IV SA/Po 617/06

IV SA/Po 617/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Izabela Kucznerowicz
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska(spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 lipca 2007 r. sprawy ze skargi Z. B.-N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2005 r., nr [...] w tej części, w której orzeczono o uchyleniu decyzji z dnia [...] września 2005 r. nr [...] z mocą od [...] września 2005 r. do dnia [...] października 2005 r. 2. określa, że w części nie uchylonej decyzja podlega wykonaniu /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2005 r., [...] Prezydent Miasta P. przyznał zasiłek rodzinny na D. B. i K.B. w wysokości 43 zł w okresie od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 90 zł jednorazowo na okres od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] września 2005 r.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r., Sygn. akt [...]Sąd Rejonowy w P. Wydział VII Rodzinny i Nieletnich postanowił ograniczyć władzę rodzicielska Z.N. nad małoletnią K.B. przez umieszczenie małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego.
Decyzją z dnia [...] października 2005 r., [...] Prezydent Miasta P. uchylił z mocą od dnia [...] września 2005 r. decyzję [...] w punkcie I ppkt 1 lit. b) oraz w punkcie I ppkt 2 lit. b) a więc w części przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę K.B. W uzasadnieniu wskazano,
iż zgodnie z art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: dz. U. z 2003 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa
o instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, oznacza to placówkę opiekuńczo-wychowawczą, natomiast w myśl art. 7 pkt 2 zasiłek rodzinny nie przysługuje,
jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej.
Odwołując się od powyższej decyzji Z.B.-N. wniosła
o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazała, iż córka w placówce opiekuńczo-wychowawczej będzie przebywać dopiero od dnia [...] października 2005 r., zgodnie
z otrzymanym skierowaniem z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. Odwołująca się dodała, iż składając w dniu [...] sierpnia wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami nie składała fałszywych zeznań ani też świadomie
nie wprowadzała nikogo w błąd, ponieważ, po pierwsze, nie wiedziała jeszcze
o orzeczeniu Sądu, a po drugie, i tak do czasu skierowania do placówki opiekuńczo-wychowawczej córka Odwołującej się miała prawo do otrzymywania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: SKO) utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., iż ww. postanowienie Sądu Rejonowego stało się prawomocne w dniu [...] września 2005 r., a skoro, zgodnie z art. 579 ustawy
z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.) postanowienie to staje się skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu się, a przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie precyzują od jakiej daty następuje cofniecie uprawnień do zasiłku rodzinnego, organ I instancji słusznie orzekł
o uchyleniu swojej wcześniejszej decyzji przyznającej zasiłek rodzinny
wraz z dodatkiem z datą uprawomocnienia się ww. postanowienia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z.B.-N. powtórzyła zarzuty z odwołania, dodatkowo zarzucając SKO błędną interpretację art. 7 pkt 2 i art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca wskazała jeszcze, iż warunek określony w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ziścił się dopiero w dniu 30 października 2005 r., a więc bezspornym jest,
iż dyspozycję art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych można zastosować dopiero od dnia 31 października 2005 r., a nie jak błędnie uznano, od dnia 1 września 2005 r. W konkluzji Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...]października 2005 r.
W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie
i podtrzymał w całości swoją wcześniejszą argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem Sąd stwierdził, że decyzja ta, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu powodującym ich uchylenie.
W niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, iż postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2005 r., Sąd Rejonowy w Poznaniu postanowił ograniczyć władzę rodzicielska Z.N. nad małoletnią K.B. przez umieszczenie małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego. Zgodnie z art. 1121 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm. - dalej jako: kro), jeżeli sąd opiekuńczy nie postanowi inaczej, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad osobą małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej
albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej, jego wychowania oraz reprezentowania
w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania należą do rodziny zastępczej albo placówki opiekuńczo-wychowawczej.
Uzasadniając decyzję z dnia [...] października 2005 r. organ I instancji wskazał,
że podstawą uchylenia wcześniejszej decyzji było wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych związanych z miejscem przebywania dziecka. Powołano się
na ww. postanowienie Sądu Rejonowego i uznano, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej.
W rozpatrywanej sprawie naruszenie prawa przez organy miało dwojaki charakter, bowiem organy naruszyły tak przepisy proceduralne jak i przepisy prawa materialnego.
2. Jeśli chodzi o naruszenie prawa materialnego, to organy obu instancji błędnie interpretowały przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W opinii Sądu wnioski organów obu instancji nie mają wystarczającego umocowania w przepisach tak art. 7 jak i art. 32 ww. ustawy. W świetle tych przepisów oczywistym jest bowiem,
że nie można utożsamiać postanowienia Sądu Rejonowego o umieszczeniu dziecka
w placówce z fizyczną obecnością dziecka w tej placówce. Innymi słowy,
to nie orzeczenie Sądu o umieszczeniu dziecka, nawet po uprawomocnieniu się,
ale fizyczna obecność dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej może być uznana za przesłankę do odmowy wypłaty zasiłku rodzinnego, o której mowa w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nieuprawnionym, także w świetle doświadczenia życiowego, jest rozumowanie, iż od dnia postanowienia Sądu (czy jego uprawomocnienia) dziecko już jest utrzymywane przez ww. placówkę. W przypadku córki Skarżącej okres od dnia [...] sierpnia 2005 r. do dnia [...] października 2005 r. to dwa miesiące, a przy braku miejsc w tego typu placówkach nietrudno sobie wyobrazić jeszcze dłuższy czas oczekiwania na umieszczenie. Należy podkreślić,
iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a szczególnie przepisy niepozwalające na przyznanie świadczenie w szczególnych sytuacjach (jak ww. art. 7 pkt 2) mogą być stosowane tylko z największa ostrożnością, a ich interpretacja powinna być dokonywana z poszanowaniem nadrzędnej dla całości pomocy socjalnej w Polsce zasady z art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., nr 64, poz. 593 ze zm.), iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak więc idąca w odmienną stronę interpretacja art. 7 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przez organy w niniejszym postępowaniu (utożsamiająca umieszczenie z orzeczeniem Sądu, a nie fizycznym pojawieniem się dziecka w placówce), była, zdaniem Sądu, błędna
a dokonując jej, organy administracji naruszyły prawo materialne w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją tego błędu było zaś także nietrafne zastosowanie art. 32 ww. ustawy, gdyż w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 października 2005 r. nie zmieniła się ani sytuacja rodzinna czy dochodowa Skarżącej, jak i nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń.
3. Powyższe błędy wskazują zaś na to, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób pozwalający na jej poprawne merytorycznie rozstrzygnięcie. Tym samym organy administracji wydały decyzje z naruszeniem zasad procesowych, określonych w art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego
(tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), a także przepisów postępowania określonych w art. 77 i art. 107 § 3 wymienionej ustawy. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż organy administracji nie mogą wydawać decyzji w sposób całkowicie dowolny, są bowiem związany przepisami kpa, w tym art. 7 i 77 § 1 kpa. Zdaniem Sądu, organ I instancji dokonał błędnej oceny sytuacji rodzinnej Skarżącej
(a konkretnie aktualnego miejsca pobytu córki) i w związku z tym, poczynione ustalenia faktyczne okazały się niepełne, naruszając art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 kpa, zaś organ
II instancji nie naprawiając powyższych wad, dodatkowo naruszył zasadę dwuinstancyjności (art. 15 kpa), nie odnosząc się do nowych faktów, podanych
przez Stronę w odwołaniu. Artykuł 7 kpa stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według Sądu,
w niniejszym postępowaniu administracyjnym doszło do pogwałcenia ww. zasad postępowania administracyjnego, gdyż organy zignorowały zupełnie faktyczną sytuację Skarżącej i jej córki. W przedmiotowym postępowaniu, organy administracji nie zebrały
i nie rozpatrzyły w całości i z należytą starannością ogółu materiału dowodowego,
co wpłynęło na wydanie arbitralnych, gdyż nie popartych sumiennymi dowodami, decyzji. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99, LEX
nr 54171, jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego
w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści. Dodatkowo, co jest konsekwencją powyższych błędów organów, w ocenie Sądu, uzasadniając swoje decyzje organy obu instancji uchybiły także art. 107 § 3 kpa. Należy bowiem podkreślić, iż wyniki postępowania dowodowego winny znaleźć wyraz w uzasadnieniach decyzji, sporządzonych właśnie zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Organy nie przeprowadziły jednak postępowania w sposób prawidłowy i w uzasadnieniu decyzji, z obrazą art. 107 § 3 kpa, nie przedstawiły uzasadnionych motywów, jakimi kierowały się przy wydawaniu nieprzychylnych dla Strony decyzji. Szczególnie naganne jest, iż organ II instancji, pomimo zawartych w odwołaniu twierdzeń Skarżącej, wskazujących na pobyt córki Skarżącej do dnia [...] października 2005 r jeszcze w domu rodzinnym,
w żaden sposób nie próbował ich wyjaśnić, konsekwencją czego był brak pełnego odniesienia się do zarzutów Skarżącej w uzasadnieniu jego decyzji. Zdaniem Sądu, należy jeszcze raz podkreślić także w tym kontekście, iż, jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno
w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z podstawowych warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez Sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu
- nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. W opinii Sądu, skoro organ odwoławczy nie ustosunkował się w zaskarżonych decyzjach do argumentów przedstawionych w odwołaniu, ani nie uzasadnił w pełni swojego rozstrzygnięcia,
to zaskarżone decyzje uznać trzeba za dowolne.
W nawiązaniu do powyższych uwag organy obu instancji powinny dokładniej zbierać dowody niezbędne do ustalenia faktycznej sytuacji stron postępowania
oraz przeprowadzać prawidłową wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, pamiętając wpierw o przesłaniu tej ustawy, a dopiero w drugiej kolejności
o cytowanej przez SKO w uzasadnieniu swojej decyzji przepisach o finansach publicznych.
Z ww. powodów, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa orzeczono,
jak w sentencji. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ppsa, ze względu
na to, aby do momentu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżona decyzja
w części uchylonej nie wywoływała już skutków prawnych, które wynikają
z jej rozstrzygnięcia.
/-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski
AT