IV SA/PO 645/23

IV SA/Po 645/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania K. Z. (dalej również: wnioskodawca; skarżący; strona) od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a. oraz m.in. art. 17 ust. 1 i 1a, ust. 3-3d oraz art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, 2a i 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.ś.r.: 1. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i 2. przyznało K. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną M. Z. (matką) na czas nieokreślony od dnia 1 marca 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. W pozostałych dwóch punktach decyzji Kolegium zobowiązało Prezydenta Miasta do wypłaty wskazanego w pkt. 2 świadczenia w terminach i na zasadach przyjętych przez ten organ, jak i określiło, że świadczenie to będzie waloryzowane zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organ I instancji.
Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.
W dniu 27 marca 2023 r. K. Z. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. Z.. Do wniosku dołączono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 stycznia 2023 r. nr akt [...], zgodnie z którym M. Z. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym przy dacie powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano: nadal.
Decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r. Prezydent Miasta P. odmówił K. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. Z.. W trakcie weryfikacji wniosku organ I instancji ustalił, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., związana z datą powstania niepełnosprawności M. Z.. Fakt podjęcia się przez wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawną matką, jak i zakres tej opieki oraz orzeczony stan zdrowia M. Z., z którego wynika, że wymaga ona stałej opieki innej osoby, a także sytuacja rodzinna osoby niepełnosprawnej oraz moment rezygnacji skarżącego z pracy zarobkowej nie były kwestionowane przez organ. Skarżący wykonuje opiekę nad niepełnosprawną matką i pomaga jej w codziennym funkcjonowaniu.
Organ I instancji na podstawie akt sprawy ustalił, że M. Z. obecnie ma [...] lat, a na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż jej niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Organ zauważył, że w dniu 23 października 2014 r. wszedł w życie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ani nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.
W odwołaniu od tej decyzji K. Z., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy.
Kolegium, motywując rozstrzygnięcie kasacyjno-reformatoryjne z dnia 31 lipca 2023 r., w uzasadnieniu tej decyzji przywołało m.in. brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Zarazem organ II instancji stwierdził, że nie do zaakceptowania jest ocena organu I instancji, że skarżący nie spełnił przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., jakim jest kryterium wieku, tj. kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (jego matki). Organ odwoławczy wyjaśnił, że wykładni tego przepisu należało dokonać z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu, rozpoznając niniejszą sprawę, organ I instancji zobowiązany był uwzględnić wyrok Trybunału, którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W konsekwencji Kolegium uznało, że brak jest podstaw do odmowy przyznania K. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Mając to na uwadze, Kolegium postanowiło o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przyznaniu K. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na czas nieokreślony od dnia 1 marca 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji M. Z. z uwagi na jej stan zdrowia zostało wydane na czas nieokreślony.
Również w tym wypadku fakt podjęcia się przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, jak i zakres tej opieki oraz stan zdrowia i sytuacja rodzinna M. Z. oraz moment rezygnacji przez skarżącego z pracy zarobkowej nie były kwestionowane przez organ II instancji.
W skardze na decyzję odwoławczą K. Z., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, zaskarżył decyzję Kolegium z dnia 31 lipca 2023 r. w części, w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 25 stycznia 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r. Decyzji tej zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust 2a u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego "od dnia wydania orzeczenia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia", pomimo że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji odwoławczej w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. Z. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący domagał się również zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Ponadto wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że art. 24 u.ś.r. wskazuje w swojej dyspozycji okres, na jaki przyznawane są świadczenia rodzinne. Zauważył, że zgodnie z przywołanym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast ust. 2a przywołanego przepisu zawiera wyjątek od tej zasady, bowiem jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Skarżący argumentował, że z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego wynika, że jego matka legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 stycznia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 27 marca 2023 r., a tym samym zgodnie z treścią art. 24 ust. 2a u.s.r., skoro złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno zostać przyznane skarżącemu od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym i nie domagał się przeprowadzenia rozprawy.
