IV SA/Po 576/22

IV SA/Po 576/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 października 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej również: GOPS) z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2022 r. P. S. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o umorzenie w całości zaległości z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej łącznie z odsetkami. Wniosek dotyczył świadczeń wypłacanych J. S. na osobę uprawnioną J. S. i składały się na nie: zaliczka alimentacyjna od 01 września 2005 r. do 30 września 2008 r. oraz fundusz alimentacyjny od 01 października 2008 r. do 30 września 2016 r. Z. jaka powstała z funduszu alimentacyjnego to kwota [...]zł. oraz ustawowe odsetki w wysokości [...] zł oraz kwota zadłużenia tytułem zaliczki alimentacyjnej [...] zł.
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2022 r. GOPS odmówił umorzenia w całości należności z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej.
W wyniku odwołania P. S. decyzją z dnia [...] marca 2022 r. SKO w K. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W swojej decyzji SKO zwróciło uwagę na brak przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz o rozpatrzenie odwołania biorąc pod uwagę art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W ponownie prowadzonym postępowaniu GOPS zwrócił się do organu właściwego o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Decyzją z dnia 16 maja 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2, art. 9, art. 10, art. 12, art. 15, art. 18, art. 20, art. 25, art.27, art.30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U z 2021, poz. 877 z póź.zm.) GOPS w O. ponownie odmówił umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej łącznie z odsetkami na osobę uprawnioną J. S..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na przebieg postępowania w sprawie i treść wydanych uprzednio decyzji.
Następnie organ podał, że w toku postępowania ustalono, że P. S. nie posiada żadnego majątku ani dóbr materialnych, a samochód którego używa jest własnością matki. Ponadto prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe z matką, nad którą sprawuje opiekę. W marcu 2022 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości [...] zł.
Ośrodek zauważył, że matka wnioskodawcy nie wymaga całodobowej opieki, na co wskazuje umiarkowany stopień niepełnosprawności. Po za tym MOPS w O. przyznał usługi opiekuńcze, które są zdaniem organu I instancji ogromnym wsparciem w opiece nad chorą matką i dają możliwość w poszukaniu zajęcia dodatkowego, zarobkowego aniżeli sam niewystarczający dochód z działalności gospodarczej. Zdaniem GOPS zawód technik elektronik daje szerokie spektrum możliwości na rynku pracy, a ponadto w strukturach swojej działalności wnioskodawca posiada bardzo obszerny zakres działania m.in. naprawa i konserwacja komputerów i urządzeń preferencyjnych, wykonywanie fotokopii, działalność fotograficzną, naprawa i konserwacja elektronicznego sprzętu powszechnego użytku.
Organ I instancji poinformował, że zwrócił się pismem do Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję z prośbą o wskazanie informacji o dokonanych wpłatach na poczet spłaty zadłużenia. Następnie organ przywołał art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdził, że w wyjątkowej sytuacji może przychylić się do rozłożenia na raty całości zadłużenia z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. S.. W uzasadnieniu poinformował m.in., że opieka nad jego matką sprawowana przez MOPS jest niewystraczająca i dlatego nie może on podjąć zatrudnienia. Dalej opisywał sytuację zdrowotną matki stwierdzając, że jest jedyną osobą odpowiedzialną za opiekę. Odwołujący się wskazał także, że ma on jedynie podstawowe wykształcenie w zawodzie elektryka co nie daje mu szansy na znalezienie zatrudnienia na stałe. Obecna sytuacja i bardzo wysokie koszty utrzymania nie pozwalają zdaniem Odwołującego się na płacenie przez niego bieżących alimentów, a co dopiero spłatę zaległej zaliczki z funduszu alimentacyjnego wraz z rosnącymi odsetkami. Następnie P. S. opisał swoje dochody i wydatki oraz przywołał art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji i ponownie wniósł o umorzenie długu. Końcowo wskazał, że leczy się, a komornik zajął mu 60% zasiłku chorobowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na przebieg postępowania w sprawie i ustalenia organu I instancji.
Oceniając zebrany materiał dowodowy i biorąc pod uwagę sytuację materialną i zdrowotną Odwołującego się Kolegium stanęło na stanowisku, iż organ pierwszej instancji wydał słuszne rozstrzygnięcie Na uwadze mieć trzeba zdaniem Kolegium to, że umorzenie należności alimentacyjnych jak i innych należności publicznoprawnych jest instytucją wyjątkową. Organ wskazał, że jej zastosowanie musi zostać poprzedzone ustaleniem, iż bez wątpienia dłużnik znajduje się w takiej sytuacji, która bez znacznego uszczerbku dla niego bądź rodziny powoduje niemożność spłaty należności, nadto że sytuacja ta ma z prawdopodobieństwem bliskości prawdy charakter trwały. Tymczasem zdaniem SKO Odwołujący się jest zdolny do pracy i taka pracę może podjąć, a dzięki temu będzie w stanie spłacić zadłużenie. Zdaniem Kolegium oczywistym jest, że zastosowanie ulgi polegającej na umorzeniu zadłużenia alimentacyjnego byłoby oczywiście przedwczesne.
W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie administracyjne ukierunkowane na ustalenie rzeczywistej sytuacji bytowej w jakiej znajduje się strona, co wynika ze zgromadzonych dowodów - owa sytuacja nie jest dobra, jednakże nie na tyle zła by zadłużenie umorzyć.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył P. S.. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jego matka jest w trakcie orzekania przez komisje lekarską stopnia niepełnosprawności. Podobnie jak w odwołaniu wskazywał, że nie ma żadnej rodziny która mogłaby mu pomóc w opiece i że nie ma ofert pracy, której mógłby się podjąć. Dalej przywołał art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści swojej decyzji.
Pismem z 14 września 2022r. skarżący dołączył do akt sprawy orzeczenie z dnia [...]. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, stwierdzając, że matka wymaga opieki, on jest jedynym opiekunem oraz że musiał zrezygnować z pracy na rzecz sprawowania opieki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877, jako "p.o.u.a."), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Analiza treści przepisu art. 30 ust. 2 p.o.u.a. w zakresie zawartego w nim zwrotu, że organ "może (...) umorzyć" przesądza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza także, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Jednakże wybór ten poprzedzać ma należyte zgromadzenie i zanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.
Zaznaczyć należy także, że dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Powyższe oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3074/19, czy z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 344/19 i I OSK 346/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Przepis art. 30 ust. 2 p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując zatem wykładni art. 30 ust. 2 ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r., sygn. I OSK 1216/21, LEX nr 3349471).
Odnosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy w należyty sposób ustaliły aktualną sytuację dłużnika. Ustalono, że P. S. nie posiada żadnego majątku ani dóbr materialnych (k. 53 akt adm.). Ponadto Skarżący oświadczył, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z matką, nad którą sprawuję opiekę (k. 54 akt adm.). Dochód [...] zł jaki osiągnął Skarżący w marcu 2022 roku z działalności gospodarczej jest jedynym jego dochodem (k. 55 akt adm.).
Organy zdaniem Sądu również właściwie oceniły możliwość poprawy sytuacji Skarżącego w przyszłości. Ustalono, że wyuczony zawód techniczny i umiejętności P. S. pozwalają na podjęcie pracy na rynku pracy w zawodzie. Nic nie stoi na przeszkodzie również zdaniem Sądu w podjęciu przez Skarżącego pracy w innej branży. Bezsprzecznie stwierdzić bowiem należy, że Skarżący ma [...] lata, czyli z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych wystąpił będąc w wieku produkcyjnym i w pełni aktywnym zawodowo. Sam Skarżący jest zdrowy i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto Skarżący ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, którą prowadzi. Przenosi ona przychody, z których pokrywa koszty jej prowadzenia i osiąga miesięczne dochody, choć w niskiej wysokości. W tym kontekście nic więc nie stoi na przeszkodzie w podjęciu dodatkowej pracy przez Skarżącego, czy zwiększonej aktywizacji zarobkowej.
Nadto w ocenie Sądu, nie można także uznać, że przeszkodą w uiszczeniu żądanych przez organ należności alimentacyjnych jest podnoszona przez Skarżącego kwestia konieczności sprawowania przez niego opieki nad matką. Na etapie postępowania przed organami administracji Z. S. miała orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (k. 13 akt adm.). W postępowaniu przed Sądem Skarżący przedłożył orzeczenie z dnia [...] r. o zaliczeniu jego matki Z. S. do stopnia niepełnosprawności – znacznego. Wskazać jednak należy, że decyzją z dnia 11 marca 2021 r. nr [...] Prezydent O. przyznał Z. S. usługi opiekuńcze w wymiarze 4 godziny tygodniowo w dni robocze od poniedziałku do piątku (k. 16 akt adm.). Prawdą jest, że nie stanowi to o zapewnieniu matce Skarżącego całodobowej opieki, jednakże pozwala to Skarżącemu wygospodarować czas na podjęcie dodatkowego zatrudnienia chociażby w ograniczonym zakresie. Dodatkowo Skarżący w związku z orzeczeniem o zaliczeniu jego matki do znacznego stopnia niepełnosprawności nie jest uprawniony (na dzień rozpoznawania skargi) do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku niepodejmowaniem lub rezygnowaniem z zatrudnienia, dlatego nadal może pracę podejmować. Jego oświadczenie o rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nie zostało poparte żadnym dokumentem urzędowym, np. o wyrejestrowaniu prowadzonej działalności w ewidencji działalności gospodarczej.
Dodatkowo wskazać należy, że Sąd nie kwestionuje, że stan zdrowia matki Skarżącego pogorszył się w 2014 roku i rzeczywiście od [...] lat sprawuje on nad nią opiekę. Jednakże jest to stan długotrwały, z którym Skarżący mierzy się od lat. Nadto, zaległość jaka powstała względem Skarżącego dotyczyła zaliczki alimentacyjnej udzielanej od 01 września 2005 r. do 30 września 2008 r. oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 01 października 2008 r. do 30 września 2016 r. Zdaniem Sądu, brak możliwości podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, jak to podnosi aktualnie Skarżący, z uwagi na opiekę nad matką, nie może mieć wpływu na zadłużenie powstałe w przeważającej części jeszcze przed pogorszeniem jej stanu zdrowia.
Dodatkowo wskazać należy, że z przepisu art. 30 ust. 2 p.o.u.a. można wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności (wyr. WSA w Gliwicach z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Gl 649/14, Legalis). Słusznie argumentują organy, że umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku.
Wobec powyższego nie można przyjąć, że aktualna sytuacja Skarżącego, jakkolwiek ciężka, przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej, że ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty. Skarżący ze swej strony nie wykazał, by jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Zaznaczyć także należy, że w razie pogorszenia sytuacji zdrowotnej, czy innej zmiany sytuacji życiowej i wykazania tej okoliczności właściwym dokumentem, dłużnik w każdym czasie może wystąpić z ponownym stosownym wnioskiem o umorzenie należności. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne (zob. wyrok NSA z 24 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 710/21, orzeczenia.nda.gov.pl).
Oceniając tok postępowania administracyjnego Sąd uznał, że organy nie dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji lub poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Nadto Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 8 września 2022r. na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, obowiązującej na dzień wydania zarządzenia) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 12 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.