IV SA/Po 620/05

IV SA/Po 620/05 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Kucznerowicz
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Paweł Miładowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) as.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] przedmiocie zasiłku celowego o d d a l a s k a r g ę /-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski KP
Uzasadnienie
sygn. IV SA/Po 620/05 U Z A S A D N I E N I E
A. Wnioskiem z dnia [...] r. (prezentata- K. [...]) M.K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filii J. (dalej Ośrodek) o przyznanie dalszej pomocy w [...] r. w zakresie pomocy na: refundację leków; refundację gazu na oświetlenie, gotowanie i ogrzewanie; bony kąpielowe; uruchomienie prądu.
Wnioskiem z dnia [...] r. (prezentata- K. [...]) M.K. zwrócił się do Ośrodka o przyznanie dalszej pomocy w [...] r. w zakresie pomocy na: refundację leków; refundację gazu na oświetlenie i ogrzewanie; bony kąpielowe; uruchomienie prądu; bony obiadowe od [...] r.
Pismem z dnia [...] r. Ośrodek poinformował Zainteresowanego, że wniosek z dnia [...] r. w części dotyczącej pomocy w uruchomieniu prądu zostanie rozpatrzony do dnia [...] r.; zobowiązał M.K. do udokumentowania toku załatwienia spraw dotyczących podłączenia prądu do domu przy ul. [...]- dostarczenia odpowiedzi Zakładu Energetycznego (K. [...]).
Kolejnymi ostatecznymi decyzjami- odpowiednio- z dnia [...] r. i [...] r. Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. przyznał M.K.:
1. dodatek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie od [...] r. do [...] r.;
2. [...] zł zasiłku celowego w [...] r.- w tym [...] zł na zakup leków; [...] zł na gaz do butli; [...] zł na zakup bielizny osobistej;
3. [...] bonów obiadowych o wartości [...] zł każdy na okres od [...] r. do [...] r.;
4. [...] zł zasiłku celowego na oświetlenie gazowe (K. [...]- [...]).
M.K. wnioskiem z dnia [...] r. (prezentata- K. [...]) zwrócił się do Ośrodka o przyznanie dalszej pomocy w [...] r. na: refundację lekarstw; zakup gazu do ogrzewania i oświetlenia; zasiłku okresowego.
Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. ostateczną decyzją z dnia [...] r. przyznał M.K. [...] zł zasiłku celowego- w tym łącznie [...] zł na zakup leków w [...] i [...] r. i [...] zł łącznie na napełnienie butli gazowej (K. [...]).
B. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. 64/04/593 dalej ustawa) Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. odmówił przyznania M.K. zasiłku celowego na pokrycie kosztów podłączenia prądu do domu jednorodzinnego przy ul. [...]- koszt usługi [...] zł.
W uzasadnieniu powołanej decyzji organ I instancji podał, że Wnioskodawca spełnia wymogi art. 8 ustawy (ma [...] zł renty i od [...] r. [...] zł zasiłku okresowego- łączny Jego dochód to [...] zł). Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej to [...] zł. M.K. jest osobą niepełnosprawną- inwalidą II grupy. Zainteresowany prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w niewykończonym, zaniedbanym, jednorodzinnym domu, należącym doń w części. Prawo do mieszkania w części ma była żona i małoletnie dzieci. Dom nie nadaje się do zamieszkania- nie ma prądu, wody, pomieszczenia są niewykończone. Wnioskodawca ma świadomość złych warunków, lecz Mu to odpowiada; polepsza swą sytuację ogrzewając się przy butli gazowej, korzysta wieczorami z lampy gazowej. Wnioskodawcę zawiadomiono o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Zainteresowany wystąpił do [...] ENEA w P. o odbiór przyłącza w miejscu zamieszkania. Dnia [...] r. M.K. przedstawił dokumenty, z których wynika, że istnieje możliwość podłączenia prądu ; "całość usługi" kosztować będzie [...] zł. Z uwagi na trudną sytuację Klienta, wysokie opłaty za gaz i leki, Ośrodek każdorazowo pomaga Wnioskodawcy w formie zwrotu pieniędzy- w oparciu o przedstawiane rachunki- orzekając odrębnymi decyzjami. Forma i rozmiar pomocy winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Udzielone Wnioskodawcy wsparcie jest odpowiednie do Jego sytuacji, zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. Pomoc w formie zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego a jej przyznanie każdorazowo zależy od uznania administracyjnego Kierownika Filii (K. [...]).