W piśmie procesowym z dnia 13 października 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W motywach wniosku wywodził, że zaskarżona jednak decyzja wydana została z pominięciem regulacji art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdyż Kolegium nie rozważyło możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności i nie przeprowadziło postępowania dowodowego w tym zakresie, mimo że z akt przedmiotowej sprawy wprost wynikało, iż wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został z zachowaniem wyznaczonego w tym przepisie terminu (wniosek złożono w dniu 27 marca 2023 r., a orzeczenie ZUS wydane zostało w dniu 25 stycznia 2023 r.). Podniósł, że wobec takiego naruszenia proceduralnego złożony został w dniu 30 sierpnia 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o wydanie stosownego zaświadczenia. Z załączonego do niniejszego wniosku zaświadczenia wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS, co nastąpiło w dniu 25 stycznia 2023 r., złożony został w dniu 9 stycznia 2023 r. Wobec powyższego, zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne powinno było zostać przyznane skarżącemu począwszy od 1 stycznia 2023 r., nie zaś od 1 marca 2023 r.
Skarżący stwierdził zarazem, że przeprowadzenie dowodu z załączonych do niniejszego wniosku dokumentów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości występujących w przedmiotowej sprawie, ponieważ wykazuje on rażące błędy w przeprowadzonym przez organy postępowaniu, a nie doprowadzi to do nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. Wystąpiła bowiem o to strona skarżąca, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium uchylająca zaskarżoną decyzję odmowną Prezydenta Miasta P. w całości i przyznająca K. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną M. Z. (matką) - na czas nieokreślony od dnia 1 marca 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku.
Sąd wyjaśnia, że uznał, iż decyzja ta została zaskarżona przez stronę w całości, mimo że zakwestionowaniu podlegało samo ustalenie początkowej daty przyznanego stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można bowiem zaskarżyć decyzji co do okresu, którego decyzja w ogóle nie dotyczy, skoro decyzja ta nie zawiera wyodrębnionej części odmawiającej przyznania świadczenia za wskazany w skardze okres od 25 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r., czy też – jak to wskazano w piśmie procesowym z dnia 13 października 2023 r. – począwszy od 1 stycznia 2023 r. Zaskarżona decyzja ma bowiem w tym zakresie charakter jednolity i niepodzielny, na co wskazuje jednoznacznie treść pkt 2 jej osnowy. W decyzji tej brak jest rozstrzygnięcia, którym odmawia się przyznania skarżącemu świadczenia za wcześniejszy okres, poprzedzający 1 marca 2023 r.
Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż nie narusza przepisów prawa materialnego i postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego.
Przed omówieniem zasadniczych motywów rozstrzygnięcia Sąd zwraca uwagę na to, że nie stanowi przedmiotu sporu pomiędzy stronami wpływ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 na wykładnię przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją tego przepisu w określonym w nim zakresie. Trafnie Kolegium rozstrzygnęło tę kwestię, bowiem obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącego było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b, a ten przepis stał się podstawą wydania decyzji odmownej.
Materialnoprawną podstawę wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy art. 17 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 pkt 4 tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż wymienione w pkt 1-3], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Poza sporem pozostaje kwestia osobistego sprawowania przez skarżącego opieki – i jej zakres – nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Również sam fakt rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego w celu wykonywania opieki nad matką nie był kwestionowany przez organy orzekające w sprawie.
Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza m.in. niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (lit. e). Takim właśnie orzeczeniem legitymuje się matka skarżącego M. Z.. Jest to orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 stycznia 2023 r. nr akt [...], zgodnie z którym M. Z. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji; przy czym w orzeczeniu tym przy dacie powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano: nadal.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczy o tym zgromadzony materiał dowodowy. Matka skarżącego jest wdową, jak to wynika z oświadczenia strony z dnia 24 kwietnia 2023 r.
Podstawowym zagadnieniem istotnym dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji Kolegium było natomiast to, czy w sprawie zachodziły podstawy do zastosowania przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. przy ustalaniu od kiedy przysługuje skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne.
Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. wprowadza zasadę ogólną, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, jednakże ze względu na treść art. 24 ust. 1 u.ś.r. zasada przyznawania świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy nie dotyczy m.in. świadczeń, o których mowa w art. 17. Przy czym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Natomiast art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Wobec tego analiza postanowień art. 24 u.ś.r. pozwala dostrzec, że w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie normuje sytuacji dotyczącej samego momentu, od którego takie świadczenie przysługuje. Istotna jest przede wszystkim data spełnienia wszystkich przesłanek do otrzymania świadczenia - nie zawsze na dzień wniesienia wniosku, przy czym postanowienia art. 24 ust. 2a u.ś.r. wprowadzają w tym zakresie określone odstępstwa. Możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną są ściśle ograniczone i wyraźne, a zatem bez szczegółowego upoważnienia ustawowego niedopuszczalne jest kreowanie nowej podstawy do nadawania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego mocy wstecznej (patrz np. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1341/22 i WSA w Gliwicach z dnia 18 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1573/21 - wyroki dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak też wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1017/22 (dostępnym jw.), przepis art. 24 u.ś.r. stanowi normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. Dodać należy, że w samym przepisie art. 24 ust.2a u.ś.r. zawarty jest również komponent materialnoprawny, skoro – jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 771/21 (dostępnym jw.) – przepisy art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. ustanawiają terminy materialne, a ich przekroczenie powoduje wygaśnięcie uprawnienia. Terminy te zostały ustanowione dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych, a na gruncie niniejszej ustawy moment złożenia wniosku ma podstawowe znaczenie dla możliwości uzyskania świadczenia w ogóle lub w określonym rozmiarze.
Analiza całokształtu okoliczności sprawy doprowadziła Sąd do przekonania o niezasadności zarzutu naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r. Dla oceny prawidłowości określenia przez Kolegium początkowej daty, od której przysługuje skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, decydujący jest bowiem przede wszystkim moment spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych do uzyskania świadczenia.
W tym wypadku przesłanka w postaci rezygnacji z zatrudnienia w celu wykonywania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką nie zaistniała wcześniej niż od marca 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku. Świadczy o tym wprost treść oświadczeń skarżącego i jego matki złożonych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 1 czerwca 2023 r., którego ustaleń skarżący w żaden sposób nie podważał. W treści wywiadu wskazano bowiem, że od marca 2023 r. skarżący opiekuje się matką osobiście i stale. Jednocześnie stwierdzono w tym wywiadzie, że skarżącemu w opiece, gdy pracował zawodowo, pomagała sąsiadka, która od kwietnia wymagała wynagrodzenia za tę pomoc, a skarżącego nie było na to stać, dlatego zrezygnował z pracy, by móc opiekować się matką, która wymaga opieki całodobowej.
Z uwagi na treść art. 134 § 2 p.p.s.a., który statuuje zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego (reformationis in peius), Sąd przy ocenie zasadności skargi i prawidłowości zaskarżonej decyzji pominął kwestię, czy przywołane okoliczności nie wskazują ewentualnie na późniejszy czas rezygnacji z zatrudnienia niż przyjął to organ II instancji. Tym bardziej, że niekwestionowany jest zarazem fakt osobistego wykonywania opieki przez stronę począwszy do marca 2023 r.
Sąd podkreśla, że w takich okolicznościach faktycznych sprawy nie mógł w ogóle znaleźć zastosowania przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r., skoro podjęcie się osobistej, stałej opieki nad matką miało miejsce od marca 2023 r., a przesłanka rezygnacji z zatrudnienia (zarobkowania) również najwcześniej nastąpiła dopiero od marca 2023 r. W takiej sytuacji zastosowanie omawianego przepisu doprowadziłoby bowiem do uzyskania przez skarżącego świadczenia za okres, w którym nie spełniał wszystkich warunków, od których uzależnione jest przyznanie prawa do tego świadczenia.
Dla dopełnienia wywodu prawnego Sąd wyjaśnia, że według definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wyartykułowanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Rezygnacja z zatrudnienia nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale oznacza także niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Trudno wymagać by osoba, która musi sprawować opiekę nad osobą chorą podejmowała zatrudnienie, mając świadomość, że nie będzie w stanie pogodzić zatrudnienia ze sprawowaniem opieki (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 885/20, dostępny jw.).
W przywołanym wyroku Sąd zwrócił też uwagę na istotny aspekt podkreślający nierozerwalność stosunku prawnego z czynnościami zmierzającymi do wykonywania umowy. Stosując definicję zatrudnienia (zarobkowania) z art. 3 pkt 22 u.ś.r. do przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy wziąć pod uwagę, że rozumienie nadane wyrażeniu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" musi uwzględniać generalny i abstrakcyjny charakter przepisu, czyli mieć takie samo znaczenie zarówno w przypadkach "rezygnacji" z zatrudnienia, jak i "niepodejmowania" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Terminy "rezygnacja" i "niepodejmowanie" nie zostały przy tym legalnie zdefiniowane, zatem powinny być rozumiane w sposób zbieżny z językiem powszechnym, nie są to bowiem wyrażenia mające ugruntowane i specyficzne znaczenie w języku prawnym bądź prawniczym. Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej służy określeniu podstaw prawnych, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej (patrz: wyroki NSA z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1472/20 i 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20, dostępne jw.).
Tak rozumiana rezygnacja z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) stanowi warunek sine qua non dla przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W niniejszej sprawie stan taki nie wystąpił przed marcem 2023 r, bowiem to najwcześniej wtedy doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, skoro to właśnie od tego miesiąca skarżący opiekował się osobiście i stale swoją niepełnosprawną matką. Do tego czasu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało skarżącemu. Dlatego też organ II instancji nie mógł przyznać stronie przedmiotowego świadczenia począwszy od stycznia 2023 r. Z tego względu zarzut naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r. okazał się nietrafny.
Z powyższych powodów w sprawie brak było również podstaw do przypisania organowi odwoławczemu naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i uwzględnienia słusznego interesu strony), art. 8 k.p.a. (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), art. 11 (zasada przekonywania) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania stanu faktycznego i rozpatrywania materiału dowodowego, tj. przede wszystkim art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się do poszczególnych twierdzeń podniesionych w uzasadnieniu skargi, Sąd zwraca uwagę na to, że ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego świadczą o tym, że skarżący opiekuje się swoją matką w zakresie niezbędnym dla zapewnienia jej egzystencji. To zaś wpływa na jego dalsze uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże dopiero od momentu rezygnacji z zatrudnienia (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 813/22, dostępny jw.), co w przedmiotowej sprawie miało miejsce najwcześniej od marca 2023 r.
Na koniec podkreślić należy, że w takich okolicznościach nie było żadnych podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego sformułowanego przez pełnomocnika strony skarżącej w piśmie procesowym z dnia 13 października 2023 2023 r. Poza tym trzeba mieć na względzie, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ponieważ kontrola legalności oparta jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Wyjątek stanowi sytuacja uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a., który uprawnia sąd administracyjny do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego, ale jedynie z dokumentów i jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. Z kolei niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, a więc w przypadku, gdy taki dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła, a postępowanie sądowe nie służy ponownemu przeprowadzeniu postępowania dowodowego czy też jego uzupełnianiu, a jedynie, na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuszczalne jest dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania kontroli działania administracji (por. wyroki NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 262/17 i II OSK 660/17 oraz 22 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1474/17 - dostępne jw.).
Akta sprawy pozwalały na jej rozstrzygnięcie w granicach kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny. Nie zachodziła żadna przeszkoda do rozpoznania sprawy, której usunięcie wymagałoby uprzedniego przeprowadzenia dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie [ewentualnie pominiętych przez organ] w aktach tejże sprawy (por. np. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym jw.).
W takich okolicznościach, wobec stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji Kolegium, skarga podlegała oddaleniu.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.