IV SA/Po 617/19

IV SA/Po 617/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2019-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Maciej Busz /sprawozdawca/
Monika Świerczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 681/20 - Wyrok NSA z 2023-07-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2204
art. 98 ust.3, art. 129 ust. 5 pkt 1, art.130 ust. 1 i 2, art.132 ust. 1, 2, 3, art.134
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z [...].01.2019r., nr [...] wydaną na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1, art.130 ust. 1 i 2, art.132 ust. 1, 2, 3, art.134 w związku z art. 98 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2018r. , poz. 2204, dalej jako u.g.n.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U z 2018r., poz. 2096, dalej jako k.p.a.) - po rozpatrzeniu wniosku "[...]" Spółka z o.o. w [...] o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną w [...], ustalił na rzecz "[...]" Spółka z o.o. w [...] odszkodowanie ogółem w wysokości [...] zł:
1. za prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości (grunt niezabudowany) położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej numerami geodezyjnymi działek [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha ark. mapy [...], przejętej z mocy prawa przez Gminę Miejską [...], jako grunt zajęty pod drogę publiczną, w wysokości [...] zł,
2. za części składowe znajdujące się na przejętej nieruchomości, w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2018r. " [...]" Spółka z o.o. w [...] (dalej: "skarżąca") wystąpiła o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną numerami geodezyjnymi działek [...] o pow. [...] i [...] o pow. [...] ha ark. mapy [...], zajętą pod drogę publiczną, a której była użytkownikiem wieczystym.
Ustalono, że działka gruntu nr [...] ark.m.[...] o pow. [...] ha powstała w wyniku podziału działki nr [...], ark. m.[...], a działka nr [...], ark. m.[...] powstała w wyniku podziału działki nr [...], ark.m.[...]. Podziału przedmiotowych działek dokonano w oparciu o miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów położonych w rejonie ulic: [...] zatwierdzonego Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2005r - protokół z badania opracowania planistycznego znajduje się w operacie szacunkowym). Wymienione wyżej działki zostały ujawnione w Księdze wieczystej Nr [...] jako własność Gminy Miejskiej [...]. W związku z powyższym uznano, iż działki te z mocy prawa przeszły na własność Gminy Miejskiej [...] na podstawie ostatecznych decyzji Burmistrz Miasta [...] z dnia [...].10.2008r. i [...] z dnia [...].09.2011r.
W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że w dniach [...].10.2016r. i [...].12.2016r. odbyły się rokowania dotyczące ustalenia odszkodowania za przedmiotowe działki, pomiędzy byłym użytkownikiem wieczystym a Gminą Miejską [...], w wyniku których strony nie doszły do porozumienia w przedmiotowej kwestii. Skoro strony postępowania nie doszły do porozumienia w przedmiotowej kwestii, to odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Powołany rzeczoznawca majątkowy S. J. w swoim operacie z dnia [...] września 2018r. przedstawił swoją opinię dotyczącą wartości rynkowej prawa własności przejętej nieruchomości i wartości nieruchomości gruntowej jako przedmiotu użytkowania wieczystego wraz z częściami składowymi znajdującymi się na przejętej nieruchomości, na kwotę [...]zł, według stanu nieruchomości na dzień wydania decyzji o podziałach przedmiotowych działek oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu.
Z operatem szacunkowym strony zostały zapoznane przed wydaniem decyzji i :
- "[...]" Sp z o.o. w [...] zaakceptowała wysokość odszkodowania wraz z częściami składowymi, lecz złożyła zastrzeżenie do braku powiększenia o podatek Vat należnego odszkodowania za przejętą nieruchomość,
- Burmistrz Miasta w swoim piśmie wyraził stanowisko, że zgodnie z art.235§ 1 Kodeksu cywilnego, tylko te urządzenia, które zostały wzniesione przez wieczystego użytkownika stanowią jego własność, a w konsekwencji tylko za takie urządzenia użytkownik wieczysty może otrzymać odszkodowanie.