W odwołaniu M.K. podniósł, że Zakład Energetyczny wskazał pisemną drogę do porozumienia, z której Odwołujący się pragnął skorzystać. Mimo Jego próśb o nie wydawanie decyzji, pracownik socjalny się pospieszył i wydał decyzję negatywną. MOPR nie udzielił Wnioskodawcy żadnej pomocy w ramach "Niebieskiej linii". Odwołujący zarzucił decyzji naruszenie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1, 3, 5, 7, 9 ustawy. Zainteresowany jako członek klubu literackiego, który wydaje drugi tomik swych wierszy, cieszy się uznaniem w środowisku kulturalnym Poznania. Ośrodek winien udzielić pomocy dla godnego życia w dojrzałym wieku (60 lat); elektryczność w XXI w. nie jest luksusem. Błędnie organ ustalił, że Odwołujący otrzymuje [...] zł (załączył kopię odcinka na kwotę [...] zł, pomniejszoną o obsługę bankową [...] zł). Renta jest na opłatę telefonu komórkowego, który musi posiadać, by w razie choroby i ataku astmy wezwać pogotowie. Na swe utrzymanie nie ma pieniędzy. Odwołujący wskazał na brak reakcji za strony MOPR na "tragedię Jego życia", a jedynie żądanie stert papierów, by mieć podstawę do odrzucenia pomocy.
C. We wniosku z dnia [...] r. M.K. wniósł o przyznanie dalszej pomocy w postaci: bony obiadowe na ciepłe posiłki; przydział pieniędzy na kąpiele; refundację gazu na ogrzewanie i oświetlenie po dostarczeniu rachunków; refundacja leków po dostarczeniu rachunków; pomoc dla uruchomienia prądu (K. [...]). Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. przyznał M.K. decyzją z dnia: [...] r. [...] bonów obiadowych w wartości [...] zł każdy- na okres od [...] do [...] r.; [...] r. [...] zł zasiłku celowego na gaz; [...] r. [...] zł zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków (K. [...]).
Dnia [...] r. Specjalista Pracy Socjalnej I.M. ustaliła w rozmowie z Kierownikiem Drukarni [...] w P. D.D., że M.K. wpłacił [...] r. kwotę [...] zł na "nakład książek" i poinformował, że sprzedał część książek- [...] egz.; drugi "nakład" został wydrukowany, a M.K. zobowiązał się do [...] r. wpłacić kwotę [...] zł. M.K. ma numer ISBN, upoważniający wydawcę do odliczeń podatku VAT (K. [...]).
D. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] r.- nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał w szczególności, że organ I instancji działania swe opierał nie tylko na ustawie, lecz i na kpa. Do organu I instancji należy analiza sytuacji bytowej osoby, ubiegającej się o pomoc, jak i wybór formy pomocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne, oparte na ustaleniach poczynionych ze Skarżącym. Zainteresowany uzyskuje regularnie świadczenia z pomocy społecznej- zwłaszcza w postaci bonów obiadowych, bonów kąpielowych, refundacji zakupu leków, kosztów zużycia gazu, zakupu obuwia. Pomoc w postaci zasiłków celowych ma charakter fakultatywny, rozmiar i forma pomocy podlegają ocenie organu I instancji, który nie ma obowiązku całkowitego przejęcia na siebie zobowiązań osoby ubiegającej się o pomoc. Organ pomocowy musi mieć na względzie nie tylko problemy Zainteresowanego, lecz i konieczność udzielenia pomocy innym potrzebującym, a przede wszystkim swe możliwości finansowe. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że brak podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego o udzielenie pomocy w opłaceniu kosztów doprowadzenia prądu do Jego domu jednorodzinnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.K. zakwestionował pogląd Samorządowego Kolegium, że w odwołaniu nie wskazał przepisów prawa, które zostały naruszone. Podniósł, że w szczególności doszło do naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy. Dla inwalidy I grupy i ofiary przemocy rodzinnej, niechlujstwa prawa, pomoc celowa dla podłączenia prądu do koczowiska, jest potrzebna dla godności człowieka XXI w. Skarżący wydał w [...] r. tomik wierszy; obecnie przy pomocy sponsorów wydał drugi tomik i jest już uznany w świecie kultury naszego miasta. W ocenie Skarżącego, odmowa pomocy dla podłączenia prądu takiej osobie, świadczy o niedojrzałości urzędnika (K. [...] akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadną.
1. Sąd podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji. Nadto na podstawie przywołanych w części historycznej uzasadnienia dokumentów, Sąd ustalił zakres i rozmiary świadczeń udzielanych M.K. z pomocy społecznej. M.K. zawarł z P. Spółdzielnią Mieszkaniową W. w P. ugodę, w myśl której spłacił część należności głównej z tytułu zadłużenia lokalu mieszkalnego nr [...] na Os. Zwycięstwa [...] w P.; do spłaty pozostała należność główna w kwocie ok. [...] zł; Spółdzielnia zobowiązała się umorzyć odsetki po spłacie należności głównej. Na spłatę owego zadłużenia Skarżący przeznaczył [...] zł z nagrody literackiej, którą w całości przeznaczył na spłatę zadłużenia w Spółdzielni. Sąd powszechny wstrzymał egzekucję z nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Zainteresowany korzysta też z pomocy sponsora ( bezsporne- K. [...] akt sądowych w związku z K. [...]tomu IV akt administracyjnych; art. 106 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa w zw. z art. 230 kpc).
