IV SA/PO 62/25

IV SA/Po 62/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Monika Świerczak
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia 09 października 2024 r. Nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej G. W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia 9 października 2024 r., nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania z wniosku G. W..
Powyższe postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 10 września 2024 r. G. W. złożyła wniosek w przedmiocie wszczęcia postępowania wodno-prawnego w związku z zalaniem działki nr [...] stanowiącej jej własność przez właściciela działki nr [...] stanowiącej własność W. C..
Burmistrz Miasta i Gminy K. postanowieniem z dnia 9 października 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie wskazując, że w roku 2023 Burmistrz Miasta i Gminy K. prowadził postępowanie administracyjne w oparciu o art. 234 ustawy Prawo wodne w sprawie naruszenia stosunków wodnych na dz. nr [...], które zakończone zostało ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 sierpnia 2023 roku, nr [...] W związku z tym odmówiono wszczęcia ponownego postępowania w tej samej sprawie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. W. wskazując, że nie jest zadowolona z wydanego postanowienia. Podała, że zmieniły się okoliczności sprawy względem tej uprzednio rozpoznawanej i doszło do wyrządzenia szkody. Wskazywała, że zatrudniła geodetę, który ustalił przebieg granicy z działką [...]. W tym dniu dowiedziała się, że sąsiad C. swoją nielegalną inwestycją zajął część jej działki. Musiała zdemontować płot, do którego bez jej wiedzy i zgody sąsiad C. przykleił osłonę betonową i spływ wody był skierowany na działkę [...]. Żaląca się podała, że postawiła płot w swojej granicy, a jej sąsiad w żaden inny sposób nie zabezpieczył spływy wód opadowych. Ponadto opierzenie na murze oporowym jest położone w pozycji poziomej i z niego wody opadowe spływają na jej działkę. Dalej wskazała, że dnia 08 września 2024 r. osobiście była w UMiG K. i Inspektor sporządził notatkę dotyczącą zalania części jej działki Nr [...] przez sąsiada oraz przesłała na telefon Inspektora zdjęcia szkód jakie wyrządziła woda z sąsiedniej działki. Dnia 10 września 2024 r. dostarczyła osobiście pismo w sprawie wszczęcia postępowania wodno-prawnego w powyższej sprawie. W okresie od złożenia wniosku o wszczęcie postępowania do dnia wydania odmowy nie było żadnej kontroli ze strony Urzędu i nie mogli w żaden sposób zweryfikować zmian i szkód na jej posesji tj. 1 wyrwa min. 0,50 m. i 2 mniejsze, obniżony poziom gruntu, obniżony krawężnik przy kostce jak również przesunięcie słupka nowego płotu przez spływającą z góry wodę. G. W. podała, że 02 września 2024 r. przesłała sąsiadowi zdjęcia po zalaniu jej posesji z prośbą o zabezpieczenie spływu wody pod jej płotem. Nie było żadnej reakcji ze strony sąsiada. Sama przed zapowiadanym kolejnym deszczem pod płot wstawiła krawężniki lecz to tylko częściowo zabezpieczyło, bo woda znalazła spływ pomiędzy słupkiem płotu a nielegalnym murem oporowym przesuwając słupek. Końcowo podała, że sąsiedztwo z tak zagospodarowaną działką Nr [...] (prowadzona jest cały czas działalność gospodarcza) bulwersuje nie tylko ją, ale również okolicznych mieszkańców.
Wspomnianym na wstępie postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r. SKO w K. orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji z 9 października 2024 r.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że w jego ocenie w niniejszym postępowaniu nie mamy do czynienia z nową sprawą, lecz kontynuacją sprawy, która była już przedmiotem postępowania w 2023 r. Kolegium zauważyło, iż sama żaląca wskazała, iż wnosi o ponowne rozpoznanie sprawy naruszenia stosunków wodnych przez właściciela działki nr [...], nadto, iż co musi się wydarzyć, aby ktoś zajął się sprawą wywyższenia terenu pod kątem prostym na wysokości ok. 1,50 m przy zbiegu działek nr [...], [...] i [...]. W ocenie Kolegium są to te same okoliczności, które były brane pod uwagę w sprawie z 2023 r. Zdaniem organu, skoro, już raz organy orzekły tej w sprawie to niemożliwe jest orzekanie o niej ponownie w kolejnej sprawie. W niniejszej sprawy zachodzi tożsamość przedmiotu sprawy. Sprawa objęta niniejszym postępowaniem została już prawomocnie rozstrzygnięta, a więc zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), która uniemożliwia ponowne merytoryczne jej rozstrzygnięcie.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła G. W. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie postanowienia organu I instancji.