W dniu [...] grudnia 2018r. odbyła się rozprawa administracyjna z udziałem stron. Z. S., przedstawiciel Spółki, obecny na rozprawie oświadczył, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone we wcześniejszym piśmie tj. nie wnosi zastrzeżeń do operatów lecz ma zastrzeżenie do braku powiększenia wyliczonego odszkodowania o należny podatek Vat, natomiast przedstawiciel Gminy Miejskiej [...] nie wniósł zastrzeżeń do sporządzonych operatów szacunkowych pod względem merytorycznym i podtrzymał stanowisko wyrażone wyżej.
Odnosząc się do kwestii nie doliczenia podatku do kwoty ustalonego odszkodowania za wygasłe prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej nr nr działek [...] i [...], organ I instancji podkreślił, iż zgodnie z art.134 u.g.n., podstawę ustalenia odszkodowania stanowi wartość rynkowa lub odtworzeniowa nieruchomości. Określenie wartości rynkowej nieruchomości dokonywane jest w trybie uregulowanym w art. 149-159 u.g.n. Z tych przepisów, jak i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego nie wynika możliwość zwiększenia wartości nieruchomości o podatek od towarów i usług.
Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła [...] sp. z o.o. w [...] zaskarżając w/w decyzję w zakresie, w jakim nie uwzględniono konieczności rozstrzygnięcia o wartości podatku od towaru i usług w związku z ustaleniem odszkodowania.
Wojewoda decyzją z [...].05.2019r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda uznał, że wycena została dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a określona wartość rynkowa prawa użytkowania wieczystego jest jej wartością rynkową, uwzględniającą cechy nieruchomości wpływające na jej wartość.
Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę szacunkowego M. G. w dniu [...] marca 2018 r. na rzecz zamawiającego - spółki [...]. Operat ten nie podlega ocenie w niniejszym postępowaniu, ponieważ wyceniona została jedynie wartość gruntu, bez poczynionych nakładów.
Odnosząc się do zarzutów odwołania wniesionego przez [...] sp. z o.o., Wojewoda stwierdził, że główny zarzut odwołania dotyczy nie uwzględnienia konieczności rozstrzygnięcia wartości podatku od towarów i usług w związku z ustaleniem odszkodowania.
Wojewoda wyjaśnił, że podziela stanowisko organu I instancji i prezentowana przez niego linię orzeczniczą w sprawach dotyczących podatku VAT w związku z przyznanym odszkodowaniem za wywłaszczone grunty.
Wojewoda podkreślił, że żadne przepisy prawa (ani ustawa o gospodarce nieruchomościami, ani ustawa o cenach) nie przewidują możliwości powiększenia odszkodowania na etapie wydawania władczej decyzji administracyjnej. Rzeczoznawca majątkowy dokonując wyceny wywłaszczonej (przejętej z mocy prawa) nieruchomości nie ustala jej ceny sprzedaży, mogącej stanowić podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług, a jedynie wartość rynkową. Pojęcia wartość rynkowa oraz cena sprzedaży nie są pojęciami tożsamymi. Odszkodowanie, o którym mowa w niniejszej sprawie, nie jest zależne od tego czy osoba wywłaszczana jest czy nie jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Podatek VAT, związany m. in. z transakcją sprzedaży nieruchomości, jak również i inne podatki czy opłaty powinny być traktowane jako jeden z kosztów zawarcia transakcji (np. tak samo jak prowizja dla pośrednika, której ciężar, tak samo jak podatek VAT, z reguły jest przenoszony na kupującego), który odliczany jest od ceny transakcyjnej, a niejako integralny element tej ceny. Tym samym określana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym wartość rynkowa przedmiotu wyceny może być traktowana tylko i wyłącznie jako wartość nie obejmująca podatków i opłat lokalnych oraz innych obciążeń związanych z realizacją umowy. Tylko taka bowiem sytuacja gwarantuje, że tak określona wartość będzie najlepszym odzwierciedleniem sytuacji panującej na wolnym rynku i nie będzie zawierała w sobie czynników nie będących de facto czynnikami rynkowymi. Zgodnie z art. 134 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi z zastrzeżeniem art. 135 wartość rynkowa nieruchomości. W myśl art. 151 u.g.n. wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna cena, możliwa do uzyskania na rynku.
Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu [...] sp. z o.o. w [...] wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia właściwemu organowi.
Skarżąca wskazała, że zaskarża w/w decyzję w zakresie, w jakim nie uwzględniono konieczności rozstrzygnięcia o wartości podatku od towaru i usług w związku z ustaleniem odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczna w [...].
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- naruszenie art. 129, art. 130, art. 134, art.149-159 u.g.n., polegające na błędnej wykładni wskazanych przepisów, tj. na przyjęciu, że przepisy te wykluczają możliwość powiększenia odszkodowania ustalonego w związku z wywłaszczeniem o kwotę należnego podatku od towarów i usług oraz polegające na niewłaściwym zastosowaniu wskazanych przepisów, a polegające na przyjęciu, że obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku od towarów i usług od odszkodowania nie ma wpływu na wartość nieruchomości,
- naruszenie art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie zasady tożsamej wysokości odszkodowania w zależności od podmiotu, na rzecz którego zostało ustalone odszkodowanie z tytułu przejęcia nieruchomości na rzecz gminy, determinując treść rozstrzygnięcia tym, czy podmiot jest płatnikiem podatku od towarów i usług zobowiązanym do zapłaty podatku od kwoty uzyskanego odszkodowania, czy też nie jest płatnikiem tego rodzaju podatku,
- naruszenie art. 21 ust. 2 Konstytucji RP - zasady słusznego odszkodowania w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP - zasady możliwości ograniczenia prawa własności jedynie w drodze ustawy i w zakresie w jakim nie narusza ona istoty prawa własności, poprzez dokonanie błędnej wykładni powyższych przepisów przejawiające się w uznaniu za słuszne odszkodowania według cen netto (bez uwzględnienia należnego podatku od towarów i usług), zamiast doliczenia do kwoty odszkodowania, kwoty odpowiadającej wartości podatku od towarów i usług,
- naruszenie art. 32 Konstytucji RP - zasady równości i zakazu dyskryminacji polegające na różnicowaniu sytuację majątkową wywłaszczanych w zależności od ich statusu na gruncie ustawy o VAT,
- art. 29a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sprawie,
- naruszenie dyrektywy [...] Rady z dnia [...] listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, biorąc pod uwagę charakter prawny i specyfikę podatku od towaru i usług jako powszechnej daniny publicznej, obejmującej obrót gospodarczy, której wartość - daniny publicznej - winna być doliczona do ceny netto odszkodowania, w przypadku, gdy odszkodowanie zostało ustalone na rzecz podmiotu będącego czynnym płatnikiem VAT oraz zobowiązanego do zapłaty podatku VAT od wysokości ustalonego odszkodowania.
W uzasadnieniu skargi zarzucono m.in., iż w zaskarżonej decyzji organ II instancji poprzestał na przywołaniu stanowiska organu I instancji oraz wskazaniu, iż podziela stanowisko organu I instancji. Zarówno organ I jak i II instancji poprzestały na powołaniu się na dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego pozwalającego na ustalenie prawidłowej wysokości odszkodowania oraz bez wnikliwej analizy, czy właściwe jest powołanie określonych orzeczeń w odniesieniu do stanu faktycznego występującego w przedmiotowej sprawie. Organ I i II instancji nie dokonały prawidłowej oceny dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy, który wydał opinię w zakresie wyceny nieruchomości. Zauważono, że biegły w sporządzonej opinii zaznaczył, iż wskazana wartość nieruchomości nie obejmuje wartości podatku od towarów i usług. Należy zważyć, że biegły formułując w/w zastrzeżenie, nie przesądził czy wartość wskazana w opinii powinna być powiększona o wartość podatku od towarów i usług, czy też nie powinna być o taką wartość powiększona. W toku postępowania administracyjnego właściwe i konieczne było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny rachunkowości na okoliczność, czy zachodzą podstawy do powiększenia wartości wskazanej w opinii biegłego w zakresie wyceny nieruchomości o wartość podatku od towarów i usług. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego wnioskowała o przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie, jednak organ administracji odmówił jego przeprowadzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż podstawę ustalenia odszkodowania stanowić ma wartość rynkowa lub odtworzeniowa nieruchomości. Organ II instancji wskazał, iż podstawą ustalenia odszkodowania stanowią art. 149- 159 u.g.n. oraz przepisy rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu oraz że z przepisów tych nie wynika możliwość zwiększania wartości nieruchomości o podatek od towarów i usług. Zauważono, iż a contrario w/w przepisy nie zawierają zakazu uwzględnienia przypadków występowania obowiązku odprowadzenia podatku od towaru i usług przez podmioty będące płatnikami tego rodzaju podatku. Jednak należy zważyć, iż regulacje dotyczące obowiązków podatkowych zawarte są w odrębnych ustawach, w szczególności o podatku od towarów i usług, a ustawa o gospodarce nieruchomościami nie wyłącza ani nie ogranicza stosowania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług.
Organ II instancji powołując argumentację organu I instancji uzasadnia, że odszkodowanie za utraconą wartość nieruchomości ma za zadanie zrekompensować wartość utraconego prawa, a nie szkody wskutek "wywłaszczenia nieruchomości". Jednakże odpowiedzialność odszkodowawcza powinna wyrażać się w obowiązku naprawienia szkody w granicach strat poniesionych przez wywłaszczonego, jego rzeczywistego uszczerbku majątkowego (tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.09.2017 r., I OSK 544/17). Jeżeli miałaby nastąpić rekompensata rzeczywistego uszczerbku majątkowego, to niedopuszczalne jest różnicowanie podmiotów, że względu na to czy są płatnikami podatku od towarów i usług czy też nie są płatnikami tego rodzaju podatku.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów I i II instancji, że przyjęcie poglądu, iż podatek VAT jest elementem wartości nieruchomości oznaczałoby, że ta sama nieruchomość w zależności od tego, kto jest właścicielem (płatnik podatku VAT lub nie) mogłaby mieć kilka wartości, choć w istocie jest wartość jest taka sama. Zarzucono, iż wzięcie pod uwagę czy właściciel wywłaszczanej nieruchomości jest czy też nie płatnikiem podatku od towaru i usług, umożliwiałoby jednolite traktowanie podmiotów, którym przysługuje odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację.
Uczestnik postępowania Gmina Miejska [...] w piśmie z [...].09.2019r. wniosła o oddalenie skargi. Wskazano, że argumentacja skarżącej zawarta w skardze jest całkowicie bezzasadna i stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Wojewody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody z [...].05.2019 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z [...].01.2019r., nr [...] ustalającej na rzecz "[...]" Spółka z o.o. w [...] odszkodowanie ogółem w wysokości [...] zł [za prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości (grunt niezabudowany) położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej numerami geodezyjnymi działek [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha ark. mapy [...], przejętej z mocy prawa przez Gminę Miejską [...], jako grunt zajęty pod drogę publiczną, w wysokości [...] zł oraz za części składowe znajdujące się na przejętej nieruchomości, w wysokości [...] zł].
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2018r., poz. 2204, dalej jako u.g.n.).
Zgodnie z art. 98 ust.3 u.g.n. stronie przysługuje odszkodowanie w wysokości ustalonej między użytkownikiem wieczystym a właściwym organem.
Zgodnie z art.134 ust.1 u.g.n. podstawą ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art.135, wartość rynkowa nieruchomości.
Zgodnie z art.130 ust.2 ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.
W związku z powyższym i w wykonaniu obowiązku przewidzianego w art.98 ust.3 i zgodnie z art. 130 ust.2 u.g.n. wszczęto postępowanie i zlecono wykonanie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową prawa własności gruntu oraz wartość jako przedmiotu prawa użytkowania wieczystego dla ustalenia wysokości odszkodowania.