2. Trafnie Skarżący zauważa, że Samorządowe Kolegium błędnie przyjęło, że Odwołujący się "w odwołaniu nie wskazał, który przepis prawa został naruszony", skoro Zainteresowany wyraźnie przywołał "art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1, 3, 5, 7, 9 ustawy" (K. [...]akt odwoławczych). Jednakże wobec wyraźnego i trafnego podzielenia ustaleń faktycznych i poglądów prawnych organu I instancji przez organ odwoławczy, uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).
3. Skarżący błędnie wyprowadza odmienne wnioski z przywołanych przepisów ustawy, niźli organy obu instancji, stosując ekstensywną metodę wykładni prawa i ograniczając się jedynie do tych sformułowań ustawowych, które uważa za korzystne dla siebie. Z definicji pomocy społecznej, zawartej w art. 2 ust. 1 ustawy nie sposób wyprowadzić wniosku, że każdy wniosek Zainteresowanego winien być uwzględniony. Pomoc społeczna, będąca instytucją polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy) osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak pomyślana pomoc społeczna opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319). Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (art. 2 ust. 1 ustawy; W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8; Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do nowej ustawy o pomocy społecznej" Wyd. LEGES 2004 s. 10).
W rozpatrywanej sprawie pomoc społeczna należycie wspiera Wnioskodawcę w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb w zakresie wyżywienia, higieny, kosztów leków, zapewnienia bielizny, butów. Świadczy o tym rozmiar przyznanej w poszczególnych miesiącach pomocy. W tym zakresie udzielane Zainteresowanemu świadczenia z pomocy społecznej przyczyniają się do życia M.K. w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy).
Nie ulega wątpliwości, że na trudną sytuację życiową Wnioskodawcy złożyło się szereg czynników, rozłożonych w czasie, których splot przyczynił się do stanu, w jakim znalazł się M.K.. Po złamaniu nogi w [...] r., zaprzestaniu działalności gospodarczej w ramach firmy transportowej, rozpadu związku małżeńskiego, opuszczeniu przez Zainteresowanego mieszkania nr [...] na Os. Zwycięstwa [...] w P., narastaniu zadłużenia z tytułu nie płacenia opłat eksploatacyjnych przez byłą żonę, która w tym mieszkaniu pozostała z małoletnimi dziećmi, skierowanie egzekucji do nieruchomości przy ul. [...]. Okoliczności te- w tym podnoszone przez Skarżącego zagadnienia związane z kwestią bycia "ofiarą przemocy domowej" bądź braku pomocy w ramach "Niebieskiej linii" wobec zdarzeń sprzed wielu lat, nie należą do istoty postępowania o przyznanie zasiłku celowego na podłączenie owej nieruchomości do prądu. Z tej przyczyny trafnie organ odwoławczy uznał owe rozważania jako "nie mające nic wspólnego z prowadzonym postępowaniem" (K. [...] akt odwoławczych).
W sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 punktów 1, 3, 5, 7 i 9 ustawy, skoro organy obu instancji trafnie ustaliły, że Zainteresowany dotknięty jest ubóstwem- art. 7 pkt 1 ( spełnia w szczególności kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy) i jest niepełnosprawny (art. 7 pkt 5 ustawy). Zainteresowany nie jest bezdomnym w rozumieniu art. 7 pkt 3 ustawy, skoro przysługuje Mu tytuł prawny do nieruchomości, zabudowanej jednorodzinnym domem mieszkaniowym, nawet jeśli dom ów pozbawiony jest energii elektrycznej i ogrzewania innego, niż ogrzewanie zasilane butlą gazową (Ł. Borkowski i in.- op. cit. s. 22 akapit 1 in fine). Zagadnienie przemocy w rodzinie w rozumieniu art. 7 pkt 7 ustawy nie dotyczy sytuacji konfliktu w rodzinie, w której przed wieloma laty nastąpił rozwód i od [...] r. byli małżonkowie nie zamieszkują ze sobą w jednym lokalu (Ł. Borkowski i in.- op. cit. s. 24-25). Przepis art. 7 pkt 9 ustawy w ogóle nie dotyczy niniejszej sprawy.
Zagadnieniem kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest to, czy dostęp do prądu jest niezbędną potrzebą życiową, czy odpowiada celom pomocy społecznej i mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Skarżącego, że w XXI w. dostęp do prądu w lokalu mieszkalnym mieści się w kategoriach zaspokojenia niezbędnych potrzeb w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy.
Jednakże rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), a potrzeby osób korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 ustawy; wyrok NSA z 12.1.1994- I SA 1649/93- ONSA 1/95/33).
Przy znaczących rozmiarach pomocy, udzielanej regularnie Zainteresowanemu co miesiąc, brak jest podstaw do pokrycia na koszt podatnika ekstraordynaryjnej, w polskich realiach społeczno- ekonomicznych, pomocy w wysokości przenoszącej blisko sześciokrotność najniższej płacy w gospodarce narodowej. Udzielenie pomocy w takim wysokim rozmiarze prowadziłoby do uniemożliwienia udzielenia znaczącej pomocy innym uprawnionym- często znajdującym się w trudniejszej sytuacji życiowej i dochodowej, niż Zainteresowany ( przykładowo Sądowi z urzędu ze spraw: 4/II SA/Po 1235/02 wiadomym jest, że np. matce trzyletniego dziecka z dziecięcym porażeniem mózgowym udzielono zasiłku celowego specjalnego na leczenie w kwocie [...] zł; 4/II SA/Po 1514/03 organ odmówił przyznania zasiłku celowego Wnioskodawczyni, której mąż dotknięty był trwałą, głęboką niepełnosprawnością; miał przetokę z jelita cienkiego, sztuczny odbyt i leostemię, usuniętą jedną nerkę; Sąd w tych sprawach nie akceptował argumentów przytoczonych przez organ pomocowy dla odmowy przyznania zasiłku celowego bądź przyznania go w większej kwocie).
W niniejszej sprawie Zainteresowany, mimo ukończenia (w dacie orzekania organu odwoławczego) [...] lat życia i inwalidztwa I grupy, własnymi staraniami pokonuje szereg trudności. Korzysta z pomocy sponsora, uzyskał [...] zł nagrody literackiej, uzyskuje dochody z publikacji dwu tomików wierszy. Tylko od woli Skarżącego zależało, czy te środki zużyje na podłączenie swej nieruchomości do prądu, czy też przeznaczy je na spłatę zadłużenia w Spółdzielni, dla utrzymania innego lokalu mieszkalnego. Konieczność spłaty zaciągniętego kredytu nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej ( wyrok NSA z 19.04.[...] – sygn.. I SA.2129/99), podobnie jak spłata zadłużenia z tytułu nieuiszczania opłat za energię elektryczną lub gaz czy z tytułu czynszu ( wyrok NSA z : 02.02.1999 – SA/Ka 1573/98; 12.12.1996 r. – SA/Ka 2772/95 – Pr. Pracy 5/97/45, akceptowane przez S. Niteckiego w: "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Gdańsk 2001 s.182 uw. 3). Skoro spłata zadłużenia z tytułu opłat za mieszkanie nie mieści się w celach pomocy społecznej, to przeznaczenie wolnych środków ( [...] zł) na spłatę zadłużenia wobec spółdzielni, miast części tej kwoty ([...] zł) na przyłącze energetyczne, czyni owo żądanie nie zasadnym ( art. 3 ust. 4 ustawy).
Skarżący jest zaradnym, operatywnym człowiekiem i dokonał wyboru wedle własnego przekonania.
Pokrycie przez pomoc społeczną kwoty [...] zł na poczet kosztów podłączenia nieruchomości do prądu w sytuacji toczącej się w dacie orzekania przez organy obu instancji egzekucji z nieruchomości, prowadziłoby w istocie do wzbogacenia- na koszt podatnika- ewentualnego nabywcy nieruchomości, jak i przynoszącej wysokie dochody spółki akcyjnej, parającej się dostawą energii. W polskich realiach społeczno- gospodarczych, takie działania nie mieszczą się w zasadzie solidarności (W. Łączkowski- op. cit. s. 9-11; G. Szpor w: "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Gdańsk 2001 s. 22- 23 uw. 4, 5). Za taką oceną przemawia to, że Skarżący regularnie korzysta z szeregu zasiłków celowych na zaspokajanie innych, usprawiedliwionych potrzeb.
Organy obu instancji nie przekroczyły dopuszczalnych granic uznania administracyjnego ( art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy). W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że uznanie administracyjne dotyczy przyszłości; przedmiotem uznania nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego ( M. Mincer "Uznanie administracyjne" Toruń 1983 s. 63). Uznanie administracyjne ograniczone jest art. 7 kpa ( wyrok NSA z: 28.6.1982- SA/Wr 245/82- ONSA 1/82/62; 11.6.1981- SA 820/81- ONSA 1/81/557, akceptowane przez J. Borkowskiego w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2006 nb. 3 do art. 107). Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania ( E. Iserzon w: "Kpa- komentarz" W-wa 1970 s.209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli ( Z. Janowicz "Kpa- komentarz" WPr. PWN 1999 s. 304). W rozpatrywanej sprawie kryteria te zostały spełnione.
W świetle powyższego na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji.
/-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski
KP