IV SA/Po 628/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-11-07
NSAnieruchomościŚredniawsa
plan miejscowyuchwałanieruchomościteren rolnydziałka budowlanaustawa o gospodarce nieruchomościamiWSAkontrola legalnościstwierdzenie nieważności

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy Ostrów Wielkopolski dotyczącej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając ustalenia dotyczące minimalnej wielkości działek budowlanych na terenach rolnych za sprzeczne z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda Wielkopolski zaskarżył uchwałę Rady Gminy Ostrów Wielkopolski w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, kwestionując § 23 pkt 9 i 10, które ustalały minimalną wielkość działki budowlanej na 3000 m2 oraz 45 m2 dla infrastruktury technicznej na terenach rolnych (symbole R1-R2). Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność spornych postanowień. Uzasadniono to naruszeniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, które nie pozwalają na ustalanie takich parametrów dla terenów rolnych w planach miejscowych.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 6 lipca 2021 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obrębów Biniew, Szczury, Górzno. Wojewoda wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w zakresie § 23 pkt 9 i 10, podnosząc, że ustalenia te, dotyczące minimalnej wielkości działki budowlanej (3000 m2) oraz dopuszczenia wydzielenia działek o minimalnej powierzchni 45 m2 dla infrastruktury technicznej na terenach rolniczych (symbole R1-R2), naruszają przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 92 i 93) oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art. 15). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienia uchwały naruszają przepisy art. 92 i 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które ograniczają stosowanie przepisów dotyczących podziału nieruchomości do terenów rolnych i leśnych, chyba że dokonanie podziału spowodowałoby wydzielenie nowych dróg lub działek o powierzchni mniejszej niż 0,3000 ha. Sąd podkreślił, że umieszczanie w planach miejscowych postanowień dotyczących zasad i warunków podziału nieruchomości na terenach rolnych narusza te przepisy i ma charakter istotny. Ponadto, sąd wskazał, że Rada Gminy wykroczyła poza zakres delegacji ustawowej, ustalając parametry działek budowlanych dla terenów rolnych, co jest niezgodne z definicją działki budowlanej zawartą w ustawie o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę, Rada Gminy przyznała rację Wojewodzie i wniosła o uwzględnienie skargi. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 23 pkt 9 i 10 zaskarżonej uchwały.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ustalenia te naruszają przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, które ograniczają możliwość regulowania parametrów działek na terenach rolnych w planach miejscowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 92 i 93) nie pozwalają na ustalanie w planach miejscowych minimalnej wielkości działek budowlanych dla terenów rolnych. Rada Gminy wykroczyła poza swoje kompetencje, naruszając tym samym zasady sporządzania planu miejscowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (19)

Główne

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 5

Ustawa o samorządzie gminnym

u.p.z.p. art. 20 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.g.n. art. 92 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepisów rozdziału dotyczącego podziału nieruchomości nie stosuje się do nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, chyba że dokonanie podziału spowodowałoby konieczność wydzielenia nowych dróg lub działek o powierzchni mniejszej niż 0,3000 ha.

u.g.n. art. 93 § ust. 2a

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 101 § ust. 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepisy rozdziału dotyczącego podziału i scalania nieruchomości stosuje się do nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele inne niż rolne i leśne.

u.p.z.p. art. 15 § ust. 3 pkt 3

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W planie miejscowym określa się obowiązkowo minimalną powierzchnię nowo wydzielonych działek budowlanych.

Pomocnicze

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c

ZTP § § 115, § 134 pkt 1, § 143, § 6

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"

u.s.g. art. 91 § ust. 1 i 4

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 93 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.z.p. art. 4 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 15 § ust. 2 pkt 8

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.g.n. art. 4 § pkt 3a

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Definicja działki budowlanej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustalenia planu miejscowego dotyczące minimalnej wielkości działek budowlanych na terenach rolnych naruszają przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rada Gminy wykroczyła poza zakres delegacji ustawowej, regulując kwestie, które są już unormowane ustawowo lub nie podlegają regulacji na poziomie planu miejscowego dla terenów rolnych.

Godne uwagi sformułowania

naruszenie "rudymentarnych kanonów techniki prawodawczej" organ nadzoru nie jest skrępowany jakimkolwiek terminem do wniesienia skargi istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego nie można odnosić się do pojęcia działki budowlanej przy ustaleniu przeznaczenia terenów na rolnicze

Skład orzekający

Katarzyna Witkowicz-Grochowska

przewodniczący sprawozdawca

Józef Maleszewski

sędzia

Sebastian Michalski

asesor sądowy

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dotyczących terenów rolnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania parametrów działek na terenach rolnych w planach miejscowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu planowania przestrzennego i zgodności uchwał lokalnych z przepisami nadrzędnymi, co jest istotne dla prawników i samorządowców.

Plan miejscowy niezgodny z prawem: Sąd uchyla zapisy dotyczące działek na terenach rolnych.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Po 628/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 6 lipca 2021 r. nr XXXIV/337/2021 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Ostrów Wielkopolski dla części obrębów Biniew, Szczury, Górzno 1. stwierdza nieważność § 23 pkt 9 i 10 zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Gminy Ostrów Wielkopolski na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda Wielkopolski, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na uchwałę Nr XXXIV/337/2021 Rady Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 6 lipca 2021 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Ostrów Wielkopolski dla części obrębów Biniew, Szczury, Górzno (dalej "Uchwała"). Na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 609 ze zm.) Wojewoda wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej Uchwały w części, tj. w zakresie § 23 pkt 9 i 10, a także o rozstrzygniecie o kosztach postępowania.
Wojewoda podniósł, że podstawę prawną podjętej Uchwały stanowiły przepisy art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 741 ze zm., zwanej dalej "ustawą" lub "u.p.z.p.").
W uzasadnieniu skargi Wojewoda wskazał na brzmienie art. 92 ust. 1, art. 93 ust. 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.). W odniesieniu do omawianego planu Wojewoda podał, że w § 23 pkt. 9 i 10 Uchwały, dla terenów rolniczych, oznaczonych symbolem R1 - R2, ustalono minimalną wielkość działki budowlanej 3000 m2 oraz dopuszczono wydzielenie działek o minimalnej powierzchni 45 m2 dla działek związanych z infrastrukturą techniczną. Zamieszczenie w planie tego zapisu stanowi zdaniem Wojewody naruszenie art. 92 i 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich modyfikację oraz przekroczenie uprawnień wynikających z art. 15 ustawy.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Ostrów Wielkopolski wniósł o jej uwzględnienie i stwierdzenie nieważności Uchwały w części, tj. w zakresie § 23 pkt 9 i 10. Zaskarżone postanowienia Uchwały § 23 pkt 9 i 10 są niezgodne z art. 92 ust. 1 oraz art. 93 ust. 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 334), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Wojewoda Wielkopolski uczynił uchwałę Nr XXXIV/337/2021 Rady Gminy Ostrów Wielkopolski z dnia 6 lipca 2021 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Ostrów Wielkopolski dla części obrębów Biniew, Szczury, Górzno (dalej "Uchwała"), opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia 24 czerwca 2021 r., pod pozycją 6491.
Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona Uchwała, jako podjęta w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest aktem prawa miejscowego, co wynika wyraźnie w treści przepisu art. 14 ust. 8 ustawy z 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2021 r. poz. 741 dalej "u.p.z.p." w brzmieniu obowiązującym na dzień podjęcia Uchwały). Tym samym bez wątpienia należy ona do kategorii aktów zaskarżalnych do sądu administracyjnego, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 P.p.s.a.
Wojewoda zaskarżył Uchwałę w części i wniósł o stwierdzenie nieważności w zakresie § 23 pkt. 9 i 10 Uchwały z uwagi na istotne naruszenie prawa, co wyznaczyło zakres zaskarżenia przedmiotowej Uchwały i rozpoznania skargi przez Sąd. Wojewoda wywiódł skargę jako organ nadzoru w rozumieniu przepisów Rozdziału 10 ustawy z dnia 08 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r., poz. 713 ze zm.; w skrócie "u.s.g.").
Rada Gminy uchwaliła zaskarżony akt na podstawie upoważnienia ustawowego art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym w brzmieniu obowiązującym na dzień podjęcia Uchwały. Jako podstawę prawną Uchwały wskazano ten przepis oraz art. 20 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
W świetle art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne, przy czym o nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia. Po upływie tego terminu organ nadzoru nie może już we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały (zarządzenia) organu gminy, a jedynie może zaskarżyć taki wadliwy, jego zdaniem, akt do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 93 ust. 1 u.s.g. Realizując tę kompetencję, organ nadzoru nie jest skrępowany jakimkolwiek terminem do wniesienia skargi (zob. np.: wyrok NSA z 15.07.2005 r., II OSK 320/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 7; postanowienie NSA z 29.11.2005 r., I OSK 572/05, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA").
W rozpoznawanej sprawie Wojewoda w ustawowym terminie 30 dni od dnia otrzymania Uchwały nie orzekł o jej nieważności chociażby w części, wobec czego władny był zaskarżyć Uchwałę w trybie art. 93 u.s.g. do sądu administracyjnego.
Mając wszystko to na uwadze Sąd uznał skargę Wojewody 19 lipca 2023 r. za dopuszczalną i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania, w granicach zaskarżenia oraz własnej kognicji. W kontekście wspomnianych "granic zaskarżenia" należy podkreślić, że Wojewoda, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżył Uchwałę jedynie w określonej części. W konsekwencji tylko w tej części Uchwała została poddana kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu.
Oceny, czy zaskarżony plan miejscowy jest obarczony wadą skutkującą stwierdzeniem jego nieważności przez sąd administracyjny na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., dokonuje się przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 28 ust. 1 u.p.z.p. W myśl tego przepisu istotne naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
Pojęcie "trybu sporządzania planu miejscowego" (zwanego też potocznie "procedurą planistyczną") – którego zachowanie stanowi przesłankę formalną zgodności planu miejscowego z przepisami prawa – odnosi się do sekwencji czynności, jakie podejmuje organ w celu doprowadzenia do uchwalenia planu miejscowego, począwszy od uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu, a na jego uchwaleniu skończywszy.
Przenosząc dotychczasowe uwagi o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że we wniesionej skardze zostały podniesione wyłącznie zarzuty dotyczące naruszenia zasad sporządzania planu miejscowego, natomiast nie podniesiono żadnego zarzutu, który dotyczyłby naruszenia trybu sporządzania planu.
Przechodząc dalej wskazać należy, że pojęcie "zasad sporządzania planu miejscowego" – których przestrzeganie stanowi przesłankę materialną zgodności planu miejscowego z przepisami prawa – należy wiązać z samym sporządzeniem (opracowaniem) aktu planistycznego, a więc z merytoryczną zawartością tego aktu (część tekstowa, graficzna, załączniki), zawartych w nim ustaleń, a także standardów dokumentacji planistycznej (por. wyroki NSA: z 25.05.2009 r., II OSK 1778/08; z 11.09.2008 r., II OSK 215/08 – CBOSA). Zasady sporządzania planu miejscowego w aspekcie jego wymaganej oraz dopuszczalnej treści zostały szczegółowo określone w przepisach art. 15 ust. 2 i 3 u.p.z.p. – określających katalog zagadnień (elementów treściowych) podlegających normowaniu w planie miejscowym: "obowiązkowo" (ust. 2) oraz "w zależności od potrzeb" (ust. 3) – a