Sąd wskazuje, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia nieuwzględnienia w kwocie ustalonego odszkodowania wartości podatku VAT. "[...]" Sp z o.o. w [...] zaakceptowała wysokość odszkodowania wraz z częściami składowymi, lecz złożyła zastrzeżenie co do braku powiększenia o podatek VAT należnego jej odszkodowania za przejętą nieruchomość.
W ocenie Sądu organy słusznie ustaliły, że wysokość odszkodowania, jakie przysługuje skarżącemu winno obejmować kwotę bez doliczonego podatku od towaru i usług, bowiem taki obowiązek nie wynika z żadnych obecnie obowiązujących przepisów.
Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie stanowią art. 149-159 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także przepisy rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu, z w/w przepisów nie wynika obowiązek, albo nawet możliwość powiększania wartości nieruchomości o podatek VAT.
Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty na rzecz przedsiębiorcy kwoty podatku od towarów i usług, ponad kwotę należnego odszkodowania, ponadto warto zauważyć, iż przy wyliczaniu wartości rynkowej nieruchomości, brane są pod uwagę ceny transakcyjne będące efektem wzajemnego oddziaływania na siebie sił popytu i podaży. Rzeczoznawca majątkowy dokonujący wyceny wywłaszczonej nieruchomości nie ustala jej ceny sprzedaży, mogącej stanowić podstawę opodatkowania podatkiem VAT, a jedynie jej wartość rynkową (por. wyrok WSA w Lublinie - II SA/Lu 758, dostępny pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 134 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości (ust. 1). Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami (ust. 2). Wartość rynkową nieruchomości określa się według aktualnego sposobu jej użytkowania, jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jej wartości (ust. 3). Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia (ust. 4)
Określenia wartości rynkowej nieruchomości w myśl art. 150 ust. pkt 1 u.g.n. dokonuje się poprzez wycenę nieruchomości.
Wartość rynkową określa się dla nieruchomości, które są lub mogą być przedmiotem obrotu (ust. 2). Zgodnie natomiast z art. 150 ust. 5 u.g.n. określenia wartości rynkowej nieruchomości dokonują rzeczoznawcy majątkowi, o których mowa w przepisach rozdziału 1 działu V.
Definicja wartości rynkowej zawarta została w art. 151 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. i oznacza, że wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku, określona z uwzględnieniem cen transakcyjnych przy przyjęciu następujących założeń:
1) strony umowy były od siebie niezależne, nie działały w sytuacji przymusowej oraz miały stanowczy zamiar zawarcia umowy;
2) upłynął czas niezbędny do wyeksponowania nieruchomości na rynku i do wynegocjowania warunków umowy.
Sposoby określania wartości nieruchomości, stanowiące podejścia do ich wyceny, są uzależnione od przyjętych rodzajów czynników wpływających na wartość nieruchomości. Wyceny nieruchomości dokonuje się przy zastosowaniu podejść: porównawczego, dochodowego lub kosztowego, albo mieszanego, zawierającego elementy podejść poprzednich. (art. 152 ust. 1 i 2 u.g.n.).
Rzeczoznawca majątkowy sporządzając opinię związany jest zasadami wynikającymi z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego oraz standardami zawodowymi (art. 175 ust. 1 u.g.n.).
Bezspornie więc operat szacunkowy jest podstawowym, niezbędnym dowodem w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Operat powinien być sporządzony przez uprawnionego biegłego zgodnie ze wskazanymi w przytoczonych przepisach zasadami jego sporządzania. W ocenie Sądu, wycena została dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a określona wartość rynkowa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, wydzielonej pod drogę na wniosek użytkownika wieczystego jest jej wartością rynkową, gdyż uwzględnia:
1. cechy nieruchomości, które wpływają na jej wartość,
2. procedurę wyceny właściwą dla określenia wartości rynkowej nieruchomości - podejście porównawcze, metodę porównania parami.
We wskazanych przepisach, ani w żadnych innych nie ma mowy o tym, że do kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (przejęcia z mocy prawa) dodaje się kwotę należnych podatków oraz danin.
Sąd podkreśla, że sytuacja taka nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania za wywłaszczenie wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości (art. 134 ust. 1 u.g.n.). Już z samego określenia "wartość rynkowa nieruchomości" jednoznacznie wynika, że jest to wartość określona na podstawie czynników rynkowych. Tym samym, przy wyliczaniu wartości rynkowej nieruchomości, brane są pod uwagę ceny transakcyjne będące efektem wzajemnego oddziaływania na siebie sił popytu i podaży. Podkreślenia również wymaga fakt, że rzeczoznawca majątkowy dokonujący wyceny wywłaszczonej (przejętej z mocy prawa) nieruchomości nie ustala jej ceny sprzedaży, mogącej stanowić podstawę opodatkowania podatkiem VAT, a jedynie - jak wskazano to powyżej - wartość rynkową. Pojęcia "wartość rynkowa" oraz "cena sprzedaży" nie są pojęciami tożsamymi. Ewentualny obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości. Inaczej mówiąc, z tego powodu wartość rynkowa nieruchomości nie rośnie i, gdyby przejęte przez Skarb Państwa prawo miało być przedmiotem czynności prawnej (np. umowy sprzedaży), racjonalny nabywca nie zapłaciłby za nieruchomość więcej niż wartość rynkowa, tylko dlatego, że zbywca jest podatnikiem VAT. Podatek ten jest cenotwórczy i gdyby wartość nieruchomości odnieść do jej ceny, to powinna ona zwierać już w sobie podatek VAT. Tym samym należy uznać, że należny podatek zawsze będzie pomniejszał wysokość przyznanego odszkodowania, co znajduje potwierdzenie w treści art. 29 ust. 1 zd. 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Wtórne w stosunku do odszkodowania obowiązki publicznoprawne skarżącej spółki związane z podatkiem, nie mogą przekładać się na ocenę odszkodowania w kategoriach słuszności, jeśli jego wysokość odzwierciedla wartość rynkową utraconego prawa. Podsumowując, brak jest jakichkolwiek podstaw do takiej interpretacji norm zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, które na etapie ustalania odszkodowania nakazywałyby powiększenie odszkodowania o podatek VAT. Polskie prawo wywłaszczeniowe ogranicza wysokość odszkodowania do wartości nieruchomości. Nie jest rolą sądu administracyjnego ocena, czy bardziej uzasadnione byłoby powiększanie tej kwoty o należne podatki – jest to postulat, który należałoby skierować do ustawodawcy (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1656/10; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1644/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 183/11 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 24 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 963/11 – nieprawomocny; opubl. cbois).
Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 września 2015 r., I OSK 14/14 - jakkolwiek podatek VAT wynika z odrębnej ustawy, tj. z ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), to ustawa ta nie determinuje wysokości odszkodowania, lecz jedynie należności z tytułu tego rodzaju podatku. Odszkodowanie analogicznie ustalane i wypłacane na podstawie specustawy drogowej wywodzi się ze środków publicznych, dlatego kształtowanie jego wysokości – poza treścią art. 18 specustawy drogowej oraz art. 134 ust. 1 i art. 154 u.g.n. – w drodze wykładni opartej na normatywnej konstrukcji podatku od towarów i usług nie jest dopuszczalne. Należy bowiem odróżnić ustawowo określone reguły ustalania wysokości odszkodowania od ustawowych reguł ustalania należności obciążających to odszkodowanie. Podatek od towarów i usług nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie specustawy drogowej. (por. wyrok NSA z dnia 18.01.2013 r., sygn. akt I OSK 1690/11 dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: https://cbois.nsa.gov.pl).
W tym miejscu Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie specustawa nie była podstawą materialnoprawną wydanych decyzji, tym niemniej w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie zastosowanie znajduje wyżej opisany pogląd, że podatek od towarów i usług nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie u.g.n.
W dalszej części tego wyroku NSA stwierdził, że za nieusprawiedliwiony uznać należało także zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz art. 1 ust. 2 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. Nr 97, poz. 1050 z późn. zm.), który podnosi również skarżąca spółka w niniejszej sprawie. NSA stwierdził, że przepisy te nie miały w sprawie w ogóle zastosowania, gdyż odnoszą się do problematyki prawnopodatkowej, podczas gdy przedmiotowa sprawa nie dotyczyła kwestii, czy skarżący jest zobowiązany do uiszczenia podatku VAT, ani wymiaru tego podatku. Poza zakresem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie – dotyczącej legalności decyzji odszkodowawczej - pozostają wszelkie kwestie związane z tym, czy, kiedy i w jakiej wysokości powstało zobowiązanie podatkowe. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie rozstrzygały bowiem o obowiązku podatkowym uprawnionych do odszkodowania, a jedynie o należnym im odszkodowaniu.
Za niezasadny również NSA uznał zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, a także zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 z późn. zm.) (co zarzuca również skarżąca spółka). Wymóg "słusznego odszkodowania", do którego odwołuje się art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, nie oznacza bowiem odszkodowania pełnego (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02), a zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 29 września 2003 r., sygn. K 20/02: "(...) nawet całkowite odjęcie własności nie zawsze musi (wedle Konstytucji) wiązać się z całkowitym pokryciem szkody. W tym bowiem zakresie rekompensata musi odpowiadać kryterium »słuszności«, co nie oznacza, że musi być ona »pełna«. Konstytucji znane jest bowiem różnicowanie zakresu skutków odszkodowawczych - co do zasady, na co wskazuje istnienie art. 21 ust. 2 (...) Tym niemniej sama idea niepełnego odszkodowania nie jest Konstytucji obca. Nie można zatem twierdzić, iż sam fakt braku pełności odszkodowania jako taki jest niekonstytucyjny". W wyroku z 19 marca 1990 r., sygn. K 2/90 Trybunał wskazał zaś, że: "odszkodowanie stanowić powinno ekwiwalent wartości wywłaszczonej nieruchomości, czyli powinno być równoważne gospodarczo wartości wywłaszczonej nieruchomości".
Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela powyższe stanowisko i jego argumentację (zob. podobnie wyrok NSA z dnia 13 października 2016 r., I OSK 3241/14, wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., I OSK 802/14, wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., I OSK 990/11).
W wyroku I OSK 1904/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że normodawca w szeregu regulacjach nakazuje uwzględniać w kwocie do zapłaty oznaczony podatek, np. przy kosztach zastępstwa procesowego w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 13548 ze zm.). Brak jest natomiast podstawy prawnej do konstruowania normy prawa materialnego nakładającej obowiązek doliczenia podatku VAT do ustalonej w decyzji kwoty odszkodowania. Takiej normy, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie można wywodzić z dyspozycji art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Obowiązek zapłaty przez skarżącą podatku VAT z tytułu ewentualnego uzyskania odszkodowania, co w warunkach kontrolowanej przez sąd I instancji sprawy administracyjnej, jeszcze nie nastąpiło, nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości w rozumieniu art. 151 ust. 1 Ugn. Podobne stanowisko zajmował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 18 stycznia 2013 r. – I OSK 1449/11 oraz I OSK 1690/11.
W ocenie Sądu brak jest jakichkolwiek podstaw do takiej interpretacji norm zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, które na etapie ustalania odszkodowania nakazywałyby powiększenie odszkodowania o podatek VAT. Polskie prawo wywłaszczeniowe ogranicza wysokość odszkodowania do wartości nieruchomości (pomijając przewidziane ustawowo dodatki np. 5 % z tytułu niezwłocznego wydania nieruchomości). Nie jest rolą sądu administracyjnego ocena, czy bardziej uzasadnione byłoby powiększanie tej kwoty o należne podatki – jest to postulat, który należałoby skierować do ustawodawcy (por. wyrok WSA w Warszawie II SA/Wa 1656/10 z 20.09.2010 r., dostępny pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.