poprzez np. stawianie podmiotowi, który wystąpił o wyrażenie zgody o udostępnienie warunków niemożliwych do spełnienia, przedłużanie rozmów, bierność lub ignorowanie propozycji wyrażenia zgody.
Mając to na uwadze, Sąd stwierdza, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący, jako właściciele nieruchomości, nie wyrazili zgody w rozumieniu art. 124b u.g.n. na udostępnienie spółce V. S.A. części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w S. w celu dokonania prac związanych z remontem komory ciepłowniczej znajdującej się na ich nieruchomości.
Wnioskodawczyni wystąpiła pisemnie do skarżących jako właścicieli nieruchomości o wyrażenie zgody na wykonanie robót służących prawidłowemu funkcjonowaniu przedmiotowego obiektu infrastruktury technicznej - sieci ciepłowniczej. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że V. zwróciła się do współwłaścicieli powyższej nieruchomości z prośbą o wyrażenie zgody na udostępnienie nieruchomości w celu wykonania prac remontowych, jednakże finalnie nie doszło do wyrażenia takiej zgody. Było to wystarczające do skorzystania z trybu, o którym mowa w art. 124b u.g.n.
Sąd, w kontekście legalności wydania przez organ administracji na podstawie art. 124b u.g.n. decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości, jeszcze raz podkreśla, że przepis art. 124b u.g.n. nie wymaga uprzedniego przeprowadzenia rokowań przed złożeniem wniosku o wydanie decyzji w trybie tego przepisu. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma stwierdzenie braku wyrażenia zgody przez skarżących na udostępnienie spółce nieruchomości.
Ponadto kwestia uregulowania należności związanych z korzystaniem z gruntu, na którym znajdują się określone obiekty lub urządzenia przesyłowej infrastruktury technicznej, nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia powołanych wyżej przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie art. 124b u.g.n. Dlatego Sąd nie mógł zgodzić się ze skarżącymi co do tego, że skoro nie można przyjąć, iż nie wyrazili zgody na remont, ponieważ "prowadzili rokowania zmierzające do wypracowania wspólnego stanowiska w zakresie planowanych prac", to nie było podstaw do wydania kwestionowanych decyzji. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miało znaczenia stanowisko skarżących dotyczące uregulowania kwestii związanych z trwałym zajęciem ich nieruchomości pod określone obiekty i urządzenia sieci infrastruktury przesyłowej i uzyskania przez właściciela odpowiedniego wynagrodzenia czy odszkodowania. Brak porozumienia w tej kwestii nie może bowiem uniemożliwiać wszczęcia postępowania w trybie art. 124b u.g.n.
Poza tym załatwienie kwestii odszkodowawczych za uprzednie ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości nie stanowi przesłanki oceny dopuszczalności wydania decyzji na podstawie art. 124b u.g.n. Natomiast za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania (art. 124b ust. 4 u.g.n.).
Sąd przypomina jeszcze, że zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. wskazuje też, kiedy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, a mianowicie: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Uwzględniając wszystko powyższe, Sąd uznał, że spółka wykazała, że przed złożeniem wniosku o wydanie decyzji w trybie art. 124b u.g.n. wystąpiła do właścicieli nieruchomości o udzielenie zgody na udostępnienie nieruchomości i takiej zgody nie uzyskała. W konsekwencji Sąd stwierdził, że zarzut naruszenia art. 124b ust. 1 u.g.n. również i w tym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie.
Podsumowując, przedstawione powyżej okoliczności i rozważania nie potwierdzają uchybień organów w rozpatrzeniu sprawy. Tym samym, nie mogły też świadczyć o naruszeniu przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., jak i przepisów prawa materialnego, tj. art. 124b u.g.n. Wojewoda oparł się na pełnych ustaleniach faktycznych umożliwiających końcowe rozstrzygnięcie sprawy poprzez wydanie ostatecznej decyzji. Nie było też tak, jak próbowali dowieść skarżący, że organ "nie wykazał własnej inicjatywy dowodowej, do której był zobligowany, poprzestając na zaaprobowaniu poglądów wnioskodawczyni i powielając jej argumentację". Poza tym organ II instancji w postępowaniu odwoławczym uzupełnił materiał dowodowy. Dlatego też finalnie Sąd uznał, że zakwestionowane rozstrzygnięcie było również wynikiem należytej realizacji zasad legalności i praworządności (art. 6 i art. 7 k.p.a.), zasady wzbudzania zaufania stron do organów administracji (art. 8 § 1 k.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.).
W ocenie Sądu w sprawie zostały spełnione przesłanki do zobowiązania skarżących do udostępnienia nieruchomości w trybie art. 124b u.g.n. Zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, a w związku z tym brak jest uzasadnionych podstaw, aby wyeliminować je z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.