dodatkowo scharakteryzowany w powyżej wskazanym rozporządzeniu Ministra infrastruktury w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Należy jednak zauważyć, że taki sposób rozumienia owej "obligatoryjności" elementów planu wymienionych w art. 15 ust. 2 u.p.z.p., zgodnie z którym plan miejscowy musi zawierać poszczególne ustalenia, o których mowa w tym przepisie, wówczas, gdy okoliczności faktyczne dotyczące obszaru objętego planem, wynikające zwłaszcza z istniejącego lub planowanego przeznaczenia i sposobu zagospodarowania terenu, uzasadniają dokonanie takich ustaleń (por. wyroki NSA: z 23.04.2010 r., II OSK 311/10; z 13.10.2011 r., II OSK 1566/11; z 06.09.2012 r., II OSK 1343/12 – CBOSA; por. też: Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, pod red. Z. Niewiadomskiego, Warszawa 2016, art. 15 Nb 6, s. 18; I. Zachariasz [w:] H. Izdebski, I. Zachariasz, Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, Warszawa 2013, uw. 3 do art. 15). W pewnym sensie są to więc także postanowienia wprowadzane do konkretnego planu miejscowego "w zależności od potrzeb" – z tym że "potrzeb" pojmowanych obiektywnie, jako ściśle uwarunkowanych istniejącymi okolicznościami faktycznymi, a nie, jak na tle art. 15 ust. 3 u.p.z.p., bardziej subiektywnie, jako wynikających z własnej, swobodnej oceny organu planistycznego (por. wyrok NSA z 27.11.2018 r., II OSK 2406/18, CBOSA).
Przenosząc dotychczasowe uwagi o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że we wniesionej skardze zostały podniesione wyłącznie zarzuty dotyczące naruszenia zasad sporządzania planu miejscowego, natomiast nie podniesiono żadnego zarzutu, który dotyczyłby naruszenia trybu sporządzania planu.
Dalej należy podkreślić, że w świetle art. 91 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.g. uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Na gruncie tych przepisów przyjmuje się, że pojęcie "sprzeczności z prawem" obejmuje sprzeczność postanowień aktu prawa miejscowego z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego, w tym także z rozporządzeniem – co w konsekwencji oznacza, że również z Zasadami techniki prawodawczej, które stanowią załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016r., poz. 283, dalej "ZTP"). Choć w większości przypadków sprzeczność z konkretnymi, szczegółowymi dyrektywami legislacyjnymi zawartymi w ZTP będzie miała zapewne charakter nieistotnego naruszenia prawa, to jednak nie można wykluczyć sytuacji, w których konkretne uchybienie zasadom techniki prawodawczej trzeba będzie zakwalifikować jako istotne naruszenie prawa. Będzie to zwłaszcza dotyczyć reguł określanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ("TK") mianem "rudymentarnych kanonów techniki prawodawczej" (zob. np.: postanowienie TK z 27.04.2004 r., P 16/03, OTK-A 2004, nr 4, poz. 36; wyrok TK z 23.05.2006 r., SK 51/05, OTK-A 2006, nr 5, poz. 58; wyrok TK z 16.12.2009 r., Kp 5/08, OTK-A 2009, nr 11, poz. 170; wyrok TK z 03.12.2015 r., K 34/15, OTK-A 2015, nr 11, poz. 185), nakaz przestrzegania których postrzegany jest jako jeden z elementów konstytucyjnej zasady prawidłowej legislacji (por. T. Zalasiński, Zasady prawidłowej legislacji w poglądach Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2008, s. 51). Podobne stanowisko zajął w doktrynie G. Wierczyński, zdaniem którego sytuacje, w których naruszone zostały ZTP, powinny być traktowane jako nieistotne naruszenie prawa, a sytuacje, w których wraz z naruszeniem ZTP doszło do naruszenia konstytucyjnych zasad tworzenia prawa – jako naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności aktu prawa miejscowego (zob. G. Wierczyński, Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Warszawa 2016, s. 32; por. też D. Dąbek, Prawo miejscowe, Warszawa 2015, s. 205–206).
Konsekwentnie należy przyjąć, że naruszenie przez organ planistyczny owych "rudymentarnych kanonów techniki prawodawczej" będzie równoznaczne z istotnym naruszeniem zasad sporządzania planu miejscowego.
Jednym ze wspomnianych "rudymentarnych kanonów" jest niewątpliwie reguła wynikająca z § 115 (podobnie: § 134 pkt 1) w zw. z § 143 ZTP, w myśl której w akcie prawa miejscowego zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do unormowania w przepisie upoważniającym (upoważnieniu ustawowym). Regulacja ta koresponduje z przepisem art. 94 Konstytucji RP, który wskazuje, że akty prawa miejscowego muszą być ustanawiane nie tylko "na podstawie", ale i "w granicach" upoważnień zawartych w ustawie. W odniesieniu do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego owe granice upoważnienia ustawowego wyznaczają przede wszystkim przepisy art. 4 ust. 1 oraz art. 15 ust. 2 i 3 u.p.z.p.
Istotne znaczenie ma również wysłowiony w Zasadach techniki prawodawczej (zwłaszcza w ich § 6) generalny nakaz takiego redagowania przepisów aktów prawodawczych, aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich norm wyrażały intencje prawodawcy. Innymi słowy, każdy przepis winna cechować precyzja, komunikatywność oraz wynikająca z nich adekwatność wypowiedzi do zamiaru prawodawcy (zob. M. Zieliński [w:] S. Wronkowska, M. Zieliński, Komentarz do zasad techniki prawodawczej, Warszawa 2012, uwaga do § 6, s. 38–39). Dotyczy to także przepisów prawa miejscowego (zob. wyrok WSA z 26.03.2016 r., IV SA/Po 62/16, CBOSA).
Podkreślić należy, że - jak wynika z postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2008 r. sygn. P 26/07 (OTK-A 2008, nr 3, poz. 52) - tworzenie przepisów zbędnych jest błędem techniki prawodawczej, który w konkretnym przypadku może prowadzić do uznania, że doszło do sprzeczności z wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawnego zasadą poprawnej legislacji – jeśli zostanie wykazane, że skutków tego błędu nie można usunąć za pomocą reguł wykładni i reguł kolizyjnych powszechnie uznawanych i stosowanych w praktyce egzegezy przepisów prawnych (por. G. Wierczyński, Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Warszawa 2016, uw. 12 do § 11 ZTP).
Zdaniem autora skargi ustalenia Planu w zakresie § 23 pkt. 9 i 10 Uchwały, dla terenów rolniczych, oznaczonych symbolem R1 - R2, naruszają zasady sporządzania planu miejscowego wynikające z obowiązujących w dniu podjęcia zaskarżonej Uchwały, przepisów art. 15 ust. 3 pkt 3 u.p.z.p. – w myśl których w planie miejscowym określa się obowiązkowo "minimalną powierzchnię nowo wydzielonych działek budowlanych", a także art. 92 i 93 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm., dalej "u.g.n.").
W § 23 pkt 9 i 10 Uchwały, dla terenów rolniczych, oznaczonych symbolem R1 - R2, ustalono minimalną wielkość działki budowlanej 3000 m2 oraz dopuszczono wydzielenie działek o minimalnej powierzchni 45 m2 dla działek związanych z infrastrukturą techniczną.
Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko Wojewody o wadliwości zaskarżonych postanowień Planu, z uwagi na to, że doszło do istotnego naruszenia ww. przepisów (zasad) planistycznych. Słusznie podniesiono w skardze, że omawiane regulacje Uchwały pozostają w sprzeczności z przepisami u.g.n. Stosownie bowiem do treści art. 92 u.g.n. przepisów rozdziału dotyczącego podziału nieruchomości nie stosuje się do nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planu miejscowego do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne, chyba że dokonanie podziału spowodowałoby konieczność wydzielenia nowych dróg niebędących niezbędnymi drogami dojazdowymi do nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych albo spowodowałoby wydzielenie działek gruntu o powierzchni mniejszej niż 0,3000 ha (ust. 1). Za nieruchomości wykorzystywane na cele rolne i leśne uznaje się nieruchomości wykazane w katastrze nieruchomości jako użytki rolne albo grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione, a także wchodzące w skład nieruchomości rolnych użytki kopalne, nieużytki i drogi, jeżeli nie ustalono dla nich warunków zabudowy i zagospodarowania terenu (ust. 2). Z kolei w myśl art. 101 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału dotyczącego podziału i scalania nieruchomości stosuje się do nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele inne niż rolne i leśne.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym - które Sąd w niniejszym składzie podziela - "umieszczenie w ustaleniach planu miejscowego postanowień dotyczących zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości położonych na terenach rolnych, narusza przepisy art. 101 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tak opisane naruszenie prawa ma charakter istotny, bowiem przyjętych zasad nie można ustalać dla terenów przeznaczonych w planie miejscowym na cele rolnicze bądź leśne" (patrz wyr. WSA w Poznaniu z 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 352/23 i przywołane tam orzecznictwo, m.in. wyroki WSA: z 23.08.2018 r., IV SA/Po 578/18; z 24.10.2019 r., IV SA/Po 865/19; z 06.02.2020 r., IV SA/Po 862/19; CBOSA).
Zgodnie z powyższym stanowiskiem, kwestia parametrów działek powstających w wyniku podziału albo scalenia i podziału nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, co do zasady nie wymaga unormowania. Natomiast tam gdzie ustawodawca uznał to za celowe lub niezbędne, odnośne regulacje ustanowił sam (zob. m.in.: art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 2a u.g.n., przepisy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, do których odsyła art. 101 ust. 2 u.g.n.). Skoro zaś omawiane zagadnienia podziałów oraz scaleń i podziałów nieruchomości przeznaczonych na cele rolne i leśne zostały w niezbędnym zakresie unormowane w ustawach, to oznacza, że uchwałodawca lokalny nie posiada już w tym zakresie kompetencji normodawczej. W szczególności nie jest on więc upoważniony do regulowania w planach miejscowych parametrów działek o przeznaczeniu rolnym lub leśnym, powstających w wyniku podziałów albo scaleń i podziałów. Takiemu wnioskowi nie stoją na przeszkodzie ogólne sformułowania przepisów art. 15 ust. 3 pkt 10 oraz art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. Przepisy te nie mogą być bowiem interpretowane w taki sposób, by upoważniały radę gminy do normowania, w uchwalanym na ich podstawie m.p.z.p., wskazanych w nich kwestii z zakresu zagospodarowania terenów (tj. warunków dokonywania podziałów oraz scaleń i podziałów), które zostały już unormowane przez ustawodawcę w sposób zupełny, tj. nie przewidujący potrzeby dalszej regulacji, w innych ustawach – w odniesieniu do nieruchomości rolnych i leśnych (zob. wyrok WSA z 11.07.2019 r., IV SA/Po 242/19, CBOSA).
Rada Gminy Ostrów Wielkopolski ustalając zatem minimalną powierzchnię nowo wydzielonej działki budowlanej czy minimalną wielkości działki budowlanej związanej z infrastrukturą techniczną dla terenów rolnych wykroczyła poza przyznany jej zakres delegacji ustawowej naruszając tym samym zasadę działania w granicach i na podstawie prawa. Przy czym, podkreślić także należy, że przy ustaleniu przeznaczenia terenów na rolnicze nie sposób odnosić się do pojęcia działki budowlanej. Pojęcie to zostało zdefiniowane w u.g.n. i rozumie się przez nie zabudowaną działkę gruntu, której wielkość, cechy geometryczne, dostęp do drogi publicznej oraz wyposażenie w urządzenia infrastruktury technicznej umożliwiają prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków i urządzeń położonych na tej działce (art. 4 pkt 3a u.g.n.).
Wypada zaznaczyć, że zarzucana wadliwość zaskarżonych postanowień Uchwały nie była przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, gdyż w odpowiedzi na skargę Rada wskazała, że nie kwestionuje zarzutów skargi i wnosi o jej uwzględnienie.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej Uchwały w części obejmującej jej § 23 pkt 9 i 10, jak orzeczono w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. i art. 205 P.p.s.a., obejmujących zwrot od organu na rzecz Skarżącego wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł, równoważnego minimalnej stawce za czynności radcy prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), jak w punkcie 2 wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI