IV SA/Po 597/23

IV SA/Po 597/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski /przewodniczący/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania J. R. (dalej również: skarżący; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775) - dalej: k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 6 lipca 2023 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
W dniu 11 maja 2023 r. J. R. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę M. N., która legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 6 lipca 2023 r. Burmistrz K. odmówił J. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę M. N. z powodu niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: u.ś.r.
Burmistrz ustalił, że J. R. posiada gospodarstwo rolne, w okresie do 1 stycznia do 12 maja 2023 r, nie otrzymywał dopłat rolnych, jest emerytem i na swój wniosek ma zawieszone prawo do wypłaty świadczenia od czerwca 2023 r. M. N. ma córkę A. N., jednak zawezwany Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (dalej: MOPS w K. ) poinformował organ, że pomimo wielokrotnych prób nawiązania kontaktu (wizyty w środowisku, próby kontaktu telefonicznego oraz korespondencji, która nie został odebrana) nie było możliwości przeprowadzenia rozmowy z A. N.. M. N. jest rozwiedziona, zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem J. R.. M. N. ma córkę A. N., która z matką nie utrzymuje żadnego kontaktu. Wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego w dniu 23 maja 2023 r. potwierdza, że osobą, która zaspokaja potrzeby codziennego życia M. N., która wymaga pomocy ze strony osób drugich, jest brat J. R.. Strona troskliwie sprawuje opiekę nad swoją siostrą pomaga w codziennej toalecie, przygotowuje posiłki, utrzymuje kontakt z lekarzem. Opieka sprawowana przez brata jest wykonywana w sposób prawidłowy, nie budzi żadnych zastrzeżeń.
Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., organ zarazem stwierdził, że zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) do sprawowania opieki nad niepełnosprawną M. N. w pierwszej kolejności zobowiązana jest córka A. N.. Dlatego też Burmistrz uznał, że w okolicznościach sprawy istotne jest to, że w myśl art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Poza tym zauważył, że pomoc siostrze w zaspokajaniu potrzeb codziennego życia jest obowiązkiem wynikającym z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W związku z tym, że w pierwszej kolejności zobowiązana do alimentacji względem M. N. jest córka A. N. świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane wnioskodawcy, ponieważ opieka ta nie spełnia warunku zawartego w przywołanym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odwołaniu J. R. zarzucił tej decyzji m.in. naruszenie art. 132 k.r.o., wskazując, że córka A. N. nie utrzymuje z matką żadnego kontaktu i pomimo wielokrotnych prób nawiązania z nią kontaktu nie było możliwości przeprowadzenia rozmowy z A. N.. W jego ocenie, skoro niemożliwe jest nawiązanie kontaktu z córką M. N., która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu, to brak jest podstaw prawnych do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu jako osobie, która "przejęła w miejsce córki obowiązek alimentacyjny wobec siostry".
Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy, Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia 22 sierpnia 2023 r. stwierdziło, że zakwestionowana decyzja Burmistrza z dnia 6 lipca 2023 r. odpowiada prawu.
Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie zasadne jest posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b ustawy z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443).
Kolegium stwierdziło, że z uwagi na sytuację rodzinną wnioskodawcy należy uznać, że w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką jest zobowiązana jej córka. W tym zakresie organ odwołał się do art. 128 i art. 129 § 1 oraz art. 132 k.r.o. Organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest to, że w myśl art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, Kolegium wyjaśniło, że występujące rozbieżności rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, stwierdzając m.in., że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że odmawiając stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą, organ II instancji wskazuje jako przesłanką odmowy okoliczność, że w rodzinie jest osoba zobowiązana w bliższej niż J. R. kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec M. N.. Oznacza to, że nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącego.
W skardze na decyzję odwoławczą J. R. zarzucił naruszenie: 1) art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. poprzez nieprzeprowadzenie w żadnym zakresie postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie, czy córka M. N. - A. N. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a jeśli tak, to czy jest to orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności; art. 79 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, jaki jest powód niemożności nawiązania jakiegokolwiek kontaktu z córką siostry A. N. i czy A. N. w ogóle żyje i dlaczego nie interesuje się losem matki.
Przy takich zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu skargi, storna wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania; stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania; rozpoznanie sprawy również pod jego nieobecność.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 września 2025 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) - dalej: u.COVID-19. O powyższym strony zostały zawiadomione pismami z dnia 5 października 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 u.COVID-19 (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia 6 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad jego siostrą, jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego.
Przed omówieniem zasadniczych motywów rozstrzygnięcia Sąd zwraca uwagę na to, że pewne wskazówki co do nie dość wnikliwego rozpatrzenia sprawy wynikają już samego faktu, że Kolegium, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stwierdziło, że wydanie w sprawie orzeczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. W konsekwencji, obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącego było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b, a ten przepis stał się podstawą wydania decyzji odmownej. Otóż, organ I instancji nie oparł swojego rozstrzygnięcia na przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wręcz przeciwnie, w tym względzie prawidłowo odwołał się do wyroku Trybunału, a jako podstawie odmowy przyznania świadczenia wyraźnie wskazał w osnowie decyzji i jej uzasadnieniu niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
To uchybienie organu II instancji samo w sobie nie mogło stanowić istotnego naruszenia przepisów postępowania, jednakże sygnalizuje niedostateczną wnikliwość w rozpoznaniu sprawy w instancji odwoławczej.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy art. 17 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 pkt 4 tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom [niż wymienione w pkt 1-3], na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. przewiduje zaś, że osobom, o których mowa w jego ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W realiach kontrolowanej sprawy istota sporu sprowadza się do stwierdzenia, czy w przypadku skarżącego spełniona została przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Z okoliczności faktycznych wskazywanych przez organy wynika bowiem, że siostra skarżącego, w związku z opieką nad którą ubiega się on o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ma dorosłą córkę. Ta okoliczność miałaby zaś pierwszorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy przy jednoczesnym ustaleniu, czy córka siostry skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec tego należy wyjaśnić, że – jak trafnie zauważyło Kolegium – w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane były różne poglądy odnośnie sposobu wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. Kwestie te zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 225/23, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), a do którego Sąd będzie odwoływał się w dalszych częściach swoich rozważań.
Otóż, według pierwszego stanowiska prawo do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki (zob. np. wyroki NSA z dnia: 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18, 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1115/19, 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2831/19, 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2161/20, dostępne jw.). Natomiast w ramach drugiego stanowiska przyjęto, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego tych osób powstaje tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyroki NSA z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2392/20 i 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 371/21 - dostępne jw.).
Niemniej jednak występujące w orzecznictwie rozbieżności jednoznacznie rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępnej jw.), stwierdzając m.in., że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Sąd w pełni zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w tej uchwale, szczegółowo umotywowanym w jej uzasadnieniu, którego nie ma tu potrzeby przytaczać, gdyż uczyniło to już w dużej mierze Kolegium w zaskarżonej decyzji. Trzeba jednakże zauważyć, że w kontekście przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w uchwale tej zwrócono uwagę na ograniczony charakter występującego w tym względzie związku normatywnego. NSA stwierdził, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej; koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów tego kodeksu w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. NSA zaznaczył, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Odnosząc się natomiast do kontekstu systemowego, jaki tworzą dla przepisów ustawy normy Konstytucji – w tym przypadku jej art. 2, art. 18, art. 32, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 – w przywołanej uchwale uznano, że w rozważanym przypadku nie ma miejsca rażące naruszenie przepisów ustawy zasadniczej, prowadzące do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Podkreślono między innymi, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji na uznaniu organu.
Wobec tego należy podkreślić, że przyjęty stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na dalsze osoby stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Przesłanka ta zapewnia konkretność kryteriów przyznawania świadczenia pieniężnego i ogranicza sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych.
W następnej kolejności trzeba zaznaczyć, że powołana uchwała ma charakter wiążący w niniejszej sprawie, zgodnie bowiem z art. 269 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści tej ostatniej regulacji wynika moc ogólnie wiążąca uchwał, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale podjętej przez NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (por. np. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II FSK 1474/14, dostępny jw.).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie znalazł żadnych podstaw do zakwestionowania tego stanowiska i wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. (przedstawienia powstałego zagadnienia prawne do rozstrzygnięcia).
Powyższe wskazuje na częściową zasadność zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, jakie podniesione zostały w skardze.
W kontekście przedstawionej wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. nie ma podstaw do badania i uwzględnienia innych okoliczności niż legitymowanie się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W tym zakresie zarzuty skargi są chybione, bo sprzeczne z wykładnią powołanych przepisów. Niemniej jednak równie błędne było stanowisko Kolegium, które stwierdziło, że przesłanką odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że w rodzinie jest osoba zobowiązana w bliższej niż J. R. kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec M. N.. Tymczasem w sprawie istotne jest to, że skarżący jako brat M. N. jest jej krewnym drugiego stopnia (w linii bocznej) względem osoby wymagającej opieki. W konsekwencji uzyskania przedmiotowego świadczenia jest możliwe, jeżeli nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.). Tej okoliczności zaś żaden z organów jednoznacznie nie rozstrzygnął. Zabrakło bowiem ustalenia, czy A. N. (krewna pierwszego stopnia w linii prostej względem osoby wymagającej opieki) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z całokształtu stanowiska organów wynika, że A. N. żyje (organy dysponowały takimi danymi tej osoby, jak PESEL i adres - patrz: pisma z dnia 12 i 25 maja 2023 r. kierowane do MOPS w K. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z tą osobą). Poprzestały jednakże na przyjęciu, że pomimo wielokrotnych prób nawiązania kontaktu przez organ zawezwany - MOPS w K. (wizyty w środowisku, próby kontaktu telefonicznego oraz korespondencji, która nie został odebrana) nie było możliwości przeprowadzenia rozmowy z A. N. i stwierdzeniu, że z zgodnie z art. 132 k.r.o. do sprawowania opieki nad niepełnosprawną M. N. w pierwszej kolejności zobowiązana jest córka A. N.. W takich warunkach nieuprawnione, bo co najmniej przedwczesne było stwierdzanie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Należy też podkreślić, że okoliczność, czy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 k.p.a.) powinna być przez organ ustalona z urzędu, we własnym zakresie. Trzeba również przypomnieć, że zgodnie z art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organ właściwy ustalający prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981 oraz z 2022 r. poz. 558, 1700 i 1812), obejmującej następujące dane: a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia, b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, e) okres, na jaki zostało wydane orzeczenie. Dopełnieniem powyższego są regulacje z art. 23b ust. 2-4 u.ś.r. Zasadą jest bowiem samodzielne ustalanie przez organ stanu faktycznego sprawy w zakresie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a wyjątkiem jest sytuacja, w której dokumenty obrazujące stan faktyczny w tym zakresie powinien dostarczyć wnioskodawca (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 87/23, dostępny jw.). Jak przewiduje art. 23b ust. 3 u.ś.r., w przypadku braku w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 5, organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych wzywa osobę, o której mowa w art. 23 ust. 1, do dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, z uwagi na brzmienie art. 23b ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2-4 u.ś.r. należy uznać, że w takich sprawach nie mają zastosowania przepisy art. 79a § 1 i 2 k.p.a. Nie wyłącza to oczywiście obowiązków organów wynikających z zasad określonych w art. 7-9 i art. 10 k.p.a.
W sprawie miało miejsce naruszenie przepisów art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), art. 9 (zasada informowania) oraz art. 10 § 1 (zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Organ skupił się na okoliczności, że w rodzinie jest osoba zobowiązana w bliższej niż skarżący kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec M. N., co też świadczy o błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. To zaś doprowadziło do nieprawidłowych, bo źle ukierunkowanych ustaleń faktycznych w sprawie. Organ powinien był bowiem bezspornie rozstrzygnąć, czy córka M. N. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To od tego wyjściowego ustalenia zależy, czy w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, będącemu bratem osoby wymagającej opieki. Dopiero w przypadku istnienia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki M. N. otwiera się dla skarżącego możliwość skutecznego ubiegania się o rzeczone świadczenie. Bez znaczenia natomiast pozostają w konsekwencji inne okoliczności, z powodu których A. N. nie sprawuje opieki nad chorą matką – i to nawet takie, które mogą świadczyć o faktycznym braku możliwości sprawowania przez nią opieki nad osobą, która opieki tej wymaga.
Zarazem Sąd uznał, że ze względu na zakres pozostających do wyjaśnienia okoliczności i kompetencje organu II instancji do merytorycznego załatwienia sprawy wystarczające jest uchylenie tylko zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy, korzystając z art. 136 k.p.a., powinien – czy to samodzielnie, czy też za pomocą organu I instancji – przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w wyżej wskazanym przez Sąd zakresie. Następnie, opierając się na prawidłowo uzupełnionym i zgromadzonym materiale procesowym, obowiązany będzie rozstrzygnąć sprawę.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.