Zdaniem Skarżącej przepisy art. 61 k.p.a. i art. 61a k.p.a. dotyczą takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie, gdy sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ w drodze decyzji administracyjnej (w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym). W orzecznictwie podkreśla się, że z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte w sytuacjach oczywistych, tj. takich, które nie wymagają jakiejś głębszej analizy sprawy czy też przeprowadzenia dowodów. Zdaniem skarżącej Burmistrz Miasta i Gminy K. winien wyjaśnić wątpliwości, a następnie wszcząć postępowanie i ustalić aktualny stan faktyczny, a nie z góry zakładać, że stan rzeczywisty się nie zmienił i jest taki sam, jak w 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie.
Przechodząc dalej wskazać należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia
20 listopada 2024 r. o utrzymaniu w mocy w całości postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia 9 października 2024 r. odmawiającego wszczęcia postępowania z wniosku G. W..
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., w skrócie "k.p.a.").
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z § 2 tego przepisu na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania przysługuje zażalenie.
Przepis art. 61a § 1 k.p.a. jest podstawą prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (wyroki NSA: z 6 lutego 2018 r., I OSK 1825/17, LEX nr 2491766; z 17 listopada 2017 r., I OSK 1053/17, LEX nr 2452939; z 13 października 2017 r., II OSK 2565/16, LEX nr 2399121; z 27 lipca 2017 r., II OSK 2931/15, LEX nr 2384121) lub sprawy, w której już toczy się postępowanie (wyrok NSA z 14 marca 2017 r., II OSK 1773/15, LEX nr 2304014; M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 61a).
W przypadku gdy organ dopuszcza wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na istniejący stan res iudicata, warunkiem koniecznym wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta będzie istniała wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (wyr. NSA z 28.12.2018 r., I OSK 1948/18, Legalis; Stankiewicz [w:], red. Hauser Komentarz do art. 61a k.p.a., 2023, wyd. 8, Legalis). Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA z 6 lipca 2020 r., I OSK 3032/19, LEX nr 30478). Zmiana okoliczności faktycznych sprawia, że kolejna sprawa jest sprawą nową.
Przesłanki te są znacznie łatwiejsze do zweryfikowania na wstępnym etapie postępowania, ale także w odniesieniu do nich w orzecznictwie wyrażony został pogląd, że mogą one uzasadniać wydanie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy z żądania wszczęcia postępowania wynika w sposób oczywisty, iż z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte i nie ma żadnej wątpliwości co do przyczyn przedmiotowych takiego rozstrzygnięcia. W innych przypadkach tylko w toku wszczętego postępowania można dokonać niezbędnych ocen co do przesłanek jego prowadzenia (wyroki NSA: z 16 grudnia 2020 r., II OSK 2579/20, LEX nr 3113819; z 14 października 2020 r., II OSK 1622/20, LEX nr 3096476; z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 763/20, LEX nr 3196031 3036930). Zmiana np. okoliczności faktycznych sprawia, że kolejna sprawa jest sprawą nową.
Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że podstawą żądania wszczęcia postępowania Skarżącej G. W. był przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm., dalej "P.w."), w tym ust. 3 powołanego przepisu zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Uprzednio, wnioskiem z dnia 19 stycznia 2023 r. G. W. wniosła do organu I instancji pismo wskazując, iż teren działki nr [...] został podwyższony o minimum 1,5 m. Wskazywała, że na działce wykonywane są prace budowlane polegające na utwardzeniu gruntu (żwir, beton, kostka). Podniesienie jest niebezpieczne dla działki nr [...], która znajduje się w dole i ściany budynku graniczącego z działką nr [...] została przy ulewach podmoknięte. Ulica [...] jest poniżej i zostanie przy większych ulewach zalana. Teren od ulicy [...] jest niższy i woda niestety będzie zalewała nie tylko ulicę, ale wdzierała się do piwnic posesji. Ma to już miejsce po postawieniu płotu z tyłu działki nr [...].
Burmistrz Miasta i Gminy K. . decyzją z dnia 04 lipca 2023 r. znak [...] umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych na terenie działki nr [...] obręb K. . Organ wskazał, iż nie stwierdził szkodliwego działania na grunty nr [...] i [...].
Odwołanie od przedmiotowej decyzji wniosła G. W. reprezentowana przez pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 sierpnia 2023 r. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i orzekło merytorycznie co do istoty sprawy poprzez: odmowę nakazania właścicielowi gruntu nr [...] obręb K. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że doszło do zmiany stosunków wodnych, ale nie udowodniono zaistnienia szkody spowodowanej zmianą tych stosunków, co uzasadniałoby nakazanie właścicielowi gruntu nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, zgodnie z art. 234 ust. 3 P.w.
W dniu 10 września 2024 r. G. W. zażądała wszczęcia postępowania wodnoprawnego w związku z zalaniem jej działki nr [...] na skutek działań właściciela działki nr [...] - W. C.. Jednocześnie podnosiła, że doszło do szkody spowodowanej zmianą stosunków wodnych, co uprawdopodobniła materiałem zdjęciowym. Organy upatrywały podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w spełnieniu przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a., jednak zdaniem Sądu stanowisko organów jest przedwczesne. Co prawda sprawa dotyczy tych samych podmiotów, tego samego przedmiotu i stanu prawnego, ale nie sposób uznać jednoznacznie, że od 2023 r. nie doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy. Podanie Skarżącej naprowadza na nowe okoliczności faktyczne w sprawie, które organ powinien wnikliwie wyjaśnić.
Podstawą do umorzenia uprzednio prowadzonego postępowania – decyzją z 10 sierpnia 2023 r. - było ustalenie, że nie stwierdzono wystąpienia szkody na działkach nr [...] i [...] związanych ze zmianą stosunków wodnych spowodowanych robotami budowlanymi na terenie działki nr [...]. Ustalono, że na działce nr [...] w granicy z działką nr [...] został wybudowany mur oporowy.
Skarżąca w swym żądaniu z 10 września 2024 r. odwołała się do notatki służbowej (k. 116 akt adm. I inst.), w której wskazano na nowe okoliczności, tj. zalanie nieruchomości Skarżącej w dniach 18-19 sierpnia 2024 r. i powstanie "wyrwy w ziemi". Odwołała się również do dokumentacji fotograficznej przesłanej pracownikowi urzędu, z której wynika podmycie ogrodzenia (k. 111-115 akt adm. I inst.). Notatka wskazuje na wystąpienie szkody, a załączone fotografie przedstawiają inny stan nieruchomości niż fotografie z 2023 r. Rację ma zatem pełnomocnik Skarżącej, że na "pierwszy rzut oka" nie można było ocenić, czy aktualny stan faktyczny jest tożsamy ze stanem sprzed roku.
Co prawda, sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Konieczne jest bowiem ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stosunki wodne na gruncie powodując ich pogorszenie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 473/24, LEX nr 3775857). Jednakże tę kwestię, wobec zasygnalizowania przez Skarżącą nowych okoliczności faktycznych, ustalić można było jedynie w toku wszczętego postępowania.
Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że organy niezasadnie zignorowały podnoszone przez Skarżącą okoliczności, mogące wskazywać na zmianę stanu faktycznego sprawy. Sąd stwierdził, że stanowisko organów o tożsamości spraw zainicjowanych wnioskami Skarżącej o wszczęcie postępowania w przedmiocie postępowania wodno-prawnego z dnia 19 stycznia 2023 r. oraz 10 września 2024 r. oraz w konsekwencji zastosowanie art. 61a k.p.a., było co najmniej przedwczesne. Odmawiając wszczęcia postępowania organy uchyliły się od wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy, naruszając tym samym przepisy postępowania - art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a.
Obowiązkiem organu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie rozpatrzenie wniosku Skarżącej o wszczęcie postępowania wodno-prawnego z uwzględnieniem przedstawionych wyżej wskazań Sądu, odnoszących się do wyjaśnienia i rozważenia zmiany stanu faktycznego sprawy.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu oraz ustalone według stawek minimalnych wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł zgodnie z zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) w wysokości 480 zł. wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), co łącznie daje 597 zł
Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny rozpoznaje sprawy w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Sprawy te – z uwagi na przytoczoną już treść art. 120 p.p.s.a. – sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym.